Nhân tố tác động đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán trong môi trường ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp – Trường hợp Việt Nam (tt)

Bên cạnh đó, một số nghiên cứu về chủ đề HTTT/ hệ thống ERP đã nghiên cứu trên những nhóm đối tượng sử dụng HTTT/ hệ thống ERP khác nhau như nghiên cứu của Kanellou và Spathis 2013 tìm h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

- -

PHẠM TRÀ LAM

NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CẢM NHẬN KẾT QUẢ CÔNG VIỆC CỦA NHÂN VIÊN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ỨNG DỤNG HỆ THỐNG HOẠCH ĐỊNH NGUỒN LỰC DOANH NGHIỆP –

TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM

Chuyên ngành : Kế toán

Mã số : 9340301

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh – Năm 2018

Công trình được hoàn thành tại:

Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Võ Văn Nhị

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án tiến sĩ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp trường họp tại:

Vào hồi giờ ngày tháng năm Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

1 Giới thiệu

1.1 Sự cần thiết của đề tài

Công nghệ thông tin có thể làm thay đổi hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp khiến doanh nghiệp vượt qua đối thủ cạnh tranh (Wei và Wang, 2004) Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp - ERP (Enterprise Resource Planning) là một trong những kỹ thuật CNTT

ra đời vào giữa cuối thập niên 1990 (Gunyung và cộng

sự, 2009) và ngày nay, nó đang được sử dụng rộng rãi

trong các doanh nghiệp Tại Việt Nam, mặc dù việc ứng

dụng hệ thống ERP phát triển sau thế giới nhưng theo Báo cáo Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2017, tính đến hết năm 2016 cả nước có 17% doanh nghiệp sử dụng hệ thống ERP Con số này cho thấy hiện tại các doanh nghiệp Việt Nam đã quan tâm và ứng dụng hệ thống ERP nhưng vẫn còn khá ít Tuy nhiên, chắc chắn rằng hệ thống ERP đã và sẽ được ứng dụng một cách phổ biến do ERP được như xem là một giải pháp công nghệ tối ưu đối với hoạt động quản trị thông tin hữu hiệu

và hiệu quả (Françoise và cộng sự, 2009) Vấn đề đặt ra

là hệ thống ERP nên ứng dụng như thế nào để được xem

là thành công?

Theo Markus và Tanis (2000), nghiên cứu về hệ thống ERP là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu hệ thống thông tin Nhìn chung, các vấn đề trong sử dụng hệ thống ERP có sự liên kết về mặt khái niệm một cách mạnh mẽ với mọi lĩnh vực lớn của HTTT (Markus và Tanis, 2000) Do đó, có thể vận dụng các lý thuyết hay các nghiên cứu về HTTT cho nghiên cứu về hệ thống

ERP Nghiên cứu này là một trong những nghiên cứu đi theo xu hướng trên

Kết quả công việc (job performance) là một chỉ số quan trọng trong việc đo lường sự thành công của một HTTT (Sykes và cộng sự (2014), Nah và cộng sự (2003), Umble và cộng sự (2003)) Một số nghiên cứu trên thế giới đã quan tâm nghiên cứu về kết quả công việc của cá nhân trong môi trường ERP như nghiên cứu của Bradford và Florin (2003), Kositanurit và cộng sự (2006), Park và cộng sự (2007), Sykes và cộng sự (2014), Sykes (2015) và Rajan và Baral (2015) Tuy nhiên, mỗi nghiên cứu lại khám phá ra các yếu tố tác động đến kết quả công việc cá nhân sử dụng ERP là khác nhau

Theo Sykes và cộng sự (2014), nếu việc ứng dụng ERP không được chấp nhận, nó dẫn đến hậu quả là kết quả công việc của cá nhân thấp hơn từ đó kéo theo tỷ lệ nghỉ việc của nhân viên gia tăng Bên cạnh đó, nếu kết quả công việc của cá nhân đạt ở mức độ thấp thì nó sẽ tác động xấu đến kết quả hoạt động của tổ chức (Kositanurit

và cộng sự, 2006) Xét ở khía cạnh kế toán, khi ứng dụng hệ thống ERP, cách thức thu thập, lưu trữ, truyền thông và sử dụng dữ liệu kinh doanh trong doanh nghiệp

