Chức năng kinh tế của gia đình người việt ở xã yên trung, huyện yên phong, tỉnh bắc ninh

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ủy ban nhân dân xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh vànhững người dân ở các thôn trong xã là những người Việt cư trú lâu năm tại địa bàn đã nhiệt

VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THÀNH

CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT

Ở XÃ YÊN TRUNG, HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ DÂN TỘC HỌC

HÀ NỘI - 2018

VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THÀNH

CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT

Ở XÃ YÊN TRUNG, HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành: Dân tộc học Mã số : 8 31 03 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ DÂN TỘC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS ĐẶNG THỊ HOA

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan nguồn tư liệu trong luận văn này là kết quả điền dã thực địa và là công trình nghiên cứucủa riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực và nội dung chưa từng được công bố trong bất kỳcông trình nào khác Thông tin tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn này được trích dẫn theo quy định

Tác giả

Nguyễn Thị Thành

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian thực hiện luận văn về đề tài “Chức năng kinh tế của gia đình người Việt ở xã Yên

Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của rất nhiều cá nhân cũng như cơ quan,

đoàn thể, đặc biệt là trực tiếp từ cô giáo hướng dẫn tận tình của tôi là PGS.TS Đặng Thị Hoa đã luôn động viên và

là người gợi ý rất nhiều ý tưởng cho luận văn này Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cô và các thầy cô giáo trongkhoa Dân tộc học, Học viện Khoa học xã hội đã giúp đỡ, ủng hộ tôi hoàn thành đề tài của mình

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Lãnh đạo nơi tôi công tác, Khoa Dân tộc học và Nhân học, Phòng Quản lýđào tạo của Học viện Khoa học xã hội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi được học tập hoàn thành chương trìnhthạc sĩ khóa 2016-2018, cũng như giúp đỡ tôi các thủ tục cần thiết trong qua trình học tập và bảo vệ luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ủy ban nhân dân xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh vànhững người dân ở các thôn trong xã là những người Việt cư trú lâu năm tại địa bàn đã nhiệt tình giúp đỡ, chia sẻnhững hiểu biết của họ về chức năng kinh tế trong gia đình của họ trước và sau khi có khu công nghiệp Sam Sungxây dựng tại địa phương để tôi có những thông tin, tư liệu quý báu khi viết đề tài

Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả

Nguyễn Thị Thành

BẢNG/

2 2.1 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt động

3 2.2 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt động

4 2.3 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt động

chăn nuôi năm 2017

35

5 2.4 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ nghề thủ

công trong năm 2017

37

6 2.5 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình làm thuê và

thu mua phế liệu

38

7 2.6 Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt động

buôn bán năm 2017

41

8 2.7 Bảng thu nhập từ buôn bán theo tuơng quan với nghề

nghiệp của chủ hộ gia đình năm 2017

43

11 2.10 Cơ cấu nguồn thu nhập từ các thành viên trong gia

của chủ hộ

17 3.1 Hộ gia đình có sự thay đổi và có thành viên làm việc

19 3.3 Kinh tế hộ gia đình thay đổi do mở thêm kinh doanh 68

20 3.4 Kinh tế hộ gia đình thay đổi do làm nông nghiệp kỹ

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 4

DANHMỤC BẢNG/BIỂU 5

MỞ ĐẦU ’ 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU .13

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 13

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 13

1.1.2 Cơ sở lý thuyết 16

1.2 KH ÁI QUÁT ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 18

1.2.1 Đặc điểm tự nhiên 18

1.2.2 Không gian hành chính 20

1.2.3 Đặc điểm dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội 21

tiểu kết chương 1 25

CHƯƠNG 2 CHỨC NĂNG KINH TẾ GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT Ở 26

XÃ YÊN TRUNG 26

2.1 HO ẠT ĐỘNG SẢN XUẤT .26

2.1.1 Các hoạt động sản xuất của gia đình trước 2006 27

2.1.2 Ho ạt động sản xuất trong gia đình từ 2006 - 2017 32

2.2 VĂN HÓA TIÊU DÙNG 48

2.2.1 Hoạt động Error! Bookmark not defined. 2.3 HOẠT ĐỘNG PHÂN PHỐI 54

2.4 HOẠT ĐỘNG TÍCH LŨY 56

tiểu kết chương 2 60

CHƯƠNG 3 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHỨC NĂNG KINH TẾ GIA ĐÌNH VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA 61

3.1 QU Á TRÌNH HÌNH THÀNH KHU CÔNG NGHIỆP SAM SUNG 61

3.2 PHONG TRÀO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 62

3.3 CHÍ NH SÁCH PHÁT TRIỂN ĐA DẠNG NGÀNH NGHỀ TẠI ĐỊA PHƯƠNG 64

3.4 TÁ

C ĐỘNG CỦA KHU CÔNG NGHIỆP TỚI KINH TẾ GIA ĐÌNH 66

3.5 MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ KIẾN NGHỊ 70

3.5.1 Một số vấn đề đặt ra 70

3.5.2 Một số kiến nghị 72

tiểu kết chương 3 74

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC 83

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình Việt Nam là một đơn vị, là tế bào của xã hội và được xem như mộtthiết chế cơ bản nhất của xã hội Gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối vớimỗi cá nhân trong duy trì cuộc sống và phát triển Gia đình với những chức năng cơbản như: điều tiết các quan hệ giới tính (chức năng tình cảm), duy trì một ngânkhoản chung (chức năng kinh tế), sinh ra con cái (chức năng sinh sản) và xã hội hóacon cái thông qua rèn luyện và giáo dục (chức năng giáo dục) Trong đó, chức năngkinh tế là một trong những chức năng rất quan trọng để duy trì sự tồn tại và pháttriển của gia đình Thông qua các hoạt động kinh tế nhằm đảm bảo đời sống vật chấtcủa con người đã tạo sự tương tác giữa các thành viên trong chính mỗi gia đình vớinhau và với xã hội Chức năng kinh tế của gia đình cũng thay đổi theo sự biến đổicủa các hình thái kinh tế xã hội Trước sự chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế cũ của nềnkinh tế tiểu nông, kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang cơ chế thị trường của nềnkinh tế hàng hóa nhiều thành phần trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa vàhội nhập quốc tế đã làm thay đổi căn bản cơ cấu kinh tế, văn hóa, xã hội, tác độngtrực tiếp đến chức năng kinh tế của gia đình Điều này thấy rõ trong các gia đìnhnông thôn, làng ven đô cũng như ở các địa phương phát triển khu công nghiệp

Chức năng kinh tế gia đình thể hiện qua hoạt động sản xuất, tiêu dùng, tíchlũy, phân phối của mỗi gia đình các tộc người ở Việt Nam Đó là hoạt động quyếtđịnh sự sinh tồn của các thành viên trong gia đình Quá trình công nghiệp hóa, đôthị hóa diễn ra mạnh mẽ, tập trung ở các vùng đồng bằng là địa bàn cư trú chủ yếucủa người Việt (Kinh) - là tộc người đa số của nước ta và đóng vai trò quan trọngtrong sự tồn tại và hưng vong của quốc gia

Trong hơn ba thập niên đổi mới vừa qua, sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế tại cácvùng nông thôn có khu công nghiệp, đã làm thay đổi một cách toàn diện sâu sắc bộmặt của các làng quê Các gia đình người Việt sinh sống tại đây đang trải qua những

1

biến đổi to lớn, gia đình không còn là đơn vị sản xuất chủ yếu để nuôi sống cácthành viên trong gia đình mà có những chuyển đổi sang các hình thức mới ngàycàng trở nên đa dạng và phức tạp hơn Qua quá trình tìm hiểu tại tỉnh Bắc Ninh làtỉnh có diện tích nhỏ nhất cả nước nhưng các khu công nghiệp được xây dựng, phủrộng trên khắp địa bàn Các khu công nghiệp Tiên Sơn, Quế Võ, Yên Phong, ThuậnThành, Trong đó khu công nghiệp Yên Phong nằm tại huyện Yên Phong, tỉnh BắcNinh được xem là tâm điểm của 3 khu công nghiệp lớn ở miền Bắc đã được triểnkhai xây dựng và vận hành thành công Tại đây, đã thu hút được nhiều dự án đầu tư,chủ yếu sản xuất kinh doanh trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ sạch,trong đó có nhiều nhà đầu tư nước ngoài có thương hiệu mạnh đến từ Hàn Quốc đã

và đang sản xuất kinh doanh thành công như: Công ty Trách nhiệm hữu hạnSamSung Electronics Việt Nam (gọi tắt là Công ty Sam Sung) Công ty Sam Sungđặt tại địa bàn xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, hoạt động từ năm

2006 đến nay

Xã Yên Trung nằm ở phía Đông Bắc huyện Yên Phong, địa hình bằng phẳng,liền kề với con sông Cầu, phía Nam giáp với quốc lộ 18A, là tuyết đường đi qua 4tỉnh, thành phố: Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương và Quảng Ninh Xã Yên Trung rấtthuận lợi cho việc phát triển sản xuất Cư dân người Việt sống tập trung tại đây từlâu đời Trước khi xuất hiện các khu công nghiệp, Yên Trung là một xã thuần nông,với nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp Từ khi Công ty Sam Sung xuất hiện đã làmthay đổi nhanh chóng nền kinh tế xã Yên Trung và các vùng lân cận Diện tích đấtnông nghiệp đã chuyển đổi mục đích sử dụng sang xây dựng những khu côngnghiệp, tỷ trọng các ngành nông nghiệp ngày càng giảm, tăng dần tỷ trọng cácngành công nghiệp và dịch vụ Quá trình chuyển dịch đó đã tác động, làm biến đổi

cơ cấu kinh tế truyền thống, làm biến đổi đời sống của người nông dân, văn hóa giađình, chức năng gia đình Qua đó cũng phản ánh sự thay đổi của thiết chế xã hộitrong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

2

Với mục đích tìm hiểu về gia đình người Việt ở nông thôn vùng đồng bằngBắc Bộ tại một địa bàn cụ thể đang có những biến đổi mạnh mẽ trong bối cảnh xãhội chuyển biến theo hướng công nghiệp hóa, được sự gợi ý của người hướng dẫn

khoa học, tôi đã chọn vấn đề “Chức năng kinh tế của gia đình người Việt ở xã Yên

Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.

