Chức năng kinh tế của gia đình người việt ở xã yên trung, huyện yên phong, tỉnh bắc ninh ( Luận văn thạc sĩ)

Chức năng kinh tế của gia đình người việt ở xã yên trung, huyện yên phong, tỉnh bắc ninh ( Luận văn thạc sĩ)Chức năng kinh tế của gia đình người việt ở xã yên trung, huyện yên phong, tỉnh bắc ninh ( Luận văn thạc sĩ)Chức năng kinh tế của gia đình người việt ở xã yên trung, huyện yên phong, tỉnh bắc ninh ( Luận văn thạc sĩ)Chức năng kinh tế của gia đình người việt ở xã yên trung, huyện yên phong, tỉnh bắc ninh ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THÀNH

CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT

Ở XÃ YÊN TRUNG, HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ DÂN TỘC HỌC

HÀ NỘI - 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THÀNH

CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT

Ở XÃ YÊN TRUNG, HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành: Dân tộc học

Mã số : 8 31 03 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ DÂN TỘC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS ĐẶNG THỊ HOA

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan nguồn tƣ liệu trong luận văn này là kết quả điền dã thực địa và là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực và nội dung chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác Thông tin tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn này đƣợc trích dẫn theo quy định

Tác giả

Nguyễn Thị Thành

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Lãnh đạo nơi tôi công tác, Khoa Dân tộc học và Nhân học, Phòng Quản lý đào tạo của Học viện Khoa học xã hội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi được học tập hoàn thành chương trình thạc

sĩ khóa 2016-2018, cũng như giúp đỡ tôi các thủ tục cần thiết trong qua trình học tập và bảo vệ luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ủy ban nhân dân xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh và những người dân ở các thôn trong xã là những người Việt cư trú lâu năm tại địa bàn đã nhiệt tình giúp đỡ, chia sẻ những hiểu biết của họ về chức năng kinh tế trong gia đình của họ trước và sau khi có khu công nghiệp Sam Sung xây dựng tại địa phương để tôi có những thông tin, tư liệu quý báu khi viết đề tài

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Tác giả

Nguyễn Thị Thành

DANH MỤC BẢNG/BIỂU

1 1 Các gia đình chia theo nhóm ngành nghề 10

2 2.1 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt

động sản xuất lương thực năm 2017 32

3 2.2 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt

4 2.3 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt

5 2.4 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ nghề

6 2.5 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình làm

7 2.6 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt

8 2.7 Bảng thu nhập từ buôn bán theo tương quan với

nghề nghiệp của chủ hộ gia đình năm 2017 43

9 2.8 Nguồn thu nhập của các hộ gia đình 45

10 2.9 Mức thu nhập của các hộ gia đình 46

11 2.10 Cơ cấu nguồn thu nhập từ các thành viên trong

12 2.11 Các khoản chi tiêu cho tiện nghi đắt tiền chia

13 2.12 Quyền quyết định chi tiêu trong gia đình 52

14 2.13 Tích lũy của hộ gia đình chia theo nghề nghiệp 57

của chủ hộ

15 2.14 Hộ gia đình có tiền gửi tiết kiệm 57

16 2.15 Hộ gia đình có tiền mua kim loại quý 58

17 3.1 Hộ gia đình có sự thay đổi và có thành viên làm

18 3.2 Hộ gia đình có sự thay đổi thu nhập từ năm 2006 67

19 3.3 Kinh tế hộ gia đình thay đổi do mở thêm kinh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 4

DANH MỤC BẢNG/BIỂU 5

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 13

1.1.CƠ SỞ LÝ LUẬN 13

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 13

1.1.2 Cơ sở lý thuyết 16

1.2.KHÁI QUÁT ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 18

1.2.1 Đặc điểm tự nhiên 18

1.2.2 Không gian hành chính 20

1.2.3 Đặc điểm dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội 21

tiểu kết chương 1 25

CHƯƠNG 2 CHỨC NĂNG KINH TẾ GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT Ở 26

XÃ YÊN TRUNG 26

2.1.HOẠTĐỘNG SẢN XUẤT 26

2.1.1 Các hoạt động sản xuất của gia đình trước 2006 27

2.1.2 Hoạt động sản xuất trong gia đình từ 2006 - 2017 32

2.2.VĂNHÓA TIÊU DÙNG 48

2.2.1 Hoạt động Error! Bookmark not defined 2.3.HOẠT ĐỘNG PHÂN PHỐI 54

2.4.HOẠT ĐỘNG TÍCH LŨY 56

tiểu kết chương 2 60

CHƯƠNG 3 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHỨC NĂNG KINH TẾ GIA ĐÌNH VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA 61

3.1.QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KHU CÔNG NGHIỆP SAM SUNG 61

3.2 PHONG TRÀO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 62

3.3.CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN ĐA DẠNG NGÀNH NGHỀ TẠI ĐỊA PHƯƠNG 64

