Phát triển du lịch bền vững cồn Tứ Linh ở tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre

Trong những năm qua, tỉnh Tiền Giang và Bến Tre đã sử dụng khu vực ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh trên dòng sông Tiền đó chính là bốn cồn, gồm hai cồn Long, cồn Lân thuộc tỉnh Tiền Gia

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CHUNG LÊ KHANG

PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG CỒN TỨ LINH

Ở TỈNH TIỀN GIANG VÀ TỈNH BẾN TRE

LUẬN VĂN THẠC SĨ VIỆT NAM HỌC

HÀ NỘI - 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CHUNG LÊ KHANG

LỜI CẢM ƠN

Nghiên cứu phát triển du lịch bền vững cồn Tứ Linh ở tỉnh Tiền Giang và Bến Tre là việc làm mang tính thiết thực, nhằm góp phần đánh giá đúng thực trạng và tìm ra những định hướng, giải pháp giúp phát triển du lịch tại cồn Tứ Linh theo hướng bền vững Là một người làm du lịch tác giả rất mong muốn thực hiện đề tài này để phục vụ cho công việc cũng như phát triển ngành du lịch tại quê hương mình

Tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Thầy TS Lê Đình Tân Trưởng phòng Khoa học – Công nghệ và đào tạo, Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển đã tận tâm, nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn trực tiếp tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận văn thạc sĩ này

Tác giả cũng xin kính gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy PGS.TS Lê Văn Tấn - trưởng khoa Việt Nam Học – Học viện Khoa học Xã hội cùng quý Thầy/ Cô

đã chỉ dạy, truyền đạt kiến thức, quan tâm tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả rất nhiều trong quá trình học tập tại Hà Nội, Đà Nẵng và cả quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp của mình

Ngoài ra, tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Tiền Giang, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Bến Tre Sở Tài nguyên và môi trường Bến Tre Ban quản lý KDL cồn Phụng, Ban quản lý KDL cồn Thới Sơn, Uỷ ban nhân dân xã Thới Sơn, Uỷ ban nhân nhân phường Tân Long, Công ty TNHH Du Lịch Việt Nhật, Công ty CP Du lịch miền Tây, Công ty Du lịch Hành Trình Vàng, CLB HDV 3V, đã nhiệt tình hỗ trợ và cung cấp những thông tin quý giá để tác giả thực hiện đề tài của mình

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều trong việc thu thập thông tin, khảo sát thực tế và

sử dụng các phương pháp đúng chuyên ngành, thích hợp để trình bày luận văn, nhưng chắc chắn rằng sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả kính mong nhận được sự góp ý của quý Thầy/ Cô để luận văn được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 3 năm 2018

Chung Lê Khang

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VÀ TỔNG QUAN CỒN TỨ LINH 8

1.1 Cơ sở lý luận 8

1.2 Tổng quát về cồn Tứ Linh 10

Chương 2: TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỒN TỨ LINH 24

2.1 Du lịch cồn Tứ Linh trong phát triển du lịch tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre 24

2.2 Hiện trạng quy hoạch du lịch cồn Tứ Linh 25

2.3 Tài nguyên du lịch tự nhiên 27

2.4 Tài nguyên du lịch nhân văn 31

2.5 Tiềm năng về nguồn lực 48

Chương 3: KHAI THÁC CỒN TỨ LINH VÀO MỤC ĐÍCH PHÁT TRIỂN DU LỊCH 54

3.1 Định hướng và giải pháp phát triển bền vững 54

3.2 Đề xuất xây dựng các hạng mục và tuyến du lịch mới 68

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

Conventions ( Hội thảo), E: Exhibitions/Event (Triển lãm/

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Thống kê các địa phương theo loại hình du lịch tại Tiền Giang

và Bến Tre 24

Bảng 2.2: Số lượng cơ sở cung ứng dịch vụ du lịch 25

Bảng 2.3: Số lượng cơ sở lưu trú tại cồn Tứ Linh 50

Bảng 2.4: Một số nhà hàng lớn trên cồn Tứ Linh 51

Bảng 2.5: Thống kê phương tiện phục vụ du lịch tại cồn Tứ Linh 51

Bảng 2.6: Thống kê số lượng cơ sở y tế giáo dục 52

Bảng 3.1: Một số sản phẩm du lịch ưu tiên cho các thị trường quốc tế chính ở cồn Tứ Linh 57

