Rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4 qua phân môn tập đọc ở trường tiểu học mỹ thủy, lệ thủy, quảng bình

Mục đích nghiên cứu Dựa trên những lí luận chung về dạy học Tập đọc và căn cứ vào đặc điểm tâm lí, sinh lí của HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình để đề xuất một số biệ

LỜI CẢM ƠN

Đối với mỗi sinh viên, khóa luận tốt nghiệp chính là thành quả của quá trình học tập và rèn luyện trong trường đại học Chính vì thế, việc hoàn thành khóa luận đòi hỏi rất nhiều công sức, sự chuyên tâm, nhiệt huyết cũng như thời gian của người viết Tuy nhiên, một trong những yếu tố không nhỏ tạo nên “sản phẩm trí tuệ” này là sự hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn, các thầy cô đã giảng dạy cũng như sự ủng hộ của gia đình và bạn bè

Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới giảng viên, TS Nguyễn Thị Nga - người trực tiếp hướng dẫn em trong quá trình làm khóa luận Không chỉ gợi ý và hướng dẫn em trong quá trình tìm hiểu, đọc tài liệu và lựa chọn đề tài, cô còn tận tình chỉ bảo em những kĩ năng phân tích, khai thác tài liệu để có được những lập luận phù hợp với nội dung của khóa luận Hơn nữa, cô còn rất nhiệt tình trong việc đốc thúc quá trình viết khóa luận, đọc và đưa ra những nhận xét, góp ý để em có thể hoàn thành khóa luận một cách tốt nhất

Bên cạnh đó, em cũng xin gửi đến các thầy cô giáo đã và đang công tác, giảng dạy tại khoa Sư phạm Tiểu học – Mầm non, Ban giám hiệu nhà trường và quý thầy cô trường Đại học Quảng Bình lòng biết ơn sâu sắc về những kiến thức và kĩ năng mà các thầy cô đã truyền đạt cho em trong suốt quá trình học tập và rèn luyện tại trường Cuối cùng, em xin được gửi đến bố mẹ, gia đình và bạn bè lời cảm ơn và lòng biết ơn sâu sắc vì những sự động viên, ủng hộ và cổ vũ tinh thần trong suốt quá trình gian nan và vất vả này

Đồng Hới, tháng 5 năm 2018

Sinh viên Nguyễn Thị Ngọc Anh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận này là trung thực Nếu không đúng như trên, tôi xin cam đoan chịu trách nhiệm về vấn đề của mình

Đồng Hới, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Khách thể và đối tượng nghên cứu của đề tài 4

5 Giả thiết khoa học 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Giới hạn nghiên cứu của đề tài 5

8 Phương pháp nghiên cứu 5

9 Đóng góp của đề tài 5

10 Thời gian thực hiện 6

11 Cấu trúc khóa luận 6

PHẦN NỘI DUNG 7

CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 7

1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 7

1.1.1 Một số vấn đề về đọc 7

1.1.2 Cơ sở tâm sinh lí của HS Tiểu học ( lớp 4) 17

1.1.3 Cơ sở ngôn ngữ và văn học của việc dạy đọc 19

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 21

1.2.1 Khảo sát chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4 21

1.2.2 Thực trạng dạy-học đọc diễn cảm ở lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy 25

1.2.2.1 Địa bàn khảo sát 25

1.2.2.2 Đối tượng và phương pháp khảo sát 28

1.2.2.3 Nội dung khảo sát 28

CHƯƠNG II: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM CHO HS

LỚP 4 TRƯỜNG TIỂU HỌC MỸ THỦY 38

2.1 Rèn kỹ năng đọc từ khó, câu khó 38

2.2 Rèn kỹ năng ngắt, nghỉ hơi khi đọc 40

2.3 Rèn luyện kỹ năng thể hiện ngữ điệu khi đọc 46

2.4 Rèn kỹ năng xác định và thể hiện giọng đọc 51

CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 54

3.1 Mục đích thực nghiệm 54

3.2 Đối tƣợng, thời gian và địa bàn thực nghiệm 54

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm 54

3.2.2 Thời gian và địa bàn thực nghiệm 54

3.3 Nội dung, phương pháp thực nghiệm 54

3.4 Thiết kế giáo án thực nghiệm sư phạm 55

3.4.1 Giáo án đối chứng 55

3.4.2 Giáo án thực nghiệm 58

3.5 Kết quả thực nghiệm 65

3.5.1 Chỉ tiêu đánh giá 65

3.5.2 Kết quả thực nghiệm: 65

KẾT LUẬN 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

PHỤ LỤC 71

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

4 GD - ĐT Giáo dục và Đào tạo

Trong các môn học ở Tiểu học, môn Tiếng Việt giữ một trong những vị trí quan trọng nhất Môn Tiếng Việt được chia làm nhiều phân môn nhỏ: Tập đọc, chính tả, luyện từ và câu, tập làm văn Riêng với phân môn Tập đọc, ngoài việc luyện đọc và giờ tập đọc, ngoài việc rèn đọc, dẫn dắt cho HS cảm thụ tốt bài văn, thấy cái hay cái đẹp của hình tượng văn học, chúng ta còn cho HS tìm bố cục để phát triển óc phân tích, tìm đại ý để phát triển óc tổng hợp, rèn óc tưởng tượng, phán đoán, ghi nhớ đồng thời giúp các em học cách dùng từ chính xác, đặt câu sinh động, luyện về ngữ âm, chính tả, tập làm văn

Dạy đọc có ý nghĩa rất lớn ở tiểu học Đọc trở thành đòi hỏi đầu tiên đối với người đi học, các em phải học đọc, sau đó các em phải đọc để học Đọc giúp các em chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Đọc là một công cụ, một phương tiện quan trọng để giúp các em học tốt các môn học khác chiếm lĩnh kho tàng tri thức văn hóa của nhân loại để lại trong sách vở

Phân môn tập đọc lớp 4 tiếp tục củng cố, nâng cao kĩ năng đọc thầm đã được hình thành ở lớp dưới, tăng cường tốc độ đọc, biết đọc lướt để chọn thông tin nhanh, bước đầu biết đọc diễn cảm

Tập đọc lớp 4 là một môn học nghệ thuật với hai yêu cầu cơ bản là rèn đọc diễn cảm và cảm thụ tốt bài văn, bài thơ Đọc diễn cảm là đỉnh cao của quá trình luyện đọc Muốn đạt được đặc trưng, nhiệm vụ của phân môn thì người GV phải nắm được quy trình cảm thụ văn học là đi tìm hiểu từ nghệ thuật đến nội dung Từ chổ hiểu nội dung thông qua các dấu hiệu nghệ thuật mới có khả năng xây dựng tốt tư tưởng, tình cảm qua giọng đọc Muốn vậy, người GV phải giúp HS hiểu được nội dung và biết khai

thác những giá trị nghệ thuật trong bài từ đó các em biết rung động, bày tỏ tình cảm, thái độ qua giọng đọc trong bài văn, bài thơ Đồng thời GV phải tìm hiểu kĩ hướng dẫn luyện đọc của mỗi bài tập đọc trong sách giáo khoa Là những tác phẩm văn học đã được chọn lọc về cả nội dung lẫn hình thức mang tính tư tưởng cao Bằng cách sử dụng ngôn ngữ với những biện pháp nghệ thuật phù hợp và lối hư cấu đầy sáng tạo, tác giả đã vẽ lên những bức tranh sống động về cuộc sống, về những cảnh đẹp của đất nước, những anh hùng trong chiến đấu, trong lao động sản xuất Thông qua đó, người đọc tái hiện lại bức tranh phong phú bằng trí tưởng tượng của mình qua giọng đọc Vậy, muốn đọc diễn cảm phải thông qua việc tìm hiểu nôi dung và khai thác các yếu tố nghệ thuật mới giúp rèn cho HS đọc diễn cảm tốt bài văn,bài thơ

Rèn đọc diễn cảm cho HS chính là xây dựng cho các em những cảm xúc lành mạnh thông qua nội dung và giá trị nghệ thuật Từ đó giáo dục thẩm mĩ, tư tưởng tình cảm tốt đẹp đối với quê hương, đất nước, con người và cuộc sống mà tác giả gửi gấm trong những bài tập đọc Cũng từ đó, HS thêm yêu tiếng Việt và góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Từ những lí do trên, tôi lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “Rèn kỹ năng đọc diễn

cảm cho HS lớp 4 qua phân môn Tập đọc ở trường Tiểu học Mỹ Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bìn”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Tập đọc là phân môn thực hành có nhiệm vụ quan trọng là hình thành năng lực đọc cho HS Cao hơn nữa là hình thành cho HS kỹ năng đọc diễn cảm tức là đọc chính xác, rõ ràng, truyền cảm, có ngữ điệu đọc phù hợp với nội dung của văn bản; sao cho người nghe cảm nhận đầy đủ giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của văn bản Vì vậy, việc vận dụng phương pháp, biện pháp dạy đọc diễn cảm là vấn đề mà nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu

Trong cuốn Phương pháp dạy học tiếng Việt (giáo trình chính thức đào tạo GV

Tiểu học hệ Cao đẳng sư phạm và sư phạm 12 + 2) của Lê A - Thành Thị Yên Mĩ - Lê Phương Nga - Nguyễn Trí - Cao Đức Tiến, các tác giả đã đưa ra được cơ sở lí luận và một số phương pháp dạy học Tập đọc ở Tiểu học

Trong cuốn Dạy học Tập đọc ở Tiểu học của tác giả Lê Phương Nga đã đi sâu

dạy Tập đọc Đồng thời tác giả đã đưa ra một số biện pháp để hình thành và rèn luyện

kỹ năng đọc cho HS Đây là cơ sở quan trọng để giáo viên vận dụng vào dạy Tập đọc nói chung và rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm nói riêng cho phù hợp với đối tượng HS của mình

Phương pháp dạy Tiếng Việt cho HS dân tộc cấp Tiểu học (Tài liệu đào tạo GV)

của dự án phát triển giáo dục Tiểu học(NXB giáo dục - NXB ĐHSP - 2007) đã đề cập đến phương pháp dạy đọc diễn cảm đã quan tâm nghiên cứu cơ sở khoa học của việc dạy đọc diễn cảm, nhưng chưa đề xuất các biện pháp cụ thể để rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4