Nghiên cứu này sẽ góp phần quan trọng trong việc nhìn nhận về vai trò chứcnăng của gia đình ở xã hội hiện nay trước những đổi mới toàn diện của đất nước.Trong bối cảnh mới, gia đình Việt Nam đang phải đảm đương chức năng nặng nề vàphức tạp hơn trước rất nhiều: như một đơn vị kinh tế cơ bản, như một đơn vị xã hội

cơ sở, vừa tái sản xuất ra con người, tái sản xuất ra sức lao động, vừa sản xuất racủa cải vật chất và tinh thần, vừa giữ gìn phát huy những giá trị văn hóa cao quý.Đây là vấn đề nghiên cứu cần thiết để thấy rõ sự chuyển đổi của gia đình hiện đại,làm sao giữ được nét đẹp thuần phong mỹ tục của gia đình người Việt, nét đẹp vănhóa riêng có của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập

Đề tài góp phần cung cấp thêm tư liệu khoa học làm cơ sở cho việc hoạch địnhnhững chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội phù hợp liên quan đến việc phát triểnkinh tế hộ gia đình trong bối cảnh mới

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về chủ đề gia đình luôn được các nhà nghiên cứu quan tâm từ đặcđiểm, chức năng và biến đổi của nó qua các giai đoạn lịch sử Qua tìm hiểu tư liệu,kết quả nghiên cứu về vấn đề gia đình đã có từ nhiều hướng tiếp cận khác nhau như:Lịch sử, Tâm lý học, Triết học, Xã hội học, Văn hóa học, Kinh tế học, Dân tộchọc/Nhân học, Để tổng quan tình hình nghiên cứu về vấn đề chức năng kinh tếcủa gia đình cho đề tài luận văn này, tôi tổng quan theo hai nhóm công trình liênquan: nhóm các công trình nghiên cứu về vấn đề gia đình trong thời kỳ công nghiệphóa và nhóm công trình nghiên cứu về chức năng kinh tế gia đình người Việt ở nôngthôn tại khu công nghiệp

3

Liên quan đến vấn đề chức năng kinh tế gia đình đã có một số công trìnhnghiên cứu đề cập đến nhưng các nội dung nêu ra chỉ mang tính khái quát chunghoặc chỉ đề cập đến như một luận điểm trong các chức năng của gia đình, chưa phân

tích sâu về từng khía cạnh trong chức năng kinh tế của gia đình Bài viết “Tìm hiểu

chức năng và đặc điểm của gia đình người Việt - dưới giác độ xã hội học lịch sử”

của tác giả Phan Đại Doãn, đăng trong tạp chí Xã hội học, số 2, 1994 đã đề cập tới

chức năng kinh tế gia đình Bài viết “Gia đình với chức năng kinh tế (Qua khảo sát

ở một số vùng của các dân tộc Tày, Nùng, Thái)" của tác giả Trần Mạnh Cát, Đỗ

Thúy Bình, đăng trong tạp chí Dân tộc học, số 4, 1994 Các công trình như luận văn

của Đỗ Cao Thạch, "Vai trò gia đình trong sự nghiệp xây dựng gia đình văn hóa ở

Đồng Nai"", 1997.

Nghiên cứu về gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa đã được Phan Đại Doãn

đề cập tới trong cuốn "Tìm hiểu chức năng và đặc điểm gia đình truyền thống người

Việt"", nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001 Luận văn của Trịnh Thị Lan

về "Biến đổi của gia đình truyền thống ở xã Hà Lan, thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh

Hóa từ năm 1986 đến nay”, 2002 Năm 2004, Ủy ban

Dân số, gia đình và trẻ em đã nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, đưa ra những vấn đề

về thực trạng gia đình Việt Nam và dự báo những xu hướng biến đổi của gia đình

Việt Nam trong một tương lai gần, công trình “Thực trạng và những vấn đề đặt ra

đối với gia đình Việt Nam hiện nay (Phân tích tài liệu nghiên cứu và điều tra về gia đình Việt Nam được tiến hành 10 năm gần đây (1993-2003 ").Nội dung nghiên cứu

là những mô tả và phân tích trên cả bình diện cấu trúc, bình diện chức năng của giađình Kết quả nghiên cứu đã góp phần nâng cao nhận thức về gia đình một cách có

hệ thống, cung cấp thực tiễn và căn cứ khoa học cho việc hoạch định chính sáchnhằm hỗ trợ và điều chỉnh sự phát triển của gia đình, phát huy vai trò của gia đìnhđáp ứng những đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

4

Năm 2005, trong Dự án nghiên cứu liên ngành về “Gia đình nông thôn ViệtNam trong chuyển đổi” (mã số VS-RDE-05) Dự án là một phần của chương trình

hợp tác Việt Nam -Thụy Điển đã xuất bản một số công trình “Gia đình nông thôn

Việt Nam trong thời kỳ đổi mới”, nhà xuất bản khoa học xã hội, 2009, 2011.

Luận án của Mai Văn Huyên về “Biến đổi cấu trúc - chức năng gia đình ở làng

Việt vùng châu thổ sông Hồng trước và sau đổi mới (Nghiên cứu trường hợp xã Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh)”, 2010 Bài nghiên cứu của Ngô Hữu Hoạch và Huỳnh

Văn Chương về “Nghiên cứu ảnh hưởng sinh kế người nông dân khi chuyển đất

nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam'”,

2010 Hay công trình của nhóm tác giả Đỗ Thị Bình, Lê Ngọc Văn, Nguyễn Linh

Khiếu về “Gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong gia đình thời kỳ công nghiệp

hóa, hiện đại hóa đất nước”, nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2002 Nội dung đã

phác họa bức tranh về thực trạng gia đình Việt Nam trong giai đoạn công nghiệphóa, hiện đại hóa hiện nay của đất nước trên các phương diện cơ cấu, chức năng,các mối quan hệ trong gia đình, về đời sống kinh tế, văn hóa của gia đình trong bốicảnh đổi mới kinh tế Trong 4 chương nội dung, chương 3, tác giả Lê Ngọc Văncũng đề cập đến các chức năng của gia đình trong đó có chức năng kinh tế của giađình Nội dung đề cập đến việc khảo sát số liệu, phân tích, so sánh các số liệu về thunhập, nguồn sống, công cụ sản xuất của gia đình Tiếp đó, tác giả Lê Ngọc Văn có

công trình “Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam'", nhà xuất bản Khoa học xã

hội, 2012 Do là công trình nghiên cứu về xã hội học nên nội dung tác giả chủ yếu

sử dụng số liệu định lượng để phân tích, thống kê, so sánh, qua đó thấy sự biến đổichức năng kinh tế của gia đình nên kết quả không phân tích sâu về nguyên nhân, tácđộng của sự thay đổi kinh tế đến văn hóa, lối sống trong các gia đình như thế nào

Hay luận án của Phạm Thị Bình về đề tài “Tác động của kinh tế thị trường đến

chức năng gia đình ở Việt Nam hiện nay”, 2012 cũng đã phân tích thực trạng và một

5

số vấn đề đặt ra dưới tác động của nền kinh tế thị trường đến chức năng gia đìnhhiện nay Trong đó đã đề cập một phần chức năng kinh tế hộ gia đình.

