BÀI 4: CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á (Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX) 1. Quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân vào các nước Đông Nam Á Nguyên nhân Các nước tư bản cần thị trường, thuộc địa nên đẩy mạnh xâm lược thuộc địa. Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan trọng. Các nước Đông Nam Á giàu tài nguyên thiên nhiên, có nền văn hóa lâu đời. Chế độ phong kiến ở các nước Đông Nam Á đang lâm vào khủng hoảng về chính trị, kinh tế, xã hội. Quá trình xâm lược
Trang 1BÀI 4: CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á
(Cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX)
1 Quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân vào các nước Đông Nam Á
* Nguyên nhân
- Các nước tư bản cần thị trường, thuộc địa nên đẩy mạnh xâm lược thuộc địa
- Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan trọng
- Các nước Đông Nam Á giàu tài nguyên thiên nhiên, có nền văn hóa lâu đời
- Chế độ phong kiến ở các nước Đông Nam Á đang lâm vào khủng hoảng về chính trị, kinh tế, xã hội
* Quá trình xâm lược
Tên các nước
Đông Nam Á
Thực dân Xâm lược Thời gian hoàn thành xâm lược In-đô-nê-xi-a Hà Lan Giữa XIX Hà Lan hoàn thành xâm chiếm và lậpách thống trị
Phi-lip-pin
Tây Ban Nha Giữa thế kỉ XVI Tây Ban Nha thống trị
Mĩ
- Năm 1898 Mĩ chiến tranh với Tây Ban Nha, hất cẳng Tây Ban Nha khỏi Phi-lip-pin
- Năm 1899-1902 Mĩ chiến tranh xâm lược Philíppin, biến quần đảo, này thành thuộc điạ của Mĩ
Miến Điện Anh Năm 1885 Anh thôn tính Miến Điện rồi sát nhậpnước này thành 1 tỉnh của Ấn Độ.
Mã Lai Anh Đầu thế kỉ XX, Mã - lai trở thành thuộc địa củaAnh
Việt Nam, Lào,
Cam-pu-chia Pháp
Cuối thế kỉ XIX, Pháp hoàn thành xâm lược 3 nước Đông Dương
Đôngtimo
Bồ Đào Nha Từ thế kỉ XVI Inđônêxia 1975 bị Inđônêxia thôn tính, 1 năm sau trở thành 1tỉnh của Inđônêxia
Xiêm (Thái Lan) Anh - Pháptranh chấp Xiêm vẫn giữ được độc lập tương đối về chính trị
2 Phong trào chống thực dân Hà Lan của nhân dân In-đô-nê-xi-a.
* Nguyên nhân: Chính sách thống trị của thực dân Hà Lan đã làm bùng nổ nhiều
cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc
* Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:
- 1825-1830: Cuộc khởi nghĩa A - chê do hoàng tử Đi-pô-nê-gô-rô vương quốc
Yogyacata lãnh đạo, được đông đảo nhân dân trên đảo Giava và các đảo khác đi theo, là cuộc nổi dậy lớn nhất của người Inđônêxia hồi đầu thế kỉ XIX
Trang 2- 10 – 1873, nhân dân A-chê anh dũng chiến đấu chống lại 3000 quân Hà Lan đổ
bộ lên vùng này
- Cuộc khởi nghĩa nông dân do Sa-min lãnh đạo năm 1890
- Phong trào công nhân cũng sớm hình thành với sự ra đời của các tổ chức: Hiệp hội công nhân đường sắt (1905), Hiệp hội công nhân xe lửa (1908) Tháng 12/1914, Liên minh xã hội dân chủ Inđônêxia ra đời nhằm tuyên truyền chủ nghĩa Mác trong công nhân đặt cơ sở cho Đảng Cộng sản ra đời (5/1920)
- Giai cấp tư sản dân tộc, tầng lớp trí thức tiếp thu tư tưởng dân chủ tư sản châu