Trong cuốn Phương pháp dạy tiếng Việt cho HS dân tộc cấp Tiểu học (Tài liệu bồi dưỡng GV) của dự án phát triển GV Tiểu học đã nghiên cứu một số biện pháp và

hình thức hướng dẫn HS trong giờ Tập đọc Đây là nhưng vấn đề có ý nghĩa thực tiễn

có thể áp dụng vào dạy đọc - đọc diễn cảm không chỉ với HS dân tộc thiểu số mà ngay

cả với HS dân tộc Kinh, thì những biện pháp này vẫn hoàn toàn có tác dụng tích cực

Cuốn Rèn kỹ năng sử dụng tiếng Việt (giáo trình đào tạo GV Tiểu học hệ Cao đẳng sư phạm và sư phạm 12 + 2) Tác giả Đào Ngọc - Nguyễn Quang Ninh đã đưa ra

kĩ thuật đọc ở các hình thức đọc thành tiếng và đọc thầm Đây cũng là những gợi ý để tôi đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy

Trong cuốn Dạy lớp 4 theo chương trình Tiểu học mới của dự án phát triển GV Tiểu học đã đề cập đến những phương pháp, biện pháp chủ yếu để dạy đọc diễn cảm

lớp 4, trong đó chú trọng đến phương pháp đọc theo mẫu, phương pháp thực hành giao tiếp, phương pháp sử dụng trò chơi học tập Nhưng mới chỉ đề cập đến vấn đề lí luận của phương pháp chưa hướng dẫn cụ thể

Và còn nhiều công trình nghiên cứu khác nữa Các công trình trên với các hướng nghiên cứu về phương pháp đọc và đọc diễn cảm khác nhau, tuy còn nói chung chung song đều đưa đến những lí luận có tính thuyết phục cho dạy học Tập đọc nói chung

và đọc diễn cảm nói riêng Đây là cơ sở quan trọng để tôi đi sâu tìm hiểu và đề xuất một số biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình một cách hiệu quả nhất

3 Mục đích nghiên cứu

Dựa trên những lí luận chung về dạy học Tập đọc và căn cứ vào đặc điểm tâm lí, sinh lí của HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình để đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả tiết dạy Tập đọc, rèn kĩ năng cảm

thụ nội dung của bài tập đọc, giúp cho các em đọc hay hơn, diễn cảm hơn

4 Khách thể và đối tượng nghên cứu của đề tài

-Khách thể : Kỹ năng đọc diễn cảm của HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy, Lệ

Thủy, Quảng Bình

-Đối tượng:

- Những biện pháp phát triển kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4

- Thực trạng dạy đọc diễn cảm

- Nội dung, phương pháp, quy trình dạy học môn Tiếng Việt 4

5 Giả thiết khoa học

Vấn đề rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4 ở các trường Tiểu học hiện nay vẫn còn chưa được chú trọng Nhiều GV chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc bồi dưỡng kỹ năng đọc diễn cảm cho HS

Nếu đề tài đề xuất được những biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm

phù hợp thì sẽ phát huy hiệu quả cao nhất kỹ năng đọc diễn cảm cho HS

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Sưu tầm tài liệu, tìm hiểu cơ sở lí luận dạy Tập đọc và rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4

- Điều tra khảo sát sách giáo khoa, thực trạng GV hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm và thực trạng đọc diễn cảm ở lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy- Lệ thủy- Quảng Bình

- Khảo sát kỹ năng đọc diễn cảm của GV và HS trường Tiểu học Mỹ Thủy- Lệ thủy- Quảng Bình

- Bước đầu đề xuất, xây dựng một số biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy – Lệ Thủy – Quảng Bình Vận dụng các biện pháp hướng dẫn HS đọc diễn cảm để xây dựng giáo án mẫu

- Thể nghiệm để khẳng định tính khả thi của đề tài

7 Giới hạn nghiên cứu của đề tài

- Đề tài lựa chọn, khảo sát các bài Tập đọc có tính nghệ thuật trong chương trình Tiếng Việt 4 theo chương trình hiện hành

- Khảo sát thực tiễn dạy học Tập đọc và luyện đọc diễn cảm ở lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy- Lệ Thủy- Quảng Bình

- Đề xuất một số biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy- Lệ Thủy- Quảng Bình

8 Phương pháp nghiên cứu

- Để thực hiện đè tài này, tôi đã sử dụng nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

và nhóm phương pháp nghiên cứu khoa học thực tiễn

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết :

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tìm hiểu tài liệu, kết hợp phân tích, tổng hợp để xử lí tư liệu liên quan đến vấn đề đọc diễn cảm cho HS lớp 4

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn :

- Phương pháp điều tra: trao đổi với GV về những khó khăn, thuận lợi trong việc rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4

- Phương pháp quan sát sư phạm: quan sát thực tiễn quá trình dạy học Tập đọc cho HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy - Lệ Thủy - Quảng Bình

- Phương pháp thực tiễn sư phạm: dự giờ một số tiết học Tập đọc (đọc diễn cảm)

ở lớp 4 ở Trường Tiểu Mỹ Thủy - Lệ Thủy - Quảng Bình Xây dựng tiết học thử nghiệm, đối chứng và rút ra bài học về phương pháp dạy học mới

- Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm: tìm hiểu các kết quả học tập của các

HS khóa trước, phát hiện mặt mạnh, mặt yếu của các em để đưa ra biện pháp khắc phục So sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp những vấn đề lí luận và thực tiễn từ đó khái quát rút ra kết luận và đề xuất

9 Đóng góp của đề tài

Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lí luận và thực tiễn, xây dựng một số biện pháp đọc diễn cảm cho HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy - Lệ Thủy - Quảng Bình Nếu đề tài được thực hiện thành công sẽ là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu đối với sinh viên khoa Tiểu học - Mầm non nói riêng và cho GV trường Tiểu học Mỹ Thủy nói chung để góp phần nâng cao hiệu quả đọc diễn cảm cho HS, giúp GV có những biện pháp để rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS

10 Thời gian thực hiện

Đề tài được thực hiện từ tháng 11-2017 đến tháng 5-2018

11 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở khoa học của đề tài

- Chương 2: Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy - Lệ Thủy - Quảng Bình

- Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

"Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ, là quá trình chuyển dạng hình thức chữ viết sang dạng lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (hình thức đọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (đọc thầm)” (Sổ tay thuật ngữ dạy học tiếng Nga của M.R.lô rốp năm 1988)

Đây là một định nghĩa rất phù hợp với dạy học Tập đọc ở Tiểu học Định nghĩa trên là một quan niệm đầy đủ về việc đọc, xem đó là một quá trình từ chữ viết đến âm thanh và chữ viết (âm thanh) đến nghĩa Như vậy, đọc không chỉ là đánh vần phát âm thanh thành tiếng theo đúng các kí hiệu chữ viết, cũng không phải là quá trình nhận thức để có kỹ năng thông hiểu những gì được đọc Mà đọc là một sự tổng hợp của hai quá trình này Năng lực đọc của HS được cụ thể hóa thành các kỹ năng đọc, nhưng chỉ được hình thành khi HS thực hiện hai hình thức đọc: đọc thành tiếng và đọc thầm Chỉ khi nào HS thực hiện thành thạo được hai hình thức đọc này thì mới được xem là biết đọc Vì vậy, việc tổ chức dạy Tập đọc cho HS chính là quá trình làm việc của thầy và trò để thực hiện hai hình thức đọc này

Đọc thành tiếng là một hình thức đọc không thể thiếu được của dạy học Đối với

HS đầu cấp thì đọc thành tiếng còn là điều kiện cần thiết để rèn luyện tính tự giác trong quá trình học Từ lớp 3 trở lên, phần lớn HS đã có thể tiếp thu bài đọc ở hai hình thức đọc thầm và đọc thành tiếng như nhau Trong mỗi cá thể thì hình thức đọc thầm xuất hiện sau sự chuyển hóa vào trong của đọc thành tiếng Nhưng trong một lớp học hai hình thức này thường được thực hiện đồng thời và gắn bó chặt chẽ với nhau, không chỉ xét ở thời gian học trên lớp học mà ở cả sự cộng tác để đạt mục đích cuối cùng của đọc là thông hiểu nội dung văn bản

GV đọc toàn bài nhằm giới thiệu, gây cảm xúc, tạo hứng thú và tâm thế học tập cho

HS Việc đọc mẫu của GV trong giờ dạy Tập đọc ở lớp 4 thường được tiến hành ở cuối phần luyện đọc để HS rút ra được cách đọc của bài Có thể đọc câu, đọc đoạn để hướng dẫn HS, gợi ý hoặc tạo tình huống để các em nhận xét, giải thích, tìm ra cách đọc,…

GV có thể đọc mẫu từ, cụm từ để sữa chữa lỗi phát âm sai và rèn luyện cách đọc đúng, góp phần nâng cao ý thức viết đúng cho HS Xác định cho HS những từ nào mà các em thấy khó đọc, khó phát âm, sau đó GV đọc mẫu giúp HS định hướng được cách đọc:

- Để giúp HS luyện đọc đúng, GV phải dự tính các lỗi HS dễ mắc phải trong khi đọc, chú ý nghe HS đọc để nhận xét, gợi ý, hướng dẫn về cách phát âm, ngắt nghỉ hơi hay về tốc độ sao cho phù hợp

- GV cần hướng dẫn HS làm chủ tốc độ đọc bằng cách đọc mẫu để HS đọc theo tốc độ đã định Đơn vị để đọc nhanh là cụm từ, câu, đoạn, bài GV đo tốc độ bằng cách giữ nhịp đọc Ngoài ra còn có biện pháp đọc nối tiếp trên lớp, đọc nhẩm có sự kiểm tra của GV, của bạn để điều chỉnh tốc độ đọc GV đo tốc độ bằng cách chọn sẵn bài và dự tính sẽ đọc trong bài bao nhiêu phút, từ đó sẽ hướng dẫn HS cách đọc

- GV cần giới thiệu bài một cách hấp dẫn sẽ giúp HS có nhiều hứng thú hơn trong giờ Tập đọc vì các em rất tò mò, ham tìm hiểu Từ đó HS sẽ hứng thú hơn với

- GV hướng dẫn cho HS phát hiện, phân biệt để đọc đúng các phụ âm đầu hay đọc lẫn như: l/n, l/đ,…

- Hướng dẫn HS đọc đúng dấu thanh HS tiểu học vẫn còn có em chưa phát âm đúng, đọc đúng dấu thanh do nhiều yếu tố mang lại, trong đó có yếu tố do đặc điểm khu vực vùng miền mà các em sinh sống Chính vì vậy, GV cần rèn cho các em đọc đúng dấu thanh trong các bài tập đọc