3.4.TÁC ĐỘNG CỦA KHU CÔNG NGHIỆP TỚI KINH TẾ GIA ĐÌNH 66

3.5.MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ KIẾN NGHỊ 70

3.5.1 Một số vấn đề đặt ra 70

3.5.2 Một số kiến nghị 72

tiểu kết chương 3 74

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC 83

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình Việt Nam là một đơn vị, là tế bào của xã hội và được xem như một thiết chế cơ bản nhất của xã hội Gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mỗi cá nhân trong duy trì cuộc sống và phát triển Gia đình với những chức năng cơ bản như: điều tiết các quan hệ giới tính (chức năng tình cảm), duy trì một ngân khoản chung (chức năng kinh tế), sinh ra con cái (chức năng sinh sản) và xã hội hóa con cái thông qua rèn luyện và giáo dục (chức năng giáo dục) Trong đó, chức năng kinh tế là một trong những chức năng rất quan trọng để duy trì sự tồn tại và phát triển của gia đình Thông qua các hoạt động kinh tế nhằm đảm bảo đời sống vật chất của con người đã tạo sự tương tác giữa các thành viên trong chính mỗi gia đình với nhau và với xã hội Chức năng kinh tế của gia đình cũng thay đổi theo sự biến đổi của các hình thái kinh tế xã hội Trước sự chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế cũ của nền kinh tế tiểu nông, kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang cơ chế thị trường của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đã làm thay đổi căn bản cơ cấu kinh tế, văn hóa, xã hội, tác động trực tiếp đến chức năng kinh tế của gia đình Điều này thấy rõ trong các gia đình nông thôn, làng ven đô cũng như ở các địa phương phát triển khu công nghiệp

Chức năng kinh tế gia đình thể hiện qua hoạt động sản xuất, tiêu dùng, tích lũy, phân phối của mỗi gia đình các tộc người ở Việt Nam Đó là hoạt động quyết định sự sinh tồn của các thành viên trong gia đình Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, tập trung ở các vùng đồng bằng là địa bàn cư trú chủ yếu của người Việt (Kinh) - là tộc người đa số của nước ta

và đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và hưng vong của quốc gia

2

Trong hơn ba thập niên đổi mới vừa qua, sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế tại các vùng nông thôn có khu công nghiệp, đã làm thay đổi một cách toàn diện sâu sắc bộ mặt của các làng quê Các gia đình người Việt sinh sống tại đây đang trải qua những biến đổi to lớn, gia đình không còn là đơn vị sản xuất chủ yếu để nuôi sống các thành viên trong gia đình mà có những chuyển đổi sang các hình thức mới ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp hơn Qua quá trình tìm hiểu tại tỉnh Bắc Ninh là tỉnh có diện tích nhỏ nhất cả nước nhưng các khu công nghiệp được xây dựng, phủ rộng trên khắp địa bàn Các khu công nghiệp Tiên Sơn, Quế Võ, Yên Phong, Thuận Thành,…Trong đó khu công nghiệp Yên Phong nằm tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh được xem

là tâm điểm của 3 khu công nghiệp lớn ở miền Bắc đã được triển khai xây dựng và vận hành thành công Tại đây, đã thu hút được nhiều dự án đầu tư, chủ yếu sản xuất kinh doanh trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ sạch, trong đó có nhiều nhà đầu tư nước ngoài có thương hiệu mạnh đến từ Hàn Quốc đã và đang sản xuất kinh doanh thành công như: Công ty Trách nhiệm hữu hạn SamSung Electronics Việt Nam (gọi tắt là Công ty Sam Sung) Công ty Sam Sung đặt tại địa bàn xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, hoạt động từ năm 2006 đến nay

Xã Yên Trung nằm ở phía Đông Bắc huyện Yên Phong, địa hình bằng phẳng, liền kề với con sông Cầu, phía Nam giáp với quốc lộ 18A, là tuyết đường đi qua 4 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương và Quảng Ninh Xã Yên Trung rất thuận lợi cho việc phát triển sản xuất Cư dân người Việt sống tập trung tại đây từ lâu đời Trước khi xuất hiện các khu công nghiệp, Yên Trung là một xã thuần nông, với nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp Từ khi Công ty Sam Sung xuất hiện đã làm thay đổi nhanh chóng nền kinh tế xã Yên Trung và các vùng lân cận Diện tích đất nông nghiệp đã chuyển đổi mục đích sử dụng sang xây dựng những khu công nghiệp, tỷ trọng