Âu, đóng vai trò nhất định trong phong trào yêu nước ở Inđônêxia đầu thế kỉ XX
3 Phong trào chống thực dân ở Phi-lip-pin:
a Chống thực dân Phi-líp-pin:
* Nguyên nhân
- Thực dân Tây Ban Nha đặt ách thống trị trên 300 năm ở Philíppin, khai thác bóc lột triệt để tài nguyên và sức lao động
- Mâu thuẫn giữa nhân dân Philíppin và thực dân Tây Ban Nha ngày càng gay gắt dẫn đến phong trào đấu tranh bùng nổ
* Phong trào đấu tranh
- Năm 1872 khởi nghĩa của nhân dân thành phố vi-tô, nghĩa quân làm chủ Ca-vi-tô được 3 ngày thì thất bại
- Vào những năm 90 của thế kỉ XIX, ở Philíppin xuất hiện 2 xu hướng chính trong phong trào giải phóng dân tộc
Nội dung Xu hướng cải cách Xu hướng bạo động
Lực lượng tham gia
Năm 1892 thành lập “Liên minh Philíppin”, bao gồm trí thức yêu nước, địa chủ,
tư sản tiến bộ, một số dân
nghèo
Tháng 7 – 1892 thành lập “Liên hiệp những người con yêu quý của nhân dân” (KATIPUNAN) tập hợp chủ yếu là nông dân, dân
nghèo thành thị Hình thức đấu tranh Đấu tranh ôn hòa là cuộc khởi nghĩa 28 - 8 – 1896 Khởi nghĩa, vũ trang tiêu biểu
Chủ trương đấu
tranh
Tuyên truyền, khơi dậy ý thức dân tộc, đòi quyền bình đẳng cho người
Phi-líp-pin
Đấu tranh lật đổ ách thống trị của Tây Ban Nha, xây dựng quốc gia
độc lập
Kết quả - ý nghĩa Tuy thất bại nhưng Liên
minh đã thức tỉnh, tinh thần dân tộc, chuẩn bị tư tưởng cho cao trào cách mạng sau này
Khởi nghĩa 28- 8-1896 được nhân dân hưởng ứng nhiệt liệt Phong trào kháng chiến chống thực dân
đã lan rộng toàn quần đảo Tại nhiều vùng giải phóng chính quyền nhân do KATIPUNAN lãnh đạo được thiết lập, tiến hành chia ruộng đất cho nông dân tiến
Trang 3tới thành lập nền cộng hòa.
Sau đó Bô-ni-pha-xi-ông bị sát hại, KATIPUNAN tan rã (1897)
b.Phong trào đấu tranh chống Mĩ
- Tháng 4 – 1898, Mĩ gây chiến với Tây Ban Nha dưới danh nghĩa ủng hộ cuộc đấu tranh chống thực dân của nhân dân Phi-líp-pin
- Tháng 6 – 1898, Mĩ dựng A-ghi-nan-đô lên làm Tổng Thống nước Cộng hòa Phi-líp-pin
- Sau khi Tây Ban Nha thua trận, quân Mĩ đổ bộ chiếm Ma-ni-la và nhiều nơi trên quần đảo
- Nghĩa quân Phi-líp-pin chuyển sang đấu tranh chống Mĩ xâm lược Nhân dân Phi-líp-pin anh dũng chống Mĩ đến năm 1902 thất bại Philippin trở thành thuộc địa của Mĩ
4 Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Campuchia
* Bối cảnh Cam-pu-chia giữa thế kỉ XIX
- Trước khi bị Pháp xâm lược triều đình phong kiến Nô-rô-đôm suy yếu phải thần phục Xiêm
- Năm 1863 Cam-pu-chia chấp nhận sự bảo hộ của Pháp Sau khi gạt bỏ ảnh hưởng của Xiêm, Năm 1884 Pháp buộc vua Nô-rô-đôm kí hiệp ước 1884, biến Cam-pu-chia thành thuộc địa của Pháp
- Ách thống trị của Pháp làm cho nhân dân Cam-pu-chia bất bình vùng dậy đấu tranh
* Phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân Cam-pu-chia
Tên phong trào
khởi nghĩa Thời gian Địa bàn hoạt động Kết quả
Khởi nghĩa
Si-vô-tha 1861-1892 Tấn công U-đong và Phnôm Pênh Thất bại
Khởi nghĩa
A-cha Xoa 1863-1866
- Các tỉnh giáp biên giới Việt Nam, nhân dân
- Châu Đốc (Hà Tiên – Việt Nam) ủng hộ A-cha-xoa chống Pháp