- GV quan sát, hướng dẫn HS luyện đọc Đây là một việc quan trọng vì khi nghe

HS đọc thì sẽ có thể dễ dàng nhận ra khả năng đọc của từng em Nếu HS đọc sai GV cần sửa ngay cho các em, đặc biệt khi luyện đọc tiếng, tư khó để giúp HS phát âm đúng, sữa chữa lỗi phát âm cho các em

Để hướng dẫn HS đọc đúng, có hiệu quả GV cũng nên gợi ý khuyến khích HS trong lớp trao đổi, nhận xét về ưu điểm, nhược điểm, chỗ nào cần cố gắng, chỗ nào bạn đọc tốt để rút ra kinh nghiệm đọc tốt hơn

Như vậy, muốn HS đọc đúng thì GV cần phải phối hợp nhiều biện pháp cùng một lúc Tùy thuộc vào âm, thanh sai lạc, tùy thuộc vào HS mà GV lên kế hoạch cụ thể, kiên trì kiểm tra thường xuyên hàng ngày, hàng giờ và lựa chọn biện pháp luyện tập thích hợp Chẳng hạn như để chữa lỗi phần vần, phải phối hợp cả biện pháp luyện theo mẫu và biện pháp cấu âm Đầu tiên, GV cần sử dụng biện pháp luyện theo mẫu để rèn cho HS phát âm theo đúng chuẩn chữ viết

Sau khi sử dụng biện pháp luyện theo mẫu, GV vận dụng kiến thức ngữ âm học

để phân tích sự khác nhau cơ bản giữa lỗi phát âm và chuẩn, từ đó tìm ra phương hướng sửa chữa

c Thế nào là đọc hiểu?

Đọc hiểu là thông qua đọc, người đọc hiểu được nội dung tư tưởng chủ đề đơn giản của bài Nhận biết được đề tài, chủ đề đơn giản của bài Nắm được dàn ý sơ lược, tóm tắt được nội dung chính của bài, của đoạn, phát hiện được giá trị của tác phẩm trong việc biểu đạt nội dung, hiểu được ý nghĩa của bài Hình thành kỹ năng đọc lướt nắm ý chính hoặc lựa chọn thông tin Biết ghi các thông tin cần thiết Chính vì thế để rèn kỹ năng đọc cho HS, cần chú ý rèn kỹ năng đọc hiểu

Rèn luyện kỹ năng tìm hiểu nội dung của bài, đoạn GV cần cho HS dựa vào các câu hỏi trong sách giáo khoa để tìm hiểu như:

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Trung thu độc lập”

(Tác giả: Thép Mới - Tiếng việt 4 - phần 1)

HS đọc đoạn 1 và các em thấy được cảnh đẹp của đất nước qua các câu văn miêu

tả Trung thu độc lập đầu tiên của đất nước

“ Trăng ngàn và gió núi bao la khiến lòng anh ”

Đoạn 2: Đây chính là mơ tưởng của anh chiến sĩ - Mơ ước của anh rất đẹp và ước

mơ đó đã thành sự thực

“ Mươi mười lăm năm dòng thác nước chảy xuống làm chạy máy phát điện” Đoạn 3: HS đọc và thấy được niềm tin của anh chiến sĩ về những tết Trung thu sau là niềm tin vào tương lai

“Anh mừng cho các em Tết Trung thu sau còn tươi đẹp hơn”

- Ví dụ 2: Khi dạy bài “Chợ tết”

(Tác giả: Đoàn Văn Cừ - Tiếng Việt lớp 4 - phần II) Thông qua đọc, HS hiểu và thấy được vẻ đẹp của bài thơ là một bức tranh giàu mầu sắc và vô cùng sinh động dưới ngòi bút của tác giả Bức tranh ấy nói lên cuộc sống vui vẻ, hạnh phúc của người dân quê: Mặt trời lên làm đỏ dần những dải mây trắng và những làn sương sớm Núi đồi cũng làm duyên, núi uốn mình trong chiếc áo the xanh đồi thoa son Những tia nắng nghịch ngợm nhảy hoài trong ruộng lúa Bức tranh giàu màu sắc của chợ tết được tạo bởi các màu: Trắng, đỏ, hồng, làm, xanh, biếc, thắm, vàng, tím, son Ngay cả màu đỏ cũng có nhiều cung bậc: (hồng, đỏ, tía, thắm, son ) HS hiểu được như vậy là do đọc từng đoạn, bài thông qua các câu hỏi gợi ý của sách giáo khoa và GV đưa ra

- Ví dụ 3: Khi dạy bài “Hoa học trò”

(Tác giả: Xuân Diệu - Tiếng việt lớp 4 - Phần II)

Để HS cảm nhận được vẻ đẹp độc đáo của hoa phượng qua ngòi bút miêu tả tài tình của tác giả Tôi đã cho HS đọc đoạn, đọc bài và gợi ý bằng hệ thống câu hỏi để

HS tìm hiểu nội dung như:

+ Tại sao tác giả gọi hoa phượng là hoa học trò?

Vì : Phượng là loại cây gần gũi, quen thuộc với học trò Phượng thường được trồng nhiều ở sân trường và nở vào mùa thi của học trò Hoa phượng nở là nghĩ đến kỳ

+ Vẻ đẹp của hoa phượng có gì đặc biệt:

Hoa phượng đỏ rực, đẹp không phải ở một đóa mà cả loạt, cả một vùng, cả một góc trời, sắc màu như muôn ngàn con bướm thắm

+ Màu hoa phượng thay đổi như thế nào theo thời gian?

Lúc đầu đỏ nhạt, gặp mưa hoa càng tươi Dần dần số hoa tăng, màu đỏ đậm dần theo thời gian

+ Em nêu cảm nhận của mình khi đọc bài văn đó (HS tự do nói cảm nghĩ của mình)

Thông qua việc đọc hiểu, GV giúp HS hiểu được nội dung, tư tưởng, chủ đề đơn giản của bài Nhận biết được đề tài, chủ đề đơn giản của bài Nắm được dàn ý sơ lược, tóm tắt được nội dung chính của bài, của đoạn, phát hiện được giá trị của tác phẩm trong việc biểu đạt nội dung, hiểu được ý nghĩa của bài Hình thành kỹ năng đọc lướt nắm ý chính hoặc lựa chọn thông tin Vì vậy, khi rèn luyện kỹ năng đọc đúng cho HS cần chú ý rèn kỹ năng đọc hiểu

Như vậy, thông qua đọc HS không những thấy được, hiểu được, cảm nhận được nội dung, ý nghĩa của văn bản mà còn thấy được giá trị nghệ thuật của từng văn bản,

có thể đưa ra nhận xét, đánh giá về chúng Đây là những giải pháp để hướng dẫn HS lớp 4 đọc diễn cảm tốt, vô cùng cần thiết, để góp một phần không nhỏ vào việc cảm thụ văn học của mình Đọc diễn cảm tốt là truyền được nội dung và cảm xúc của bài văn, thơ tới người nghe mà chưa cần phải giảng

sở đọc đúng, đọc lưu loát

Việc rèn luyện có nhiều sắc thái khác nhau: rèn đọc đúng ngữ điệu, đọc nhấn mạnh vào các từ ngữ miêu tả, gợi tả, gợi cảm để làm nổi bật ý nghĩa của câu Ngắt nhịp đúng khi đọc văn, đọc thơ, diễn cảm được tình cảm của từng đoạn văn, đoạn thơ (vui buồn, tức giận, phấn khởi), thay đổi giọng đọc, ngữ điệu khi đọc lời đối thoại theo từng tính cách của nhân vật Đọc diễn cảm là đọc đúng về mặt văn chương, là nghệ thuật biểu hiện một cách hợp lí mối quan hệ giữa khách quan và chủ quan trong phản ánh của tác giả Sự thể hiện phù hợp giữa chủ quan của người đọc và chủ quan của tác giả sẽ truyền được tiếng nói tâm tình của tác giả đến người nghe

Đọc diễn cảm chỉ có thể có được trên cơ sở hiểu thấu đáo bài đọc Đọc diễn cảm yêu cầu đọc đúng thể hiện giọng đọc như: vui, buồn, giận dữ, trang nghiêm… phù hợp với từng ý cơ bản của bài đọc, phù hợp với kiểu câu, thể loại Đọc có cảm xúc cao, biết nhấn giọng ở những từ ngữ biểu cảm, gợi tả, phân biệt lời nhân vật, lời tác giả Để đọc được diễn cảm người đọc phải làm chủ giọng đọc của mình, xác định được chỗ ngắt giọng, ở đây muốn nói đến kĩ thuật ngắt giọng biểu cảm, làm chủ tốc độ đọc (độ nhanh, chậm, chỗ nhấn hay việc giảm nhịp đọc), làm chủ được cường độ giọng đọc (đọc to hay nhỏ, nhấn giọng hay không nhấn giọng) và làm chủ ngữ điệu cao độ của giọng đọc (lên giọng hay xuống giọng)

Cần hiểu rằng “Đọc diễn cảm” không phải là đọc sao cho “điệu” , thiếu tự nhiên, dựa vào ý thích chủ quan của người đọc Mà đọc diễn cảm là sử dụng ngữ điệu để phô diễn cảm xúc của bài học Vì vậy, phải hòa nhập với câu chuyện, bài văn, bài thơ có cảm xúc mới tìm thấy ngữ điệu thích hợp Chính tác phẩm quy định ngữ điệu cho chúng ta chứ không phải chúng ta tự đặt ra ngữ điệu

Như chúng ta đã biết đọc là một hoạt động vô cùng quan trọng trong hoạt động ngôn ngữ của con người Đọc trở thành một yêu cầu cần phải đạt đầu tiên đối với mỗi người đi học Trước tiên các em phải học đọc, sau đó các em phải đọc để học tập Đọc giúp các em chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Đọc sẽ tạo cho HS thông hiểu tư tưởng, tâm lí, tình cảm của người khác, đặc biệt là khi đọc các tác phẩm văn chương con người không chỉ phát triển về mặt nhận thức mà còn rung động về tình cảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp, khơi dậy năng lực hành động, sức

Không biết đọc con người không có điều kiện tiếp xúc, hưởng thụ sự giáo dục mà

xã hội đã dành cho họ, nên không thể hình thành một nhân cách toàn diện Đặc biệt trong thời đại khoa học công nghệ ngày càng phát triển,thời đại bùng nổ thông tin thì việc biết đọc ngày càng quan trọng vì nó giúp con người sử dụng các nguồn thông tin, đọc chính là học, học nữa, học mãi, đọc để tự học, đọc cả đời

