Những vấn đề pháp lý về quản lý chợ trên địa bàn tỉnh cà mau thực trạng và giải pháp

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các trung tâm thương mại và siêu thị trên địa bàn tỉnh c ng đang đặt ra những vấn đề phải giải quyết cả về quy hoạch phát triển lẫn việc quản lý hiệu quả ho

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

DƯƠNG VŨ NAM

NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH CÀ MAU – THỰC TRẠNG

VÀ GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

DƯƠNG VŨ NAM

NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH CÀ MAU – THỰC TRẠNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên Dương Vũ Nam, MSSV: 7701250707A là học viên lớp

K25_MBL_CaMau; Khóa K25 chuyên ngành Luật kinh tế, Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, là tác giả của Luận văn thạc sĩ luật học với đề tài

“Những vấn đề pháp lý về quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau - Thực trạng và giải pháp”

Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu độc lập của riêng cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học Các số liệu sử dụng phân tích trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, đã có công bố theo quy định của pháp luật hiện hành Các kết quả nghiên cứu trong luận văn do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Cà Mau

Học viên thực hiện

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp luật về quản lý chợ 6

1.1 Những vấn đề pháp lý cơ bản về chợ và quản lý chợ 6

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm pháp lý về chợ 6

1.1.1.1 Một số khái niệm 6

1.1.1.2 Đặc điểm và vai trò của chợ trong phát triển kinh tế-xã hội 9

1.2 Nội dung công tác quản lý chợ 10

1.2.1 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển và quản lý chợ 10

1.2.2 Xây dựng và thực thi chính sách khuyến khích đầu tư vào chợ 12

1.2.2.1 Chính sách hỗ trợ về tài chính 12

1.2.2.2 Chính sách ưu đãi mặt bằng xây dựng chợ 13

1.2.2.3 Chính sách phát triển nguồn nhân lực cho hệ thống chợ 13

1.2.3 Bố trí, sắp xếp khu vực kinh doanh và hoạt động dịch vụ chợ 13

1.2.4 Tổ chức đấu thầu, ký hợp đồng thuê mặt bằng kinh doanh tại chợ 13

1.2.5 Xây dựng nội quy và xử lý các vi phạm về nội quy chợ 14

1.2.6 Quản lý và sử dụng các khoản thu từ hoạt động dịch vụ ở chợ 15

1.2.7 Công tác đảm bảo cho chợ hoạt động 16

1.2.7.1 Quy định về đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy, phòng chống thiên tai 16

1.2.7.2 Quy định về đảm bảo an ninh, trật tự tại chợ 17

1.2.7.3 Quy định về đảm bảo vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm 18

1.2.8 Kiểm tra, giám sát các hoạt động của chợ 19

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chợ 20

1.3.1 Các điều kiện tự nhiên và xã hội 20

1.3.2 Các công cụ quản lý và tính minh bạch trong công tác quản lý chợ 20

1.3.3 Năng lực cán bộ quản lý 21

1.3.4 Chế tài xử lý vi phạm 21

1.4 Kinh nghiệm về quản lý chợ trên thế giới 21

1.4.1 Kinh nghiệm của Nhật Bản 21

1.4.2 Kinh nghiệm của Malaysia 22

1.4.3 Kinh nghiệm của Thái Lan 23

Tiểu kết luận chương 1 24

Chương 2: Thực trạng quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau 26

2.1 Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội và chợ tại Cà Mau 26

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 26

2.1.3 Hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau 27

2.1.4 Về phân bố chợ 27

2.1.5 Mô hình tổ chức quản lý chợ 29

2.2 Thực trạng quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau 30

2.2.1 Thực trạng xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển chợ 30

2.2.2 Thực trạng công tác ban hành và tổ chức thực hiện cơ chế, chính sách về phát triển và quản lý chợ 33

2.2.3 Thực trạng thực thi chính sách thu hút đầu tư phát triển chợ 35

2.2.3.1 Ưu đãi về đất đai 35

2.2.3.2 Tình hình thực hiện hỗ trợ tài chính 36

2.2.3.3 Hỗ trợ đào tạo cán bộ quản lý 38

2.2.4 Thực trạng bố trí, sắp xếp khu vực kinh doanh và hoạt động dịch vụ tại chợ 40

2.2.5 Tổ chức đấu thầu, ký hợp đồng thuê mặt bằng kinh doanh 43

2.2.6 Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý chợ 43

2.2.6.1 Các mô hình tổ chức quản lý chợ 43

2.2.6.2 Đánh giá chung về mô hình quản lý chợ 47

2.2.7 Thực trạng quản lý và sử dụng các khoản thu, chi từ hoạt động kinh doanh chợ 49

2.2.8 Thực trạng công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động của chợ và xử lý các hành vi vi phạm 49

2.3 Đánh giá chung về quản lý chợ tại tỉnh Cà Mau 51

2.3.1 Công tác quản lý chợ 51

2.3.2 Những nguyên nhân tồn tại, hạn chế trong quản lý chợ 52

2.3.2.1 Nguyên nhân khách quan 52

2.3.2.2 Nguyên nhân chủ quan 53

2.3.3 Những vướng mắc, bất cập của pháp luật về chợ tại Việt Nam 55

Tiểu kết luận chương 2 56

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện hoạt động phát tri n và quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau 58

3.1 Định hướng phát triển và quản lý chợ 58

3.1.1 Định hướng tăng cường quản lý và phát triển chợ 58

3.1.2 Định hướng phát triển các loại hình chợ 59

3.1.3 Định hướng cơ cấu ngành hàng và lực lượng kinh doanh trên chợ 60

3.1.4 Định hướng đầu tư xây dựng cơ sở vật chất chợ 60

3.1.5 Định hướng về quy hoạch không gian kiến trúc chợ 61

3.1.6 Định hướng hỗ trợ vốn đầu tư phát triển hệ thống chợ bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước 62

3.1.7 Định hướng công tác tổ chức quản lý chợ 62

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện về phát triển và quản lý chợ 63

3.2.1 Giải pháp về xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển và quản lý chợ 63

3.2.2 Giải pháp hoàn thiện cơ chế, pháp luật về phát triển và quản lý chợ 63

3.2.3 Giải pháp kiện toàn và nâng cao hiệu lực của bộ máy quản lý nhà nước 65 3.2.4 Giải pháp nhằm tăng hiệu quả khai thác điểm kinh doanh 66

3.2.5 Giải pháp về đa dạng hóa các hình thức quản lý chợ 67

3.2.6 Giải pháp tăng cường công tác kiểm tra, giám sát công tác quản lý chợ và xử lý nghiêm đối với các hành vi vi phạm 68

3.2.6.1 Giám sát, kiểm tra công tác quản lý chợ 68

3.2.6.2 Xử lý nghiêm đối với các hành vi vi phạm 70

Tiểu kết luận chương 3 70

KẾT LUẬN 722

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ SƠ ĐỒ

Bảng 2.1 Thống kê chợ theo huyện và thành phố trên địa bàn tỉnh 27

Bảng 2.2 Các mô hình tổ chức quản lý chợ 28

Bảng 2.3 Tình hình thực hiện quy hoạch chợ đến năm 2015 30

Bảng 2.4 Vốn đầu tƣ từ ngân sách Trung ƣơng tại các chợ từ 2011-2015 36

Bảng 2.5 Hỗ trợ đạo tạo cán bộ quản lý chợ giai đoạn 2011-2015 38

Bảng 2.6 Thực trạng khai thác điểm kinh doanh tại một số chợ 40

Bảng 2.7 Kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính tại các chợ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2011-2015 50

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ của Ban quản lý chợ 43

Sơ đồ 2.2 Sơ đồ của Doanh nghiệp quản lý chợ 44

Sơ đồ 2.3 Sơ đồ của Hợp tác xã quản lý chợ 45

PHẦN MỞ ĐẦU

1 T nh cấp thiết c a đề tài nghiên c u

Chợ là loại hình thương mại truyền thống đã và đang được phát triển khá phổ biến ở nước ta hiện nay Có thể nói rằng, chợ là hiện thân của các hoạt động thương mại, là sự tồn tại và phát triển của thị trường ở mỗi khu vực

Trong những năm vừa qua, cùng với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, mạng lưới chợ phát triển khá nhanh chóng đã góp phần mở rộng giao lưu hàng hoá phục vụ tốt nhu cầu phát triển KTXH và đời sống của nhân dân tỉnh Cà Mau Tuy nhiên, thực trạng quản lý chợ tại tỉnh Cà Mau hiện nay c ng đặt ra những vấn đề cần phải giải quyết cả về phương diện kinh tế lẫn xã hội để phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế

Cà Mau là tỉnh có tốc độ đô thị hoá khá nhanh, cùng với tốc độ tăng dân số, tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân, nhu cầu mua sắm hàng hoá của dân cư qua HTC hiện nay đang có xu hướng tăng lên ở cả khu vực đô thị lẫn nông thôn Mặt khác, nhu cầu phát triển các chợ đầu mối bán buôn đòi hỏi ngày càng lớn

để giảm chi phí cho quá trình tiêu thụ hàng hoá với quy mô ngày càng mở rộng Do

có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, lưu lượng khách du lịch trong và ngoài nước đến Cà Mau ngày càng lớn c ng đang đặt ra yêu cầu phát triển các loại chợ ẩm thực

và sản phẩm truyền thống…Tuy nhiên, từ thực trạng quản lý chợ trong thời gian qua cho thấy, bên cạnh các chợ đã được đầu tư cải tạo, nâng cấp đảm bảo phục vụ cho nhu cầu mua bán của dân cư, vẫn còn nhiều chợ được hình thành tự phát, xây dựng tạm, không đủ sức chứa do nhu cầu mua bán qua chợ ngày càng tăng Nhiều khu vực đông dân cư, hiện tượng mua bán lấn chiếm vỉa hè, lòng lề đường gây cản trở lưu thông nghiêm trọng Đồng thời nhiều loại hình chợ chuyên doanh và đặc thù cần thiết cho cả sản xuất lẫn tiêu dùng c ng chưa được hình thành Điều đó đang là một trong những yếu tố cản trở sự phát triển thị trường của tỉnh trong quá trình phát triển kinh tế