bị thay đổi đáng kể và những thay đổi này đã ảnh hưởng đến kế toán (Sutton, 2006) Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu là bằng chứng khoa học về việc ứng dụng hệ thống ERP và tác động của chúng vào kế toán vẫn còn rất ít (Granlund và Malmi, 2002; Sutton, 2006) Trong nghiên cứu của Wongpinunwatana và cộng sự (2000), các tác giả đã nghiên cứu về kết quả công việc của nhân

viên kiểm toán trong môi trường ERP Bên cạnh đó, một

số nghiên cứu về chủ đề HTTT/ hệ thống ERP đã nghiên cứu trên những nhóm đối tượng sử dụng HTTT/ hệ thống ERP khác nhau như nghiên cứu của Kanellou và Spathis (2013) tìm hiểu tác động của lợi ích kế toán đến

sự thỏa mãn đối với hệ thống ERP của người sử dụng với 2 nhóm đối tượng khác nhau là nhân viên CNTT và nhân viên kế toán; hay nghiên cứu của Tesch và cộng sự (2003) và nghiên cứu của Ragu-Nathan và cộng sự (2008) đã nghiên cứu sự thỏa mãn của các bên liên quan theo 3 nhóm người sử dụng HTTT gồm chuyên gia HTTT, nhà quản trị dự án HTTT và người dùng cuối,… Điều này chứng tỏ rằng, nghiên cứu chuyên sâu về kết quả công việc của từng nhóm đối tượng (các bên liên quan) sử dụng hệ thống ERP là cần thiết

Một cách khái quát, việc nghiên cứu chuyên sâu về một đối tượng cụ thể khi sử dụng hệ thống ERP là cần thiết

Do đó, nghiên cứu này tiếp nối các nghiên cứu về kết quả công việc cá nhân sử dụng hệ thống ERP nhưng nhấn mạnh đối với các cá nhân làm công tác kế toán nhằm bổ sung hiểu biết về vấn đề ứng dụng ERP ở góc

độ cá nhân với những nhóm đối tượng sử dụng khác nhau Nhìn chung, các nghiên cứu đi trước đã nghiên cứu về vấn đề sử dụng HTTT/ hệ thống ERP với những nhóm đối tượng sử dụng khác nhau, tuy nhiên, trong bối cảnh ứng dụng hệ thống ERP, chưa có nghiên cứu về kết quả công việc của nhân viên kế toán như chủ đề của nghiên cứu này Hơn nữa, bởi các nhân viên kế toán là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ khi hệ thống ERP được ứng dụng (Scapens và Jazayeri's (2003), Newman và Westrup (2005)), đồng thời nếu các nhân

viên kế toán cảm nhận rằng kết quả công việc của họ không cao hơn khi sử dụng hệ thống ERP thì có khả năng họ sẽ không tiếp tục làm việc tại doanh nghiệp hiện tại và hậu quả là có thể dẫn đến sự thất bại trong ứng dụng hệ thống ERP của doanh nghiệp Như vậy, chủ đề nghiên cứu về kết quả công việc của nhân viên kế toán trong bối cảnh ứng dụng hệ thống ERP là cần thiết Kế thừa các nghiên cứu tìm hiểu nhân tố tác động đến kết quả công việc cá nhân sử dụng HTTT, nghiên cứu này tìm kiếm các nhân tố tác động đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán trong bối cảnh ứng dụng ERP

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát: Xác định yếu tố chính tác động

đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán

sử dụng hệ thống ERP trong doanh nghiệp

Mục tiêu cụ thể

- Xem xét tác động sự phù hợp giữa nhiệm vụ kế toán

và hệ thống ERP đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP

- Xem xét tác động của lợi ích kế toán do ứng dụng ERP đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên

kế toán sử dụng hệ thống ERP

- Xem xét tác động của cảm nhận tính hữu ích của hệ thống ERP đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP

- Xem xét tác động của sự thỏa mãn trong công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP đến cảm

nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu/ khảo sát: Nhân viên kế toán sử

dụng hệ thống ERP trong doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng hệ thống ERP