Vì những điều nói trên ta thấy việc dạy đọc có một ý nghĩa rất to lớn ở Tiểu học

Từ việc biết đọc sẽ giúp các em dễ dàng hơn khi rèn đọc diễn cảm Đọc còn là công cụ

để học tập các môn học khác, nó tạo ra hứng thú và động cơ học tập, giúp HS có điều kiện tự học và tinh thần học tập cả đời

Đọc một cách có ý thức cũng sẽ tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng như

tư duy của người đọc Việc dạy đọc sẽ giúp HS hiểu biết hơn, bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, tránh xa cái xấu và cái ác, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lôgic cũng như biết tư duy có hình ảnh

Việc dạy đọc diễn cảm không đơn giản chỉ là giúp các em chuyển từ chữ viết thành âm thanh có vần, có điệu mà sâu hơn nữa là giúp các em chuyển văn bản viết (văn bản nghệ thuật và phi nghệ thuật) thành văn bản âm thanh nhằm truyền đến cho người nghe không chỉ nội dung thông tin và cả cảm xúc chủ quan của mình về giá trị nghệ thuật của văn bản Đối với HS tiểu học đọc diễn cảm vừa là hoạt động tiếp nhận thông tin, trong đó hoạt động phát tin có vai trò nổi trội hơn so với hoạt động nhận tin Trong giờ Tập đọc HS trở thành nhân vật môi giới để nối liền các tác phẩm văn học với người nghe Khi các em đọc diễn cảm vừa có tác động tới lí trí, vừa tác động đến xúc cảm của các em và người nghe Đọc đúng rồi tiến tới đọc diễn cảm để thể hiện được tình cảm và cảm xúc của văn bản là một trong những đòi hỏi mà giờ tập đọc diễn cảm cần phải đạt được

- Đọc diễn cảm giúp truyền đạt được về thể loại và phong cách của văn bản, tác phẩm để người đọc và người nghe thấy rõ được nét đặc trưng của tác phẩm đó

- Giúp người GV đo được mức độ cảm thụ tác phẩm văn xuôi, thơ, kịch,…của

HS Thể hiện rõ thái đọ của HS đối với tác phẩm

- Góp phần tạo hứng thú và cảm bứng cho HS trong giờ học Tiếng Việt và đặc biệt là giờ Tập đọc ở nhà trường, thoát khỏi sự đơn điệu, nhàm chán, để mỗi giờ học Tập đọc trở thành niềm vui, thực sự hấp dẫn, kích thích sự sang tạo của HS

• Nhiệm vụ của việc đọc và đọc diễn cảm trong nhà trường Tiểu học

a) Hình thành năng lực đọc cho HS

Dạy học Tập đọc trong nhà trường Tiểu học giúp các em hình thành và phát triển

kỹ năng đọc một cách tốt nhất Để rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS tiểu học cần chú ý đến kỹ năng đọc đúng, đọc nhanh (đọc lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung mình đọc), và đọc hay (cao hơn là đọc diễn cảm) Muốn có được kỹ năng đọc diễn cảm thì trước hết HS tiểu học phải có được kỹ năng đọc đúng, đồng thời phải biết cảm thụ văn bản đọc và biết hướng tới người nghe để giọng đọc trở nên truyền cảm Năng lực đọc của HS được thể hiện qua hai hình thức: đọc thành tiếng

và đọc thầm HS sử dụng thành thạo hai hình thức này được xem là biết đọc

Đọc thành tiếng là hình thức đọc phát ra âm thanh Hình thức đọc này dựa theo nghiên cứu quá trình của người mới tập đọc là hoạt động dùng mắt để nhận biết văn bản viết, đồng thời sử dụng cơ quan phát âm phát ra âm thanh để người khác nghe được Đọc thành tiếng chính là hoạt động chuyển văn bản ngôn ngữ viết thành văn bản ngôn ngữ âm thanh

Đọc thành tiếng bao gồm các mức độ sau:

+ Đọc rõ ràng và rành mạch: Là việc đọc tròn vành rõ tiếng, rõ câu, rõ chữ, rõ lời của văn bản Việc đọc này đòi hỏi HS phải biết ngừng nghỉ đúng chỗ, thời gian nghỉ phù hợp ở những chỗ có dấu câu hoặc có sự phân đoạn ngữ nghĩa và có giọng đọc vừa phải (không quá to hoặc quá nhỏ, không đọc ê a mà phải đọc rõ chữ và tiếng, không đọc luyến thoáng)

+ Đọc lưu loát: Là đọc với tốc độ nhanh, phát âm rõ ràng và rành mạch, không bị vấp, biết ngừng nghỉ đúng dấu câu

+ Đọc diễn cảm: Là mức độ cao nhất của đọc đúng, giúp người đọc thể hiện được tâm tư, tình cảm của văn bản Đó là việc đọc với giọng đọc, ngữ điệu đọc, nét mặt, cử chỉ phù hợp với nội dung văn bản, phù hợp với những sắc thái khác nhau của phong cách văn bản Đọc diễn cảm chính là thể hiện được ý nghĩa của tâm tư, tình cảm, cảm xúc với người nghe Đọc diễn cảm chính là hình thức đọc rèn cho HS đọc đúng đồng thời phải cảm thụ được văn bản đọc và biết hướng tới người nghe để giọng đọc, ngữ điệu đọc, nét mặt, cử chỉ trở nên truyền cảm hơn

Như vậy, quá trình đọc phải tiến hành như thế nào để có hiệu quả cao Trước hết

là chúng ta phải giúp HS luyện đọc sao cho khi đọc phải tái hiện lại mặt âm thanh của bài đọc một cách chuẩn xác không có lỗi, không đọc thừa hoặc đọc sót từng âm, vần, tiếng mà cần đọc đúng chính âm, ngắt nghỉ hơi đúng chỗ

Việc ngắt hơi phải phù hợp các dấu câu, nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn ở dấu chấm, đọc đúng các ngữ điệu câu, lên giọng ở cuối câu hỏi, hạ giọng ở cuối câu kể, thay đổi giọng đọc cho phù hợp với tình cảm diễn đạt trong câu cảm Với câu cầu khiến cần nhấn giọng phù hợp để thấy rõ các nội dung cầu khiến khác nhau

b) Hình thành phương pháp và thói quen làm việc với văn bản, làm việc với sách cho HS

Thông qua hoạt động đọc và đọc diễn cảm cho HS, giúp các em có thói quen làm việc với văn bản, với sách một cách đầy hứng thú Làm cho HS thích đọc và thấy rằng khả năng đọc và đọc diễn cảm có lợi cho các em trong cả cuộc đời Làm cho HS thấy được lợi ích của việc làm quen với văn bản, với sách để lĩnh hội kiến thức một cách dễ dàng Phải làm cho HS thấy được đó là một trong những con đường đặc biệt tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển hơn

c) Làm giàu kiến thức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức văn học cho HS

Ngoài nhiệm vụ rèn đọc cho HS, phân môn Tập đọc còn có nhiệm vụ tích luỹ về nhiều mặt, đa dạng và phong phú, bên cạnh nhiệm vụ hình thành thế giới quan, giúp cho sự phát triển tư duy thính giác, thị giác, nó còn có nhiệm vụ làm giàu vốn kiến thức về ngôn ngữ, về đời sống và kiến thức văn học cho HS Yêu cầu về việc đọc là một yêu cầu đặt ra trước tiên đối với người đi học, có đọc tốt và hiểu (cảm thụ) được văn bản thì mới có thể hiểu được nội dung của văn bản đó Đọc giúp cho các em có một lượng kiến thức ngôn ngữ phong phú hơn, khả năng đọc diễn cảm cũng tốt hơn, giúp các em có khả năng giao tiếp tốt hơn trong cuộc sống Khi các em có một khả năng đọc diễn cảm tốt sẽ giúp các em được tiếp xúc với những bài viết hết sức phong phú và đa dạng thuộc nhiều thể loại, với các chủ điểm, các chủ đề khác nhau về cuộc sống, con người Vì thế các em có thêm nhiều hiểu biết về những vấn đề mà các em được học, về con người, cuộc sống, thiên nhiên, đất nước, văn hoá, lịch sử dân tộc và thế giới từ đó tạo điều kiện cho các em mở rộng vốn sống và khả năng hiểu biết của mình

Trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống các em có điều kiện tiếp xúc nhiều hơn với các văn bản nghệ thuật, có kỹ năng đọc diễn cảm tốt sẽ giúp cho các em cảm thụ đầy đủ và sâu sắc các tác phẩm nghệ thuật đó Từ đó khả năng cảm thụ văn học của các em được mở rộng và phát triển hơn và nó ngày càng được hoàn thiện hơn trong quá trình học tập Trong quá trình rèn luyện kỹ năng các em được từng bước hoàn thành khả năng về ngôn ngữ và văn học, vốn từ của các em ngày càng trở nên phong phú và đa dạng, khả năng tư duy của các em được phát triển một cách lôgic, quá trình diễn đạt ngôn ngữ của các em được gọn gàng, trong sáng Khi kỹ năng đọc diễn cảm của các em tốt nó sẽ thúc đẩy khả năng thấu hiểu nội dung của văn bản Từ đó giúp các em càng yêu tiếng Việt, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt và yêu nền văn học của nước nhà hơn

d) Đọc diễn cảm là một phương tiện giáo dục đạo đức, thẩm mĩ và giáo dục lao động, kích thích sự phát triển tư duy cho HS

Đọc diễn cảm hình thành, phát triển và giáo dục những tình cảm đạo đức cho HS

là điều hết sức quan trọng Giáo dục lòng nhân ái, giáo dục đức tính thật thà, dũng cảm, kỉ luật, vâng lời cha mẹ sẽ giúp các em dễ hoà nhập vào cuộc sống và đón nhận những ảnh hưởng tốt đẹp của môi trường để phát triển nhân cách một cách tích cực Người ta thường phân chia thẩm mĩ và đạo đức thành hai phần, thực tế việc đọc diễn cảm là một phần của chương trình giáo dục thẩm mĩ, nhưng giáo dục thẩm mĩ và giáo dục đạo đức bao giờ cũng gắn liền với nhau Trong giáo dục năng lực cảm thụ thẩm mĩ các tác phẩm văn học và năng khiếu thẩm mĩ, việc đọc diễn cảm sẽ làm tăng thêm và làm sâu sắc thêm sự xúc cảm Các em phải cảm thụ được từng lời nói của nhà thơ bằng cả trái tim và bằng cả tâm hồn, sự chân thành, rung cảm, những cảm xúc ngập tràn thì mới có được sự rung cảm sâu sắc và đúng đắn Đọc diễn cảm giúp cho các em cảm thụ được cái hay, cái đẹp của văn học, làm cho các em thêm yêu thích văn học, từ đó nảy sinh ra ý muốn đọc diễn cảm thật tốt các tác phẩm nghệ thuật mà mình