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các trung tâm thương mại và siêu thị trên địa bàn tỉnh c ng đang đặt ra những vấn đề phải giải quyết cả về quy hoạch phát triển lẫn việc quản lý hiệu quả hoạt động của chợ để có thể phát huy được vai trò của các loại hình thương mại hiện đại này cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Cà Mau, mà Việt Nam đã thực hiện cam kết mở của thị trường dịch vụ phân phối, với

sự xuất hiện ngày càng nhiều các tập đoàn thương mại đa quốc gia trên thị trường

Trong giai đoạn đến năm 2020, định hướng 2025, cùng với triển vọng phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Cà Mau, nhu cầu mua bán sẽ ngày càng tăng lên cả về quy mô, phạm vi không gian c ng như sự đa dạng hoá của các phương thức, hình thức kinh doanh, các yêu cầu về phục vụ văn minh, các dịch vụ hỗ trợ cho việc mua bán hàng hoá Trong đó, hoạt động mua bán hàng hoá qua HTC sẽ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng khối lượng hàng hoá lưu thông trên địa bàn tỉnh Do đó, chợ với tư cách là không gian chứa đựng các hoạt động thương mại, là nơi tiêu thụ, trao đổi hàng hoá, cung cấp thông tin thị trường giữa người sản xuất và người tiêu dùng, cần được quy hoạch cải tạo và phát triển để vừa đảm bảo duy trì được các hoạt động thương mại truyền thống vừa có khả năng chứa đựng được các hoạt động thương mại mới, đặc biệt là các dịch vụ và các loại hình kinh doanh tiến bộ nhằm kích thích sản xuất phát triển Nghĩa là, cần phải có sự hỗ trợ, thiết kế cải tạo và phát triển HTC phù hợp với trình độ phát triển trong từng giai đoạn, đảm bảo tính kế thừa và phát triển

Hơn nữa, mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá của tỉnh Cà Mau đến năm

2020 là phấn đấu trở thành tỉnh phát triển khá của vùng Đồng bằng sông Cửu long, nên cơ cấu hạ tầng nói chung và kết cấu hạ tầng thương mại như chợ, trung tâm thương mại, siêu thị nói riêng cần phải có sự phát triển tương xứng Vì những lý

do trên, Tác giả quyết định chọn đề tài “Những vấn đề pháp lý về quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau - Thực trạng và giải pháp” để làm Luận văn thạc sĩ luật học

cho mình

2 Mục tiêu nghiên c u

2.1 Mục tiêu chung

Luận văn nghiên cứu đề tài này nhằm đánh giá thực trạng quản lý chợ tỉnh

Cà Mau, xác định các yếu tố tác động ảnh hưởng đến hoạt động quản lý chợ Từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chợ góp phần phát triển ngành thương mại ngày càng văn minh, hiện đại và KTXH tỉnh Cà Mau

2.2 Mục tiêu cụ th

Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chợ

Đánh giá thực trạng về công tác quản lý chợ tỉnh Cà Mau từ đó rút ra những

ưu điểm, hạn chế, bất cập của pháp luật về quản lý chợ

Đề xuất định hướng và những nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chợ

tỉnh Cà Mau đến năm 2020 định hướng 2025

3 Câu hỏi nghiên c u

Chợ có vai trò rất quan trọng đối với đời sống KTXH, là nơi thể hiện rõ nét

sự phát triển của hoạt động thương mại và nhìn vào đó có thể thấy được nhiều mặt

cơ bản của bức tranh KTXH của một địa phương, một vùng, một quốc gia… Đặc biệt trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển nền kinh tế thị trường thì HTC chợ càng trở nên quan trọng hơn với vai trò tổ chức lưu thông hàng hoá, thúc đẩy sản xuất phát triển, phục vụ tiêu dùng đời sống xã hội và giao thương vùng, miền

Do đó câu hỏi đặt ra đó là:

Cơ sở lý luận và pháp luật về quản lý chợ như thế nào? Nội dung công tác quản lý chợ ra sao? Việc phân tích thực trạng quản lý chợ ở Cà Mau trong thời gian qua có tác dụng gì trong việc xác định mục tiêu, phương hướng phát triển và quản

lý chợ trong thời gian tới? Giải pháp nào nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chợ tỉnh

Về nội dung: Nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn công tác quản lý chợ, từ

đó đề xuất một số định hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chợ tại tỉnh Cà Mau

Về không gian: Hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau

Về thời gian: Số liệu nghiên cứu được khảo sát, thống kê tổng hợp giai đoạn 2011-2015 và phát triển đến năm 2020 định hướng 2025

5 Phương pháp nghiên c u

Các phương pháp nghiên cứu thực chứng

Phương pháp chuyên gia

Phương pháp phân tích và so sánh

Phương pháp thống kê, khảo sát

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ng dụng c a đề tài

Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn, xây dựng cơ sở khoa học cho công tác quản lý chợ tại tỉnh Cà Mau

Đánh giá những kết quả, thành tựu; những hạn chế, bất cập trong quản lý đối với HTC; chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó, làm căn cứ cho việc xây dựng định hướng và đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả, hiệu lực quản lý chợ

Đưa ra các quan điểm, định hướng quản lý chợ; đề xuất các giải pháp và kiến nghị đối với các cấp có thẩm quyền nhằm tăng cường công tác quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau

Luận văn là tài liệu tham khảo cho các cơ quan và tổ chức, cá nhân có chức năng quản lý chợ

7 T ng quan t nh h nh nghiên c u liên quan đến đề tài

Luận văn đã tìm hiểu một số công trình nghiên cứu trước liên quan đến chợ:

Dự án: “Khảo sát, đánh giá thực trạng môi trường tại các chợ đô thị, đề xuất giải pháp và quy chế, văn bản pháp quy bảo vệ môi trường tại các chợ đô thị Việt Nam” do Viện Nghiên cứu thương mại, Bộ Công Thương thực hiện năm 2010 Dự

án tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động của các chợ tại Việt Nam và những xu hướng có tác động, ảnh hưởng tới môi trường chính Đánh giá tác động và ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tại các chợ, từ đó đề xuất các giải pháp, mô hình quản lý chợ theo hướng bền vững Xây dựng dự thảo quy chế về bảo vệ môi trường chợ

Đề tài khoa học cấp Bộ: “Các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng thương mại - hệ thống chợ” do Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương thực hiện năm 2005 Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận về chợ, hạ tầng chợ Tìm hiểu, phân tích thực trạng phát triển và quản lý chợ, thực trạng kết cấu hạ tầng các chợ tại Việt Nam Đưa ra các quan điểm, mục tiêu phát triển chợ trong thời gian tới và đề xuất giải pháp nhằm phát triển kết cấu hạ tầng chợ trên phạm vi cả nước

Đề tài khoa học cấp Bộ: “Những chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta” do Viện Nghiên cứu Thương mại thực hiện năm 2005 Đề tài đã làm rõ vấn đề lý luận về sự hình thành và phát triển của chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông sản trọng điểm ở nước ta Đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành chợ đầu mối nông sản thực phẩm và thực trạng phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta Trên

cơ sở đó đề ra các giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta

Đề tài khoa học cấp Bộ: “Giải pháp phát triển các mô hình chợ Việt Nam” do Viện nghiên cứu Thương mại thực hiện năm 2006 Đề tài hệ thống hóa lý thuyết về các mô hình chợ ở Việt Nam, nghiên cứu thực trạng phát triển các mô hình chợ từ

đó chỉ ra những mặt được và hạn chế c ng như là nguyên nhân của những mặt được

và hạn chế đó Đưa ra quan điểm, định hướng phát triển các mô hình chợ và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển các mô hình chợ ở Việt Nam

Qua nghiên cứu, tìm hiểu tác giả thấy các đề tài trên đã đạt được các mục tiêu đề ra, nhưng chưa thấy một công trình nghiên cứu nào nghiên cứu chuyên đề về quản lý đối với HTC tại tỉnh Cà Mau

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp luật về quản lý chợ

1.1 Những vấn đề pháp lý cơ bản về chợ và quản lý chợ

1.1.1 Khái niệm và đặc đi m pháp lý về chợ

1.1.1.1 Một số khái niệm

- Khái niệm v chợ

Theo Từ điển tiếng Việt: “Chợ là nơi tụ họp giữa người mua và người bán

để trao đổi hàng hoá, thực phẩm hàng ngày theo từng buổi hoặc từng phiên nhất định”1 Khái niệm này c ng gần với khái niệm thị trường trong từ điển kinh tế học hiện đại: “Thị trường là bất kỳ khung cảnh nào đó diễn ra việc mua bán hàng hóa

và dịch vụ” Hai khái niệm này đều bao hàm “nơi” hay “khung cảnh nào đó” và ở

đó diễn ra hoạt động “mua bán”, ngay cả ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển thì “chợ” và “thị trường” đều được gọi chung là “Market”

Như vậy, có thể nói rằng chợ chính là một phần của thị trường, chợ nằm trong phạm vi của khái niệm thị trường Trong hệ thống thị trường, chợ được xếp vào loại thị trường hàng hóa giao ngay, ở đó người bán và người mua trao đổi trực tiếp, người mua tiếp cận trực tiếp với hàng hóa, thỏa thuận xong là giao hàng và thanh toán, không sử dụng công nghệ hoặc thiết bị tiên tiến, khối lượng hàng hóa giao dịch nhỏ và phương thức thanh toán duy nhất là trả bằng tiền mặt Ưu điểm nổi bật của phương thức này là việc buôn bán được thỏa thuận trực tiếp, công khai giao nhận hàng và thanh toán tiền diễn ra đồng thời, ít có rủi ro trong mua bán Tuy nhiên, hạn chế của hình thức này là giá cả phụ thuộc vào cung-cầu trực tiếp tại nơi giao dịch nên thiếu tính ổn định, tạo chênh lệnh giá khá lớn giữa các thị trường, người mua và người bán có thể gặp rủi ro cao do biến động bất thường của thị trường, người mua thường có lợi hơn người bán vì người bán thiếu thông tin, không

đủ kiến thức về thị trường Do vậy, để quản lý tốt sự phát triển của mạng lưới chợ cần hướng tới khắc phục những hạn chế của chợ

Khái niệm chợ trên bao hàm những cấu thành cơ bản nhất của chợ và thị trường: i) “nơi” xác định không gian thị tường cụ thể; ii) “ngày, buổi nhất định” xác định thời gian cụ thể; iii) “nhiều người tụ họp để mua bán” xác định số lượng người tham gia thị trường; iv) “mua và bán” xác định quan hệ trao đổi

Theo cách nhìn nhận chợ là một loại hình tổ chức để thực hiện hoạt động mua bán hàng hóa hay để thực hiện chức năng thương mại thì chợ c ng giống như

1

Từ điển Tiếng Việt, NXB từ điển Bách khoa năm 2013, trang 257

các loại hình tổ chức thương mại khác, như trung tâm mua sắm, trung tâm bán buôn…Do đó, chợ c ng có thể được hiểu là một loại hình tổ chức thương mại tại một địa điểm nhất định, đáp ứng các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư

Cả hai cách hiểu về chợ như trên đều có ý nghĩa quan trọng đối với việc quản

lý chợ Cách hiểu về chợ là thị trường cho thấy rõ chức năng, điều kiện thị trường, các phân đoạn thị trường và đặc biệt là các mối quan hệ thị trường là các mối quan

hệ thị trường của chợ Theo cách hiểu chợ là một loại hình tổ chức thương mại cho thấy những điểm khác biệt giữa chợ và các loại hình thương mại khác, đặc biệt là xu hướng phát triển của chợ trong quá trình phát triển hệ thống phân phối của nền kinh