Năm 2014, công trình do Nguyễn Hữu Minh (chủ biên) “Gia đình Việt Nam

trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập từ cách tiếp cận so sánh", nhà xuất bản khoa học xã hội Nhóm tác giả đã phân tích về sự thay đổi sâu

sắc trên các khía cạnh về cấu trúc, chức năng và mối quan hệ gia đình, từ đó là căn

cứ cho việc hình thành các luận cứ xây dựng các chính sách xã hội nhằm phát huyvai trò của gia đình trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Một số công trình, bài viết đề cập đến chức năng kinh tế như: tác giả Nguyễn

Văn Sửu “Công nghiệp hóa, đô thị hóa và biến đổi sinh kế ở ven đô Hà Nội", nhà

xuất bản Tri thức, 2014; hay tác giả Nguyễn Khắc Cảnh, Đặng Thị Kim Oanh

“Nhân học về thân tộc, dòng họ, hôn nhân và gia đình”, nhà xuất bản Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2015; Bài viết “Vai trò của gia đình và dòng họ trong

xây dựng nông thôn hiện nay" của tác giả Đặng Thị Hoa, đăng trên tạp chí Gia đình

và Giới, số 2, 2016; Bài viết “Khung chính sách liên quan đến chức năng kinh tế

của gia đình Việt Nam 1986 - 2016: Thực trạng và vấn đề” của tác giả Nguyễn

Chiến Thắng, Lý Hoàng Mai, đăng trên tạp chí Gia đình và giới, số 5, 2016; Bài viết

“Sự thay đổi vai trò chức năng gia đình từ truyền thống đến hiện đại" của tác giả

Nguyễn Anh Tuấn, đăng trong kỷ yếu hội thảo: Ứng dụng gia đình học trong đờisống thực tiễn ở Việt nam hiện nay, tại Hà Nội, tháng 6, 2016 Luận án tiến sĩ Nhân

học của Nguyễn Văn Tạo về đề tài “Biến đổi sinh kế của người nông dân ở huyện

Gia Lộc, tỉnh Hải Dương trong bối cảnh công nghiệp hóa và đô thị hóa”, 2017 đã

phần nào làm rõ vấn đề lý luận và thực tiễn về công nghiệp hóa, đô thị hóa, nhữngtác động của nó đến sinh kế của người nông dân ở một huyện tại Hải Dương, pháchọa nên bức tranh tổng thể về cuộc sống và sinh kế của người nông dân trong sựchuyển đổi xã hội

6

Một số bài viết đăng trên các trang báo điện tử: “Công nghiệp hóa và những

biến đổi đời sống gia đình nông thôn Viêt Nam (Nghiên cứu trường hợp xã Ái Quốc, Nam Sách - Hải Dương) của Hoàng Bá Thịnh, trường Đại học Khoa học xã hội và

nhân văn, Đại học quốc gia Hà Nội

Qua tổng quan nghiên cứu tài liệu cho thấy có nhiều công trình nghiên về vấn

đề gia đình nông thôn trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng đã đề cậpđến biến đổi chức năng kinh tế gia đình, nhưng hầu hết các kết quả nghiên cứu đượcphân tích, đánh giá theo phương pháp tiếp cận về mặt xã hội học Các kết quảnghiên cứu về chức năng kinh tế gia đình theo phương pháp tiếp cận nhân học cònhạn chế Vì vậy, việc làm rõ sự biến đổi chức năng kinh tế gia đình nông thôn trongbối cảnh công nghiêp hóa, những nguyên nhân và tác động của vấn đề biến đổi đótới đời sống, lối sống, quan hệ gia đình nông thôn Việt Nam hiện nay như thế nàocòn là khoảng trống cần phải nghiên cứu và làm rõ hơn

Từ khi đất nước đổi mới đến nay, chưa có đề tài hay công trình khoa học nàonghiên cứu sâu sắc, toàn diện về chức năng kinh tế gia đình người Việt ở xã YênTrung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh Do đó, việc nghiên cứu về vấn đề này ở xãYên Trung là mới và cần thiết, góp phần cung cấp thêm tư liệu về vấn đề gia đìnhtrong thời kỳ công nghiệp hóa

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được những mục đích nêu trên, luận văn cần phải thực hiện các nhiệm

+ Phân tích sự biến đổi của chức năng kinh tế gia đình dưới tác động của nềnkinh tế thị trường, điều này được phân tích, so sánh qua sự thay đổi chức năng kinh

tế của các gia đình người Việt trong hai giai đoạn trước và sau khi xuất hiện khucông nghiệp tại địa phương

+ Đề xuất một số quan điểm và biện pháp nhằm phát huy những giá trị tốtđẹp, vai trò của gia đình người Việt trong thời kỳ đổi mới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là người Việt ở xã Yên Trung, huyệnYên Phong, tỉnh Bắc Ninh

- Phạm vi nội dung nghiên cứu: Luận văn tập trung tìm hiểu chức năng kinh

tế của gia đình trên 3 khía cạnh sản xuất, tiêu dùng và tích lũytrước năm 2006 khichưa có khu công nghiệp Sam Sung và sau năm 2006 khi khu công nghiệp SamSung đi vào hoạt động đến năm 2017

- Phạm vi địa bàn nghiên cứu: Xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh BắcNinh

8

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được các mục tiêu nghiên cứu của đề tài, chúng tôi áp dụng một

số phương pháp khác nhau:

- Thứ nhất là áp dụng phương pháp tổng quan tài liệu, tôi đã khảo sát cácnguồn tài liệu thành văn tại thư viện Quốc gia Việt Nam, Viện Dân tộc học, ViệnHàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Học viện Khoa học xã hội, thông tin trên mạng

xã hội (internet) để tìm hiểu nguồn tư liệu và các vấn đề liên quan đến đề tàinghiên cứu Việc thu thập, xử lý các tài liệu thứ cấp như: sách, báo, tạp chí, phimảnh, tài liệu tại địa bàn nghiên cứu giúp cho việc xác định mục tiêu nghiên cứu rõhơn, không lặp vấn đề và những tư liệu thứ cấp này dùng để so sánh, đối chứngthông tin thu thập từ địa bàn

- Phương pháp chủ đạo để lấy thông tin cho luận văn là phương pháp điền

dã Dân tộc học Đây là phương pháp được áp dụng trong quá trình thu thập nguồntài liệu định tính tại địa bàn nghiên cứu Tôi đã tiến hành điền dã, quan sát tham dựtại các làng Trần Xá, Yên Lãng, Âp Đồn, Xuân Cai xã Yên Trung để thu thập tưliệu Trong quá trình thu thập tư liệu cho luận văn, chúng tôi đã dùng phương phápphỏng vấn sâu, tập trung quan sát, nghe, nhìn, ghi chép thông tin từ các hộ gia đình.Qua phỏng vấn để thu thập thông tin định tính về những tâm tư, nguyện vọng, quanđiểm của người dân địa phương đối với sự biến đổi gia đình, làng xã từ khi có khucông nghiệp Sam Sung xuất hiện Sử dụng phương pháp tiếp cận nhân học, từ góc

độ nhân học làm rõ chức năng kinh tế gia đình trong các chức năng của gia đình,trong quá trình phát triển của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Để chuẩn bị tốt cho việc thu thậpthông tin tại thực địa, chúng tôi đã soạn bộ bảng hỏi gồm 2 phần với 15 câu hỏinhằm thu thập các thông tin cụ thể về các hoạt động sản xuất, tiêu dùng và tích lũycủa hộ gia đình Qua đó có thể lượng hóa được các chức năng kinh tế của gia đình

và biến đổi của nó qua các giai đoạn trước và sau khi thành lập khu công nghiệp

9

Sam Sung Kết quả là, chúng tôi đã thu thập được 101 phiếu điều tra đại diện hộ giađình, được lựa chọn ngẫu nhiên Cụ thể kết quả mẫu như sau:

+ Về nhóm tuổi: có 23 người trả lời từ 60 tuổi trở lên (chiếm 22,8%); 63người trả lời trong độ tuổi từ 40 đến 59 tuổi (chiếm 62,4%) và 15 người trả lời dưới

40 tuổi (14,9%) Như vậy, về cơ cấu nhóm tuổi có thể đại diện cho 3 lớp thế hệ làđại diện của gia đình tham gia trả lời phỏng vấn

+ Về ngành nghề: Trong tổng số 100 phiếu, có 51 gia đình làm buônbán/dịch vụ (chiếm 50,5 %); 10 gia đình làm tự do (chiếm 9,9%); 17 gia đình côngchức nhà nước (chiếm 16,8%); 9 gia đình nông nghiệp (chiếm 8,9%); 9 gia đìnhcông nhân (chiếm 8,9%) Qua đó thấy được tỷ lệ các gia đình chuyển sang buônbán, dịch vụ chiếm tỷ lệ lớn trên địa bàn

Chúng tôi còn quan tâm tới phương pháp chuyên gia: Tham khảo, xin ý kiếncủa các nhà khoa học nghiên cứu về lĩnh vực gia đình và về vấn đề kinh tế và côngnghiệp hóa, hiện đại hóa Cụ thể, chúng tôi đã tham gia một số Hội thảo khoa họcliên quan đến chức năng kinh tế gia đình, trao đổi với các nhà nghiên cứu trong cáclĩnh vực gia đình dưới các góc độ kinh tế học, xã hội học để tìm hiểu một cách thấu

Bảng 1: Các gia đình chia theo nhóm ngành nghề

đáo về chức năng kinh tế của gia đình trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đạihóa.