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài thực hiện tại Việt Nam, cụ

thể là các doanh nghiệp đã ứng dụng hệ thống ERP tại Việt Nam Các dữ liệu khảo sát sử dụng trong nghiên cứu được thu thập trong vòng 3 tháng, từ tháng 5 năm

2017 đến tháng 8 năm 2017

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Do mục tiêu của nghiên cứu này là nhằm kiểm định lý thuyết khoa học nên phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng dựa vào quy trình suy diễn (Nguyễn Đình Thọ, 2013)

Nghiên cứu sơ bộ: Dựa vào thang đo các khái niệm

nghiên cứu được kế thừa từ các nghiên cứu liên quan, một nghiên cứu sơ bộ được thực hiện để đạt được mục tiêu kiểm định giá trị và độ tin cậy của thang đo các khái niệm trong mô hình nghiên cứu đề xuất Để đánh giá độ tin cậy của thang đo, nghiên cứu sử dụng phân tích hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha Để đánh giá giá trị của thang

đo, phân tích nhân tố khám phá EFA sẽ được sử dụng nhằm đánh giá hai giá trị quan trọng của thang đo gồm giá trị hội tụ và giá trị phân biệt (Nguyễn Đình Thọ, 2013) Nghiên cứu sơ bộ có kích thước mẫu là 110 cá

nhân Kết quả nghiên cứu sơ bộ cho ra một mô hình đo

lường chính thức

Nghiên cứu chính thức: Dựa vào mô hình đo lường có

được từ kết quả nghiên cứu sơ bộ, bảng khảo sát chính thức đã được gửi đến các đối tượng khảo sát Nghiên cứu chính thức được dùng để khẳng định lại độ tin cậy, giá trị của thang đo và mô hình đo lường cũng như kiểm định các giả thiết nghiên cứu Kỹ thuật PLS_SEM được

sử dụng để xử lý dữ liệu định lượng Kích thước mẫu chính thức là 219 cá nhân Do áp dụng kỹ thuật phân tích

dữ liệu là PLS_SEM nên quy trình nghiên cứu chính thức được thực hiện theo gợi ý của Hair và cộng sự

(2016)

1.5 Ý nghĩa của nghiên cứu

Về mặt lý thuyết: Kết quả của nghiên cứu góp phần bổ sung bằng chứng thực nghiệm trong việc áp dụng các lý thuyết nền gồm lý thuyết sự phù hợp giữa nhiệm vụ và công nghệ (TTF), mô hình kết hợp TAM và TTF, mô hình xác nhận – kỳ vọng (ECM) và mô hình thành công của HTTT trong bối cảnh ứng dụng hệ thống ERP Bên cạnh đó, nghiên cứu này cũng đã góp phần bổ sung vào

cơ cở lý luận về sự thành công của hệ thống ERP cụ thể

là cảm nhận kết quả công việc của người sử dụng hệ thống ERP Nó có thể là tài liệu tham khảo có giá trị cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên trong lĩnh vực kế toán và quản trị kinh doanh, ở Việt Nam và trên thế giới về sự thành công của hệ thống ERP

Về mặt thực tiễn: Kết quả của nghiên cứu này giúp cho các doanh nghiệp đã và đang có ý định ứng dụng hệ

thống ERP cũng như các nhà cung cấp và triển khai hệ thống ERP hiểu biết hơn về sự thành công trong ứng dụng hệ thống ERP và dự báo sự thành công khi ứng dụng hệ thống này Trong nghiên cứu này, sự thành công của hệ thống ERP được đo lường bằng cảm nhận kết quả công việc của người sử dụng ERP (nhân viên kế toán) Các yếu tố đã được chứng minh là có tác động đáng kể đến cảm nhận kết quả công việc của người sử dụng hệ thống ERP gồm cảm nhận về tính hữu ích của hệ thống ERP, mức độ phù hợp giữa nhiệm vụ và hệ thống ERP

và mức độ thỏa mãn trong công việc của người sử dụng ERP

2 Khe hổng nghiên cứu

Nhằm mục tiêu xác định khe hổng nghiên cứu để hình thành đề tài nghiên cứu, các nội dung liên quan đến các nghiên cứu nước ngoài và tại Việt Nam lần lượt được giới thiệu và nhận xét trong chương 1 Ba nhóm nghiên cứu được trình bày gồm nghiên cứu nước ngoài về liên quan đến khái niệm kết quả công việc của cá nhân trong môi trường ứng dụng CNTT, các nghiên cứu nước ngoài liên quan đến các nhân tố có thể có tác động đến kết quả công việc của cá nhân trong môi trường ứng dụng CNTT

