ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC & KHOA HỌC PHÁT TRIỂN --- NGUYỄN QUỲNH NGÂN VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG QUÁ TRÌNH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH, LỄ HỘI ĐỀN TRẦN, TỈNH
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC & KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
-
NGUYỄN QUỲNH NGÂN
VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG QUÁ TRÌNH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH,
LỄ HỘI ĐỀN TRẦN, TỈNH NAM ĐỊNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Việt Nam học
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC & KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
-
NGUYỄN QUỲNH NGÂN
VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG QUÁ TRÌNH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH,
LỄ HỘI ĐỀN TRẦN, TỈNH NAM ĐỊNH
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Việt Nam học
Mã số: 60 22 11 13
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Ngô Đức Thịnh
Hà Nội - 2015
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Với lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước cùng 54 dân tộc anh em, Việt Nam có một nền văn hóa phong phú, đa dạng, được đúc kết qua bao nhiêu thế
hệ Có thể thấy cùng với quá trình phát triển kinh tế là những bước thăng trầm của văn hóa Qua gần ba mươi năm đổi mới đất nước đã có những bước phát triển đáng ghi nhận Chúng ta không chỉ đổi mới về kinh tế, xã hội mà còn đổi mới trong nhận thức và tư duy: Phát triển kinh tế gắn bó hữu cơ với phát triển văn hóa – đó là định hướng của sự phát triển bền vững
Từ khi bước vào công cuộc Đổi mới năm 1986 nền văn hóa nước ta được phục hưng trở lại: hàng loạt các lễ hội truyền thống được khôi phục Hàng năm đều diễn ra các đợt kiểm kê di tích và trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử, Cục Di sản văn hóa ra đời năm 2003 mà tiền thân là Cục (Vụ) Bảo tồn bảo tàng thuộc Bộ Văn hóa thông tin từ những năm 1960 (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch),….đã làm cho nền văn hóa nước ta như bước vào một trang mới, cả dân tộc khí thế bắt tay vào công cuộc cải cách kinh tế, xã hội
Theo thống kê của Bộ Văn hóa thể thao và Du lịch Việt Nam hiện nay có khoảng hơn 8000 lễ hội mỗi năm, trong đó chiếm 88% là lễ hội dân gian Qua các quá trình lịch sử cùng với các chính sách của Nhà nước, địa phương các lễ hội trải qua nhiều sự biến đổi
Từ năm 2000 trở lại đây cứ đầu xuân năm mới những địa điểm như: hội Phủ Dầy (Nam Định); đền Sòng (Thanh Hóa); chùa Hương (Hà Nội); đền Bà Chúa Kho (Bắc Ninh),…hay bất kì đền chùa nào nổi tiếng bởi tính “thiêng” mà người ta đồn thổi nhau thì nhân dân đều kéo nhau đến thắp hương, cầu tài lộc, công danh, … Lễ hội đền Trần, tỉnh Nam Định là một trong những lễ hội được phục dựng và thu hút đông đảo sự tham gia của du khách thập phương từ mọi miền đất nước
Trấn Sơn Nam Hạ xưa (nay là thành phố Nam Định) còn được gọi là phủ Thiên Trường – một vùng đất địa linh nhân kiệt, với hào khí Đông A rực rỡ đất trời, được coi là kinh đô thứ hai sau kinh thành Thăng Long của thế kỷ XIII - XIV Nơi đây đã sản sinh ra những vị vua anh minh, những tướng lĩnh kiệt xuất làm nên ba
Trang 4lần chiến thắng vang dội của dân tộc Việt Nam đánh bại quân xâm lược Nguyên Mông, cùng truyền thống hiếu học góp phần gây dựng nên vương triều Trần hùng mạnh, trở thành một trong những triều đại đỉnh cao của chế độ phong kiến ở nước
ta Ngày nay dấu ấn đó còn lưu lại tại di tích và lễ hội đền Trần, nay thuộc phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định