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Ý nghĩa thực tiễn:

+ Luận văn có thể là nguồn tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy

và đặc biệt hữu ích đối với các tổ chức nghiên cứu về vấn đề liên quan đến kinh tếgia đình, là nguồn tu liệu tham khảo về cách quản lý, tổ chức hoạt động kinh tế củagia đình một cách hài hòa, hợp lý

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm

3 chuơng:

Chương 1: Cơ sở lý luận và khái quát địa bàn nghiên cứu

Chương 2: Chức năng kinh tế của gia đình nguời Việt ở xã Yên Trung

Chương 3: Các yếu tố tác động đến chức năng kinh tế của gia đình

11

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

Gia đình: Theo định nghĩa trong Luật Hôn nhân và Gia đình sửa đổi năm

2014, “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa

họ với nhau theo quy định của Luật" (Luật Hôn nhân gia đình, 2014).

Ngay trong các từ điển, định nghĩa về gia đình cũng khác nhau Theo từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, định nghĩa gia đình là: “Tập hợp những người cùng sống chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dồng máu thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái” [36, tr.367] Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam đưa ra khái niệm gia đình “Là thiết chế

xã hội dựa trên cơ sở kết hợp những thành viên khác giới, thông qua hôn nhân, để thực hiện các chức năng sinh học, kinh tế, văn hóa, xã hội, tín ngưỡng Khi gia đình đã có con cái thì các thành viên trong gia đình được liên kết với nhau vừa bằng quan hệ hôn nhân (không cùng huyết thống) vừa bằng quan hệ huyết thống (theo dồng mẹ hoặc dồng bố).Gia đình là một phạm trù lịch sử, thay đổi cùng với

sự phát triển của xã hội"" [22, tr.84].

Theo quan điểm của tác giả Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Văn Dốp cho rằng: “Bản chất của gia đình là loại hình chung sống của cặp nam nữ được liên kết nhờ hôn nhân nhằm để tái sản xuất, cùng nhau thực hiện những chức năng trong các lĩnh vực đời sống” [5, tr.122].

Hộ gia đình: Là một nhóm những người sống chung với nhau và hợp tác về

kinh tế, không phải tất cả đều là thành viên trong gia đình Những nhà nhân học gọinhững nhóm ngụ cư theo nhiệm vụ là hộ gia đình Còn gia đình là một nhóm xã hội

được đặc trưng bởi nhà ở chung, hợp tác kinh tế và tái sản sinh, một số thành viêntrong gia đình lại có thể sống riêng (như khi trẻ em sống xa nhà để đi học, hoặc khinhững thành viên cá thể trong gia đình đi làm việc ở nới khác xã nhà ở chính củagia đình) Phân biệt gia đình và hộ gia đình là hữu ích để tìm hiểu một số hệ thốnggia đình, song phải luôn nhớ rằng khi bàn đến những xã hội đặc thù thì đơn vị mà

cả hai tư ngữ đó quy chiếu là cần được xác định về mặt văn hóa, mỗi một xã hội cócách định nghĩa riêng về gia đình và hộ gia đình [16, tr 121, 122]

Thành viên gia đình: bao gồm vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha

dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặcchồng, con dâu, con rể; anh, chị, em cùng cha mẹ, anh, chị, em cùng cha khác mẹ,anh, chị, em cùng mẹ khác cha, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha

mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội,cháu ngoại; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột

Nhu cầu thiết yếu là nhu cầu sinh hoạt thông thường về ăn, mặc, ở, học tập,

khám bệnh, chữa bệnh và nhu cầu sinh hoạt thông thường khác không thể thiếu chocuộc sống của mỗi người, mỗi gia đình

Cấp dưỡng là việc một người có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để

đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người không sống chung với mình mà có quan hệhôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng trong trường hợp người đó là người chưathành niên, người đã thành niên mà không có khả năng lao động và không có tài sản

để tự nuôi mình hoặc người gặp khó khăn, túng thiếu theo quy định của Luật hônnhân và gia đình

Chức năng của gia đình: Gia đình là một thiết chế xã hội có các hoạt động

và cơ chế tổ chức ở các lĩnh vực nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển của gia đình.Gia đình có một số chức năng cơ bản như: Chức năng cơ bản của gia đình gồm:

Chức năng sinh sản, tái sản xuất ra con người; Chức năng giáo dục - xã hội hóa cánhân; Chức năng kinh tế; Chức năng tâm lý - tình cảm.

- Chức năng kinh tế của gia đình Trong xã hội truyền thống và cho tới ngày

nay, gia đình là một đơn vị sản xuất tạo ra của cải vật chất cho xã hội Chức năngkinh tế là những cơ chế, hoạt động và các mối quan hệ của tất cả các thành viên tạo

ra sản phẩm vật chất trong phạm vi gia đình nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển giađình và xã hội Chức năng kinh tế của gia đình bao gồm: chức năng sản xuất, chứcnăng tiêu dùng, chức năng tích lũy

Trong xã hội Việt Nam truyền thống, gia đình là một đơn vị kinh tế độc lậpvới nền kinh tế tự sản xuất, tự tiêu dùng và có sự phân công lao động hợp lý theođặc trưng văn hóa của mỗi tộc người đối với tất cả các thành viên trong gia đìnhcùng tham gia lao động, sản xuất, cùng hưởng thụ thành quả lao động và cùng tíchlũy tài sản cho các thế hệ kế tiếp

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, chúng tôi đi sâu vào phân tích rõhơn cụm từ “Chức năng kinh tế của gia đình” Chức năng kinh tế hiểu theo nghĩađầy đủ gồm có hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tiêu dùng để thỏa mãnnhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại của mỗi thành viên và của cả gia đình Sự phát huy cáchoạt động trong chức năng kinh tế gia đình để khẳng định sự phát triển và tồn tạicủa cá nhân, của nhóm cá nhân và rộng hơn là của toàn xã hội Hiện nay, cơ chế thịtrường phát triển, quá trình công nghiệp hóa được đẩy mạnh làm cho các hoạt độngsản xuất kinh doanh của gia đình cũng thay đổi một cách nhanh chóng Theo đó,việc phân công lao động giữa lao động gia đình và lao động xã hội cũng bắt đầuchuyển đổi Các hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ gia đình ngày càng phongphú và gia đình cũng trở thành một đơn vị tiêu dùng với những yêu cầu ngày càng

đa dạng, phong phú hơn Tuy nhiên hai chức năng sản xuất và tiêu dùng không còn

cân bằng trong hoạt động của gia đình nữa mà nó đang nghiêng về chức năng tiêudùng nhiều hơn.

Chính yếu tố về nhu cầu của gia đình ngày càng tăng nên việc cung cấp sản phẩmhàng hóa nó không thể diễn ra trong phạm vi gia đình, mang tính tự cung tự cấp nữa

mà việc sản xuất được mở rộng, phát triển vượt ra ngoài phạm vi gia đình, điều nàygóp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước

Biến đổi chức năng: Theo tác giả Hoàng Phê thì “Biến đổi là sự thay đổi

khác trước” [36, tr 536] Trong luận văn này, biến đổi được nhìn nhận và tập trungvào sự biến đối chức năng gia đình, trong đó là sự biến đổi về các hoạt động sảnxuất và biến đổi các hoạt động tiêu dùng của người nông dân trên địa bàn được đầu

tư phát triển khu công nghiệp

1.1.2 Cơ sở lý thuyết

Để thực hiện luận văn này, chúng tôi đã tham khảo và vận dụng các quanđiểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin về thuyết duy vật biện chứng, phương pháp duyvật biện chứng coi một sự vật hay một hiện tượng trong trạng thái luôn phát triển vàxem xét nó trong mối quan hệ với các sự vật và hiện tượng khác Đồng thời, tiếp thuquan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước về vấn đềgia đình, hoạt động kinh tế của gia đình

Thuyết chức năng.Trường phái Chức năng do Bronislaw Malinowski 1942) đặt nền tảng cho ngành Nhân học ở Anh Ông là người đầu tiên tập trung vàonghiên cứu việc các nền văn hóa đương đại vận hành như thế nào Theo quan điểmcủa ông, văn hóa là phương tiện để thỏa mãn các nhu cầu của các cá nhân riêng biệt

(1884-và cộng đồng nói chung Do đó, mọi vật thể văn hóa (hữu hình hay vô hình) đều có

ý nghĩa và chức năng cụ thể nhằm phục vụ cho các cá nhân riêng lẻ hay xã hội nóichung Công việc của các nhà nhân học, theo ông là “hòa nhập” vào nền văn hóa

đó, bao gồm cả việc học bản ngữ, để khám phá các chức năng đó Đó là lý do màcách tiếp cận của ông được đặt tên là trường phái Chức năng [33].