đã rung động Kết quả đầu tiên đó sẽ là nhân tố tích cực cho quá trình hoàn thiện kỹ năng trong lĩnh vực đọc diễn cảm và phát triển những tình cảm đạo đức và thẩm mĩ của các em

Giáo dục thẩm mĩ thông qua việc dạy học đọc diễn cảm thực chất là giúp các em biết cảm thụ cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ văn học, hình tượng văn học thông qua mỗi bài đọc diễn cảm Từ đó, các em có sự cảm nhận sâu sắc các văn bản mà mình đọc Giáo dục tình cảm và giáo dục thẩm mĩ là con đường đưa nghệ thuật đến với cuộc đời Văn học có một sức mạnh lớn, nó giáo dục con người không phải bằng những triết lí khô khan, cứng nhắc mà bằng những hình tượng văn HS động Từ sự rung cảm với tác phẩm văn học sẽ mang đến cho các em những tình cảm đạo đức cao

cả, thiêng liêng, tình yêu cuộc sống, yêu thiên nhiên, yêu con người, gia đình, bạn bè, yêu quê hương đất nước Để có được những điều này thầy cô giáo chính là cầu nối đưa các em tiếp cận với cuộc sống bằng những tình cảm cao đẹp, trong sáng, lành mạnh có sức lay động sâu xa, truyền cảm của mình Từ đó có tác dụng vun đắp, bồi dưỡng tình cảm, đạo đức sâu sắc cho HS

Mỗi bài tập đọc sẽ giúp HS nhận thức thêm một phần nhỏ bé của cuộc sống, từ

đó sẽ giúp các em có thể mở rộng kiến thức và sự hiểu biết của mình hơn, ngôn ngữ của các em ngày càng phong phú hơn, nếu các em có được khả năng đọc diễn cảm tốt thì khả năng cảm thụ văn học của các em sẽ sâu sắc hơn Dạy học Tập đọc trong đó dạy đọc diễn cảm có giá trị thẩm mĩ cao sẽ có tác dụng ghi lại dấu ấn sâu sắc trong cuộc đời các em

1.1.2 Cơ sở tâm sinh lí của HS Tiểu học ( lớp 4)

Trong hoạt động học và các hoạt động khác, tâm lí HS Tiểu học được hình thành

và phát triển đạt trình độ mới Đó là quá trình tâm lí có chủ định, như chú ý có chủ định, ghi nhớ có chủ định, tư duy, logic,… Đặc biệt nhờ có hoạt động học được tổ chức một cách khoa học mà ở HS tiểu học hình thành được những cơ sở ban đầu của kiểu tư duy mới (tư duy khoa học hay còn gọi là tư duy lí luận), mà trước khi đến trường hay học theo phương pháp cũ các em không thể dạt được Đó là tiền đề tốt đẹp cho việc hình thành ở HS mối quan hệ có tính sang tạo đối với thế giới xung quanh Tri giác của HS tiểu học mang tính đại thể, ít đi vào chi tiết và mang tính không

ổn định: ở đầu tuổi tiểu học, tri giác thường gắn với hành động trực quan, đến cuối tiểu học, tri giác mới mang tính xúc cảm, trẻ thích quan sát các sự vật, hiện tượng có màu sắc sặc sỡ, hấp dẫn, tri giác của trẻ đã mang tính mục đích, có phương hướng rõ ràng- Tri giác có chủ định( trẻ biết cách lập kế hoạch học tập, sắp xếp công việc nhà, biết làm các bài tập từ dễ đến khó)

HS tiểu học có tình cảm hồn nhiên,mang nặng màu sắc cảm tính Cùng với quá trình học tập và phát triển tâm lí, tình cảm đó được củng cố và phát triển trên cơ sở nhận thức ngày càng đúng đắn hơn, đầy đủ và chuẩn mực hơn của các mối lien hệ trong cuộc sống của các em

Đối với HS lớp 4, tâm lí các em đã được hoàn thiện cấu trúc tâm lí, các em có ý thức về bản thân mình, tự ý thức được mình là ai, như thế nào Ở giai đoạn này ngôn ngữ của các em rất phát triển, các em đã sử dụng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hàng ngày cũng như trong học tập nhiều hơn so với các lứa tuổi trước đó Các em phát âm đúng với phát âm của người lớn, ngữ điệu phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp Đó là một bước ngoặt trong quá trình hình thành và phát triển tâm lí của các em Bước tiến về ngôn ngữ của các em được bộc lộ khi các em tiếp xúc với các tác phẩm văn học Đặc điểm tâm lí của các em là dễ tiếp thu, dễ cảm xúc, hồn nhiên, tư duy mang tính chất cụ thể và biểu cảm Nhờ vậy đã giúp cho việc đọc diễn cảm rất dễ dàng

HS tiểu học - con người với cấu tạo đầy đủ các bộ phận của một cơ thể đang phát triển Trong đó, cơ quan phát âm ngôn ngữ phát triển mạnh, phù hợp với sự tiếp nhận

và thực hiện dễ dàng các hoạt động mới, theo chức năng của chúng Khả năng nhận thức, tư duy, tưởng tượng, tình cảm, trí nhớ và nhân cách HS đang được hình thành, tiềm tàng khả năng phát triển và đang phát triển HS tiểu học hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, hiếu động, tò mò, thích hoạt động, khám phá thường độc lập, tự làm việc theo hứng thú của mình Thầy, cô giáo là hình tượng mẫu mực nhất được trẻ tôn sùng nhất, mọi điều trẻ đều nhất nhất nghe theo Sự phát triển nhân cách của HS tiểu học phụ thuộc phần lớn vào quá trình dạy học và giáo dục của thầy cô ở nhà trường Tiểu học

Dạy Tập đọc cho HS tiểu học bước đầu đem đến sự vận động khoa học cho não

bộ và các cơ quan phát âm, ngôn ngữ, đem đến những tinh hoa văn hoá, văn học nghệ thuật trong tâm hồn trẻ; rèn kỹ năng đọc - hiểu, cảm thụ văn học, rèn luyện tình cảm đạo đức, ý chí, ý thức, hành động đúng cho trẻ, phát triển khả năng học tập các môn khác, là điều kiện phát triển toàn diện cho HS tiểu học Nhân cách HS tiểu học phát triển đúng đắn hay lệch lạc phụ thuộc vào quá trình giáo dục của người thầy mà trong

đó phương tiện nghe, nói, đọc, viết có được nhờ học Tập đọc

Dạy Tập đọc đặc biệt là dạy đọc diễn cảm cho HS tiểu học đòi hỏi người thầy phải có phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của HS tiểu học, phù hợp với sự phát triển tiến bộ của khoa học, xã hội, đáp ứng nhu cầu ham hiểu biết của

HS tiểu học và tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách cho trẻ

Tuy nhiên, HS tiểu học không phải bao giờ cũng dễ dàng hiểu được những bài mình đọc Hầu như toàn bộ sức chú ý của các em đều tập trung vào việc nhận ra mặt chữ, đánh vần để phát thành âm Mặt khác, do vốn từ còn ít, năng lực liên kết thành câu, thành ý còn hạn chế nên việc hiểu và nhớ nội dung còn khó khăn Đây là cơ sở để

đề xuất một số biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS tiểu học

1.1.3 Cơ sở ngôn ngữ và văn học của việc dạy đọc

Chúng ta đều biết rằng, phương pháp dạy Tập đọc phải dựa trên cơ sở của ngôn ngữ học, nó có liên quan mật thiết đến một số vấn đề của ngôn ngữ học Ngôn ngữ học

đã chỉ rõ những nội dung cụ thể về các vấn đề của ngôn ngữ chữ viết, chính âm, chính

tả, nghĩa của từ, câu, đoạn, văn bản, ngữ điệu, nhịp điệu, tình cảm ngôn ngữ, các dấu câu, các kiểu câu Đó là những vấn đề gắn bó với việc dạy và học Tập đọc của thầy (cô) và trò ở bậc Tiểu học

a) Vấn đề về chính âm trong tiếng Việt

Chính âm là các chuẩn mực phát âm của ngôn ngữ có giá trị và hiệu lực về mặt khoa học, xã hội Vấn đề về chuẩn mực phát âm tiếng Việt đang là vấn đề thời sự và

có nhiều ý kiến trái chiều khác nhau Nó liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau như: chuẩn hoá ngôn ngữ, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, mục đích của việc xây dựng chính âm Vấn đề đặt ra trước mắt là phải giải quyết như thế nào những nét khác biệt trên bình diện ngôn ngữ giữa các phương ngữ và việc xác định chuẩn chính âm

Những nét khác biệt về phương ngữ giữa các vùng của nước ta

ưu->iu, ươu->iêu đầy đủ

Phương

ngữ Trung 5 thanh

Phân biệt s/x, r/d/gi, tr/ch

Phụ âm /-ŋ, -k/ có thể kết hợp được với nguyên âm ở

cả ba hàng

Phương

ngữ Nam

5 thanh, không phân biệt thanh hỏi/ ngã

phân biệt s/x, r/d/gi, tr/ch

mất nhiều vần, biến đổi rất nhiều vần (â->ă, ô->ơ lẫn lộn, êch-

b) Vấn đề ngữ điệu của tiếng Việt

 Theo nghĩa hẹp:

Ngữ điệu là sự thay đổi giọng nói, giọng đọc, là sự lên cao hay hạ thấp giọng đọc

và ngắt câu phù hợp đến mức nào đó với tình cảm và ý nghĩa cần biểu đạt Ngữ điệu gồm các bình diện như: cao độ (độ cao của âm thanh), cường độ (độ mạnh yếu của âm thanh), trường độ (độ dài, ngắn của âm thanh), âm sắc (sắc thái riêng của âm thanh), Ngữ điệu là yếu tố gắn bó chặt chẽ với lời nói Mỗi ngôn ngữ có một lời nói riêng Ngữ điệu tiếng Việt cũng như các ngôn ngữ có âm thanh khác, chủ yếu được biểu hiện ở cao độ, trường độ, cường độ,…

 Theo nghĩa rộng:

Ngữ điệu là toàn bộ những phương tiện được sử dụng để đọc diễn cảm như những chỗ lên giọng, xuống giọng, chỗ ngừng, tốc độ,… được hệ thống lại thành một

tổ hợp phản ánh đúng thái độ, tình cảm, cảm xúc của tác giả

Như vậy, ngữ điệu là sự hoà đồng về âm hưởng của bài đọc, nó có giá trị lớn về bộc lộ tình cảm, cảm xúc mà tác giả muốn thể hiện Nên việc sử dụng ngữ điệu rất quan trọng trong việc đọc diễn cảm

c) Cơ sở văn học của việc dạy đọc

Văn học nghệ thuật là tinh hoa của ngôn ngữ, là tình cảm đạo đức lý tưởng của tình yêu, nó có được nhờ cảm xúc của tâm hồn, làm cho tâm hồn con người thêm phong phú và sâu sắc

Việc hình thành kỹ năng đọc đúng, đọc hiểu và đọc diễn cảm cho HS phải dựa trên những tiêu chuẩn đánh giá một văn bản tốt như: tính chính xác, đúng đắn và tính thẩm mĩ, đặc điểm về các kiểu ngôn ngữ, phong cách chức năng, thể loại văn học, các bảng điểm dùng làm ngữ liệu đọc ở Tiểu học

Việc luyện đọc cho HS phải dựa trên những hiểu biết về đặc điểm của ngôn ngữ văn học, tính hình tượng, tính tổ chức và tính hàm súc của nó

Dạy Tập đọc cho HS tiểu học là dạy cho HS biết đọc đúng tiếng, từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm, cảm nhận được ý nghĩa tình cảm; biết tư duy, tưởng tượng, hình thành ý thức tốt đẹp trong tâm hồn và có hành động đẹp, HS biết chuẩn ngôn ngữ và biết cảm thụ văn học Dạy Tập đọc sẽ càng tinh

tế, càng sáng tạo, càng hiệu quả hơn khi ta nghiên cứu vận dụng tốt những thành tựu của ngôn ngữ văn học

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.2.1 Khảo sát chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4

Ở các lớp 2, 3, 4, 5 chương trình cả năm đều gồm 33 tuần, sách giáo khoa in đều thành hai tập Mỗi tuần ở lớp 4 có hai tiết Tập đọc, mỗi tiết có 40 phút Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4 có cấu trúc gồm 10 đơn vị học, mỗi đơn vị ứng với một chủ điểm trong 3 tuần (riêng chủ điểm “Tiếng sáo diều” học trong 4 tuần), mỗi tuần có 2 tiết tập đọc gồm 2 bài học

Nếu như ở các lớp dưới, chủ điểm học tập xoay quanh những lĩnh vực rất gần gũi với HS thì ở lớp 4, chủ điểm là những vấn đề đời sống tinh thần của con người như: tính cách, đạo đức, năng lực, sở thích,… cụ thể:

 Tập 1 gồm 5 chủ điểm, học trong 18 tuần:

- Thương người như thể thương thân (tuần 1, 2, 3)

- Măng mọc thẳng (tuần 4, 5, 6)

- Trên đôi cánh ước mơ (tuần 7, 8, 9)

- Có chí thì nên (tuần 11, 12, 13)

- Tiếng sáo diều (tuần 14, 15, 16, 17)

Tuần 10: Ôn tập giữa học kì

Tuần 18: Ôn tập cuối học kì 1

 Tập 2 gồm 5 chủ điểm, học trong 17 tuần:

- Người ta là hoa đất (tuần 19, 20, 21)

- Vẻ đẹp muôn màu (tuần 22, 23, 24)

- Những người quả cảm (tuần 25, 26, 27)

- Khám phá thế giới (tuần 29, 30, 31)

- Tình yêu cuộc sống (tuần 32, 33, 34)

Tuần 28: Ôn tập giữa học kì 2

Tuần 35: Ôn tập cuối học kì 2

Như vậy, ta thấy sách giáo khoa lớp 4 có sự cụ thể Số lượng chủ điểm nhiều với những tên gọi phong phú, hấp dẫn hơn tạo ra hứng thú học tập cho HS, các chủ điểm được sắp xếp một cách hợp lí và nội dung phù hợp với trình độ nhận thức của HS Các bài tập đọc ở trong sách giáo khoa đa dạng và phong phú về các thể loại văn bản như: truyện ngắn, kịch, thơ, văn xuôi, văn bản khoa học, trích đoạn, thần thoại, ca dao, truyện dân gian, thư

 Các bài tập đọc ở chương trình lớp 4 gồm:

+ Trích đoạn:

Gồm có 10 đoạn trích, bao gồm:

1 “Dế Mèn bênh vực kẻ yếu” -2 bài (Tô Hoài)

3 “Truyện cổ nước mình” (trích đoạn thơ - Lâm Thị Mĩ Dạ)

5.“Truyện cổ tích về loài người” (trích đoạn thơ - Xuân Quỳnh)

6 “Chợ tết” (trích đoạn thơ - Đông Đắc Cù)

7 “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” (trích đoạn thơ - Nguyễn Khoa Điềm)

8 “Đoàn thuyền đánh cá” (thơ - Huy Cận),

9 “Bài thơ về Tiểu đội xe không kính” (thơ - Phạm Tiến Duật)

10 “Con chim chiền chiện” (thơ - Huy Cận)

+ Kịch:

Gồm 1 bài: “Ở Vương quốc Tương Lai” (Mát-Téc-Lích)

+ Văn bản khoa học:

Gồm có 4 bài:

1 “Trống đồng Đông Sơn” (Nguyễn Văn Huyên)

2 “Vẽ về cuộc sống an toàn” (báo đại đoàn kết)

3 “Ăng-co Vát” (Những kì quan thế giới)

4 “Tiếng cười là liều thuốc bổ” (báo giáo dục và thời đại)

+ Thơ :

Gồm có:

1 “Mẹ ốm” (Trần Đăng Khoa)

2 “Tre Việt Nam” (Nguyễn Duy),

3 “Gà trống và cáo” (La - phông - ten),

4 “Nếu chúng mình có phép lạ” (Định Hải),

5 “Chuyện cổ tích về loài người” (Xuân Quỳnh)

6 “Trăng ơi … từ đâu đến?” (Trần Đăng Khoa)

7 “Dòng sông mặc áo” (Nguyễn Trọng Tạo)

8 “Ngắm trăng Không đề” (Hồ Chí Minh)

+ Thần thoại:

Gồm có một bài: “Điều ước của vua Mi-đát” (Thần thoại Hi Lạp)

+ Truyện dân gian:

Gồm có 2 bài:

1 “Những hạt thóc giống” (truyện dân gian Khơ-me)

2 “Ăn “mầm đá”” (Truyện dân gian Việt Nam)

+ Thư: “Thư thăm bạn”

+ Truyện ngắn:

Gồm có 24 bài:

1 “Người ăn xin” (Tuốc-ghê-nhép)

2 “Một người chính trực” (Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng)

3 “Nỗi dằn vặt của An-đrây-ca” (Xu-khôm-lin-xki),

4 “Chị em tôi” (Liên Hương),

5 “Trung thu độc lập” (Thép mới),

6 “Đôi giày ba ta màu xanh” (Hàng Chức Nguyên),

7 “Thưa chuyện với mẹ” (Nam Cao),

8 “Ông Trạng thả diều” (Trinh Đường),

9 “Vua tàu thuỷ Bạch Thái Bưởi” (Theo từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam),

10 “Người tìm đường lên các vì sao” (Lê Nguyên Long - Phạm Ngọc Toàn),

11 “Văn hay chữ tốt”,

12 “Cánh diều tuổi thơ” (Tạ Duy Anh),

13 “Kéo co” (Toàn Ánh),

14 “Trong quán ăn “Ba cá bống”” (A-lếch-xây Tôn-xtôi),

15 “Rất nhiều mặt trăng” (Phơ-Bơ),

16 “Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa” (theo từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam),

17 “Thắng biển” (Chu Văn),

18 “Ga-Vrốt ngoài chiến luỹ” (HuyGô),

19 “Dù sao trái đất vẫn quay !” (Lê Nguyên Long - Phạm Ngọc Toàn),

20 “Con Sẻ” (Tuốc-ghê-nhép),

21 “Đường đi Sa Pa” (Nguyễn Phan Hách),

22 “Hơn một nghìn ngày vòng quanh trái đất” (Trần Diệu Tần - Đỗ Thái),

23 “Con chuồn chuồn nước” (Nguyễn Thế Hội),

24 “Vương quốc vắng nụ cười” (Trần Đức Tiến)

1.2.2 Thực trạng dạy-học đọc diễn cảm ở lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy

1.2.2.1 Địa bàn khảo sát

 Một số thông tin về trường

Trường Tiểu học Mỹ Thủy nằm ở hữu ngạn sông Kiên Giang, cách trung tâm huyện Lệ Thủy khoảng 4km về phía Nam Được tách ra từ trường THCS Mỹ Thủy vào năm 1991, đến nay, trường đã trải qua 24 năm xây dựng và phát triển Trường có đội ngũ GV 100% đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn Nhà trường coi trọng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Phong trào thi đua "Dạy tốt học tốt" của nhà trường ngày càng phát triển mạnh mẽ Trường đã đạt được nhiều thành tích và một trong số những thành tích rất đáng tự hào đó là: trong nhiều năm, nhà trường luôn giữ vững danh hiệu đơn vị Tập thể lao động xuất sắc

Để đáp ứng với yêu cầu của đổi mới giáo dục phổ thông, nhà trường đã tích cực tham mưu với chính quyền địa phương, phối hợp với hội cha mẹ HS, được sự quan tâm đầu tư của cấp trên nên đã không ngừng tăng trưởng CSVC Đến nay, nhà trường

có các phòng chức năng đảm bảo cho dạy học các môn Âm nhạc, Mỹ thuật, Tin học và Anh văn Dãy nhà 4 phòng học, sân bóng, đường chạy đang xây dựng để đưa vào sử dụng Khuôn viên ngày càng khang trang hơn, thân thiện, đẹp mắt, được nhiều trường bạn đến tham quan học tập Trường được công nhận là trường chuẩn Quốc gia mức độ

I giai đoạn 1996-2000, đạt CQG mức độ II năm 2007, được công nhận lại năm 2012

và đang hoàn thiện các hạng mục để kiểm tra lại vào năm 2017 Bên cạnh nhiệm vụ dạy và học, xây dựng CSVC tập thể CBGV và HS nhà trường đã tập trung tâm huyết xây dựng cảnh quan môi trường xanh – sạch – đẹp, khuôn viên trường lớp thoáng đảng, mát mẻ Với đôi tay khéo léo của các thầy cô cây và hoa được chăm sóc thường xuyên và chu đáo