Di tích lịch sử văn hóa đền Trần là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của tỉnh Hiện nay dưới lòng đất khu vực quanh đền Trần còn rất nhiều dấu tích của hành cung Thiên Trường xưa mà qua các đợt khảo cổ học các nhà nghiên cứu đã khai quật được như: các dải gạch ngói vụn tạo dáng hình hoa chanh viền quanh nền của kiến trúc, đường ống thoát nước được xếp bằng gạch hoặc các ống cống tròn… Về công trình kiến trúc được xây dựng lại từ thế kỉ XVII là một ngôi nhà thờ đại tôn họ Trần, đến thời nhà Nguyễn trải qua nhiều lần trùng tu, dựng thêm một số gian còn lưu lại như công trình kiến trúc ngày nay Ngày 15/10/2007, Thủ tướng chính phủ đã quyết định phê chuẩn xây dựng Dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích lịch sử văn hóa thời Trần ở Nam Định Nhận thấy được giá trị khoa học và lịch sử lớn của triều Trần Ngày 27/9/2012 khu di tích lịch sử văn hóa đền Trần - chùa Tháp được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt do Thủ tướng chính phủ kí quyết định Ngày 19/12/2014 lễ hội đền Trần được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Lễ hội đền Trần bao gồm hai kỳ lễ hội lớn trong năm là lễ khai ấn tổ chức vào đêm 14 tháng giêng và lễ hội tháng Tám nhân ngày kỵ Đức Thánh Trần vào dịp
20 tháng tám âm lịch hàng năm
Đặc biệt lễ khai ấn được tổ chức vào đêm 14 tháng giêng hàng năm là một trong những lễ hội lớn của tỉnh, trong khoảng hơn mười năm trở lại đây nó đã vượt
ra khỏi phạm vi hương thôn Tức Mặc, trở thành một lễ hội của quốc gia, thu hút được hàng vạn du khách trên khắp mọi miền đất nước Trải qua từng thời kì lễ khai
ấn tại đền Trần Nam Định đã có những giai đoạn phát triển khác nhau Từ một nghi
lễ cung đình của vua quan triều Trần trở thành một nghi lễ lưu truyền trong dòng họ Trần được tổ chức bởi các vị cao niên trong làng và đến ngày nay tục lệ này được Nhà nước hóa Vì vậy lễ khai ấn được diễn ra tại một không gian thiêng (quần thể di
Trang 5tích văn hóa Trần – hành cung Thiên Trường xưa), vào thời gian thiêng (canh Tý đêm ngày 14 tháng giêng – thời gian mà các quan chức, nhân dân mở đầu cho một năm lao động, làm việc mới) và tính thiêng của “lá ấn” được đóng vào canh Tý đêm ngày 14 tháng giêng
Qua đó có thể thấy di tích và lễ hội đền Trần, tp Nam Định chứa đựng giá trị
di sản văn hóa lớn của một triều đại phong kiến Việt Nam Do đó vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di sản này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của quốc gia, dân tộc
Mặt khác trong quá trình phục dựng lễ hội nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp dẫn đến những giải thích và quan niệm sai lầm về một số ý nghĩa của lễ hội Điều này làm cho lễ hội đền Trần trở thành một vấn đề nóng bỏng của dư luận xã hội
Một số nhà nghiên cứu cho rằng hiện nay khuynh hướng “Nhà nước hóa lễ hội” đang diễn ra sâu rộng trên cả nước Điều này thể hiện ở chỗ người dân sở tại với
tư cách là chủ thể của lễ hội đang dần mất vai trò và có thể bị gạt ra ngoài lễ hội, trở thành những người thụ động.Việc nhà nước can thiệp quá sâu làm cho lễ hội bị sân khấu hóa bởi các diễn viên nghệ thuật chuyên nghiệp theo một kịch bản có sẵn do đạo diễn dàn dựng Một số lễ nghi trong lễ hội cũng bị nhà nước hóa khi có quá nhiều quan chức chính quyền các cấp đến dự lễ và theo một kịch bản mang tính hành chính nhà nước Khuynh hướng này đang làm triệt tiêu tính sáng tạo của dân chúng, làm cho lễ hội mất đi tính hồn nhiên, sinh động vốn có của một lễ hội dân gian1
Quần chúng nhân dân là những đối tượng đã sáng tạo nên lịch sử và văn hóa vậy có nên hay chăng trong công cuộc bảo vệ và phát huy những giá trị di sản văn hóa người dân trở thành đối tượng thụ động, bị đặt ra ngoài lề công cuộc này
Do đó cần đặt ra vấn đề phục dựng lễ hội để gìn giữ giá trị nguyên bản cho lễ hội và trả lại vai trò chủ thể sáng tạo của lễ hội cho cộng đồng cư dân địa phương
Từ những lý do trên, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài “Vai trò của cộng đồng
trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di tích và lễ hội đền Trần, tỉnh Nam Định” làm luận văn tốt nghiệp hệ đào tạo thạc sĩ ngành Việt Nam học tại Viện Việt
1 Bộ VHTT & DL, Cục DSVH: Một con đường tiếp cận di sản văn hóa, Hà Nội, 2012, tr.49
Trang 6Nam học và khoa học phát triển của chúng tôi sẽ góp phần vào việc bảo vệ di tích, cảnh quan, môi trường, giữ gìn bản sắc dân tộc, chủ quyền quốc gia, quảng bá hình ảnh đất nước con người Việt Nam, nâng cao ý thức người dân đối với việc phát huy những giá trị di sản văn hóa, khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng nhân dân với