Từ những điểm hội tụ chung của nhiều khái niệm, có thể rút ra kết luận: Chợ

là loại hình kinh doanh thương mại được hình thành và phát triển mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm công cộng, tập trung đông người mua bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ với nhau, được hình thành do yêu cầu của sản xuất, lưu thông và đời sống tiêu dùng xã hội và hoạt động theo các chu kỳ thời gian nhất định

- Khái niệm hệ thống chợ

Hệ thống chợ là một tập hợp các chợ được xây dựng theo quyết định của UBND tỉnh, thành phố, quận, huyện phù hợp với quy hoạch phát triển KTXH của một địa bàn, là một hệ thống bao gồm các chợ vừa có tính độc lập vừa có sự phụ thuộc lẫn nhau

Tính hệ thống của chợ cần phải được xem xét trong mối quan hệ với các hình thức thương mại khác Phải khẳng định rằng trong tương lai các hình thức thương mại tiên tiến như cửa hàng, cửa hiệu chuyên doanh, các trung tâm thương mại, phố thương mại chuyên doanh, văn phòng đại diện, siêu thị, sàn giao dịch, mua bán thông qua điện thoại, qua mạng trực tuyến,…sẽ ngày càng phát triển Nếu như cửa

2

Khoản 2, Điều 1 Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ

hàng chuyên doanh, siêu thị phục vụ cho tầng lớp dân cư có thu nhập cao thì chợ lại phục vụ cho nhu cầu đại chúng, cho nhu cầu thường nhật, cho tầng lớp dân cư có thu nhập trung bình trở xuống là chính

Tuy mỗi hình thức thương mại đều có vị trí riêng của nó, có khách hàng riêng của mình và chúng không thể thay thế cho nhau và càng không thể phủ định nhau, nhưng phải đảm bảo tính hệ thống

- Khái niệm v quản lý chợ

Một cách tổng quát nhất, quản lý được xem là quá trình tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định, đó là sự kết hợp giữa tri thức và lao động trên phương diện điều hành

Quản lý chợ là sự tác động liên tục, có tổ chức, có hướng đích của các chủ thể quản lý đối với sự hình thành, phát triển mạng lưới chợ c ng như đối với các hình thức tổ chức quản lý trực tiếp hoạt động của các chợ nhằm đạt được mục đích

đã đặt ra từ trước

- Phân hạng chợ 3

Chợ hạng 1: Là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên

cố, hiện đại theo quy hoạch Được đặt ở các vị trí trung tâm kinh tế thương mại quan trọng của tỉnh, thành phố hoặc là chợ đầu mối của ngành hàng, của khu vực kinh tế và được tổ chức họp thường xuyên Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ và tổ chức đầy đủ các dịch vụ tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa, vệ sinh ATTP và các dịch vụ khác

Chợ hạng 2: Là chợ có từ 200 đến 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây

dựng kiên cố hoặc bán kiên cố theo quy hoạch Được đặt ở trung tâm giao lưu kinh

tế của khu vực và được tổ chức họp thường xuyên hay không thường xuyên Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động chợ và tổ chức các dịch vụ tối thiểu tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ đo lường, vệ sinh công cộng

Chợ hạng 3: Là các chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc các chợ chưa

được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố Chủ yếu phục vụ nhu cầu mua bán hàng hóa của nhân dân trong xã, phường và địa bàn phụ cận

3 Điều 3 Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ, được

sửa đổi, bổ sung tại Điều 1, Nghị định số 114/2009/NĐ-CP ngày 23/12/2009 của Chính phủ

1.1.1.2 Đặc đi m và vai trò c a chợ trong phát tri n kinh tế-xã hội

- Đặc điểm của chợ

Sự phát triển của nền sản xuất xã hội đã làm phát sinh nhiều hình thức giao dịch, trao đổi hàng hóa Theo đó, nhiều loại thị trường giao dịch hàng hóa theo phương thức hiện đại được hình thành như thị trường hàng giao theo hạn, sàn giao dịch hàng hóa Nếu so sánh với các thị trường đó thì chợ có những đặc điểm nổi bật sau :

Một là, chợ là địa điểm mua bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ của dân cư Ở đó

bất cứ ai có nhu cầu đều có thể đến mua, bán và trao đổi hàng hoá, dịch vụ với nhau

Hai là, chợ được hình thành do yêu cầu khách quan của sản xuất và trao đổi

hàng hoá, dịch vụ của dân cư, chợ có thể được hình thành một cách tự phát hoặc do quá trình nhận thức tự giác của con người Vì vậy trên thực tế có nhiều chợ đã được hình thành từ việc quy hoạch, xây dựng, tổ chức, quản lý chặt chẽ của các cấp chính quyền và các ngành quản lý kinh tế kỹ thuật Nhưng c ng có rất nhiều chợ được hình thành một cách tự phát do nhu cầu sản xuất và trao đổi hàng hoá của dân cư, chưa được quy hoạch, xây dựng, tổ chức, quản lý chặt chẽ

Ba là, các hoạt động mua, bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ tại chợ thường

được diễn ra theo một quy luật và chu kỳ thời gian (ngày, giờ, phiên) nhất định Chu

kỳ họp chợ hình thành do nhu cầu trao đổi hàng hoá, dịch vụ và tập quán của từng vùng, từng địa phương quy định

Bốn là, trong mô hình tổ chức giao dịch qua chợ này, việc mua bán được

thoả thuận trực tiếp, công khai, giao nhận hàng và thanh toán tiền diễn ra đồng thời,

ít có rủi ro

Năm là, giá cả được hình thành trên cơ sở cung-cầu trực tiếp tại nơi giao dịch

và thời điểm giao dịch Ðặc điểm này dẫn tới các hoạt động giao dịch diễn ra hết sức linh hoạt, giá cả hàng hóa biến động liên tục

- Vai trò của chợ trong phát triển kinh tế-xã hội

Về mặt kinh tế: Chợ vừa là nơi tiêu thụ nông sản hàng hoá, tập trung thu gom các sản phẩm, hàng hoá phân tán, nhỏ lẻ để cung ứng cho các thị trường tiêu thụ lớn trong và ngoài tỉnh, vừa là nơi cung ứng hàng công nghiệp tiêu dùng Hoạt động kinh doanh của các chợ làm tăng ý thức về kinh tế hàng hoá của người dân Sự hình thành chợ kéo theo sự hình thành và phát triển các ngành nghề sản xuất và làm

tiền đề xuất hiện các trung tâm thương mại Mặt khác, chợ và hoạt động kinh doanh chợ còn mang lại một nguồn thu lớn đóng góp vào ngân sách nhà nước

Về giải quyết việc làm: Hoạt động kinh doanh chợ đòi hỏi một lực lượng lao động lớn mà không cần tay nghề cao, vì thế hình thành chợ và tổ chức kinh doanh tại các chợ góp phần giải quyết việc làm cho một lượng lao động lớn tại các địa phương

Về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc: Có thể nói, chợ là một bộ mặt KTXH của một địa phương và là nơi phản ánh trình độ phát triển KTXH, phong tục tập quán của một vùng dân cư Tính văn hoá ở chợ được thể hiện rõ nhất là ở vùng sâu, vùng xa Trên thực tế, một số chợ truyền thống có từ rất lâu đời đang trở thành một địa điểm thu hút khách du lịch Nếu được đầu tư thoả đáng cả về cở sở vật chất c ng như sự quan tâm quản lý của Nhà nước, đây sẽ là các địa danh hấp dẫn đối với khách du lịch trong và ngoài nước, và nó sẽ là tiềm năng về kinh tế du lịch

1.2 Nội dung công tác quản lý chợ

1.2.1 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát tri n chợ

Quy hoạch chợ được hiểu là các giải pháp của nhà nước nhằm chỉ đạo, hướng dẫn và điều chỉnh công tác quy hoạch phát triển mạng lưới chợ nhằm đưa mạng lưới chợ phát triển theo những mục tiêu của nhà nước đề ra Quy hoạch chợ là kim chỉ nam giữ vai trò định hướng, chỉ đạo công tác xây dựng quy hoạch phát triển chợ cho phù hợp với điều kiện KTXH và nguồn lực của từng địa phương, phù hợp với quan điểm phát triển kinh tế và thương mại vĩ mô của nhà nước Địa phương không thể tùy tiện xây dựng quy hoạch HTC mà phải dựa vào các chính sách đó làm căn cứ, làm cơ sở và vận dụng linh hoạt vào điều kiện của địa phương mình để xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển HTC cho phù hợp nhằm thúc đẩy HTC phát triển

Quy hoạch chợ đảm bảo tính ổn định và tốc độ phát triển kinh tế, bảo đảm tính cân đối nhịp nhàng trong sự phát triển giữa lĩnh vực kinh tế và xã hội Trong thực tế, hệ thống KTXH là một hệ thống gồm nhiều thành phần cần có sự cân đối nhịp nhàng trong không gian c ng như về thời gian, cho nên cần được tính đến và xác lập sự cân đối trong khoảng thời gian tương đối dài Do đó, cần có quy hoạch chợ để đảm bảo phát triển theo chiến lược của ngành thương mại và đảm bảo tính cân đối nhịp nhàng giữa việc phát triển của ngành thương mại với các ngành khác

Trong cơ chế thị trường, quy hoạch ngành thương mại nói chung và quy hoạch chợ nói riêng là khung cho các lực lượng thị trường phát triển Cơ chế thị trường chỉ phát triển trong những điều kiện nhất định Quy hoạch chợ đã tạo ra môi trường cho các lực lượng thị trường phát triển Chẳng hạn như khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đấu thầu, xây dựng, quản lý chợ; tạo điều kiện để mọi thành phần có thể tham gia kinh doanh trong chợ…nếu có một quy hoạch về chợ tốt thì sẽ tạo sự an toàn, lòng tin cho các thành phần kinh tế mạnh dạn bỏ vốn đầu tư xây dựng và kinh doanh chợ …

Quy hoạch chợ tạo nên tính chủ động trong phát triển kinh tế, thúc đẩy tính sáng tạo của các cấp trong xây dựng kinh tế và xã hội Với những định hướng phát triển, những tính toán đã được đề ra trong văn bản quy hoạch ngành thương mại, các nhà quản lý và lănh đạo các cấp có những điều kiện thuận lợi, có cơ sở để chủ động tổ chức các hoạt động kinh tế xã hội Họ có điều kiện để sắp xếp, bố trí công việc trong khung các định hướng đã được xác định mà không còn những lo ngại phát triển chệch hướng hoặc không ăn khớp với các hoạt động khác Lãnh đạo và quản lý ở các cấp c ng có nhiều điều kiện để phát huy tính sáng tạo của mình trong các phạm vi và giới hạn đã được xác định trong quy hoạch Quy hoạch chợ tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh các định hướng, các nội dung, các cấp độ trong ngành thương mại và mối liên hệ với các ngành, lĩnh vực khác…