Theo A.Radchiffe Brown, khi tìm hiểu các nền văn hóa khác nhau, xem xétcác nhân tố văn hóa hoạt động với nhau như thế nào để đáp ứng nhu cầu của toàn xãhội Nhà nhân học nghiên cứu chức năng của văn hóa cần phải nghiên cứu văn hóacủa họ từ bên trong, có ý thức đối với giá trị của các nền văn hóa khác Chính vìvậy, thuyết chức năng có ý nghĩa nhân học ở chỗ, bất cứ văn hóa nào cũng được cácnhà khoa học nghiên cứu dưới cái nhìn hiện thực các chức năng khác nhau Xét theoquan điểm tiếp cận chức năng - cấu trúc thì coi gia đình là một thành phần trong cấutrúc của xã hội, thực hiện những chức năng cơ bản của xã hội, đáp ứng nhu cầu củacác thành viên gia đình và góp phần ổn định xã hội Chức năng cơ bản của gia đìnhđượ c phân tích ở các khía cạnh: chức năng tái sinh sản, chức năng kinh tế, chứcnăng giáo dục, chức năng tâm lý, tình cảm Trong suốt những năm 50 và đầu nhữngnăm 60, gia đình được coi là một thiết chế phổ quát vì nó thực hiện các chức năngbảo đảm cho sự tồn tại của xã hội loài người [36]

Theo W.Goode (1982) cho rằng: Nếu gia đình không thực hiện đầy đủ cácchức năng của nó thì những mục tiêu rộng lớn của xã hội cũng sẽ không đạt được.Khi cấu trúc gia đình thay đổi thì mô hình gia đình cũng biến đổi phù hợp để đápứng các nhu cầu xã hội [47, tr.131] Dưới tác động của công nghiệp hóa, cấu trúcgia đình thay đổi và chức năng gia đình ngày càng bị thu hẹp lại Một số chức năngcủa gia đình trong xã hội tiền công nghiệp hóa được chuyển sang cho các tổ chức xãhội khác đảm nhận Tuy nhiên, gia đình vẫn thực hiện các chức năng cơ bản không

tổ chức xã hội nào có thể thay thế được, đó là xã hội hóa ban đầu trẻ em và ổn địnhnhân cách người lớn Đồng thời, thuyết chức năng cũng đề cập tới sự phân công laođộng theo giới trong gia đình Người nam giới có vai trò là trụ cột, kiếm tiền cungcấp cho gia đình Người nữ giới là người sinh con, chăm sóc, nuôi dưỡng chồng

con Việc phân định vai trò này rất quan trọng trong việc phân công chức tráchnhiệm vụ cho các thành viên trong gia đình, góp phần ổn định cuộc sống của giađình trước sự biến đổi linh hoạt và cơ động của xã hội hiện đại.

Áp dụng thuyết chức năng trong nghiên cứu chức năng kinh tế của gia đình,trường hợp tại xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, chúng tôi mongmuốn xem xét các quá trình vận động của gia đình và làm rõ vai trò của các hoạtđộng sản xuất, tiêu dùng, tích lũy đối với sự phát triển của gia đình trong bối cảnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.2 Khái quát địa điểm nghiên cứu

1.2.1 Đặc điểm tự nhiên

Vị trí địa lý Yên Trung là một xã thuộc huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

Yên Trung có vi trí địa lý khoảng 21o13 độ vĩ Bắc, 105o 59’ độ kinh Đông, nằm ởphía Đông Bắc huyện Yên Phong, cách Thị trấn Chờ 4km Phía Bắc giáp xã DũngLiệt Phía Đông giáp xã Thụy Hòa Phía Tây giáp xã Đông Tiến Phía Nam giáp xãLong Châu và quốc lộ 18A - là tuyến đường đi qua 4 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Bắc

Cầu, khu vực phía nam giáp và trên địa bàn khu công nghiệp Yên Phong, có hệthống đường giao thông thuận lợi do vậy Yên Trung có nhiều tiềm năng để pháttriển kinh tế trên các lĩnh vực như ngành nghề, thương mại dịch vụ lưu thông hànghóa với các địa phương khác thuận lợi, có nhiều cơ hội phát triển trao đổi, giao lưukinh tế, văn hóa, xã hội

Địa hình: Là vùng đồng bằng châu thổ ven Sông Hồng nên có địa hình khá

bằng phẳng, tương đối trũng Đất phù sa màu mỡ, được bồi đắp phù sa từ sông Cầu(hay còn gọi là sông Như Nguyệt) Cùng với hệ thống mạng lưới sông ngòi dày đặccủa tỉnh Bắc Ninh tác động không nhỏ đến sự phát triển của khu vực huyện YênPhong Sông ngòi có mật độ lưới sông khá cao, trung bình 1,0 - 1,2 km/km2, có 3 hệ

thống sông lớn chảy qua gồm sông Đuống, sông Cầu và sông Thái Bình Xã YênTrung, huyện Yên Phong chịu ảnh hưởng trực tiếp từ con sông Cầu, với tổng chiềudài sông Cầu là 290 km Sông Cầu có mực nước trong mùa lũ cao từ 3 - 6 m, caonhất là 8 m, trên mặt ruộng 1 - 2 m, trong mùa cạn mức nước sông lại xuống quáthấp (0,5 - 0,8 m) Ngoài ra trong xã còn có hệ thống kênh, mương phục vụ tưới tiêunông nghiệp.

Khí hậu Xã Yên Trung nằm trong vùng đồng bằng Bắc Bộ, chịu ảnh hưởng

lớn của khí hậu nhiệt đới gió mùa, nắng nóng, ẩm, có mùa đông lạnh Nhiệt độtrung bình năm là 23,3°C, nhiệt độ trung bình tháng cao nhất là 28,9°C (tháng 7),nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất là 15,8°C (tháng 1) Sự chênh lệch nhiệt độ giữatháng cao nhất và tháng thấp nhất là 13,1°C Hàng năm khí hậu có bốn mùa rõ rệt:xuân - hạ - thu - đông Mùa hè thu thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, mưa kéo dài từtháng 5 đến tháng 10, lượng mưa trung bình 1400 - 1600 mm Mùa đông xuân thờitiết lạnh, khô, hanh kéo dài từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau Yên Trung chịu ảnhhưởng của hai loại gió Đông Bắc vào mùa đông và Đông Nam vào mùa hè Vào cáctháng chuyển giao mùa, xuất hiện gió Tây Nam Khí hậu thuận lợi cho việc trồngtrọt theo mùa, mùa nào thứ đó nhưng cũng có hạn chế, hiện tượng thiếu nước vàomùa khô, thừa nước vào mùa mưa dẫn đến ngập úng Do đó, công tác thủy lợi cũngcần được quan tâm để điều hòa lượng nước cho các hoạt động sản xuất khác Đặcbiệt, với thời kỳ hiện nay, việc xác định tiêu chí phát triển đô thị, khu công nghiệp

có liên quan đến khí hậu như việc lựa chọn hướng gió, đường dẫn thoát nước mưa,chống nóng, khắc phục độ ẩm Xã Yên Trung có điều kiện khí hậu phù hợp để xâydựng và phát triển các khu công nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ

Với điều kiện khí hậu, thủy văn và địa hình bằng phẳng, xã Yên Trung là nơi

có điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp, vốn là xã thuần nông của huyệnYên Phong, tỉnh Bắc Ninh

Ấp Thượng được lập từ những năm 1920 Sau khi Cách mạng tháng Tám thànhcông, chính quyền thuộc về tay nhân dân, đơn vị hành chính cấp tổng xóa bỏ, một

số xã nhỏ được sáp nhập thành xã lớn, trên địa bàn ở thời điểm này còn có hai xã.Thứ nhất là xã Ngũ Phúc gồm các thôn Xuân Cai, Lương Tân, Vọng Đông, ChínhTrung, Thân Thượng Thứ hai là xã Hiệp Hòa gồm các thôn: Trần Xá, Yên Lãng vàĐại Lạc (thôn Đại Lạc gồm các ấp: Ấp Đồn, Ấp Thượng, Ấp Chấn) Tháng 6/1948hợp nhất hai xã Ngũ Phúc và Hiệp Hòa thành lập xã có tên là Phúc Hòa Năm 1971đổi tên thành xã Yên Trung Từ những năm 1963 đến 1996 xã thuộc tỉnh Hà Bắc.Tháng 1/1997 đến nay khi tách Hà Bắc thành hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh thìYên Trung thuộc tỉnh Bắc Ninh Hiện nay, Yên Trung có 9 thôn: Xuân Cai, LươngTân, Vọng Đông, Chính Trung, Thân Thượng, Trần Xá, Yên Lãng, Ấp Đồn vàTrung Lạc Theo báo cáo thống kê 2017, diện tích xã Yên Trung chỉ còn là 9,96km2 Số đất nông nghiệp bị thu hồi để làm khu công nghiệp khoảng 6,8 km2, khôngnằm trong diện tích đất của xã

1.2.3 Đặc điểm dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội

Đặc điểm dân cư Yên Trung là nơi tụ tập và sinh sống lâu đời của cư dân

người Việt cổ nằm bên bờ sông Cầu Trước năm 1990, xã Yên Trung nói riêng,huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh nói chung là địa phương không có thành phần dântộc thiểu số sinh sống Sau khi các khu công nghiệp được xây dựng mở rộng, nhu

cầu tập kết nhân công làm việc tại các khu công nghiệp lớn nên một số dân tộc ítngười di cư đến làm việc, sinh sống tại như (Tày, Nùng, Sán Dìu ).