Những thành tích mà nhà trường đạt được trong những năm qua đã phần nào đáp ứng niềm tin, hy vọng mà Đảng bộ và nhân dân địa phương gửi gắm Cuộc sống luôn hướng về phía trước, những gì đạt được của ngày hôm nay luôn là khởi điểm của ngày mai Tin tưởng rằng, trường Tiểu học Mỹ Thủy ngày càng phát triển về mọi mặt, tập thể CBGV và HS nhà trường sẽ viết thêm những thành tích rất đỗi tự hào vào bảng vàng truyền thống

Về cơ sở vật chất, Nhà trường có máy chiếu phục vụ cho công tác giảng dạy Bên cạnh đó nhà trường cũng đã tổ chức những buổi chuyên đề về phân môn Tập đọc cho

GV

Đội ngũ GV có kinh nghiệm, xác định được vai trò của mình là người hướng dẫn, người làm mẫu cho HS về mọi mặt, đặc biệt là khi học Tập đọc Hằng năm GV được tham gia các lớp tập huấn để bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ của mình Chính vì thế đội ngũ GV trong nhà trường luôn nắm bắt nhanh nhạy các thông tin, hướng đổi mới dạy học để từ đó biết cách sắp xếp kế hoạch dạy học phù hợp đảm bảo hiệu quả

- Về phía GV dạy lớp 4:

- GV nhiệt tình trong công tác, có vốn từ ngữ về Tiếng Việt nhất định Phần lớn

GV dạy khối 4 là những người dạy lâu năm nên ít nhiều có kinh nghiệm khi dạy Tập đọc

- Bản thân GV đã được sự quan tâm chỉ đạo sát sao từ lãnh đạo ngành, chuyên môn Phòng Giáo dục đến BGH nhà trường và tổ chuyên môn các khối lớp 4

Nguồn ngân sách của địa phương cfon hạn hẹp, phần lớn là gia đình HS có kinh

tế còn khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện

Trường có số lượng GV và HS khá đông nên việc chỉ đạo kế hoạch dạy học của BGH nhà trường còn chưa chặt chẽ, sâu sát Do đó GV còn lúng túng khi vận dụng các quy trình và biện pháp dạy học

Ngoài ra, phương tiện dạy học và đồ dùng chưa phong phú, đa dạng nên chưa hấp dẫn HS một cách tuyệt đối trong việc tập trung vào luyện đọc

GV chưa thực sự đổi mới các phương pháp dạy học, quá trình này chỉ mang tính hình thức Trong các tiết dạy chưa có sự sang tạo

Về mặt nội dung dạy học GV còn quá lệ thuộc vào đáp án gợi ý trong SGV Phần lớn GV chưa định hướng trước những khó khăn của HS trong quy trình đọc của

HS, nên chưa linh hoạt, không chủ động khi xử lí các tình huống sư phạm phát minh

GV chưa tạo được sự gắn bó của mình với HS, khiến cho các em rụt rè, lo lắng, không mạnh dạn nêu câu hỏi khi thắc mắc về vấn đề nào dó trong học tập

Tuy nắm được tầm quan trọng của việc dạy đọc diễn cảm cho HS, nhưng đa số

GV chưa có kế hoạch và định hướng cụ thể để giúp HS đọc diễn cảm tốt, nâng cao chất lượng dạy – học, Nhiều GV còn lúng túng khi dạy Tập đọc, chưa định hướng được các việc cần làm như: cần thiết kế bài tập đọc như thế nào cho phù hợp với HS, mình cần đọc bài tập đọc với giọng như thế nào để thu hút HS; làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho HS được tốt; làm thế nào để các em đọc đúng hơn, nhanh hơn, lưu loát hơn; làm thế nào để HS đọc hay hơn (đọc diễn cảm)

- Về phía HS:

HS ngắt nghỉ lung tung khi đọc bài

Giọng đọc của HS còn nhỏ, nhiều em chưa nắm được nội dung của bài đọc nên khi đọc các em chưa bộc lộ được cảm xúc của bài đọc qua giọng đọc hoặc nếu có thì chỉ mang tính chất bắt chước GV hoặc bạn bè

HS chưa biết thể hiện diễn cảm văn bản khi chưa có sự hướng dẫn của GV

Một số em được bố mẹ cưng chiều nên vẫn còn ham chơi, chưa thực sự biết được tầm quan trọng của việc học nói chung và việc đọc diễn cảm nói riêng

HS chưa chăm học, chưa có ý thức học bài

Nhiều phụ huynh chưa biết quan tâm đúng đến việc học tập của con em mình, bản thân họ sử dụng tiếng Việt còn chưa chính xác, phát âm sai lỗi

Có những bài tập đọc đòi hỏi HS phải có óc tưởng tưởng, phải đọc nhiều lần mới hiểu, mới đọc hay Tuy nhiên do không có sự đổi mới trong dạy học của GV nên các

em không nắm được bài

1.2.2.2 Đối tượng và phương pháp khảo sát

 Đối tượng khảo sát:

Khảo sát trực tiếp trên đối tượng GV và HS khối 4 đang trực tiếp giảng dạy và học tập tại trường Tiểu học Mỹ Thủy – Lệ Thủy – Quảng Bình

 Phương pháp khảo sát

Tôi tiến hành chủ yếu bằng các phương pháp sau:

+ Phương pháp quan sát: Để tìm hiểu thực trạng dạy học đọc diễn cảm của HS, tôi tiến hành dự giờ các tiết dạy học Tập đọc khối lớp 4 đưa ra nhận xét về thực trạng dạy học đọc diễn cảm

+ Phương pháp phỏng vấn, trò chuyện: Đây là phương pháp bổ trợ Qua trao đổi với cán bộ, GV, HS tôi thu được các thông tin liên quan đến vấn đề khảo sát

+ Phương pháp trắc nghiệm, thống kê: Nhằm khảo sát thực trạng kỹ năng đọc diễn cảm của HS lớp 2 Trường Tiểu học Mỹ Thủy Cho HS viết các bài Tập đọc, sau

đó thống kê, phân loại lỗi phát âm của các em

1.2.2.3 Nội dung khảo sát

- Qua dự giờ

Trường có ba lớp 4, số HS của lớp 4A là 32 HS, 4B là 30 HS, 4C là 35 HS Qua quá trình dự giờ, khảo sát về hứng thú học tập và khả năng đọc diễn cảm của HS lớp 4 trường Tiểu học Mỹ Thủy, tôi thấy rằng:

Nhìn chung các em HS lớp 4 của trường có hứng thú học tập đối với môn Tập đọc nhưng còn ít, phần lớn các em học môn này mang tính bắt buộc Đối với mỗi loại văn bản, mỗi HS lại có hứng thú và khả năng khác nhau Thơ, kịch, truyện ngắn là các

thích đọc các loại văn bản khác như báo chí, khoa học, … Điều này chứng tỏ rằng các bài tập đọc thuộc thể loại văn bản nghệ thuật vẫn hấp dẫn và thu hút sự hứng thú của

HS, nó sẽ tạo điều kiện tốt cho các em cảm thụ những tác phẩm, những cảm xúc, tình cảm của tác giả gửi gắm trong các tác phẩm bằng khả năng đọc diễn cảm của mình Hơn nữa, qua việc dự giờ khảo sát phân môn Tập đọc, tôi còn thấy rằng, trong quá trình đọc diễn cảm trên lớp HS cũng gặp phải một số khó khăn là: Sự chênh lệch giữa các HS trong cùng một lớp và giữa các lớp về khả năng đọc diễn cảm Có em đọc

và vận dụng kỹ năng đọc vào việc học tập có hiệu quả rất cao, khả năng đọc diễn cảm của các em tốt nhưng số lượng này không nhiều Còn rất nhiều em khả năng đọc diễn cảm còn yếu, có những em chỉ dừng lại ở mức độ đọc đúng câu chữ thậm chí còn ngắc ngứ, phát âm chưa chuẩn một số phụ âm đầu như l/đ, l/n,… số HS đạt yêu cầu về kỹ năng đọc diễn cảm là rất thấp Mà số đông HS của trường là con em địa phương nên thường phát âm sai do lỗi cơ bản là chất giọng vùng miền Kỹ năng đọc hiểu của các

em còn yếu, đọc chỉ mang tính chất phát âm mà thôi Điều này ảnh hưởng đến khả năng đọc của các em cũng như giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Khi điều tra về những điều kiện thuận lợi và khó khăn của HS lớp 4 khi rèn luyện

kỹ năng đọc diễn cảm thì GV cho rằng, về cơ bản HS trong trường đều sống trong môi trường được đào tạo, được quan tâm chăm sóc từ nhỏ nên khả năng đọc của các em tương đối tốt, các em đọc rõ ràng, lưu loát Đây là điều kiện thuận lợi lớn mà nhiều trường không thể có được, nhất là các trường ở vùng sâu, vùng xa ít được tiếp xúc với các phương tiện thông tin đại chúng

Tuy nhiên, các em cũng gặp phải một số khó khăn khi đọc diễn cảm, chỉ có một

số em có khả năng cảm thụ tốt bài đọc nên khả năng đọc diễn cảm của các em còn thấp Một số GV cho biết số lượng HS có hoàn cảnh gia đình khó khăn tương đối đông, do không được bố mẹ quan tâm, kèm cặp nên khả năng đọc của các em chỉ dừng lại ở mức độ đọc trơn tru, lưu loát chứ chưa biết thể hiện tư tưởng, tình cảm mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm Một số em vẫn còn chịu ảnh hưởng cách phát âm của gia đình, địa phương nên phát âm còn nhiều chỗ sai

- Qua phiếu hỏi

Tôi đã tiến hành khảo sát 30 HS lớp 4B và 35 HS lớp 4C, và 6 cô giáo ở trường Tiểu học Mỹ Thủy theo phiếu hỏi, ngoài ra tôi còn điều tra 3 GV bằng câu hỏi trực tiếp

+ Nội dung phiếu hỏi dành cho HS gồm 5 câu hỏi tập trung khao sát xem có những hoạt động nào diễn ra, HS chú ý vào vấn đề nào khi học các bài Tập đọc và đặc biệt khảo sát sự hiểu biết của các em về cách đọc diễn cảm, cách thể hiện cảm xúc qua các bài đọc

Câu hỏi 1: Em suy nghĩ thế nào về giờ Tập đọc?