Bảng 3.2: Một số sản phẩm du lịch ưu tiên cho thị trường khách nội địa ở cồn Tứ Linh 58

Bảng 3.3: Nguồn tiếp cận thông tin của du khách về du lịch cồn Tứ Linh 67

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập vào nền kinh tế thế giới, du lịch Việt Nam có vị trí đặc biệt quan trọng Du lịch đã góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng kinh

tế, mở rộng mối giao lưu hợp tác quốc tế, làm tăng sự hiểu biết và quảng bá nền văn hoá Việt Nam với bạn bè quốc tế

Cùng với cả nước, du lịch ĐBSCL đang ngày càng được chú trọng Tuy nhiên so với các vùng khác trên cả nước, ĐBSCL không đa dạng về tài nguyên du lịch kể cả về tự nhiên lẫn yếu tố nhân văn Chính vì thế mà sản phẩm du lịch rất hạn chế ĐBSCL với mạng lưới sông ngòi chằng chịt vừa là điều kiện khó khăn nhưng đồng thời cũng là yếu tố đặc thù trong phát triển kinh tế vùng Nắm được yếu tố đặc thù đó một số địa phương đã khai thác và biến thành sản phẩm du lịch đặc trưng vùng, đó chính là du lịch sinh thái sông nước

Thực hiện theo quan điểm tại Đại hội XII năm 2016 của Đảng, ngành du lịch

đã được xác định ưu tiên phát triển Đảng và Nhà nước đã tập trung chỉ đạo nhiều nhiệm vụ đặc biệt quan trọng với ngành du lịch như: xây dựng Luật du lịch (sửa đổi) trình quốc hội khoá IX cho ý kiến tại kỳ họp thứ 2, tổ chức hội nghị toàn quốc

về phát triển du lịch Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, lãnh đạo ngành

du lịch hai tỉnh Tiền Giang và Bến Tre đã tận dụng địa thế cửa ngõ miền Tây Nam

bộ, phối hợp triển khai thực hiện để phát triển ngành du lịch thành ngành kinh tế quan trọng của địa phương từ nay đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030

Trong những năm qua, tỉnh Tiền Giang và Bến Tre đã sử dụng khu vực ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh trên dòng sông Tiền đó chính là bốn cồn, gồm hai cồn Long, cồn Lân thuộc tỉnh Tiền Giang và hai cồn Quy, cồn Phụng thuộc tỉnh Bến Tre

để tạo thành một tuyến du lịch đặc trưng vùng sông nước với tên gọi chương trình

du lịch cồn Tứ Linh Tuyến du lịch cồn Tứ Linh này đã được đưa vào khai thác và trở thành một sản phẩm du lịch thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước Tuy nhiên qua thời gian hoạt động lâu dài chương trình trở nên nhàm chán vì không có

nhiều thay đổi, bổ sung tạo điểm nhấn Cơ sở hạ tầng chưa được cải thiện nhằm thu hút khách, khiến khách du lịch không muốn quay trở lại vào những lần sau

Với mục đích tìm hiểu, đánh giá thực trạng năng lực khai thác của chương trình

du lịch cồn Tứ Linh, cũng như tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, đa dạng hoá các chương trình du lịch, thu hút được lượng lớn khách du lịch đến với vùng

đất sông nước này, tác giả chọn vấn đề: “Phát triển du lịch bền vững cồn Tứ Linh ở

tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong bối cảnh đất nước mở cửa, hội nhập quốc tế, du lịch từ một ngành kinh

tế non trẻ đang từng bước khẳng định vị trí quan trọng của mình trong tiến trình hội nhập Chính vì thế du lịch đã trở thành một đối tượng nghiên cứu hấp dẫn được các nhà nghiên cứu quan tâm

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản địa

Du lịch sinh thái đã hình thành và phát triển ở nhiều nước trên thế giới từ những thập niên 80, 90 của thế kỷ trước