Quy hoạch chợ góp phần đảm bảo sự phát triển theo đúng tốc độ được lựa chọn đồng thời góp phần phát triển bền vững trên cả 3 mặt: Kinh tế, xã hội và môi trường Trong thực tế phát triển của nhiều nền kinh tế, do hoạt động dựa theo hoàn toàn nền kinh tế thị trường mà đã tạo ra sự tăng trưởng nhanh thậm chí là tăng trưởng nóng không đi đôi với kế hoạch bảo vệ môi trường, khai thác tài nguyên quá mức cho phép đã gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng Do đó, ngày nay người ta đã chú trọng đến vấn đề quy hoạch nhằm mục tiêu phát triển bền vững cả 3 mặt: Kinh

tế, xã hội và môi trường Phát triển bền vững giúp cho sự phát triển của thế hệ hôm nay không làm tổn hại đến sự phát triển của thế hệ tương lai Do đó, nếu có một quy hoạch chợ hợp lý sẽ góp phần bảo vệ môi trường, tạo dựng môi trường đô thị văn minh, hiện đại Quy hoạch HTC trước hết phải tuân theo quy hoạch phát triển kinh

tế Dựa trên các yếu tố thực tế như các chỉ tiêu về tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu nhập, việc làm, sản phẩm m i nhọn, bố trí không gian đô thị và nông thôn Nét đặc thù của việc quy hoạch HTC là mang đậm nét của quy hoạch điểm dân cư nông thôn

Quy hoạch điểm dân cư nông thôn là việc tổ chức không gian, hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội của điểm dân cư nông thôn nhằm phục vụ tốt nhất cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của dân cư nông thôn Do đó, quy hoạch chợ không những cần đảm bảo phục vụ tốt nhất nhu cầu mua sắm, trao đổi hàng hóa của người dân, tạo việc làm và thu nhập cho người dân sinh sống trên địa bàn mà còn cần tôn trọng và bảo vệ môi trường sinh thái tự nhiên ở khu vực nông thôn Khi xem xét việc phân bổ đất đai cho các mục đích sử dụng khác nhau ở khu vực nông thôn thì cần chú trọng đến phần đất đai dành cho sản xuất nông nghiệp nhằm đảm bảo an ninh lương thực

UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức lập và quyết định, phê duyệt dự án quy hoạch phát triển chợ, làm cơ sở xây dựng các dự án đầu tư xây dựng chợ, Sở Công Thương các địa phương là cơ quan quản lý

và thực hiện các dự án quy hoạch phát triển chợ trên địa bàn

1.2.2 Xây dựng và thực thi ch nh sách khuyến kh ch đầu tư vào chợ

Để thu hút đầu tư vào chợ, nhà nước cần xây dựng và thực thi một hệ thống các chính sách bao gồm hỗ trợ tài chính, mặt bằng xây dựng chợ, phát triển nguồn nhân lực…

1.2.2.1 Ch nh sách hỗ trợ về tài ch nh

Nhà nước hỗ trợ tài chính cho việc phát triển các chợ thông qua việc chỉ đạo, hướng dẫn việc phân bổ ngân sách nhà nước cho xây dựng chợ và các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân hoặc tổ chức bỏ vốn đầu tư xây dựng chợ Nhà nước thể chế hóa chủ trương đó bằng hệ thống các chính sách như khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển chợ, hỗ trợ tín dụng và lãi suất khi vay vốn để đầu tư xây dựng chợ, phân bổ ngân sách cho các địa phương để các địa phương xây dựng chợ

Các chính sách này chính là công cụ để nhà nước thực hiện mục tiêu tạo ra đòn bẩy kích thích sự phát triển của mạng lưới chợ Tác động của chính sách này là tạo nguồn tài chính cho sự phát triển của chợ, thu hút các nguồn vốn đầu tư cho phát triển chợ, tạo ra khả năng thực tế cho việc xây dựng các chợ, góp phần đưa các quy hoạch c ng như các dự án xây dựng chợ triển khai được trên thực tiễn

Đối với các chợ mới xây dựng, các tỉnh có chính sách thuế ưu đãi và mức thu

lệ phí, mức phí cho thuê diện tích kinh doanh trên chợ phù hợp với khả năng sinh lợi của các cơ sở kinh doanh nhằm thu hút thương nhân vào chợ

1.2.2.2 Ch nh sách ưu đãi mặt bằng xây dựng chợ

Đây là chính sách nhằm tạo ra quỹ đất cho xây dựng phát triển mạng lưới chợ Chính sách này tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương khi tiến hành quy hoạch phân bổ đất đai hoặc giải tỏa mặt bằng để xây dựng chợ Thông qua chính sách ưu đãi mặt bằng xây dựng, phạm vi chợ sẽ được mở rộng một cách thuận lợi

để đáp ứng nhu cầu của thực tiễn, việc xây mới các chợ diễn ra thuận tiện hơn

1.2.2.3 Ch nh sách phát tri n nguồn nhân lực cho hệ thống chợ

Đây là các quan điểm, giải pháp của nhà nước đối với việc đào tạo đội ng cán bộ làm công tác quản lý về thương mại nói chung và quản lý chợ nói riêng Rộng hơn nữa, chính sách này còn đào tạo và cung cấp thông tin cần thiết cho đội

ng thương nhân kinh doanh trong chợ Tác động của chính sách này là tạo ra đội

ng nhân lực có trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, nâng cao hiệu quả của công tác quản lý đối với chợ, đưa chợ phát triển đúng hướng, ổn định và bền vững Nhà nước hỗ trợ đào tạo nâng cao nghiệp vụ quản lý về chợ thông qua việc tổ chức các lớp bồi dưỡng, đào tạo đội ng cán bộ quản lý về chợ, cán bộ quản lý chợ

1.2.3 Bố tr , sắp xếp khu vực kinh doanh và hoạt động dịch vụ chợ

Theo quy định tại Điều 11 Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ, điểm kinh doanh tại chợ bao gồm những loại sau:

“Loại giao cho thương nhân sử dụng kinh doanh trong trường hợp có hợp đồng góp vốn ứng trước để đầu tư xây dựng chợ hoặc trả ti n sử dụng một lần trong một thời hạn nhất định sau khi chợ được xây dựng xong

Loại cho thương nhân thuê để kinh doanh

UBND tỉnh quy định cụ thể việc sử dụng, thuê, thời hạn và các biện pháp quản lý địa điểm kinh doanh tại chợ phù hợp với tính chất từng loại chợ và tình hình cụ thể của địa phương Tổ chức các hoạt động dịch vụ chợ như trông giữ xe, vận chuyển, các dịch vụ khác cho chợ hoạt động” 4

Sắp xếp các điểm kinh doanh tại chợ một cách hợp lý sẽ tạo điều kiện thỏa mãn tốt nhất, tiện lợi nhất cho nhu cầu mua sắm của khách hàng, cho hoạt động kinh doanh tại chợ và công tác quản lý chợ của đơn vị quản lý chợ

1.2.4 T ch c đấu thầu, ký hợp đồng thuê mặt bằng kinh doanh tại chợ

Theo định nghĩa về thuật ngữ “Đấu thầu” trong Luật Đấu thầu năm 2013 thì

“đó là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch

4 Khoản 1,3 Điều 11 Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về “Quản lý điểm kinh

doanh tại chợ”

vụ tư vấn, dịch vụ phí tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để

ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu

tư có sử dụng đất trên cơ sở đảm bảo cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế” 5

Khi số lượng thương nhân đăng ký sử dụng hoặc thuê vượt quá số lượng điểm kinh doanh có thể bố trí tại chợ theo phương án được duyệt BQL chợ phải tiến hành việc đấu thấu theo quy định về đấu thầu

Việc đấu thầu kinh doanh, khai thác và quản lý chợ chỉ thực hiện đối với chợ hạng 2, hạng 3 Qua công tác đấu thầu nhằm góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN và từng bước thực hiện xã hội hóa đối với các hoạt động của chợ; thực hiện văn minh thương mại, phục vụ tốt nhu cầu đời sống nhân dân trên địa bàn dân cư, tăng thu ngân sách nhà nước, duy trì, nâng cấp và đầu tư phát triển chợ, giữ gìn vệ sinh và an ninh trật tự tại các chợ

1.2.5 Xây dựng nội quy và xử lý các vi phạm về nội quy tại chợ

Theo Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ quy định tất cả các chợ đều phải có Nội quy chợ để áp dụng trong phạm vi chợ Nội quy chợ phải được niêm yết công khai, rõ ràng trong phạm vi chợ và phải được phổ biến đến mọi thương nhân kinh doanh tại chợ Mọi tổ chức, cá nhân tham gia các hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá và các dịch vụ trong phạm vi chợ đều phải chấp hành Nội quy chợ Bộ Công Thương ban hành Nội quy mẫu để thống nhất việc xây dựng nội quy chợ và áp dụng cho tất cả các chợ UBND tỉnh có trách nhiệm quy định cụ thể các điều khoản trong Nội quy mẫu để phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương Nội quy chợ bao gồm những nội dung chính sau :

“Quy n và nghĩa vụ của thương nhân kinh doanh tại chợ

Quy định v hàng hoá, dịch vụ kinh doanh tại chợ

Quy định v người đến giao dịch, mua bán tại chợ

Quy định v bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy

Quy định v bảo đảm an ninh, trật tự tại chợ

Quy định v bảo đảm vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm

Yêu cầu v xây dựng chợ văn minh thương mại

Yêu cầu v tổ chức, tham gia các hoạt động văn hoá, xã hội tại chợ

5

Khoản 12 Điều 4, Luật Đấu thầu năm 2013 về “Giải thích từ ngữ”

Quy định v xử lý các vi phạm tại chợ” 6

1.2.6 Quản lý và sử dụng các khoản thu từ hoạt động dịch vụ ở chợ

Theo Thông tư số 67/2003/TT-BTC ngày 11/09/2003 của Bộ Tài chính về hướng dẫn cơ chế tài chính áp dụng cho BQL chợ, doanh nghiệp kinh doanh khai thác và quản lý chợ, BQL chợ được thu các khoản sau:

Thu về cho thuê, sử dụng địa điểm kinh doanh tại chợ; cung cấp dịch vụ, hàng hoá: Thu tiền thuê, sử dụng điểm kinh doanh tại chợ theo hợp đồng sử dụng, thuê điểm kinh doanh; thu từ việc cung cấp các dịch vụ bốc xếp hàng hoá, kho bãi

để lưu giữ hàng hoá, dịch vụ bảo vệ theo hợp đồng cụ thể và các dịch vụ khác; thu được trích để lại theo hợp đồng uỷ nhiệm thu (thu phí, thu tiền điện, nước và các khoản có liên quan đến hoạt động kinh doanh tại chợ); thu tiền phạt, tiền bồi thường hợp đồng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia kinh doanh tại chợ do vi phạm các quy định trong hợp đồng kinh tế ký kết với BQL chợ

Các loại phí theo quy định của Luật Phí và lệ phí năm 2015, bao gồm: Phí chợ (giá dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng tại chợ); phí trông giữ xe; phí vệ sinh

