Đặc điểm truyện ngắn của nguyễn văn thọ ( Luận văn thạc sĩ)

Đặc điểm truyện ngắn của nguyễn văn thọ ( Luận văn thạc sĩ)Đặc điểm truyện ngắn của nguyễn văn thọ ( Luận văn thạc sĩ)Đặc điểm truyện ngắn của nguyễn văn thọ ( Luận văn thạc sĩ)Đặc điểm truyện ngắn của nguyễn văn thọ ( Luận văn thạc sĩ)Đặc điểm truyện ngắn của nguyễn văn thọ ( Luận văn thạc sĩ)

ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN NGUYỄN VĂN THỌ

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 8220121 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC VĂN HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS LƯU KHÁNH THƠ

HÀ NỘI, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi

Các thông tin, số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực

Tác giả

Phạm Thị Gấm

Tôi cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc đối với BGH, bạn bè đồng nghiệp trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm và cùng gia đình, người thân đã động viên, quan tâm, chia sẻ và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành tốt khóa học này!

Hà Nội, tháng 04 năm 2018

Tác giả luận văn

Phạm Thị Gấm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TRUYỆN NGẮN NGUYỄN VĂN THỌ TRONG DÒNG CHẢY TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 9

1.1 Diện mạo truyện ngắn Việt Nam đương đại 9

1.2 Hành trình sáng tác của Nguyễn Văn Thọ trong nền văn học Việt nam đương đại 14

Chương 2 HIỆN THỰC ĐỜI SỐNG VÀ SỐ PHẬN CON NGƯỜI TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN VĂN THỌ 19

2.1 Bức tranh đời sống 19

2.2 Con người trong truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ 21

Chương 3 NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN VĂN THỌ 48

3.1 Điểm nhìn trần thuật 48

3.2 Tình huống truyện 56

3.3 Ngôn ngữ 62

3.4 Giọng điệu 68

KẾT LUẬN 77

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn học Việt Nam từ sau 1975 đến nay có nhiều sự cách tân, đổi mới mạnh mẽ trên tất cả các phương diện từ nội dung đến hình thức nghệ thuật Sự chuyển mình mạnh mẽ ấy được thể hiện phong phú ở tất cả các thể loại của văn học từ thơ, văn xuôi đến kịch Và thể loại được cách tân, đổi mới mạnh

mẽ nhất phải kể đến là văn xuôi trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật Cho đến nay văn xuôi Việt Nam sau 1975 vẫn là những dòng chảy phong phú, phức tạp, chưa ổn định, còn cần được tranh luận, xem xét, nghiên cứu sâu hơn nữa Song không ai có thể phủ nhận được sự đổi mới của nó khiến cho văn học nước nhà ngày càng phong phú Nó mở ra nhiều phương diện, đáp ứng niềm khao khát sáng tạo không ngừng của nhà văn và thị hiếu

đa dạng của bạn đọc thời hậu chiến

Truyện ngắn sau 1975 đã trở thành thể loại được cách tân hàng đầu được cả người sáng tác và người đọc ưa chuộng Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng văn học sau 1975 bội thu về truyện ngắn Có rất nhiều truyện ngắn hay, đặc sắc, đa dạng làm nên tên tuổi của các nhà văn: Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Quang Thiều, Chu Lai, Võ Thị Hảo, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Bản, Phạm Hoa, Phan Thị Vàng Anh, Lưu Sơn Minh, Sương Nguyệt Minh, Bão Vũ, Phạm Duy Nghĩa, Nguyễn Văn Thọ Có thể nói chưa bao giờ thể loại truyện ngắn lại phát triển phong phú

về số lượng và chất lượng đem đến những cách tân mới mẻ về nội dung tư tưởng và nghệ thuật như ở thời kì này

Nhà văn Nguyễn Văn Thọ sinh năm 1948 tại Thái Bình trong một gia đình cha là họa sĩ Nguyễn Văn Thiệu tốt nghiệp trường Cao đẳng mỹ thuật Đông Dương khóa 1932- 1938 Nguyễn Văn Thọ có 11 năm trong quân ngũ, ông viết văn từ khá sớm Tác phẩm của ông ra mắt công chúng lần đầu vào