di tích và lễ hội là những vấn đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cấp thiết hiện nay
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Di sản văn hóa luôn được xác định là tài sản vô giá của mỗi dân tộc, mỗi địa phương và mỗi quốc gia, và cả nhân loại, là bằng chứng sinh động, xác thực, cụ thể nhất về đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng, địa phương, dân tộc Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa vừa nhằm mục đích giữ gìn những tinh hoa văn hóa truyền thống, vừa kế thừa và khai thác giá trị của di sản phục vụ cho quá trình xây dựng kinh tế - xã hội của đất nước
Đặc biệt trong bối cảnh giao lưu, hội nhập quốc tế mạnh mẽ như hiện nay văn hóa dân tộc nói chung và di sản văn hóa nói riêng đã và đang phải đối mặt với nhiều thời cơ và thách thức lớn Nhằm thực hiện mục tiêu “xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã có không ít công trình nghiên cứu
về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của các học giả trong và ngoài nước
2.1 Nhóm nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nước ngoài
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là một đề tài nghiên cứu luôn thu hút được sự quan tâm đông đảo của các học giả Ở mỗi quốc gia có một sự hình thành và phát triển văn hóa khác nhau nên chính phủ lại có một phương pháp, cách tiếp cận vấn đề bảo tồn và phát huy di sản riêng biệt và có những bài học kinh nghiệm sâu sắc
Trên phương diện pháp lý, UNESCO đã có Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới (năm 1972) sau quá trình thực hiện bảo vệ di sản văn hóa từ những năm 45 của thập niên 90
Có thể kể đến như Alfey, J và Putnam, T2 cũng như Ashworth, G.L và P.J Larkham3 đã coi di sản như một ngành công nghiệp và cần phải có cách thức quản
lý di sản tương tự với cách thức quản lý của một ngành công nghiệp văn hóa với
2 The Industrial Heritage:Maganing Resources and User Routedge, 1992
3 Building a New Heritage: Tourism, Culture and Identity in the New Europe.Routedge, 1994
Trang 7những logic quản lý đặc biệt phù hợp với tính đặc thù của di sản Các nhà nghiên cứu phương Tây lại cho rằng không thể không đề cập tới phát triển du lịch trong vấn đề bảo vệ và phát huy di sản như Boniface và Fowler4 Prentice5, Họ cho rằng quản lý di sản và du lịch có thể đem lại lợi ích cho cả du khách cùng cộng đồng sở hữu các di sản nếu du lịch được điều hành một cách đúng hướng Bên cạnh đó các tác giả cũng đặt việc quản lý di sản dưới cách tiếp cận toàn cầu hóa Ở
đó các giá trị độc đáo của mỗi nền văn hóa cần được lưu giữ, được hỗ trợ bởi Nhà nước trước những thách thức của sự đồng dạng về văn hóa như Corner và Harvey, Boniface và Fowler6
Ngoài ra các tác giả nước ngoài cũng quan tâm đến việc làm thế nào để lưu giữ được các di sản văn hóa thông qua cách tiếp cận mới và phương pháp kĩ thuật mới như Moore7 và Caulton8 Năm 2004 tổ chức JICA của Nhật Bản cùng với Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn có nghiên cứu quy hoạch phát triển ngành nghề thủ công Việt Nam
2.2 Nhóm nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong nước
Những nhà nghiên cứu văn hóa như: GS.TS Nguyễn Văn Huyên, Phan Khanh, GS.TS Ngô Đức Thịnh, GS.TSKH Lưu Trần Tiêu, GS Vũ Khiêu, GS Trần Quốc Vượng, là những tác giả đã có nhiều công trình nghiên cứu lớn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nước ta
Nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, có nhiều công trình nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa như: Chương trình khoa học cấp Nhà
nước KX.09 bao gồm Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể Thăng Long – Hà Nội do PGS.TS Nguyễn Chí Bền chủ biên và Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Thăng Long – Hà Nội do PGS.TS Võ Quang Trọng làm chủ
biên Mỗi nghiên cứu trên đều có những cách nhìn khác nhau tuy nhiên đã nêu rõ khái niệm, mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, các di sản