và các nghiên cứu trong nước về hệ thống ERP Các nhân tố có thể có tác động đến cảm nhận kết quả công việc của cá nhân trong môi trường ứng dụng ERP đã được giới thiệu và nhận xét gồm sự phù hợp giữa nhiệm

vụ và công nghệ, lợi ích kế toán do ứng dụng ERP, cảm nhận tính hữu ích của hệ thống ERP và sự thỏa mãn trong công việc của người sử dụng HTTT

Dựa vào các nghiên cứu đã được tổng hợp, tác giả nhận thấy:

- Do các nghiên cứu tại Việt Nam về chủ đề ERP không có nhiều và đặc biệt là nghiên cứu ERP trong lĩnh vực kế toán thì rất ít, vì vậy đây là một khe hổng nghiên cứu Nghiên cứu này được thực hiện để cung cấp một phần kiến thức về các vấn đề xoay quanh việc sử dụng hệ thống ERP trong lĩnh vực kế toán

- Các nghiên cứu nước ngoài về kết quả công việc cá nhân sử dụng hệ thống ERP chưa được thực hiện nhiều và đặc biệt là nghiên cứu về kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP (PER) thì tác giả chưa tìm thấy nghiên cứu nào Hơn nữa, trong bối cảnh tại các quốc gia khác nhau, các yếu tố tác động đến kết quả công việc cá nhân sử dụng hệ thống ERP là khác nhau, vì vậy cần thiết thực hiện chủ đề nghiên cứu này tại các quốc gia khác nhau Các nghiên cứu đi trước về kết quả công việc cá nhân

sử dụng hệ thống ERP đã chứng minh rằng có thể tồn tại mức độ khác biệt từ mỗi yếu tố cụ thể đến kết quả công việc cá nhân đối với những nhóm đối tượng sử dụng HTTT khác nhau, vì vậy cũng cần thiết thực hiện nghiên cứu về kết quả công việc cá nhân sử dụng hệ thống ERP cho các đối tượng sử dụng khác nhau như nhà quản trị, chuyên viên CNTT, nhân viên

kế toán,… Như vậy, tại một quốc gia cụ thể như Việt Nam, cần thiết nghiên cứu về chủ đề kết quả công việc cá nhân sử dụng hệ thống ERP, cụ thể là nhân viên kế toán

3 Cơ sở hình thành mô hình nghiên cứu

3.1 Các khái niệm nghiên cứu

Cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP là việc một nhân viên kế toán cảm nhận rằng với sự hỗ trợ của hệ thống ERP, họ có thể gia tăng một dãy các kết quả đầu ra trong công việc

Nghiên cứu này tìm hiểu tác động của bốn nhân tố gồm

sự phù hợp giữa nhiệm vụ và công nghệ (sự phù hợp giữa nhiệm vụ kế toán và hệ thống ERP), lợi ích kế toán

do ứng dụng ERP, cảm nhận tính hữu ích của hệ thống ERP và sự thỏa mãn trong công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP Sau đây là khái niệm của từng nhân tố:

- Sự phù hợp giữa nhiệm vụ kế toán và hệ thống ERP

là mức độ phù hợp giữa khả năng của hệ thống ERP với các yêu cầu về nhiệm vụ kế toán mà nhân viên kế toán trong doanh nghiệp phải thực hiện

- Lợi ích kế toán do ứng dụng ERP là những tác động tích cực của hệ thống ERP vào HTTT kế toán của tổ chức ứng dụng hệ thống ERP

- Cảm nhận tính hữu ích của hệ thống ERP là mức độ

mà người sử dụng hệ thống ERP tin rằng hệ thống ERP mang lại kết quả tốt cho công việc của họ