2

những năm 1984- 1986 trên tuần báo văn nghệ Hội nhà văn Việt Nam Năm

1988 ông xuất khẩu lao động tại Cộng hòa liên bang Đức, đến tận năm 1996 ông mới viết trở lại và trở thành một trong số nhà văn hải ngoại tên tuổi được nhiều người biết đến Đến nay ông đã đóng góp cho văn đàn Việt Nam đương

đại khoảng gần 50 truyện ngắn thể hiện là một cây bút đa phong cách "khi thì giọng dữ dội, quyết liệt tận cùng, khi thì nhẹ nhàng như những bài thơ văn xuôi" (Đỗ Bạch Mai, Báo văn nghệ trẻ) Cấu trúc truyện có sự kết hợp cấu

trúc kinh điển với hiện đại Truyện ngắn cuả ông tập trung thể hiện nhiều mảng đề tài: mảng chiến tranh, mảng nước ngoài, mảng dã sử, mảng Hà Nội xưa và nay Dù viết về đề tài nào Nguyễn Văn Thọ cũng tạo được ấn tượng độc đáo trong lòng người đọc

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Cho đến nay chưa có các công trình nghiên cứu hệ thống, đầy đủ về truyện ngắn của Nguyễn Văn Thọ Những ý kiến về truyện ngắn của ông thường thể hiện trong các bài viết trên các báo và tạp chí, các bài trao đổi của tác giả trên các diễn đàn, báo mạng

Trong bài trao đổi với phóng viên đài VOV5 Hương mĩ nhân- Tuyển chọn những truyện ngắn hay của Nguyễn Văn Thọ trình làng [45], và bài Nhà văn Nguyễn Văn Thọ:Tôi là kẻ sống đầm mình không hoang tưởng của Phan Thanh Phong www.nhandan.com.vn [39] Đài VOV5 giới thiệu tập truyện Hương mĩ nhân, tuyển chọn trong gia tài gần 50 truyện ngắn của Nguyễn Văn Thọ được sắp

xếp theo chủ đề: Mảng chuyện ở Đức, chuyện về Hà Nội, chuyện chiến tranh

Qua đây Nguyễn Văn Thọ khẳng đinh Tôi là kẻ sống đầm mình không hoang tưởng Với vốn sống và sự trải nghiệm phong phú trong những hoàn cảnh khác

nhau đã giúp Nguyễn Văn Thọ thành công trong những sáng tác của ông

Trong bài Ám ảnh vàng xưa của Nguyễn Văn Thọ, nhà báo Nguyên Trường bày tỏ "Với riêng tôi, đã lâu rồi mới được đọc một truyện ngắn giản dị mà ám ảnh

3

đến thế" [57] Nguyên Trường khẳng định những năm tháng đi lính và khoảng

thời gian sinh sống ở nước ngoài là nguồn cảm hứng để Nguyễn Văn Thọ sáng

tác Truyện ngắn Vàng xưa của Nguyễn Văn Thọ "sắc lạnh nhưng đầy tính nhân văn" [57] Bên cạnh những truyện Cõi ảo, Một người Đức, Trong bão tuyết, ngòi

bút của Nguyễn Văn Thọ không rơi vào tự nhiên chủ nghĩa hay bi quan, những trang viết của ông tái hiện một cách chân thực cuộc sống mưu sinh của người Việt tại Đức dù vất vả, bon chen, toan tính nhưng vẫn ánh lên những phẩm chất tốt đẹp của người Việt Nam

Bài Nguyễn Văn Thọ với truyện ngắn Gửi ông đại tá chờ thư đăng trên vannghequandoi.com.vn Nhà văn giãi bày cuộc sống của gia đình mình ở Đức

Khi con gái 6 tuổi ông đưa con về Việt Nam bởi không muốn đánh mất bản sắc dân tộc, các giá trị văn hóa gốc Trong truyện ngắn này ông thoát khỏi lối sử dụng ngôn ngữ gai góc, tình huống quyết liệt vì vấn đề của câu chuyện là vấn đề tình