Mức thu các loại phí trên thuộc thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương theo hướng dẫn chung của Bộ Tài chính

Phí phòng cháy, chữa cháy: Mức và cách thức quản lý thu nộp theo quy định của Bộ Tài chính

Việc quản lý, sử dụng các khoản phí nêu trên phải thực hiện theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí, cụ thể:

Đối với chợ do Nhà nước đầu tư xây dựng, các khoản phí nêu trên là khoản thu của Ngân sách Nhà nước, BQL chợ, doanh nghiệp kinh doanh khai thác và quản

lý chợ được trích lại một phần từ số tiền phí thu được để trang trải chi phí cho việc thu phí Phần tiền phí trích để lại này do cấp có thẩm quyền quyết định theo hướng dẫn tại Thông tư số 63/2002/TT-BTC ngày 24/7/2002 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện các quy định pháp luật về phí và lệ phí BQL chợ, doanh nghiệp quản lý

và khai thác chợ có trách nhiệm kê khai, nộp và quyết toán số tiền phí còn lại vào ngân sách nhà nước

Đối với chợ không do Nhà nước đầu tư xây dựng hoặc do Nhà nước đầu tư nhưng đã chuyển giao cho BQL chợ hoặc doanh nghiệp để kinh doanh khai thác và quản lý chợ thì các loại phí quy định tại Thông tư số 63/2002/TT-BTC ngày

6 Khoản 1 Điều 10 Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về “Nội quy chợ”

24/7/2002 của Bộ Tài chính là phí không thuộc ngân sách Nhà nước BQL chợ, doanh nghiệp kinh doanh khai thác và quản lý chợ có nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật đối với số phí thu được và có quyền quản lý, sử dụng số tiền phí sau khi đã nộp thuế

1.2.7 Công tác đảm bảo cho chợ hoạt động

1.2.7.1 Quy định về đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy, phòng chống thiên tai

Theo quy định tại Quyết định số 0772/2003/QĐ-BTM ngày 24/6/2003 của

Bộ Thương mại về ban hành nội quy mẫu về chợ nêu rõ:

Tổ chức, cá nhân phải có trách nhiệm và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật về PCCC, phòng chống thiên tai; chấp hành sự phân công, điều động của đơn vị quản lý-khai thác chợ khi có sự cố xảy ra; nghiêm cấm mọi hành vi lợi dụng hỏa hoạn, thiên tai để xâm phạm tài sản của Nhà nước, của tập thể và của công dân

Nghiêm cấm mua bán, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng các chất, vật liệu, dụng

cụ dễ cháy nổ trong phạm vi chợ; không được lập bàn thờ, thắp hương; đốt nến, vàng mã, đốt các loại giấy tờ, chất liệu khác ; không đun nấu, xông đốt, sử dụng lửa trần và không sử dụng bàn là ở điểm kinh doanh c ng như trong phạm vi chợ Ngoài ra, không treo hàng, bày hàng vào hành lang an toàn, hệ thống dây điện, thiết

bị điện, đường cản lửa (dưới đất, trên không), lấn chiếm đường đi lại, đường thoát nạn, cửa ra vào, cửa thoát nạn

Phải chấp hành các quy định an toàn về điện, chỉ được sử dụng các thiết bị, vật liệu điện được đơn vị quản lý - khai thác chợ cho phép hoặc đã ghi trong hợp đồng ; nghiêm cấm sử dụng thiết bị, vật liệu điện tự tạo như dùng giấy bạc hoặc dây kim loại khác không phù hợp để thay thế cầu chì bị đứt, áp tô mát bị hỏng hoặc tự ý sửa chữa, mắc thêm dây điện, ổ cắm, công tắc (lắp bảng điện), các thiết bị tiêu thụ điện ngoài thiết kế có sẵn; cấm sử dụng điện để đun nấu ; không được tự

ý đưa các nguồn điện khác và thiết bị phát điện vào sử dụng trong phạm vi chợ

Mỗi cơ sở kinh doanh thường xuyên, cố định trong chợ phải tự trang bị từ 01 đến 02 bình cứu hỏa đúng tiêu chuẩn cho phép để bảo đảm chữa cháy tại chỗ kịp thời; khi hết hạn sử dụng hoặc không còn tác dụng chữa cháy phải thay bình cứu hỏa mới

Các phương tiện, biển báo cháy nổ, thoát hiểm, cảnh báo, đề phòng nguy hiểm phải được giữ gìn và bảo quản, không được làm hư hại, không được tự ý

tháo dỡ, di chuyển, sử dụng vào mục đích khác; không để hàng hóa, vật cản che lấp thiết bị, dụng cụ chữa cháy

Bộ phận phụ trách về phòng chống hỏa hoạn, thiên tai của chợ có trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc các cơ sở kinh doanh thực hiện tốt các quy định về phòng chống hỏa hoạn thiên tai Khi có sự cố xảy ra phải chủ động xử lý, cử người báo ngay cho lãnh đạo đơn vị quản lý - khai thác chợ, Công an PCCC và cơ quan phòng chống thiên tai địa phương, đồng thời tổ chức huy động mọi người cùng tham gia cứu chữa, hạn chế tối đa mọi thiệt hại do cháy nổ, thiên tai gây ra

Thương nhân, cán bộ, nhân viên quản lý chợ phải thường xuyên kiểm tra, xem xét tình trạng an toàn PCCC tại điểm đang kinh doanh, nơi đang làm việc Nếu

có biểu hiện bất thường phải báo ngay cho người có trách nhiệm của đơn vị quản lý

- khai thác chợ để kịp thời xử lý Khi có sự cố cháy nổ xảy ra, phải bình tĩnh báo động và tìm cách báo ngay với người có trách nhiệm của đơn vị quản lý - khai thác chợ hoặc Công an PCCC, đồng thời mọi người phải chủ động sử dụng các phương tiện cứu hỏa tích cực dập tắt, khắc phục cháy nổ, nhanh chóng sơ tán người và tài sản ra khỏi khu vực bị cháy nổ Nếu để xảy ra cháy nổ, gây thiệt hại về người và tài sản do không thực hiện quy định về PCCC, phòng chống thiên tai thì đối tượng vi phạm phải chịu trách nhiệm trước pháp luật

1.2.7.2 Quy định về đảm bảo an ninh, trật tự tại chợ

Tổ chức, cá nhân phải bảo vệ, giữ gìn trật tự - an toàn xã hội, an ninh chính trị trong phạm vi chợ Cấm mọi hành vi gây rối trật tự trị an trong phạm vi:

Không được tổ chức và tham gia: cờ bạc, đề, hụi, cá cược, huy động vốn để lừa đảo bạn hàng, trộm cắp; bói toán mê tín dị đoan dưới bất cứ hình thức nào; không kinh doanh, phổ biến các loại văn hóa phẩm không lành mạnh

Không phao tin và nghe đồn nhảm dưới mọi hình thức; không được tự ý tổ chức các trò chơi không lành mạnh; không uống rượu, bia say, gây gỗ đánh nhau hay có hành vi, cử chỉ thô bạo làm mất an ninh, trật tự trong phạm vi chợ Trường hợp gây tranh chấp không tự hòa giải được phải báo ngay cho người có trách nhiệm của đơn vị quản lý - khai thác chợ giải quyết

Người đang mắc bệnh truyền nhiễm mà không áp dụng các biện pháp chống lây lan, người đang say rượu, bia, người đang mắc bệnh tâm thần không được vào chợ

Tổ chức, cá nhân có ý thức bảo vệ tài sản công; tự bảo quản tiền, hàng, tài sản riêng của mình; cảnh giác đề phòng mất cắp, có trách nhiệm tham gia phòng

chống tội phạm, tệ nạn xã hội (tiêm chích, hút hít sử dụng ma tuý ) trong phạm vi chợ; có trách nhiệm phát hiện và báo cáo cho đơn vị quản lý - khai thác chợ về các hành vi vi phạm Nội quy chợ và các quy định của pháp luật trong phạm vi chợ

Hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong chợ không được để gây ra tiếng ồn quá mức cho phép ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và hoạt động chung của chợ Không được dùng phương tiện loa, máy phóng thanh để quảng cáo hàng hóa, dịch vụ Không mở loa đài to gây mất trật tự

Không được mang vác hàng hóa cồng kềnh đi lại làm ảnh hưởng đến hoạt động chung trong phạm vi chợ Không tự ý họp chợ ngay ngoài phạm vi chợ và trước cổng, trên trục đường ra vào chợ làm ách tắc giao thông, ảnh hưởng đến hoạt động trong phạm vi chợ

Ðối với các phương tiện vận chuyển, bốc xếp hàng hóa khi ra vào chợ, xếp

dỡ hàng trong chợ đều phải tuân theo sự hướng dẫn, sắp xếp và phải nộp các loại phí theo quy định của đơn vị quản lý - khai thác chợ

Trong thời gian chợ hoạt động, các chủ hộ kinh doanh tự bảo vệ hàng hóa,

đồ dùng của mình Hàng hóa, đồ dùng gửi qua đêm phải ký hợp đồng với đơn vị quản lý - khai thác chợ Hàng ngày khi sắp đến giờ chợ đóng cửa chợ, thương nhân phải tự kiểm tra kỹ lưỡng hàng hóa, đồ dùng ở điểm kinh doanh của mình Trước khi ra về phải cất giữ hàng hóa, đồ dùng vào trong dụng cụ bảo quản hoặc kho chứa riêng có khóa an toàn, niêm phong và bàn giao cho lực lượng bảo vệ chợ Không để tiền, hàng quý hiếm qua đêm Khi chợ mở cửa, thương nhân trở lại kinh doanh phải xem xét kỹ các dấu niêm phong trước đó; nếu phát hiện có dấu hiệu khác thường (như có hiện tượng xé niêm phong, cạy ổ khóa hoặc có dấu hiệu hàng hóa, đồ dùng bị mất cắp), phải giữ nguyên hiện trường và báo ngay cho đơn vị quản lý - khai thác chợ để có biện pháp xử lý thích hợp

1.2.7.3 Quy định về đảm bảo vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm

Mọi hoạt động, đi lại trong phạm vi chợ phải giữ gìn vệ sinh chung, không vứt rác, đổ nước, chất thải, hàng hóa kém phẩm chất… trong phạm vi chợ

Không đưa đồ vật bẩn, động vật vào trong nhà lồng chợ, trừ những loại nhốt trong lồng để kinh doanh Không chứa chấp, lưu giữ trong phạm vi chợ những đồ vật gây ô nhiễm, mất vệ sinh, là mầm bệnh

Từng điểm kinh doanh phải tự trang bị dụng cụ đựng rác riêng; hàng ngày trước khi nghỉ bán hàng hay dọn hàng về phải quét dọn sạch sẽ điểm kinh doanh; việc đổ rác, chất thải, đi vệ sinh cá nhân phải đúng nơi quy định