4 Heritage and Tourism in the global village Routedge, 1993
5 Tourism and Heritage Attractions.Routedge, 1993
6 Entersprise and Heritage:Crosscurents of National Culture, Routedge, 1991
7 Museum Management Routedge, 1997
8 Hands on Exhibitions Routedge, 1998.
Trang 8văn hóa mà Thăng Long Hà Nội đang sở hữu, kinh nghiệm về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của các quốc gia trên thế giới và bài học rút ra cho chúng ta
Nghiên cứu về vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa còn một số
công trình khác như Bảo tồn và phát huy lễ hội cổ truyền trong xã hội Việt Nam đương đại (trường hợp Hội Gióng) là cuốn sách tập hợp các nghiên cứu trong Hội
thảo về Hội Gióng vào tháng 4 năm 2010 do Viện Văn hóa nghệ thuật tổ chức với quá trình nghiên cứu và sưu tầm hội Gióng ở các địa phương và vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội này
Hai tập Góp phần nghiên cứu văn hóa Việt Nam được GS Nguyễn Văn
Huyên được biên soạn lại vào năm 1996 bao gồm những ghi chép của ông đã cho người đọc một cái nhìn toàn cảnh về lễ hội truyền thống như Lễ hội Gióng, lễ hội thờ Phục Man ở Yên Sở,… cùng một số tục thờ dân gian cùng một số công trình kiến trúc tiêu biểu vào thế kỷ XIX là những tư liệu vô cùng quý báu để sau này khi phục dựng lại chúng ta có một lớp căn cứ cơ bản
Bộ sách Một con đường tiếp cận di sản văn hóa Việt Nam do Bộ Văn hóa
Thể thao và Du lịch cùng với Cục Di sản văn hóa biên soạn từ 2005 – 2012 là tập hợp các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả trên các tạp chí Di sản văn hóa đã góp phần giải mã một số hiện tượng văn hóa, tiếp cận di sản dưới nhiều góc độ khác nhau đã một phần hỗ trợ cho hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hóa dân tộc, nâng cao tầm nhận thức của mỗi cá nhân
2.3 Nghiên cứu về di tích và lễ hội đền Trần, tỉnh Nam Định
Trong những năm qua, được sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự phối hợp của các cơ quan trung ương, chính quyền địa hương Sở VHTT & DL đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo khoa học, đề tài nghiên cứu, tọa đàm nhằm từng bước làm sáng tỏ các giá trị lịch sử văn hóa của các di tích, lễ hội, danh nhân thời Trần tại Nam Định:
Ngày mùng 8,9/9/1995 Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Nam Hà (nay là Nam
Định) tổ chức hội thảo khoa học Thời Trần và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trên quê hương Nam Hà Hội thảo có 36 tham luận của các nhà nghiên cứu
trung ương đến các vụ, viện nghiên cứu và địa phương Nam Định Hội thảo đã có
Trang 9những tham luận nhằm đánh giá vai trò, vị thế của vương triều Trần trong các lĩnh vực: chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa xã hội, đặc biệt là việc nghiên cứu về thân thế, sự nghiệp, công lao của người anh hùng dân tộc Quốc Công tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trên quê hương Nam Định
Năm 2006 Sở VHTT (nay là Sở VHTT&DL) thực hiện đề tài khoa học cấp
tỉnh Lễ hội và các giải pháp quản lý lễ hội trên địa bàn tỉnh Nam Định nhằm nghiên
cứu, đánh giá giá trị, thực trạng và đề ra các biện pháp tích cực trong việc tổ chức, quản lý và phát huy các giá trị của lễ hội, trong đó có lễ hội đền Trần tại phường Lộc Vượng, tp Nam Định
Ngày 4 tháng 7 năm 2009 được sự đồng ý của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Nam Định và Bộ VHTT & DL, Sở VHTT&DL Nam Định phối hợp với UBND tp Nam
Định và Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học: Lễ khai ấn đầu xuân tại đền Trần Nam Định giá trị và giải pháp bảo tồn, phát huy truyền thống văn hóa dân tộc