cảm nên cần có tiếng nói riêng rung động từ tâm hồn "Vì thế ngôn ngữ được sử dụng trong truyện là ngôn ngữ trong sáng, giản dị, nhẹ nhàng, chi tiết nhuần nhị, đời thường, nhân vật thơ ngây, trong sáng" [54] Trong lời đề tựa tập truyện Hương Mĩ nhân, Nguyễn Văn Thọ đã trích nhận định của nguyên trưởng ban báo Văn nghệ trẻ Đỗ Bạch Mai "Cõi ảo hay Gửi ông đại tá chờ thư tựa như bài thơ bằng văn xuôi" [64] Còn nhà văn Tô Hoài thì đánh giá: "Nếu vàng xưa với áng văn khá đẹp cho thấy khả năng chơi bố cục, chơi cấu trúc khá điêu luyện của tác giả, chính kĩ nghệ ấy đã tạo nên sự hấp dẫn của thiên truyện, thì Mùi thuốc súng lại thô mộc, chân thành Truyện hấp dẫn bởi tính hiện thực nghiệt ngã nhưng lại rất nhân bản" [64]

Trong bài Nỗi buồn của một nhà văn xa xứ của Phi Hà đăng trên http://vietbao, tác giả Phi Hà giới thiệu những truyện ngắn nổi bật của Nguyễn Văn Thọ trên thi đàn văn học nước nhà: Vườn maria, Vàng xưa, Thất huyền cầm

đây là những truyện ngắn mang đậm kiếp nhân sinh được soi chiếu từ nhiều góc

4

độ, được viết ra với tâm thế của người luôn trăn trở giữa hai thế giới, hai miền đất khác

Ngoài ra còn có một số bài viết, luận văn nghiên cứu về tiểu thuyết Quyên

của Nguyễn Văn Thọ xuất bản 2009 Nhà văn chia sẻ trên Tạp chí Sông Hương

trong bài Nguyễn Văn Thọ từ truyện ngắn đến tiểu thuyết Quyên "viết tiểu thuyết Quyên khi tôi đã cho ra đời 30 truyện ngắn, ít nhiều đã thể hiện được kĩ năng truyện ngắn Nhưng vẫn còn nhiều ẩn ức mà kĩ năng truyện ngắn không thể giãi bày được khiến tôi tìm đến thể loại tiểu thuyết" [62] Cuộc sống mưu sinh của

người Việt nơi xứ người có biết bao câu chuyện tan nát, đau khổ, mồ hôi và nước mắt, Nguyễn Văn Thọ vừa là người trong cuộc, vừa là người quan sát, trải nghiệm

đã thôi thúc ông tìm đến thể loại tiểu thuyết bởi đây là thể loại hàm chứa nhiều

vấn đề quy mô lớn Cũng trong bài trao đổi với báo Thể thao Văn hóa Thân phận của người Việt xa xứ, nhà văn chia sẻ "tác phẩm được viết ra từ đời sống khổ đau của chính tôi và bạn bè trên đất khách Ở đó có thể giải thích nhiều ẩn ức của chúng tôi với thời cuộc, với văn hóa Việt khi bước ra thế giới với quan niệm về tình yêu và hạnh phúc" [38] Trong bài Nguyễn Văn Thọ viết Quyên như món nợ cần phải trả, http://giaitri.vn của Phan Thanh Phong, nhà văn cũng chia sẻ đây là

một tiểu thuyết không có nhiều đóng góp mới cho nghệ thuật văn học hiện đại Với 18 chương, nhiều chương được viết như một truyện ngắn gần như độc lập điều này thể hiện sự cố gắng về mặt thi pháp tiểu thuyết bởi mỗi chương vừa

có sự độc lập lại vừa có tính logic với toàn tác phẩm Cách viết này đáp ứng nhu câu của người đọc vì ít thời gian có thể đọc đơn lẻ từng chương mà không thấy nhàm chán Thành công thứ hai là về ngôn ngữ, có sự kết hợp giữa ngôn ngữ điện ảnh và ngôn ngữ văn học, thể hiện sự giao lưu, tận dụng thế mạnh của các loại hình nghệ thuật Thứ ba là tiểu thuyết được dàn dựng với diễn biến nhanh, nhiều kịch tính, có đoạn kết nối, đan xen như phóng sự về đời sống thực tại làm nên chất

5

hiện thực đậm nét Bên cạnh đó tiểu thuyết còn thành công ở việc xây dựng tâm lí nhân vật, tình huống truyện, cách đặt tên nhân vật