Câu hỏi 2: Trong quá trình học Tập đọc, em thích nhất hoạt động nào?

Câu hỏi 3: Em có thường xuyên trao đổi với bạn học của mình hoặc với GV chủ nhiệm về học tập hay một số vấn đề nào đó trong cuộc sống không?

Câu hỏi 4: Trong cuộc sống, khi gặp các văn bản khác như báo chí, thư từ,… em

+ Đối với người dạy, tôi khảo sát mối quan tâm của họ khi dạy phân Tập đọc, nhận định của GV về thái độ và kỹ năng dọc diễn cảm của HS, các cách thức để GV rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho HS

Câu hỏi 1: Theo cô đánh giá thì hiện tại khả năng đọc diễn cảm của HS đang ở mức nào?

Câu hỏi 2: Trong quá trình dạy đọc diễn cảm cho HS của mình, cô có thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học không?

Câu hỏi 3: Cô có thể cho em biết hiệu quả của những tiết dạy đọc diễn cảm của lớp mình hiện tại đạt ở mức độ nào?

Câu hỏi 4: Cô có nhận xét gì về khả năng tư duy, mức độ cảm thụ văn học của

HS trong các tiết Tập đọc, đặc biệt là đọc diễn cảm?

Câu hỏi 5: Cô có vận dụng kết hợp các phương pháp trong dạy đọc diễn cảm cho

Qua các câu trả lời từ GV cho thấy ngay cả người dạy cũng không chú ý lắm đến việc dạy đọc diễn cảm cho HS mà chỉ quan tâm đến kết quả thu được, chứ không quan tâm đến nguyên nhân mắc lỗi và cách sửa lỗi phát âm, các lỗi khác khi đọc cho HS

1.2.2.4 Kết quả khảo sát

Thực trạng mắc lỗi của HS

Qua thực tế khảo sát trong giờ học Tập đọc, qua việc trò chuyện với HS lớp

4 trường Tiểu học Mỹ Thủy, tôi thấy các em mắc lỗi khá nhiều khi đọc, cụ thể HS thường mắc các lỗi như sau:

- Đọc không đúng chỗ ngắt giọng: Đọc sai chỗ ngắt giọng phản ánh một cách

hiểu sai nghĩa hoặc ít ra là một cách đọc không để ý đến nghĩa Vì vậy đọc ngắt giọng đúng là mục đích của dạy đọc thành tiếng, vừa là phương tiện giúp HS chiếm lĩnh nội

dung bài

Lỗi HS mắc phải khi đọc những bài văn xuôi, thường ngắt giọng sai ở những câu văn dài có cấu trúc ngữ pháp phức tạp

Ví dụ: Bài : Đôi giày ba ta màu xanh

Tôi tưởng tượng nếu mang nó/ vào chắc bước đi sẽ nhẹ và nhanh hơn, tôi sẽ chạy trên những con đường đất mịn trong làng trước/ cái nhìn thèm muốn của các bạn tôi

Ví dụ: Bài: Truyện cổ nước mình

Với thơ lục bát các em thường ngắt nhịp 2/2/2 (6tiếng) 4/4 (8tiếng)

Ví dụ: Vàng cơn/ nắng trắng/ cơn mưa

Con sông/ chảy có/ rặng dừa/ nghiêng soi

Những trường hợp trên đã bị xem là ngắt giọng sai vì đã tách một từ ra làm hai, tách từ chỉ loại với danh từ, tách danh từ ra khỏi định ngữ đi kèm, ngắt giọng sau một

hư từ

- Lỗi về đọc không đúng kiểu câu: HS chỉ biết đọc đều cho tất cả các loại câu:

kể, khiến, cảm, hỏi HS không biết cách thể hiện khi nào thì thể hiện ngữ điệu yếu, ngữ

điệu mạnh, ngữ điệu xuống, ngữ điệu lên

* Ngữ điệu lên xuất hiện ở các câu hỏi:

Ví dụ: - Ai xui con thế? (Thưa chuyện với mẹ)

- Cậu thấy chùm quả của mình thế nào? (Ở Vương quốc Tương Lai)

* Ngữ điệu yếu, nghỉ hơi dài sau chỗ có dấu chấm lửng

Ví dụ : - Đôi môi tái nhợt, áo quần tả tơi thảm hại… (Người ăn xin)

* Ngữ điệu mạnh xuất hiện ở câu cảm và câu khiến như là:

Ví dụ: Ôi chao! Chú chuồn chuồn nước mới đẹp làm sao?

(Con chuồn chuồn nước)

- Lỗi về tốc độ đọc: Ở những văn bản đòi hỏi phải thể hiện tốc độ đọc nhanh,

khi yêu cầu đặt ra như thế HS thường hiểu là với văn bản này phải đọc liến thoắng đọc nhanh đến nỗi người nghe không thể nào theo dõi được hoặc đối với những văn bản yêu cầu đặt ra là đọc chậm rãi thì HS lại đọc quá chậm: đọc từng tiếng một rời rạc như

có cảm giác HS vừa đọc vừa dừng lại để đánh vần

- Lỗi về cường độ: Khi nói đến sử dụng cường độ trong đọc diễn cảm cần phải

nói đến chuyện dạy đọc to cho HS Đọc phải đủ lớn để các bạn ngồi ở vị trí xa nhất cũng có thể nghe được Nhưng thực tế trong một lớp học vẫn còn tồn tại một số HS đọc quá nhỏ thậm chí giọng đọc phát ra không đủ để cho bạn ngồi cùng bàn có thể

theo dõi được

- Lỗi về cao độ: Thể hiện cao độ khi đọc là muốn nói đến chỗ lên giọng, xuống

giọng HS ở lớp khi đọc bài còn tùy tiện lên giọng xuống giọng sau mỗi câu mà không biết chỗ đó có dụng ý nghệ thuật gì

Qua quá trình khảo sát, tôi đã thu đươc kết qur như sau:

Bảng thống kê lỗi kỹ năng đọc diễn cảm của HS

lớp 4A trường Tiểu học Mỹ Thủy

Lớp SLHS Ngắt giọng sai Đọc sai kiểu câu Đọc chưa đúng ngữ

điệu

78.1%

20/32 62.5%

28/32 87.5%

Thực trạng điều tra qua phiếu hỏi

- Đói với HS: Qua khảo sát bằng hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm, tôi đã thống

kê được qua bảng sau(phiếu điều tra được đưa vào phụ lục):

7 23.3%

15 42.8%

12 34.2%

8 22.8%

30%

13 43.3%

8 26.6%

12 34.2%

18 51.4%

5 14.2%

16.6%

20 60%

5 16.6%

10 28.5%

20 57.1%

5 14.2%

23.3%

18 60%

5 16.6%

7 20%

25 71.4%

3 8.5%

20%

9 30%

15 50%

9 25.7%

19 54.2%

7 20%

6.6%

21 70%

4 13.3%

7 20%

22 62.8%

6 17.1%

Qua kết quả điều tra tôi nhận thấy rằng đa số HS chưa thực sự thích phân môn Tập đọc Số HS trả lời yêu thích và hứng thú khi học Tập đọc chưa quá nửa lớp(Lớp

4B có 7 em chiếm 23.3%, lớp 4C có 8 em chiếm 22.8%) khi được đặt câu hỏi: “Em suy nghĩ thế nào về giờ Tập đọc?” Đặc biệt với việc đọc diễn cảm, các em chỉ chú ý

học qua loa chứ chưa thực sự hứng thú, khi trả lời câu hỏi:” Trong quá trình học Tập đọc, em thích nhất hoạt động nào?” thì đa số HS đều thích hoạt động đọc – hiểu, còn lại ít em thích đọc diễn cảm(Lớp 4B có 8 em thích thú chiếm 26.6% tổng số HS của lớp, lớp 4C có 5 em, chiếm 14.2% tổng số HS của lớp)

Qua đó tôi thấy được một thực tế của HS lớp 4 Trường Tiểu học Mỹ Thủy là các

em đọc diễn cảm một văn bản là rất ít Hầu như các em mới chỉ đạt đến yêu cầu: Đọc đúng tốc độ, phát âm tương đối chính xác, hiểu được nội dung bài còn yêu cầu về kĩ năng đọc diễn cảm là rất thấp Do nhận thức của HS về tầm quan trọng của môn học chưa đúng, các em thích học môn Toán hơn môn Tiếng Việt nên nhiều em còn ngại đọc bài và chưa có ý thức tự rèn đọc diễn cảm mà chỉ mang tính chất đối phó Và vốn

từ ngữ của các em còn ít ỏi chưa hiểu hết nghĩa các từ, cụm từ trong bài đọc, các em ngắt nghỉ không đúng chỗ, nhiều lúc hiểu sai ý nghĩa của câu văn hay bài thơ

- Về phía GV: số lượng GV gặp khó khăn chủ yếu khi hướng dẫn HS đọc diễn cảm được biểu hiện như sau(phiếu điều tra được đưa vào phụ lục)::

Ngoài câu hỏi điều tra trắc nghiệm, tôi có hỏi thêm một số câu hỏi khác giành cho

3 GV khác nữa Trong 3 GV thì có 2 GV gặp khó khăn về số lượng trẻ đông trong một lớp và 2 GV gặp khó khăn về trẻ nói ngọng Còn những khó khăn khác không có GV nào

Về biện pháp GV sử dụng trong hướng dẫn HS đọc diễn cảm được biểu hiện như sau: Cả 3 GV đều biết cách hướng dẫn HS lựa chọn và thể hiện giọng đọc phù hợp; trong đó có 2 GV biết phối hợp với gia đình; ngoài ra cả 3 GV đều rèn cho HS kỹ năng thể hiện ngữ điệu khi đọc

Về việc sử dụng các phương pháp sáng tạo khác không có GV nào

Tổng hợp ý kiến qua phiếu khảo sát của 3 GV dạy khối lớp 4 trường Tiểu học

Mỹ Thủy, tôi thấy:

- 100% GV nhận thức đúng về đọc diễn cảm Đọc diễn cảm là người đọc sử dụng mọi sắc thái của giọng để trình bày tác phẩm, giúp cho người nghe có thể “nhìn” thấy những cái đã được nghe và khơi gợi lên những rung động, những xúc cảm ở họ

- 100% GV đã chú ý đến việc tạo điều kiện giúp cho HS có cơ hội và môi trường

để đọc diễn cảm nhưng lại chưa biết khai thác triệt để hứng thú của HS một cách phù