Các điểm kinh doanh hàng thực phẩm, ăn uống phải bảo đảm luôn sạch sẽ, thực hiện đúng các quy định của Nhà nước về kiểm dịch, vệ sinh ATTP: phải có thiết bị, tủ kính che đậy thức ăn, thiết bị chuyên dùng để bảo quản thức ăn và dụng

cụ đựng rác, chất thải có nắp đậy kín; phải đổ rác, chất thải hàng ngày; dùng nước sạch để đun nấu, ngâm rửa thực phẩm và đồ dùng; dụng cụ phải sạch sẽ và thường xuyên làm vệ sinh; dùng bao gói sạch để gói, đựng hàng cho khách; làm vệ sinh sạch sẽ nơi bày hàng trước và sau bán hàng

Nghiêm cấm người kinh doanh hoạt động kinh doanh chợ khi tự phát hiện hoặc bị phát hiện đang bị mắc các bệnh truyền nhiễm theo quy định của ngành y tế

1.2.8 Ki m tra, giám sát các hoạt động c a chợ

Việc thanh tra, kiểm tra HTC nhằm góp phần tích cực trong việc đẩy mạnh sản xuất kinh doanh và phục vụ đời sống nhân dân, góp phần bình ổn thị trường giá cả; hoạt động thanh tra, kiểm tra góp phần thực hiện nghiêm quy định của pháp luật

về niêm yết giá hàng hoá, dịch vụ tại các điểm kinh doanh trong chợ Thực hiện công tác chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra của một số cơ quan chức năng đối với việc niêm yết giá và bán đúng giá niêm yết tại nhiều chợ bị buông lỏng hoặc không thường xuyên; việc xử lý đối với các trường hợp vi phạm quy định của pháp luật về giá chưa nghiêm túc và kịp thời

BQL chợ, các doanh nghiệp, HTX kinh doanh quản lý chợ chủ trì, phối hợp với cơ quan liên quan tích cực tuyên truyền, phổ biến để các doanh nghiệp, hộ kinh doanh trong chợ và người tiêu dùng hiểu rõ những quy định của pháp luật về đăng

ký doanh nghiệp, về giá biện pháp này cần được thực hiện thường xuyên với những hình thức tổ chức và nội dung phù hợp với điều kiện của từng địa phương nhằm giúp thương nhân kinh doanh trong chợ thực hiện đúng quy định của pháp luật về giá và người tiêu dùng hiểu được quyền lợi và trách nhiệm của mình, nhất là giám sát thương nhân kinh doanh tại chợ thực hiện việc niêm yết giá và bán đúng giá niêm yết

Quản lý thị trường địa phương chủ động phối hợp với các BQL chợ, các doanh nghiệp, HTX kinh doanh quản lý chợ và cơ quan liên quan tăng cường công tác quản lý thị trường, thường xuyên kiểm tra tình hình niêm yết giá và bán đúng giá niêm yết tại các điểm kinh doanh trong các chợ trên địa bàn; chú trọng kiểm tra tại các chợ đầu mối, nơi tập trung nguồn hàng và phát luồng hàng hoá; gắn việc kiểm tra tình hình thi hành quy định pháp luật về giá với kiểm tra tình hình thực hiện qui định của pháp luật về đo lường bảo đảm chất lượng hàng hoá, chống sản

xuất và kinh doanh hàng giả, bảo đảm vệ sinh ATTP, VSMT và phòng chống dịch bệnh tại các chợ Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan trong việc xử lý nghiêm theo thẩm quyền những hành vi của các tổ chức, cá nhân vi phạm quy định của pháp luật về giá, như không thực hiện niêm yết giá hoặc niêm yết giá không đúng quy định, bán không đúng giá niêm yết tại các điểm giao dịch, mua bán hàng hoá, cung cấp dịch vụ tại các chợ do doanh nghiệp, hộ kinh doanh tự định giá và những hành vi vi phạm pháp luật khác lợi dụng tình hình tăng giá một số mặt hàng

để nâng giá theo nhằm mục đích trục lợi

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chợ

1.3.1 Các điều kiện tự nhiên và xã hội

Các điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội có ảnh hưởng trực tiếp công tác quy hoạch chợ, đến vị trí được lựa chọn xây dựng chợ Các điều kiện tự nhiên và xã hội

có ý nghĩa vào việc xác định địa điểm gồm địa hình, không gian, vị trí địa lý đảm bảo sự thuận tiện về giao thông, về nguồn cung cấp hàng hóa và tiêu thụ sản phẩm Ngoài ra các yếu tố như thói quen, tập quán tiêu dùng, thu nhập và nhận thức tiêu dùng của dân cư c ng ảnh hưởng rất lớn đến công tác quản lý chợ

1.3.2 Các công cụ quản lý và t nh minh bạch trong công tác quản lý chợ

Việc sử dụng các công cụ trong quản lý góp phần rất quan trọng vào thành công của hoạt động QLNN Các công cụ được sử dụng trong quản lý bao gồm công

cụ kinh tế, công cụ luật pháp, công cụ kế hoạch hóa… nếu không sử dụng các công

cụ trong công tác quản lý một các hợp lý không những không đem lại kết quả mà còn làm cho các vi phạm sẽ xảy ra một các thường xuyên và vi phạm ngày càng nghiêm trọng hơn

Trong bất cứ hoạt động nào c ng vậy, không riêng gì trong hoạt động quản

lý chợ tính khoa học trong công việc luôn mang một ý nghĩa rất quan trọng Làm việc một cách khoa học nghĩa là mọi công việc phải được sắp xếp một cách hợp lý, khoa học chỉ có như vậy hiệu quả công việc đem lại mới cao Quản lý chợ c ng vậy, khi công tác quản lý đã được sắp xếp một cách hợp lý và khoa học dẫn đến hiệu quả cao Khoa học ở đây nghĩa là việc sắp xếp thời gian, mục đích mục tiêu, các nhiệm vụ có trình tự, có hướng giải quyết, hướng thực hiện theo một lộ trình hợp lý, có sự tham gia của tất cả mọi người có liên quan và mang tính khoa học

Các văn bản, chính sách, các quy định ban hành có tính minh bạch cao dẫn đến việc áp dụng và thực thi nó vào thực tế sẽ đem lại hiệu quả

Ngược lại, nếu như các văn bản, chính sách, quy định ban hành thiếu tính minh bạch dẫn đến việc áp dụng và thực thi nó vào thực tế sẽ có kết quả không cao

1.3.3 Năng lực cán bộ quản lý

Cán bộ quản lý là người trực tiếp nắm bắt tình hình, trực tiếp tham gia vào công tác quản lý, trực tiếp nhận nhiệm vụ từ cấp trên Để có thể nắm bắt tốt được tình hình và công tác quản lý tốt thì đòi hỏi cán bộ quản lý phải có đủ năng lực và

có đủ trình độ nhận thức tình hình và ngược lại

1.3.4 Chế tài xử lý vi phạm

Chế tài xử lý vi phạm c ng là yếu tố làm ảnh hưởng đến hiệu lực quản lý đối với HTC Khi có vi phạm xảy ra cần có một chế tài xử lý đủ sức răn đe mới đem lại hiệu quả cao trong công tác quản lý Ngược lại, chế tài xử lý thiếu tính răn đe rất dễ làm cho các vi phạm đó sẽ tiếp tục xảy ra dẫn đến hiệu quả trong công tác quản lý

mở cửa thị trường bán lẻ, cho phép các công ty bán lẻ của Mỹ đầu tư trực tiếp vào lĩnh vực bán lẻ Hình thức kinh doanh bắt đầu xuất hiện Các nhà kinh doanh Nhật Bản đã nhanh chóng tập trung nguồn lực để hình thành các công ty bán lẻ theo hình thức siêu thị Những hộ kinh doanh và các chợ nhỏ không cạnh tranh được dẫn đến

bị phá sản, dừng hoạt động hoặc bỏ không Chính yếu tố cạnh tranh khốc liệt đã làm cho chính quyền và các nhà kinh doanh Nhật Bản phải nhanh chóng vận dụng những phương thức phân phối tiến bộ hơn như chuyển giao như nâng cấp HTC cho các công ty, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân có năng lực, kinh nghiệm quản lý kinh doanh chợ, ưu tiên và hỗ trợ tổ chức, cá nhân áp dụng công nghệ mới trong quản lý, kinh doanh Đối với các hộ kinh doanh cho phép áp dụng một số chính sách ưu đãi trong đầu tư kinh doanh để nâng cao sức cạnh tranh và nhanh chóng tích tụ vốn để

7

Cẩm nang quản lý chợ, NXB Công Thương năm 2012, trang 308-313

mở rộng kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp đủ mạnh cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài

Các hộ kinh doanh thương mại nhỏ của Nhật Bản được định hướng hình thành nhiều cấp độ trung gian bán buôn Mỗi cấp trung gian thường chuyên môn hóa cao vào thực hiện một số chức năng, hoặc một số loại hàng hóa nhất định

Chợ có quy mô lớn và các chợ làm ăn không hiệu quả sẽ được chuyển đổi thành các siêu thị, trung tâm thương mại và hệ thống kho bằng cách sáp nhập hoặc bán lại cho các công ty kinh doanh lớn Các công ty sản xuất lớn c ng đã nhanh chóng được hỗ trợ tín dụng để phát triển các hệ thống phân phối hiện đại theo kiểu phương tây

Cơ quan quản lý vĩ mô có trách nhiệm xây dựng hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động phân phối lưu thông, tạo điều kiện cạnh tranh bình đẳng, chống độc quyền Chính phủ c ng quan tâm phát triển hạ tầng cơ sở cho các hộ kinh doanh, để cho họ được tồn tại nhưng luôn phát triển theo hướng đi lên

1.4.2 Kinh nghiệm c a Malaysia

Từ một nước lạc hậu chỉ sản xuất dầu cọ và sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, Malaysia đã có sự phát triển kinh tế mạnh mẽ Chiến lược kinh tế của Malaysia dựa vào phát triển các ngành sản xuất hàng xuất khẩu và thu hút mạnh mẽ đầu tư nước ngoài Malaysia đã khuyến khích phát triển các trung tâm thương mại hiện đại nhằm thu hút khách du lịch quốc tế đến mua sắm Song song với phát triển các siêu thị và trung tâm thương mại lớn, Malaysia c ng khuyến khích các loại hình kinh doanh thương mại vừa và nhỏ Malaysia c ng mở cửa thị trường bán lẻ, ban hành nhiều chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực kinh doanh thương mại Nhiều công ty của Malaysia nhanh chóng vận dụng các phương thức phân phối hiện đại vào thị trường trong nước Một số công ty Malaysia còn phát triển được hệ thống xuất khẩu hàng hóa trên thị trường nước ngoài

Trong thập kỷ 90, Chính phủ Malaysia đã có chủ trương thu hút các nhà đầu

tư trong và ngoài nước xây dựng các đại siêu thị và chỉ trong thời gian ngắn đã có