Qua xem xét những bài nghiên cứu trên, chúng tôi nhận thấy các tác giả

đã bước đầu tiếp cận và tìm hiểu truyện ngắn của Nguyễn Văn Thọ ở nội dung sáng tác, mục đích sáng tác, quan niệm sáng tác Trong đó cũng có những ý kiến đề cập đến một số yếu tố thuộc phương diện nghệ thuật như ngôn ngữ, giọng điệu, tình huống, bố cục Lại có những bài viết khẳng định tài năng, sức sáng tạo, sự đóng góp của Nguyễn Văn Thọ trong nền văn học đương đại Tuy nhiên chúng tôi nhận thấy chưa có bài viết nào tập trung nghiên cứu một cách có hệ thống về đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ

Vì vậy trên cơ sở tiếp thu và học tập kết quả nghiên cứu của các tác giả đi

trước, chúng tôi lựa chọn đề tài Đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ này

với mục đích tìm hiểu, bổ sung thêm những vấn đề còn bỏ ngỏ trên cơ sở tiếp cận tác phẩm từ đặc trưng thể loại

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích: Thứ nhất, nghiên cứu đề tài này người viết hướng tới khẳng định những đóng góp của Nguyễn Văn Thọ đối với văn học hiện đại Đặc biệt khẳng định

sự mới lạ từ nội dung đến nghệ thuật trong truyện ngắn của ông Thứ hai, việc nghiên cứu đề tài còn giúp cho người thực hiện vun bồi kiến thức để làm hành trang cho việc học tập, nghiên cứu và giảng dạy sau này

Ngoài ra còn giúp người viết có cái nhìn sâu sắc, hiểu thấu đáo hơn về nhà văn Nguyễn Văn Thọ và cả thế hệ nhà văn cùng thời

* Nhiệm vụ

- Làm sáng tỏ những mảng đề tài Nguyễn Văn Thọ quan tâm trong truyện ngắn của mình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nguyễn Văn Thọ sáng tác ở nhiều thể loại: thơ, bút kí, truyện ngắn và tiểu thuyết Nhưng mảng sáng tác đánh dấu và thu được nhiều thành tựu hơn

cả là truyện ngắn Đây là thể loại phát huy được sự độc đáo của nhà văn từ nội dung đến nghệ thuật Chúng tôi tập trung nghiên cứu chủ yếu tuyển tập

truyện ngắn Hương mỹ nhân, tuyển tập truyện ngắn điển hình của Nguyễn

Văn Thọ từ năm 1996- 2005 do Nhà xất bản Thanh niên ấn hành 2016 Đây là tuyển tập những truyện ngắn tiêu biểu, xuất sắc được chính nhà văn lựa chọn

Ngoài ra chúng tôi nghiên cứu thêm tập truyện Vàng xưa, tập truyện ngắn

Nhà xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam 2003

Bên cạnh đó chúng tôi còn khảo sát thêm một số truyện ngắn của những nhà văn giai đoạn trước và sau để so sánh và đối chiếu góp phần làm nổi bật đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.4 Phương pháp phân loại

Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi phân loại truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ theo nhiều tiêu chí khác nhau để làm nổi bật các kiểu dạng nhân vật

và một số phương thức nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Văn Thọ

5.5 Phương pháp tiếp cận tác phẩm từ đặc trưng thể loại truyện ngắn

Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi căn cứ vào đặc trưng thể loại truyện ngắn như: đề tài, nhân vật, tình huống, ngôn ngữ, giọng điệu để tìm hiểu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Với đề tài Đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ, luận văn làm nổi bật

những nét đặc sắc trong truyện ngắn của Nguyễn Văn Thọ trong cái nhìn hệ thống Về mặt lí thuyết, luận văn sẽ khẳng định thêm sự đúng đắn tin cậy của con đường nghiên cứu văn học hiện nay từ góc độ thi pháp học Từ đó chúng tôi muốn tìm hiểu những đóng góp mới của Nguyễn Văn Thọ trong bức tranh văn xuôi Việt Nam từ sau 1975 đến nay, đồng thời giúp người đọc có thêm những hiểu biết hệ thống, toàn diện về nhà văn Nguyễn Văn Thọ

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài Phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo nội dung của luận văn gồm 3 chương:

8

Chương 1: Truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ trong dòng chảy truyện ngắn

Việt Nam đương đại

Chương 2: Hiện thực đời sống và số phận con người trong truyện

ngắn Nguyễn Văn Thọ

Chương 3: Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Nguyễn Văn Thọ

Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full