Tháng 9 năm 2011 Tỉnh ủy, UBND tỉnh Nam Định tổ chức hội thảo khoa
học: Luận cứ khoa học tổ chức kỷ niệm 750 năm Thiên Trường - Nam Định Hội
thảo đã thu hút sự tham gia của nhiều học giả ở trung ương, các nhà nghiên cứu Đây là cơ sở khoa học và pháp lý làm tiền đề đề năm 2012 UBND tỉnh Nam Định
tổ chức lễ kỷ niệm 750 năm Thiên Trường – Nam Định
Năm 2012 được sự chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ VHTT &DL, Sở VHTT & DL Nam Định phối hợp với UBND tp Nam Định và Viện văn hóa nghệ thuật quốc gia
Việt Nam tổ chức cuộc hội thảo Mô hình quản lý và tổ chức lễ hội đền Trần, Nam Định Từ khi thực hiện đề án được đề ra trong cuộc hội thảo này đến nay lễ khai ấn
đã được tổ chức trang trọng, đảm bảo nghi thức truyền thống và công tác an ninh trật tự, việc chuẩn bị và phát ấn được chuẩn bị chu đáo, đáp ứng được nhu cầu của đông đảo du khách, không còn hiện tượng chen lấn, xô đẩy như trước
Tác giả Hồ Đức Thọ là một nhà nghiên cứu rất tâm huyết với triều Trần bởi
vậy ông có rất nhiều tác phẩm như: Vương phi, công chúa triều Trần; Trần miếu -
Di sản văn hóa, Trần triều Hưng Đạo Đại vương trong tâm thức người Việt viết về
công trình kiến trúc của di tích và những vị vua anh minh, những vị danh tướng,
hoàng hậu, công chúa của Trần triều
Trang 10Nghiên cứu về di tích đền Trần ở Nam Định cũng đã có rất nhiều bài viết
cũng như các cuốn sách của các tác giả như: Di tích lịch sử - văn hóa tỉnh Nam Định của Ban quản lý di tích và danh thắng tỉnh Nam Định biên soạn Tác phẩm
“Di tích lịch sử văn hóa đền Trần - chùa Tháp tỉnh Nam Định” của tác giả Trịnh
Thị Nga như một cuốn cẩm nang cho du khách khi hành hương tới đền Trần - chùa Tháp với cái nhìn tổng quan và bao quát nhất về di tích và lễ hội
Luận văn “Khu di tích li ̣ch sử văn hóa đền Trần, tỉnh Nam Định” của thạc sỹ
Vũ Đại An năm 2008 là những công trình đã khảo tả mô ̣t cách chi tiết các công trình kiến trúc và lễ hội đền Trần
Ngoài ra còn có rất nhiều các công trình nghiên cứu khác nhằm tôn vinh giá trị văn hóa, lịch sử của di tích đền Trần và các nghiên cứu về lễ hội đền Trần
Như vâ ̣y có thể thấy các công trình ng hiên cứu về quần thể di tích đền Trần rất phong phú nên đã góp phần mô tả cũng như phác họa rất rõ nét các l ễ hội và di tích ở tỉnh Nam Định nói chung và lễ hội đền Trần nói riêng Qua đó thể hiện màu sắc và giá trị độc đáo của các lễ hội ta ̣i Nam Đi ̣nh
Tuy nhiên trong những năm gần đây với sự phát triển ngày càng rộng về quy
mô của lễ hội đền Trần đã có nhiều bài viết thể hiện quan điểm về lễ hội đền Trần cũng như phản ánh thực trạng lễ hội đang diễn ra như thế nào dưới cách quản lí của
Nhà nước và địa phương “Hậu duệ nhà Trần: Lá ấn bị hiểu sai” (Báo Tiền Phong),
“Trẩy hội đền Trần và khát vọng xin ấn” (Phạm Thu Hà - Tạp chí Người cao tuổi)
Trước thực trạng đó báo cáo tổng kết đề tài khoa học công nghệ “Lễ hội và các giải pháp quản lí lễ hội trên địa bàn tỉnh Nam Định” (Ủy ban nhân dân tỉnh
Nam Định - Sở văn hóa thông tin và du lịch tỉnh Nam Định) năm 2007 và hội thảo
Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định đã kết hợp cùng Bộ Văn hoá thể thao và du lịch
cùng Viện văn hóa nghệ thuật tổ chức hội thảo “Lễ khai ấn đầu xuân tại đền Trần Nam Định, giá trị và giải pháp bảo tồn, phát huy truyền thống văn hóa dân tộc”
(năm 2009) nhằm đưa ra giải pháp để bảo tồn các giá trị truyền thống vốn có của lễ hội đền Trần Có thể nhận thấy rằng báo cáo t ổng hợp đề tài cũng như những hô ̣i thảo trên chỉ đề cập tới vấn đề quản lý lễ hội , chứ chưa đề cập nhiều tới di tích Mă ̣t khác việc quản lý lễ hội được xây dựng từ góc nhìn qu ản lý nhà nước , chưa đề câ ̣p