12 đại siêu thị đi vào hoạt động Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của các đại siêu thị dẫn đến tình trạng bất hợp lý Đó là tình trạng công suất của các đại siêu thị đã trở nên dư thừa, trong khi các hộ kinh doanh nhỏ lại thiếu địa điểm kinh doanh Vì vậy, Chính phủ Malaysia đã tạm dừng cấp phép đầu tư xây dựng các đại siêu thị, thay vào đó Chính phủ Malaysia thực hiện nhiều dự án xây dựng chợ để giải quyết tình trạng thiếu điểm kinh doanh cho các hộ kinh doanh nhỏ như: Chợ đóng, đây là

loại chợ kinh doanh tổng hợp với bình quân trên 300 hộ kinh doanh/chợ; chợ mở, là loại chợ có khoảng 100-150 hộ kinh doanh/chợ; chợ đêm, đây là loại chợ kinh doanh tổng hợp và phổ biến ở các thành phố lớn Thường thường, loại chợ này họp

ở các khu vực dân cư và hoạt động vào buổi tối

1.4.3 Kinh nghiệm c a Thái Lan

Thái Lan coi trọng phát triển các loại chợ đầu mối bán buôn và hiện nay đã

có một hệ thống bán buôn hàng nông, thủy sản tương đối đồng bộ và phát triển, đang góp phần đắc lực vào việc tiêu thụ nông sản hàng hóa cho nông dân và người nuôi trồng đánh bắt thủy sản c ng như đẩy mạnh xuất khẩu của Thái Lan

Khi được phép thành lập chợ, các đơn vị đầu tư kinh doanh sẽ được hưởng nhiều quyền lợi liên quan đến việc quản lý và tiếp thị như được hỗ trợ về tín dụng, được tham gia vào các dự án của nhà nước, được tạo điều kiện về cơ sở vật chất, được cung cấp thông tin, giúp đỡ về quản lý từ phía nhà nước

Chợ bán buôn thường được xây dựng theo kiểu nhà khung (thép hoặc bê tông cốt thép), thường được xây dựng một tầng, thoáng mát, rộng rãi để trống mà không ngăn thành những ô nhỏ Đường đi lại trong chợ rộng, có nhiều khoảng trống dành cho người bán và giao hàng ngay trên ô tô và có bãi để xe rộng Đầu tư cho xây dựng các chợ này chủ yếu là về mặt bằng, hệ thống đường sá, thoát nước, kho chứa hàng, thiết bị kiểm tra độ sạch của nông sản

Chợ bán lẻ truyền thống và đặc thù tồn tại cùng các loại hình bán lẻ hiện đại Các loại chợ bán lẻ nói chung đều do chính quyền địa phương lập và quản lý Mỗi tỉnh, thành phố đều có một văn phòng chợ trực thuộc chủ tịch tỉnh, thành phố quản

lý điều hành chung Chợ bán lẻ ở Thái Lan có 02 loại: Chợ bán lẻ tư nhân và chợ công cộng 02 chợ này được đầu tư hoàn toàn bằng ngân sách nhà nước do chính quyền địa phương lập và điều hành hoạt động Văn phòng chợ địa phương trực tiếp quản lý chợ Khi xét thấy có đủ 05 điều kiện để thành lập chợ công cộng (có mặt hàng thích hợp với sơ đồ thiết kế chi tiết; xem thấy có lãi; đảm bảo điều kiện vệ sinh; phải phục vụ được cộng đồng; chưa có chợ tư nhân nào trên địa bàn) Văn phòng chợ địa phương đề nghị lên người đứng đầu chính quyền địa phương xem xét chấp thuận (không cần phải làm thủ tục xin phép thành lập chợ như chợ bán lẻ tư nhân)

Ở Thái Lan còn tồn tại một số chợ bán lẻ đặc thù ở gần các đô thị như:

Chợ công sở: Chủng loại hàng hóa, giá cả (đắt hay rẻ) tùy theo mức sang giàu của từng loại công sở Chợ họp gần công sở, thường 11 giờ sáng đến 02 giờ chiều

Chợ cuối tuần: Họp từ trưa thứ 7 đến xế chiều ngày chủ nhật có chợ được gọi

là “thiên đường của người mua hàng”, quy mô đến 8.000 quầy, sạp hàng, bán đủ chủng loại hàng hóa

Chợ đêm: Là loại chợ họp từ khi tắt nắng của ngày hôm trước đến sáng ngày hôm sau của tất cả các ngày trong tuần Hàng hóa ở đây bán đủ mọi thứ, từ giá cao đến giá thấp, từ hàng không rõ nguồn gốc đến hàng rõ nguồn gốc Chính quyền

c ng cho phép ngành du lịch tổ chức loại hình chợ này để thu hút khách du lịch

Chợ trung tâm hàng nông sản: Là chợ được phép của Cục Nội thương, là nơi

để mua bán hàng nông sản với tính chất bán buôn thông qua hình thức đấu giá hoặc thỏa thuận giá, bất kể là mua bán trực tiếp hoặc thông qua môi giới

Ti u kết luận chương 1

Chợ là một bộ phận quan trọng trong tổng thể kết cấu hạ tầng KTXH Quản

lý chợ là rất cần thiết đối với sự phát triển thương mại cả nước nói chung và hoạt động thương mại trên địa bàn tỉnh Cà Mau nói riêng Chợ là một loại hình thương mại truyền thống lâu đời trong phát triển hạ tầng thương mại Thông qua hoạt động kinh doanh chợ góp phần thúc đẩy tiêu dùng, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm và gắn kết thị trường, cuối cùng thúc đẩy hoạt động sản xuất phát triển, do đó làm tăng thu nhập, mức sống người dân nâng cao đảm bảo ổn định và tiến bộ KTXH Để hoạt động kinh doanh tại các chợ diễn ra hiệu quả thì vai trò của cơ quan chức năng trong việc ban hành và thực thi chính sách quản lý; định hướng, dẫn dắt các chủ thể trong quá trình hoạt động thực hiện theo quy định của pháp luật là rất quan trọng

Quản lý chợ gồm xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển chợ từng thời kỳ; ban hành các chính sách đầu tư, xây dựng, khai thác và quản lý hoạt động chợ; quản lý các chợ do Nhà nước đầu tư xây dựng theo phân cấp quản lý; chỉ đạo, hướng dẫn các BQL chợ, doanh nghiệp kinh doanh khai thác và quản lý chợ về chính sách, nghiệp vụ quản lý chợ; tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách

và luật pháp của Nhà nước cho người kinh doanh trong chợ

Hiện nay mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tự chọn, các dãy phố chợ đang hình thành và có xu hướng phát triển mạnh Tuy vậy sự tồn tại và phát triển của hệ thống chợ vẫn có tầm quan trọng trong đời sống, sinh hoạt của dân

cƣ Loại hình kinh doanh chợ đang thực sự là nòng cốt hỗ trợ cho sự hình thành và

phát triển của các loại hình kinh doanh mới, văn minh, hiện đại

Chương 2: Thực trạng quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau 2.1 T ng quan về t nh h nh kinh tế - xã hội và chợ tại Cà Mau

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 8

Cà Mau là một trong bốn tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long, nằm trên chóp m i bán đảo Cà Mau, phần đất liền có toạ độ từ 8030’ đến

9010’ vĩ độ Bắc, 10408’đến 10505’ kinh độ Đông Phía Bắc giáp với các tỉnh Kiên Giang và Bạc Liêu; Phía Nam và phía Đông tiếp giáp với Biển Đông; Phía Tây tiếp giáp với vịnh Thái Lan Diện tích đất liền của tỉnh là 5.221,44 km2, chiếm 13,06% diện tích vùng Đồng bằng sông Cửu Long và bằng 1,59% diện tích cả nước Dân số năm 2015 là 1.218.821 người bằng 7% dân số vùng Đồng bằng sông Cửu Long và bằng 1,47% dân số cả nước Mật độ dân số trung bình là 233 người/km2, so với vùng Đồng bằng sông Cửu Long là 430 người/km2 và của cả nước là 256 người/km2 Như vậy mật độ dân số của tỉnh Cà Mau chỉ bằng 52,6% so với mật độ dân số của vùng và bằng 89,5% mật độ dân số cả nước

Hiện tại tỉnh Cà Mau có 9 đơn vị hành chính: gồm thành phố Cà Mau và các huyện: Thới Bình, U Minh, Trần Văn Thời, Cái Nước, Phú Tân, Đầm Dơi, Năm Căn, Ngọc Hiển.

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 9

Trong giai đoạn 2011-2015 tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 8,5%, tỷ trọng nông, lâm, thủy sản là 31,1%; công nghiệp, xây dựng 29,1%; thương mại-dịch vụ 36%; thuế nhập khẩu, thuế sản phẩm trừ nợ cấp sản phẩm 3,8% GRDP bình quân đầu người năm 2015 đạt 1.700 USD/người Giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng tăng bình quân hàng năm 9% Một số ngành công nghiệp có sản lượng lớn như: điện đạt 8 tỷ KWh, đạm đạt 800 ngàn tấn/năm, chế biến thủy sản đạt 550 ngàn tấn, tỷ lệ số hộ sử dụng điện lưới quốc gia đạt 98% Thương mại-dịch

vụ tăng trưởng khá, sản phẩm đa dạng, chất lượng được nâng lên Kinh tế dịch vụ tăng trưởng bình quân hàng năm 11% Các ngành dịch vụ thương mại, ngân hàng, vận tải, y tế, bảo hiểm, viễn thông, du lịch, tư vấn phát triển đa dạng, ngày càng đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sông nhân dân Kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh, tổng kim ngạch xuất khẩu 5 năm đạt 5,6 tỷ USD, là tỉnh đứng đầu cả nước về kim ngạch xuất khẩu mặt hàng tôm

8 Niêm giám Thống kê tỉnh Cà Mau năm 2015

9 Báo cáo tình hình thực hiện kinh tế - xã hội 5 năm 2011-2015 và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016-2020 của UBND tỉnh Cà Mau

Tỉnh Cà Mau trong những năm qua đã và đang diễn ra những thay đổi về các điều kiện tự nhiên, xã hội và kinh tế dưới tác động của quá trình đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, quá trình chuyển dịch kinh tế, quá trình phát triển sản xuất theo định hướng thị trường Việc sản xuất nông sản hàng hóa và các sản phẩm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phát triển sẽ tạo ra khối lượng hàng hóa đưa ra thị trường, góp phần làm tăng thu nhập và chi tiêu của đại bộ phận các tầng lớp dân cư, đồng thời tạo tiền đề cho phát triển hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh

2.1.3 Hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau 10

Tính đến thời điểm 31/12/2016 trên địa bàn toàn tỉnh có 85 chợ các loại, các chợ được phân bổ khá đều ở hầu hết các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Bình quân cứ 1,19 xã phường có 01 chợ, chợ ở khu vực đô thị chiếm 37,6%, chợ nông thôn chiếm 62,4%