Theo thống kê tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2017 xã Yên Trung có 32.617nhân khẩu; 10.068 hộ gia đình; có tổng số 8.870 người trong độ tuổi lao động; sốlao động làm các ngành nghề công nghiệp, thương mại dịch vụ chiếm 70% còn lại30% số lao động làm nông nghiệp Dân số xã Yên Trung tăng nhanh, dodân cư từcác tỉnh khác tới sinh sống, có hộ khẩu tạm trú là 19.223 người, chiếm 58,9 % tổngdân số tại địa phương

Đặc điểm kinh tế: Yên Trung có địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ, giao

thông thuận tiện nên các chủ doanh nghiệp nước ngoài (dự án sản xuất điện thoại diđộng tại khu công nghiệp Sam Sung Bắc Ninh với vốn đầu tư nguồn vốn 2,5 tỷUSD, năm 2014) [12] Dự án khu sản xuất này nằm trong địa bàn xã Yên Trung gópphần thúc đẩy nền kinh tế địa phương phát triển mạnh Trước khi dự án Sam Sungxây dựng, xã Yên Trung là một vùng đất thuần nông chủ yếu là trồng lúa, hoa màu(lạc, ngô, khoai, đỗ) và các loại rau, diện tích đất nông nghiệp từ hơn 1.000 hanhưng hiện nay bị thu hẹp chỉ còn khoảng 400 ha

Chăn nuôi gia súc (lợn, trâu, bò) và gia cầm (gà, vịt, ngan, ngỗng) là nghềphụ của người nông dân, trước khi có khu công nghiệp chăn nuôi mang tính nhỏ lẻ,cung cấp thực phẩm hàng ngày và các dịp lễ hội, hội hè Hiện nay chăn nuôi theohướng sản xuất hàng hóa, cung cấp thực phẩm và bán ra thị trường, quy mô mởrộng hơn

Nghề tiểu thủ công nghiệp: gồm sản xuất đồ gỗ nội thất ở thôn Thân Thượng,thu mua phế liệu và tái chế nhựa tại các thôn Yên Lãng, Thân Thượng, Trung Lạcđạt hiệu quả kinh tế cao

Đặc biệt, các ngành dịch vụ chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu ngành nghề tại

xã như: Thuê nhà trọ, dịch vụ ăn uống, vui chơi giải trí, chăm sóc sức khỏe Hiện

nay, xã Yên Trung có nền kinh tế phát triển đứng vào tốp đầu trong 14 xã của huyệnYên Phong, tổng thu ngân sách năm 2017 là 90 tỷ đồng, bình quân thu nhập theođầu người năm 2017 của người dân là 54.000.000 đồng/người/năm.

Đặc điểm văn hóa - xã hội:

Văn hóa vật chất: Tại xã Yên Trung, các gia đình xây dựng nhà cao tầng vànhà mái ngói Trên địa bàn xuất hiện nhiều kiểu nhà tầng, chia nhiều phòng nhỏ đểcho công nhân thuê trọ Nhà nghỉ, khách sạn thiết kế hiện đạidọc các khu trụcđường chính trong ba thôn Yên Lãng, Âp Đồn, Trần Xá

Ẩm thực ngoài các món truyền thống của cư dân Việt là gạo tẻ, gạo nếp(bánh tẻ, xôi, chè) thì các món ăn mới xuất hiện: phở bò, gà, đồ nướng bên cạnh cácmón ăn mang khẩu vị Hàn Quốc, Nhật Bản nhiều quán ăn , nhà hàng của các hộ giađình mở ra

Văn hóa tinh thần: Là một đơn vị thuộc tỉnh Bắc Ninh - một vùng đất vớinhững di tích gắn liền các huyền thoại lịch sử, nơi khai mở nền văn minh Đại Việt,

là trung tâm của Xứ Kinh Bắc cổ xưa Yên Trung nằm trên địa bàn ở trung tâmtuyến đường quốc lộ 18 Bắc Ninh - Nội Bài, thuộc khu vực đồng bằng châu thổsông Hồng, đất đai màu mỡ, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, lại thuận tiện tronggiao lưu kinh tế, văn hoá với các vùng miền lân cận, đặc biệt là giáp thành phố HàNội Ở đây, có nhiều di tích chùa, tháp, đền, đài, lăng tẩm được xây dựng qua cáctriều đại phong kiến, là những danh thắng lịch sử giá trị, nơi tham quan của dukhách thập phương Tại xã Yên Trung có các di tích lịch sử đã được xếp hạng nhưđình làng Trần Xá được xây dựng ở thế kỷ XVII Đình làng Thân Thượng được xâydựng với quy mô lớn vào thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVIII), trùng tu tôn tạo nhiềulần vào thời Nguyễn, lần gần đây nhất là năm Mậu Dần, niên hiệu Bảo Đại 13(1938) Với những giá trị về mặt văn hóa, nghệ thuật kiến trúc đình làng ThânThượng được UBND tỉnh xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa theo Quyết định số

286/QĐ-UBND ngày 28-6-2007 Đình làng Vọng Đông vẫn còn giữ lại một số kiếntrúc thời cổ Hiện nay, tất cả các làng đều có đình, chùa được sửa chữa, tái tạo vàxây dựng mới.

Không gian văn hóa tâm linh ngày càng được đẩy mạnh, nhất là khi cuộcsống của người dân nâng cao Việc gìn giữ, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đìnhlàng không chỉ góp phần vào việc phát huy, bảo tồn di tích chung của cả nước màcòn là không gian văn hóa lý tưởng để nhân dân thực hiện các sinh hoạt văn hóanhằm nâng cao đời sống tinh thần của người dân Việc giao lưu văn hóa cũng sẽ gópphần giáo dục các thế hệ trẻ về truyền thống, đạo đức của địa phương

Các hoạt động cộng đồng cũng thường xuyên được tổ chức Lễ hội truyềnthống tập trung vào dịp đầu xuân như đấu vật, chọi gà, bóng đá, bóng chuyền da,bóng chuyền hơi, cầu lông, hát chèo, hát quan họ Tuy nhiên, quy mô lễ hội chưarộng, chủ yếu tập trung tại các hội làng Xã Yên Trung còn có dòng sông Cầu thơmộng chảy qua là một địa điểm lịch sử cho du khách tham quan và cũng mang dấu

ấn của những câu chuyện và giá trị văn hóa lịch sử

Hiện nay, việc phát triển những khu công nghiệp đã làm không gian văn hóalàng xã thay đổi đáng kể, nhiều nét văn hóa cổ xưa đã bị pha trộn bởi giao lưu, ảnhhưởng, tiếp thu văn hóa từ cư dân các vùng khác đưa đến Nếp sống chia sẻ, đùmbọc, đầm ấm của người dân cũng thay đổitheo hướng gấp gáp, khép kín của xã hộicông nghiệp Tuy nhiên, nhìn nhận sự thay đổi văn hóa từ khía cạnh về sự vận động

và phát triển của xã hội thì đó là điều tất yếu xảy ra Thực hiện nếp sống văn minhtheo Nghị quyết 20, 22 của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh, xây dựngcác gia đình văn hóa, làng văn hóa, công sở văn hóa Ngoài các yếu tố văn hóatruyền thống thì việc tiếp thu yếu tố văn hóa mới đã tạo nên một bức tranh văn hóa

đa dạng, phong phú nhiều sắc màu trong đời sống tinh thần của người dân xã YênTrung

Tiểu kết chương 1

Để tiến hành nghiên cứu vấn đề chức năng kinh tế gia đình người Việt, họcviên đã áp dụng lý thuyết về cấu trúc chức năng, sử dụng nhiều phương pháp nghiêncứu trong dân tộc học và nhân học, đặc biệt là phương pháp điền dã với kỹ thuậtphỏng vấn sâu kết hợp phiếu bảng hỏi đã góp phần làm rõ hơn vấn đề lý luận, bảnchất của đối tượng nghiên cứu

Với vị trí địa lý, giao thông, điều kiện tự nhiên thuận lợi, xã Yên Trung hội tụcác yếu tố để thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào tổ chức hoạt động kinh doanh, giúpcho địa phương có nền kinh tế phát triển, đời sống tinh thần, văn hóa, xã hội đượcnâng cao Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đó thì còn những hạn chế nhữnggiá trị đạo đức trong gia đình bị mai một, xuất hiện nhiều quan niệm giá trị mới củacác thành viên trong gia đình bên cạnh những quan niệm và giá trị cũ, môi trường ônhiễm Bởi vậy, chính quyền địa phương cần có những định hướng đúng đắn vàkịp thời để phát huy mặt tích cực hài hòa giữa nền kinh tế phát triển với các giá trịgia đình truyền thống và hiện đại