3

các ngành nông nghiệp ngày càng giảm, tăng dần tỷ trọng các ngành công nghiệp và dịch vụ Quá trình chuyển dịch đó đã tác động, làm biến đổi cơ cấu kinh tế truyền thống, làm biến đổi đời sống của người nông dân, văn hóa gia đình, chức năng gia đình Qua đó cũng phản ánh sự thay đổi của thiết chế xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Với mục đích tìm hiểu về gia đình người Việt ở nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ tại một địa bàn cụ thể đang có những biến đổi mạnh mẽ trong bối cảnh xã hội chuyển biến theo hướng công nghiệp hóa, được sự gợi ý của

người hướng dẫn khoa học, tôi đã chọn vấn đề “Chức năng kinh tế của gia

đình người Việt ở xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh” làm đề

tài luận văn thạc sĩ của mình

Nghiên cứu này sẽ góp phần quan trọng trong việc nhìn nhận về vai trò chức năng của gia đình ở xã hội hiện nay trước những đổi mới toàn diện của đất nước Trong bối cảnh mới, gia đình Việt Nam đang phải đảm đương chức năng nặng nề và phức tạp hơn trước rất nhiều: như một đơn vị kinh tế cơ bản, như một đơn vị xã hội cơ sở, vừa tái sản xuất ra con người, tái sản xuất ra sức lao động, vừa sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần, vừa giữ gìn phát huy những giá trị văn hóa cao quý Đây là vấn đề nghiên cứu cần thiết để thấy rõ

sự chuyển đổi của gia đình hiện đại, làm sao giữ được nét đẹp thuần phong

mỹ tục của gia đình người Việt, nét đẹp văn hóa riêng có của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập

Đề tài góp phần cung cấp thêm tư liệu khoa học làm cơ sở cho việc hoạch định những chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội phù hợp liên quan đến việc phát triển kinh tế hộ gia đình trong bối cảnh mới

4

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về chủ đề gia đình luôn được các nhà nghiên cứu quan tâm từ đặc điểm, chức năng và biến đổi của nó qua các giai đoạn lịch sử Qua tìm hiểu tư liệu, kết quả nghiên cứu về vấn đề gia đình đã có từ nhiều hướng tiếp cận khác nhau như: Lịch sử, Tâm lý học, Triết học, Xã hội học, Văn hóa học, Kinh tế học, Dân tộc học/Nhân học,….Để tổng quan tình hình nghiên cứu về vấn đề chức năng kinh tế của gia đình cho đề tài luận văn này, tôi tổng quan theo hai nhóm công trình liên quan: nhóm các công trình nghiên cứu về vấn

đề gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa và nhóm công trình nghiên cứu về chức năng kinh tế gia đình người Việt ở nông thôn tại khu công nghiệp

Liên quan đến vấn đề chức năng kinh tế gia đình đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến nhưng các nội dung nêu ra chỉ mang tính khái quát chung hoặc chỉ đề cập đến như một luận điểm trong các chức năng của gia đình, chưa phân tích sâu về từng khía cạnh trong chức năng kinh tế của gia

đình Bài viết “Tìm hiểu chức năng và đặc điểm của gia đình người Việt – dưới giác độ xã hội học lịch sử” của tác giả Phan Đại Doãn, đăng trong tạp

chí Xã hội học, số 2, 1994 đã đề cập tới chức năng kinh tế gia đình Bài viết

“Gia đình với chức năng kinh tế (Qua khảo sát ở một số vùng của các dân tộc Tày, Nùng, Thái)” của tác giả Trần Mạnh Cát, Đỗ Thúy Bình, đăng trong tạp

chí Dân tộc học, số 4, 1994 Các công trình như luận văn của Đỗ Cao Thạch,

“Vai trò gia đình trong sự nghiệp xây dựng gia đình văn hóa ở Đồng Nai”,

1997

Nghiên cứu về gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa đã được Phan Đại

Doãn đề cập tới trong cuốn “Tìm hiểu chức năng và đặc điểm gia đình truyền thống người Việt”, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001 Luận văn của Trịnh Thị Lan về “Biến đổi của gia đình truyền thống ở xã Hà Lan, thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa từ năm 1986 đến nay”, 2002 Năm 2004, Ủy ban

phần nâng cao nhận thức về gia đình một cách có hệ thống, cung cấp thực tiễn

và căn cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách nhằm hỗ trợ và điều chỉnh

sự phát triển của gia đình, phát huy vai trò của gia đình đáp ứng những đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Năm 2005, trong Dự án nghiên cứu liên ngành về “Gia đình nông thôn Việt Nam trong chuyển đổi” (mã số VS-RDE-05) Dự án là một phần của chương trình hợp tác Việt Nam -Thụy Điển đã xuất bản một số công trình

“Gia đình nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới”, nhà xuất bản khoa học

xã hội, 2009, 2011

Luận án của Mai Văn Huyên về “Biến đổi cấu trúc – chức năng gia đình

ở làng Việt vùng châu thổ sông Hồng trước và sau đổi mới (Nghiên cứu trường hợp xã Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh)”, 2010 Bài nghiên cứu của Ngô Hữu Hoạch và Huỳnh Văn Chương về “Nghiên cứu ảnh hưởng sinh kế người nông dân khi chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam”, 2010 Hay công trình của nhóm tác giả Đỗ Thị Bình, Lê Ngọc Văn, Nguyễn Linh Khiếu về “Gia đình Việt Nam và người phụ

nữ trong gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, nhà xuất

bản Khoa học xã hội, 2002 Nội dung đã phác họa bức tranh về thực trạng gia đình Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay của đất nước trên các phương diện cơ cấu, chức năng, các mối quan hệ trong gia đình,

Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full