Tổng diện tích chợ toàn tỉnh hiện có 243.749 m2, bình quân mỗi chợ có diện tích 2.867 m2.Tổng số hộ kinh doanh cố định và thường xuyên tại chợ trong toàn tỉnh là 9.409 hộ, số người kinh doanh không thường xuyên dao động trong khoảng 3.500-5.000 người

Khối lượng hàng hoá lưu thông qua chợ ở thành phố, thị trấn chiếm tỷ trọng khoảng 35-40% tổng mức lưu chuyển hàng hoá trên địa bàn Ở khu vực nông thôn, hàng hoá giao dịch trên chợ chiếm khoảng 60-70% Cơ cấu hàng hoá lưu thông khá phong phú và đa dạng tại mỗi chợ Trung bình có khoảng 70-80% hộ kinh doanh các nhóm hàng chính như nông sản, thực phẩm, tạp hoá, may mặc, giày dép, trong

đó hàng thực phẩm tươi sống chiếm tỷ trọng 40-45% Lực lượng tham gia kinh doanh trên các chợ chủ yếu là thành phần thương mại tư nhân và người sản xuất trực tiếp bán hàng Thương mại tư nhân dưới hình thức các hộ kinh doanh đóng vai trò chủ yếu đối với hoạt động kinh doanh trong chợ

Tổng mức doanh thu bán lẻ qua chợ năm 2016 đạt 51.852 tỷ đồng

Bảng 2.1 Thống kê chợ theo huyện và thành phố trên địa bàn tỉnh

và huyện Trần Văn Thời có số chợ nhiều nhất, riêng hai huyện này đã có 38/85 chợ chiếm tới 44,70% số lượng chợ của cả tỉnh Hai huyện có số chợ ít nhất là huyện Năm Căn (5 chợ) và huyện U Minh (4 chợ)

Nhìn chung, đối với tỉnh Cà Mau, ở những địa bàn có nhiều chợ thì mật độ chợ/xã, phường đạt mức bình quân tương đối cao so với cả nước, mật độ này đạt 1 – 1,47 chợ/xã, phường, còn ở những địa bàn có ít chợ thì mật độ rất thấp so với mật

độ chung của cả nước, (mức trung bình của cả nước khoảng 1,25 chợ/xã, phường) Tuy nhiên, chỉ tiêu mật độ chợ trên xã, phường c ng chưa phản ánh được tính hợp

lý của mạng lưới chợ Bởi vì, các xã phường có sự khác biệt khá lớn về diện tích và qui mô dân số

2.1.5 Mô h nh t ch c quản lý chợ

Các chợ được hình thành và hoạt động đòi hỏi phải có sự quản lý để đảm bảo các chợ hoạt động đúng mục đích, đem lại hiệu quả KTXH cao hơn Các chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau hiện nay đều đã được các cấp quản lý Trong tổng số 85 chợ có

02 doanh nghiệp quản lý chợ; 01 HTX quản lý chợ; còn lại do BQL, TQL chợ hoặc UBND cấp xã quản lý Xét về tổ chức bộ máy quản lý, nếu ở giai đoạn đến hết năm

2010, việc tổ chức hoạt động quản lý chợ chỉ tập trung giao cho UBND các huyện, thành phố đóng vai trò là chủ thể quản lý các hoạt động của chợ thì tới giai đoạn đến hết năm 2015, vấn đề này được cải thiện và dần theo hướng kiện toàn cơ cấu tổ chức quản lý hoạt động chợ, mở rộng các chủ thể tham gia vào hoạt động quản lý chợ như sự tham gia của doanh nghiệp… điều này đã tác động tích cực tới hiệu quả quản lý chợ của đại bộ phận đối tượng tham gia quản lý, góp phần thúc đẩy sự phát triển năng động, phong phú của của chợ, nâng cao hơn nữa vai trò của chợ trong đời sống xã hội Theo con số thống kê, cho tới hết năm 2015, chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau có những loại hình tổ chức hoạt động quản lý sau:

Bảng 2.2 Các mô h nh t ch c quản lý chợ

TT TÊN ĐỊA PHƯƠNG Số chợ Doanh

nghiệp

Hợp tác xã

Ban quản lý

T quản

lý

UBND cấp xã

quản lý chiếm 15,29%; Có 30 chợ do UBND cấp xã quản lý chiếm 35,29%; HTX quản lý 01 chiếm 1,18%

2.2 Thực trạng phát tri n và quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau

2.2.1 Thực trạng xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát tri n chợ

Việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển thương mại Cà Mau đến năm

2020, trong đó bao gồm việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch phân bố chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau được UBND tỉnh Cà Mau ra Quyết định số 188/QĐ-UBND ngày 31/01/2013 phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển thương mại tỉnh Cà Mau đến năm 2020

Trên cơ sở quy hoạch chung UBND tỉnh Cà Mau đã chỉ đạo Sở Công thương hướng dẫn các huyện, thành phố lập quy hoạch phát triển mạng lưới chợ; nâng cấp, cải tạo; xây mới; di dời; xóa bỏ và quản lý chợ đến năm 2020 Trên cơ sở các mục tiêu phát triển KTXH của tỉnh, theo nội dung Kế hoạch phát triển KTXH 5 năm 2016-2020 của UBND tỉnh Cà Mau

Giai đoạn 2011- 2015 việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch chủ yếu tập trung cho việc nâng cấp các chợ, trong đó thành phố Cà Mau và huyện Trần Văn Thời có

tỷ lệ các chợ nâng cấp nhiều nhất trong toàn tỉnh Điều kiện kinh tế của thành phố

Cà Mau đang trên đà phát triển, đặc biệt là tăng trưởng công nghiệp tăng mạnh, có

sự đóng góp lớn của doanh nghiệp FDI Nông nghiệp của thành phố Cà Mau đang

có những bước đổi mới với một nền nông nghiệp sạch như: rau sạch, gia cầm sạch, gia súc sạch Cùng với đó, dân số cơ học của thành phố Cà Mau tăng mạnh, sức mua lớn, giao thông thuận lợi, có thể thấy thành phố Cà Mau có tiềm năng phát triển thương mại và dịch vụ

Bên cạnh đó là huyện Trần Văn Thời c ng có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế và lưu thông hàng hóa với các tỉnh lân cận và các tỉnh thành trong

cả nước Kinh tế của Trần Văn Thời đang trên đà phát triển công nghiệp, đặc biệt phát triển mạnh khu công nghiệp, cụm công nghiệp Bởi vậy, xét về điều kiện phát triển KTXH nói chung và hiện trạng các chợ của hai nơi này thì việc nâng cấp, cải tạo các chợ được quy hoạch là hoàn toàn phù hợp, việc nâng cấp cải tạo các chợ trong giai đoạn này không những thức đẩy sự phát triển kinh tế, đáp ứng nhu cầu của đời sống xã hội mà chúng còn tạo ra một diện mạo mới cho phát triển đô thị

Bảng 2.3 T nh h nh thực hiện quy hoạch chợ đến năm 2015

T

T TÊN ĐỊA PHƯƠNG

T ng số chợ theo quy hoạch

Thực hiện So sánh

Thực hiện/quy hoạch (%)

Trong đó

T ng

số

Xây mới Di dời

Nâng cấp cải tạo

bộ từ sự chỉ đạo của UBND tỉnh đến việc thực hiện của Sở Công Thương, UBND các huyện, thành phố

Sự nỗ lực phối kết hợp của Sở Công Thương với các sở, ngành hữu quan, hướng dẫn các huyện, thành phố trong xây dựng quy hoạch, kế hoạch phân bố các chợ đã thực sự mang lại hiệu quả cao trong nhiệm vụ này Hầu hết các huyện, thành phố lập quy hoạch, kế hoạch phù hợp với định hướng chung của tỉnh, tỷ lệ phân bổ các chợ đầu mối, chợ trung tâm, chợ hạng 1,2,3 phù hợp với điều kiện KTXH của

từng địa phương Các giá trị trong bản quy hoạch, kế hoạch phân bổ của huyện, thành phố phù hợp với từng địa phương như: diện tích đất xây chợ mới; diện tích di dời chợ; kinh phí đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp, sửa chữa; thời gian thực hiện; thời gian hoàn thành; tiến độ thực hiện…kết quả của xây dựng quy hoạch, kế hoạch phân bổ các chợ làm tiền đề cho phát triển mạng lưới chợ nói riêng và ngành thương mại nói chung Qua đó mạng lưới chợ trên địa bàn tỉnh được mở rộng, thu hút sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, với quy mô, hình thức tổ chức và hình thức sở hữu khác nhau, góp phần lưu thông hàng hóa, phục vụ sản xuất và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cho người dân địa phương, đồng thời thúc đẩy giao thương trong vùng

Bên cạnh những kết quả đạt được Việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch phân

bố chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau thời gian qua còn một số bộc lộ hạn chế

Một là, việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch và phân bố chợ tuy đã tính đến

yếu tố phát triển KTXH của từng địa phương Song bên cạnh đó việc làm này còn bộc lộ một số yếu kém ở các mặt: UBND các huyện, thành phố chưa kiên quyết trong việc loại bỏ các chợ tạm, chợ tự phát lấn chiếm lòng đường, vỉa hè hoặc khu đông dân cư Các tụ điểm này tuy có thoả mãn một số nhu cầu thường nhật hàng ngày nhưng rất cản trở giao thông, trật tự công cộng, VSMT và mỹ quan đô thị, điều này đã ảnh hưởng tới việc quy hoạch chợ nói chung của từng địa phương

Hai là, việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch phân bố các chợ của một số

huyện còn mang tính làm cho đủ thủ tục, các chỉ tiêu xây dựng kế hoạch nâng cấp, cải tạo; xây mới; di dời chợ chưa căn cứ vào các văn bản pháp lý của nhà nước, chưa căn cứ vào điều kiện thực tế của địa phương, nhu cầu chợ của địa phương Trình độ xây dựng quy hoạch, kế hoạch phân bổ các chợ của một số cán bộ còn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế, chưa gắn kết được các yếu tố cấu thành trong quy hoạch, kế hoạch, đặc biệt là dự trù tài chính… Vấn đề này đã gây ra nhiều hệ quả tiêu cực như chợ xây xong không hoạt động hay hoạt động kém hiệu quả

Ba là, trên địa bàn tỉnh Cà Mau còn tình trạng các khu chợ được đầu tư xây

dựng với quy mô lớn nhằm thu hút các hoạt động kinh doanh buôn bán, tạo việc làm cho các tiểu thương nhưng không được đưa vào khai thác hiệu quả Thực trạng trên cho thấy tình hình xây dựng, thực hiện và tuân thủ quy hoạch phát triển chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau còn rất nhiều hạn chế Quy hoạch chưa căn cứ vào nhu cầu thực tế của địa phương và cần tham khảo ý kiến đóng góp của người dân Do đó đã dẫn đến tình trạng đầu tư xây chợ nhưng rồi lại không thể đưa vào khai thác