Thất bại
Khởi nghĩa
Pu-côm-bô 1866-1867
- Lập căn cứ ở Tây Ninh (Việt Nam) sau đó tấn công về Cam-pu-chia kiểm soát Pa-man tấn công U-đông
Thất bại
* Nhận xét
- Nổ ra liên tục, có cuộc khởi nghĩa kéo dài tới 30 năm
- Các cuộc đấu tranh thu hút được đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia,
Trang 4- Có sự ủng hộ của nhân dân Việt Nam, đặc biệt là trong cuộc khởi nghĩa của Pu-côm-bô được coi là biểu tượng về liên minh chiến đấu của nhân dân hai nước Việt Nam
- Cam-pu-chia trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp
5 Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Lào đầu thế kỷ XX
* Bối cảnh lịch sử
- Giữa thế kỉ XIX, chế độ phong kiến suy yếu, Lào phải thuần phục Xiêm
- Năm 1893 Chính phủ Xiêm thừa nhận quyền cai trị của Pháp ở Lào Lào thực sự biến thành thuộc địa của Pháp từ 1893
bị thực dân Pháp xâm lược
* Các cuộc đấu tranh tiêu biểu:
Tên khởi nghĩa Thời gian Địa bàn hoạt động Kết quả
Khởi nghĩa
Pha-ca-đuốc 1901-1903
Xa-va-na-khet, Đường 9, Biên giới Việt - Lào Thất bại Khởi nghĩa Ong Kẹo và
Com-ma-đam 1901-1937 Cao nguyên Bô-lô-ven Thất bại
* Nhận xét
- Phong trào đấu tranh của nhân dân Lào diễn ra liên tục, sôi nổi nhưng còn mang tính tự phát
- Hình thức đấu tranh chủ yếu là khởi nghĩa vũ trang
- Lãnh đạo là các sĩ phu yêu nước và nông dân
* Kết quả
- Các cuộc đấu tranh đều thất bại do tự phát thiếu đường lối đúng đắn, thiếu tổ chức vững vàng
- Thể hiện tinh thần yêu nước và tinh thần đoàn kết của nhân dân 3 nước Đông Dương
6 Xiêm giữa thế kỷ XIX - đầu thế kỉ XX
* Bối cảnh lịch sử
- Năm 1752 triều đại Ra-ma được thiết lập theo đuổi chính sách đóng cửa
- Giữa thế kỉ XIX đứng trước sự đe dọa xâm lược của phương Tây, Ra-ma IV (Mông-kút ở ngôi từ 1851-1868) đã thực hiện mở cửa buôn bán với nước ngoài
- Ra-ma V (Chu-la-long-con ở ngôi từ 1868 - 1910) đã thực hiện nhiều chính sách cải cách
* Nội dung cải cách
- Xóa bỏ chế độ nô lệ , giải phóng người lao động
- Xóa bỏ cho nông dân nghĩa vụ lao dịch 3 tháng trên công trường nhà nước
- Giảm nhẹ thuế ruộng
=> Nâng cao năng suất lúa, tăng nhanh lượng gạo xuất khẩu, việc xuất khẩu gỗ Tếch được đẩy mạnh
- Nhà nước khuyến khích tư nhân bỏ vốn kinh doanh công thương nghiệp, xây dựng nhà máy, mở hiệu buôn, ngân hàng
Trang 5- Năm 1892, Ra-ma V tiến hành hàng loại cải cách theo khuôn mẫu Phương Tây
về hành chính, tài chính, quân sự, giáo dục, … tạo cho nước Xiêm bộ mặt mới, phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa
- Đối ngoại:
+ Thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo
+ Lợi dụng vị trí nước “đệm” giữa hai đế quốc Anh – Pháp, vừa cắt nhượng một
số vùng đất phụ thuộc (vốn là lãnh thổ của Cam-pu-chia, Lào, Mã Lai) để giữ gìn chủ quyền đất nước
* Tính chất, ý nghĩa:
- Tính chất: Là cuộc cách mạng tư sản không triệt để
- Ý nghĩa: Xiêm phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa và giữ được chủ quyền độc lập mặc dù chịu nhiều lệ thuộc về chính trị, kinh tế vào Anh, Pháp