Chương 2 CHỨC NĂNG KINH TẾ GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT Ở

XÃ YÊN TRUNG

Chức năng kinh tế của gia đình là hoạt động tiền đề để thực hiện các chứcnăng khác Đó là chức năng không thể thiếu của bất kỳ loại hình gia đình nào, nhằmchăm lo và thỏa mãn đời sống vật chất của các thành viên trong gia đình, tạo ra sựgắn bó và ràng buộc giữa các thành viên gia đình trên cơ sở lợi ích kinh tế Gia đìnhkhông thể bền vững nếu nó không làm chức năng là một đơn vị kinh tế Chức năngkinh tế của gia đình bao gồm cả chức năng tổ chức sản xuất, chức năng tiêu dùng,chức năng phân phối, và chức năng tích lũy

Qua tìm hiểu, phân tích về chức năng kinh tế gia đình tại xã Yên Trung,huyện Yên Phong đã thấy sự thay đổi về vai trò của gia đình trong việc tổ chức các

hoạt động kinh tế, thể hiện rõ ràng qua hai giai đoạn: giai đoạn trước năm 2006, khiYên Trung vẫn là một xã thuần nông, hoạt động kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, giađình với chức năng sản xuất mang tính tự cung tự cấp Giai đoạn sau năm 2006 đến

2017, khi xuất hiện khu công nghiệp Sam Sung tại địa bàn, hoạt động kinh tế đãchuyển đổi theo hướng sản xuất hàng hóa và các ngành dịch vụ, chức năng sản xuấtcủa gia đình vượt khỏi phạm vi sản xuất để chỉ phục vụ cho gia đình mà sản xuấtcòn mang tính trao đổi hàng hóa, tạo thu nhập Từ sự thay đổi trong chức năng sảnxuất đó kéo theo sự thay đổi chức năng phân phối, tiêu dùng, tích lũy

2.1.1 Các hoạt động sản xuất của gia đình trước 2006

Trước năm 2006, hoạt động sản xuất chính của các gia đình ở xã Yên Trung

là làm nông nghiệp, ngoài ra còn làm thủ công và tiểu thủ công nghiệp, chiếm tỉ lệnhỏ trong cơ cấu các hoạt động sản xuất

2.1.1.1 Nông nghiệp

Xã Yên Trung có điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý thuận lợi, địa hình tương đốibằng phẳng, đất đai màu mỡ, phì nhiêu do hệ thống sông Cầu và sông Thái Bình bồiđắp Đất ở đây chủ yếu là đất thịt, đất cát pha Đất thịt có độ thấm nước, nhiệt độ,không khí điều hoà thuận lợi cho các quá trình lý hoá xảy ra trong đất Bởi vậy màloại đất này rất dễ dàng canh tác, phù hợp cho việc trồng lúa và cây hoa màu

Trồng trọt: Yên Trung gắn liền với sản xuất lúa nước từ lâu đời, là một xã

nông nghiệp, cơ cấu kinh tế chính là trồng lúa và cây lúa được coi là cây trồngchính của các gia đình Một năm các gia đình cấy hai vụ vụ lúa Đông Xuân và vụ

Hè Thu Vụ Đông Xuân bắt đầu gieo cấy từ tháng 1 (âm lịch) và vụ Hè Thu bắt đầugieo cấy từ tháng 6 (âm lịch).

Các bước chuẩn bị trước khi cấy lúa xuống cấy: Làm đất là khâu quan trọng

để đảm bảo yêu cầu đất phù hợp cho cây lúa Ngay sau khi thu hoạch xong, các giađình phân công người đi cày ải các ruộng để phơi đất, giúp giải phóng dinh dưỡngtrong đất, làm hạn chế các độc tố gây hại cây trồng và giúp tiêu diệt tàn dư dịch hạitrong đất Sau khi gần đến vụ cấy, ruộng được cày, bừa kỹ, phải làm bờ giữ nướclàm sao cho đất thật nhuyễn, mặt ruộng phải phẳng giúp thuận lợi cho cấy và điềutiết nước Chọn giống và gieo mạ: Tùy theo giống lúa để xác định tuổi mạ, thời vụ

và phương pháp gieo mạ để có thể đem mạ đi cấy Người dân thường đếm số lá mạ(khoảng 5-6 lá mạ sân và 2-3 lá mạ gieo trực tiếp trên nền đất ruộng) hoặc thườngước lượng 25 đến 30 ngày có thể đưa mạ đi cấy Việc chăm sóc cây lúa: bón phâncho cây lúa, làm giảm độ phèn chua, tăng mùn cho đất bằng phân chuồng hoai mụchoặc phân hữu cơ, phân vô cơ, đảm bảo đủ nước tưới, chống sâu bọ, ốc bươu vàng,diệt cỏ cho ruộng lúa Sau khi thu hoạch, các gia đinh phơi khô và được cất giữ, bảoquản trong các hòm bằng gỗ hoặc bằng tôn (gọi là hòm cáng) Quá trình sản xuất từkhâu làm đất, gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch, bảo quản sản phẩm đều đượcthực hiện một cách thủ công, mất nhiều công sức, năng suất thấp

Người dân thường trồng các loại giống lúa như: CR 203, TBR 225, BC 15,khang dân, bắc thơm Trong đó, trung bình mỗi loại giống lúa cho năng suất là 2tạ/sào, riêng lúa bắc thơm cho năng suất thấp hơn (trung bình khoảng 1,8 tạ/ sào),nhưng chất lượng gạo ngon và thơm hơn tất cả các giống lúa nêu trên nên người dânchỉ trồng số lượng ít để ăn, phổ biến là trồng các giống lúa còn lại

Thời gian thu hoạch của cây lúa khoảng 4đến 5 tháng kể từ khi gieo mạ Cácgia đình đều cấy lúa, gia đình ít ruộng nhất là 5 sào1, gia đình nào nhiều ruộng cấykhoảng 1 mẫu2 Trung bình thu nhập của một gia đình theo diện tích đất ruộng

11 sào Bắc Bộ là 360m 2

21 mẫu tương đương với 3.600m 2

khoảng 1 tấn đến 2 tấn/năm Giá thóc khoảng 7.000 đồng/kg, thu nhập từ cấy lúakhoảng 14 triệu đến 21 triệu/năm Năm 2017, toàn xã cấy được 1.333 ha lúa Năngsuất bình quân đạt 55,6 tạ/ ha Tổng sản lượng lương thực đạt 7.850 tấn, lương thựcbình quân đầu người là 715 kg/năm.

Ngoài ra các gia đình còn trồng hoa màu: Lạc, đỗ, ngô, khoai tây, khoai lang,các loại rau Các cây trồng phổ biến và theo vụ hàng năm như: Cây lạc thường trồngvào khoảng tháng riêng và cho thu hoạch sau 6 tháng Cây khoai tây được trồng vàokhoảng tháng 8, sau 70 ngày được thu hoạch Ngoài ra còn trồng xen kẽ đỗ với lạc,khoai lang, cây ngô để làm thức ăn phục vụ chăn nuôi Diện tích đất trồngmàu lêntới 236,1 ha Trong đó, khoai tây 59,6 ha, ngô 55 ha, khoai lang 30 ha, các loại rau95,5 ha

Chăn nuôi: Trước năm 2006, nguồn sản xuất thứ hai của các gia đình trong

xã Yên Trung sau trồng trọt là chăn nuôi Vật nuôi gồm gia súc (trâu, bò, lợn ) vàgia cầm (gà, vịt, ngan, ngỗng, chim) Việc chăn nuôi góp phần cải thiện bữa ăntrong gia đình là chính, và phục vụ các ngày hội hè, đình đám, một số gia đình nuôi

số lượng lớn để bán nhưng không nhiều Trung bình mỗi hộ gia đình nuôi ít nhất 1con lợn Năm 2017, toàn xã có 151 hộ nuôi từ 20 con lợn trở lên Tổng đàn lợntrong toàn xã là 14.830 con Đàn bò có 1.502 con, đàn trâu có 362 con Trâu bò chủyếu nuôi lấy sức kéo Toàn xã có 45 hộ gia đình nuôi từ 100 con gia cầm trở lên.Nuôi thả cá phát triển, yên Trung có 60 hộ nuôi cá với diện tích là 23,7 ha

2.1.1.2 Tiểu thủ công nghiệp

Yên Trung phát triển nghề sản xuất đồ gỗ nội thất nhưng còn nhỏ lẻ Song,đây cũng là một hoạt động đem lại thu nhập chính cho những hộ gia đình đó Cácmặt hàng sản xuất chủ yếu là: Giường, tủ, bàn ghế và đồ gia dụng Ông chủ xưởng

gỗ sẽ làm hoàn thiện một loại sản phẩm ở tất cả các khâu từ khâu thô đến khâu hoànthiện Khâu thô như: chọn gỗ, cưa sẻ, đục, đóng, lắp giáp, đánh giấy ráp bằng thaotác thủ công Khâu hoàn thiện: pha vecni, đánh vecni bằng thủ công, chờ khô, lên

màu vàng óng Sau đó đóng gói sản phẩm và vận chuyển đến các gia đình đặt hàng.