- Sự thỏa mãn trong công việc của nhân viên kế toán

sử dụng hệ thống ERP là một sự kết hợp các khía cạnh khác nhau của công việc kế toán từ việc sử dụng

hệ thống ERP khiến nhân viên kế toán hài lòng với hệ thống ERP tức là thực tế sử dụng hệ thống ERP được cảm nhận theo kỳ vọng của họ khi sử dụng hệ thống ERP cho công việc kế toán

Bảng 2.2 Tổng hợp lý do sử dụng các lý thuyết nền cho nghiên cứu

Mô hình xác nhân – kỳ vọng (ECM)

Mô hình thành công của HTTT (2013)

Mô hình xác nhân – kỳ vọng (ECM)

Mô hình thành công của HTTT (2003)

3.3 Phát triển giả thiết nghiên cứu

Dựa vào ba lý thuyết gồm lý thuyết sự phù hợp giữa nhiệm vụ và công nghệ (TTF), mô hình kết hợp TAM và TTF, và mô hình thành công của HTTT (2013), nghiên cứu phát triển giả thiết H1 Giả thiết H1 cũng được ủng

hộ dựa vào một số nghiên cứu như Norzaidi và cộng sự (2009), Teo và Bing (2008), Kositanurit và cộng sự (2006), D'Ambra và Wilson (2004a), D'Ambra và Wilson (2004b), Belanger và cộng sự (2001), Wongpinunwatana và cộng sự (2000), Goodhue và cộng

sự (1997), Goodhue và Thompson (1995), Goodhue (1995) Đặc biệt, nghiên cứu của Staples và Seddon (2004) đã chứng minh rằng TTF có tác động đến kết quả công việc cá nhân trong cả hai trường hợp sử dụng CNTT tự nguyện và sử dụng CNTT bắt buộc Trong nghiên cứu này, nếu doanh nghiệp ứng dụng hệ thống ERP thì nhân viên bắt buộc phải sử dụng hệ thống nên nghiên cứu của Staples và Seddon (2004) ủng hộ mạnh

mẽ cho giả thiết H1 với bối cảnh nghiên cứu là ERP H1: Sự phù hợp giữa nhiệm vụ kế toán và hệ thống ERP có tác động tích cực đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP Với những lập luận xuất phát từ mô hình thành công của HTTT (DeLone và McLean, 2003) có thể phát biểu giả thiết nghiên cứu H2 như sau:

H2: Lợi ích kế toán do ứng dụng ERP có tác động tích cực đến cảm nhận kết quả công việc của nhân viên kế toán sử dụng hệ thống ERP

Bảng 2.2 đã tổng hợp, dựa vào ba lý thuyết gồm mô hình kết hợp TAM và TTF, mô hình xác nhân – kỳ vọng (ECM) và mô hình thành công của HTTT (2013) nghiên cứu này phát triển giả thiết H3 Đồng thời giả thiết này cũng được ủng hộ bởi các các nghiên cứu của Rajan và Baral (2015), Escobar-Rodríguez và Bartual-Sopena (2014), Sternad và Bobek (2013), Soto-Acosta và cộng

sự (2013), Elkhani và cộng sự (2013), Zhang và cộng sự (2013), Ling Keong và cộng sự (2012), Norzaidi và cộng

sự (2009), Youngberg và cộng sự (2009), Calisir và cộng

sự (2009), Lee và cộng sự (2009), Chang (2008), Wu và cộng sự (2007), Ramayah và May-Chiun Lo (2007), Seymour và cộng sự (2007) và Amoako-Gyampah và Salam (2004), bởi các nghiên cứu này đều chứng minh rằng cảm nhận tính hữu ích của HTTT/ hệ thống ERP có tác động tích cực đến hành vi sử dụng HTTT/ hệ thống ERP, mà hành vi sử dụng HTTT có tác động đến kết quả công việc cá nhân sử dụng HTTT (Rajan và Baral, 2015)) Bên cạnh đó, nghiên cứu của Goodhue (1995) đã chứng minh rằng cảm nhận tính hữu ích của CNTT có tác động tích cực đến kết quả công việc của cá nhân sử dụng CNTT Dựa vào các lập luận trên, nghiên cứu này giả định rằng cảm nhận tính hữu ích của hệ thống ERP

có tác động tích cực đến kết quả công việc của nhân viên

kế toán sử dụng hệ thống ERP