Số lượng hàng thường nhận làm theo đơn đặt hàng từ các gia đình riêng, số lượng ít.Một số gia đình có có con cái đi học thêm nghề mộc, đục, trảm nhưng do thiếu vốnnên phải đi làm thuê cho các chủ ở nơi khác Chủ yếu là làm gia công cho ông chủ ởPhù Khê, Đồng Kỵ, Từ Sơn, Bắc Ninh Toàn xã có 30 hộ gia đình có xưởng sảnxuất đồ gỗ Nhân lực làm việc chủ yếu là các thành viên trong gia đình, ngoài ra nếuthêm thợ phụ thì đó là những người thân trong họ hoặc người trong làng muốn họcthêm nghề mộc và xin theo gia chủ để vừa làm vừa học

2.11.3 Dịch vụ

Trước 2006, các ngành hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ tại xã Yên Trungkhông phát triển Một số người dân trong làng đi làm xe ôm nhưng chỉ làm lúc nôngnhàn và thường đi chạy xe ở các nơi khác trong thời gian rảnh rỗi hoặc phục vụ nhucầu vận chuyển và đi lại của người dân trong làng Một vài hộ gia đình có nghề làmbánh tẻ, bún hay dịch vụ giết mổ lợn bán tại chợ Đông Thái

Với nghề chính là sản xuất nông nghiệp, nguồn thu nhập chính của gia đình

từ làm ruộng, làm vườn.Việc thu bán các sản phẩm nông nghiệp còn phụ thuộcnhiều yếu tố về sử dụng kỹ thuật trong gieo trồng, giống cây, thời tiết khí hậu nênthu nhập từ trồng trọt thường bấp bênh, năng suất thấp không đáp ứng đủ nhu cầuchi tiêu của gia đình Do đó, phần lớn các hộ gia đình phải làm thêm nghề phụ hoặc

đi làm thuê để tăng nguồn thu nhập Theo người dân trong thôn Âp Đồn cho biết:

“Khi đó các gia đình trong thôn đều làm ruộng cả, ruộng chia theo nhân khẩu và

một số gia đình có ruộng vỡ thêm được Làm ruộng mà được mùa thì cũng đủ ăn, còn không cứ qua tết là hết gạo, vì phải bán thóc đi để trang trải cho sinh hoạt hàng ngày Bởi thế mà người dân sau vụ cấy, vụ gặt đều tranh thủ đi làm thuê ở các nơi như đánh giấy giáp, phụ hồ, khuân vác gỗ, sắt ở Đồng Kỵ, hoặc buôn đồng nát, làm xe ôm ở Lạng Sơn ” (Nam, 54 tuổi, nông dân).

Sản xuất nông nghiệp vẫn mang tính tự cung tự cấp, quy mô nhỏ lẻ, manhmún Mỗi gia đình giống như một đơn vị kinh tế độc lập, các khâu trong quá trìnhsản xuất tương đối khép kín từ khâu chọn cây giống, làm đất, chăm sóc, bảo quản,chế biến đều được các gia đình thực hiện riêng biệt.

Trong nông nghiệp có nhiều khâu công việc nên đòi hỏi nhiều nhân lực, mỗi thànhviên trong gia đình đều được phân công theo nhiệm vụ, khâu sản xuất để thực hiện.Các loại nông sản chủ yếu phục vụ gia đình, cấy lúa để cung cấp nguồn lương thực,phục vụ chăn nuôi Chăn nuôi không nằm ngoài mục đích cung cấp nguồn thựcphẩm, bổ sung chất đạm cho bữa ăn hàng ngày của gia đình Chính sự tự cung tựcấp đó mà hệ thống các chợ thưa thớt, giao thương và sản xuất hàng hóa hạn chế.Duy nhất có chợ Đông Thái ở xã Đông Xuyên (giáp thôn Lương Tân và ChínhTrung) là nơi bà con trao đổi và bán các sản phẩm từ nông nghiệp

Phân công lao động trong gia đình

Kinh tế chủ đạo vẫn là nông nghiệp với hoạt động chính trồng trọt và chănnuôi, các thành viên trong gia đình lao động trên diện tích đất nông nghiệp của giađình Với phương thức sản xuất manh mún, nhỏ lẻ theo phương thứcthủ công nêncần nhiều nhân lực Sự phân công lao động trong gia đình được tổ chức theo nghề,theo giới và theo độ tuổi Trong sản xuất nông nghiệp: nam giới (đại diện là ngườichồng) đảm nhiệm các công việc nặng nhọc, đòi hỏi sức cơ bắp lớn như cày bừa,khuân vác, là người mang lại thu nhập chính cho gia đình; còn nữ giới (đại diện làngười vợ) thường lo những khâu công việc đòi hỏi sự cần mẫn, bền bỉ, dẻo dai nhưcấy, gặt, chăm sóc con nhỏ Một số việc cả nam và nữ cùng tham gia như làm cỏ,nhổ mạ, gánh phân, gánh lúa Người lớn thường làm các công việc nặng nhọc, còntrẻ con phụ việc (nấu cơm, quét nhà.), người già còn sức khỏe thì chăm sóc trẻ em Tất cả các thành viên trong gia đình có mối quan hệ gắn bó thân thiết với nhau, đảmnhiệm các công việc nhất định để đảm bảo hoạt động trong gia đình được liên tục.Trong sản xuất thủ công (nghề mộc) thì nam giới đảm nhiệm công việc đóng đồ Nữ

giới chỉ giúp các khâu phụ như đánh giấy ráp, làm nhẵn sản phẩm Sự phân công laođộng đã cho thấy sự gắn kết của các thành viên trong gia đình, các vị trí công việcđược kết nối để để hoàn thiện sản phẩm.

2.1.2 Hoạt động sản xuất trong gia đình từ 2006 - 2017

Qua khảo sát nhanh mức sống hiện nay của người dân xã Yên Trung chothấy, trong số 101 hộ gia đình thì có 86 hộ gia đình tự đánh giá ở mức khá giả, 15

hộ gia đình tự nhận có mức sống trung bình, không có hộ nghèo

2.1.2.1 Nông nghiệp

Trồng trọt: Yên Trung vốn là xã thuần nông, nhiều năm liền thuộc diện khó

khăn của Yên Phong Nhưng gần chục năm trở lại đây, sau khi một phần diện tíchđất canh tác của xã bị thu hồi để quy hoạch sang xây dựng khu công nghiệp, diệntích đất cấy lúa giảm đi đáng kể Năm 2017, toàn xã cấy được 746 ha lúa, trong đóđất nông nghiệp bỏ hoang cả 2 vụ là 85 ha Các gia đình chủ yếu là trồng các giốnglúa lai của Trung Quốc, khang dân, nếp và một số giống lúa khác Diện tích hoamàu còn 59 ha (giảm 2 ha so với cùng kỳ) Tổng sản lượng lương thực quy ra thócđạt 4.316 tấn Hiện nay, các hộ gia đình vẫn cấy lúa nhưng không phải là hoạt độngmang lại thu nhập chính cho các gia đình

Dù diện tích đất nông nghiệp không còn nhiều nhưng do thực hiện đưa cơgiới hóa vào sản xuất, nhiều giống lúa mới cho năng suất cao nên trồng trọt của các

hộ gia đình vẫn đem lại giá trị đóng góp tích cực Hiện tại, các hoạt động cày ruộng,gặt lúa đều sử dụng máy móc hiện đại Theo báo cáo năm 2017, xã có 178 máy cày,

14 máy tuốt lúa, 5 máy gặt

Các hoạt động sản xuất để tiêu dùng của gia đình vẫn theo hình thức tự cung

tự cấp, rất ít hộ có lương thực bán Qua khảo sát thí điểm 101 hộ, chỉ có 10 hộ cóbán lương thực, tuy nhiên, nguồn thu tiền mặt từ hoạt động này rất thấp Trong khi

đó, 90,1 % hộ gia đình trồng lúa chỉ để cung cấp lương thực cho gia đình còn 0,9 %

hộ gia đình có lương thực thừa để bán Vì vậy, hiện nay sản xuất lương thực không

phải là nguồn thu nhập chính của các hộ gia đình người Việt ở xã Yên Trung (xemBảng 2.1).

Bảng 2.1: Thu nhập quy ra tiền mặt của hộ gia đình từ hoạt động

Qua Bảng 2.2 cho thấy, trong 101 hộ gia đình được khảo sát thì có tới 88,1%các gia đình không trồng trọt rau màu, còn 11,9% các gia đình vẫn trồng trọt raumàu Mức thu nhập từ nguồn trồng rau màu thấp, tuy nhiên, nguồn thu nhập từtrồng rau màu cao hơn nguồn thu nhập từ sản xuất lương thực Các sản phẩm rau,màu được trồng tập trung ở một số gia đình Họ trồng rau quanh năm để cung cấpcho thị trường

sản xuất lương thực năm 2017