Xu thế ngày nay, du lịch sinh thái kết hợp nông thôn đang được các nhà đầu

tư du lịch quan tâm rất nhiều Khu vực cồn Tứ Linh có các tài nguyên để có thể triển khai thực hiện hoạt động du lịch sinh thái một cách bền vững

Cồn Tứ Linh là một vùng đất còn giữ được nét nguyên sơ của miệt vườn sông nước và môi trường sinh thái trong lành với những vườn dừa, vườn trái cây bạt ngàn, đã từng được nhắc đến qua một số tác phẩm, công trình nghiên cứu như:

GS.Trần Ngọc Thêm, “Văn hoá người Việt vùng Tây Nam bộ”, NXB văn

hoá – văn nghệ Tp.HCM đã cho chúng ta thấy được văn hoá đặc trưng của vùng đất mới, vùng đất sông nước miệt vườn, trên cơ sở đó nhận diện bản sắc văn hoá của cư dân khu vực cồn Tứ Linh

Thạnh Phương – Đoàn Tứ, “Địa chí Bến Tre” và Trần Hoàng Diệu chủ biên, Nguyễn Anh Tuấn (2005), “Địa chí Tiền Giang” cung cấp rất rõ ràng những hiểu

biết chính xác về đặc điểm tự nhiên, cư dân, lịch sử, kinh tế của người dân Tiền Giang và Bến Tre

Trong cuốn “ Đồng bằng sông Cửu Long – nét sinh hoạt xưa và văn minh

miệt vườn” của nhà văn Sơn Nam đã lần lượt trình bày những nét lịch sử, văn hoá,

văn minh miệt vườn miền Tây Nam bộ Trước hết bằng cái nhìn bao quát, đại thể sau xoáy sâu vào từng mốc lịch sử quan trọng, xen vào đó nêu bậc lên các đặc điểm văn hoá gắn liền với từng bối cảnh, từng giai đoạn lịch sử nhất định qua cái nhìn văn hoá

Nguyễn Thanh Long, “ Miệt vườn sông nước Cửu Long”, tác giả chủ yếu sưu

tầm những hình ảnh, thông tin về nét văn hoá và cảnh quan miệt vườn, sông nước Cửu Long qua hình ảnh

Hội thảo “Liên kết phát triển du lịch Bến Tre” diễn ra 26/09/2015 do đồng

chí Nguyễn Thiện Nhân, Uỷ viên Bộ chính trị, chủ tịch UBTWMTTQ Việt Nam cùng đồng chí Võ Thành Hạo, Bí thư Tỉnh Uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh Bến Tre, đồng chí Cao Văn Trọng, Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre, đồng chí Vương Duy Biên, Thứ trưởng Bộ VHTTDL chủ trì Hội thảo đã đánh giá tiềm năng phát triển du lịch của Bến Tre nói riêng, đồng bằng sông Cửu Long nói chung là rất lớn, song việc xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù chưa được quan tâm nên thực hiện còn khá giống nhau, đầu tư ban đầu cho phát triển du lịch và công tác quảng bá xúc tiến du lịch còn nhiều bất cập

Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Ẩn, năm 1996 đã nghiên cứu một số mô hình nhà vườn ở đồng bằng sông Cửu Long, tác giả phân tích đặc điểm kinh tế và điều kiện

tự nhiên nhằm có cơ sở đề xuất một số biện pháp xử lý và phương hướng phát triển

mô hình sinh kế nhà vườn thích hợp Nguyễn Thị Ngọc Ẩn đã đề cập tới các yếu tố của nhà vườn ở miền Nam Việt Nam, cấu trúc các loại đất, động vật, thực vật chỉ ra vai trò làm vườn trong văn hoá, kinh tế, xã hội theo góc nhìn của một nhà xã hội học Nhìn chung tác giả có quan tâm đến nhà vườn sông nước Cửu Long nhưng chưa đào sâu vào nghiên cứu du lịch sinh thái miệt vườn

Sách du lịch nổi tiếng thế giới Lonely Planet đã viết về Bến Tre: “Một thời

lúc nào cũng chỉ là một bến phà bên tuyến du lịch đi Mỹ Tho, nên cái tỉnh nhỏ xinh đẹp Bến Tre phát triển rất chậm rãi, dù những cây cầu mới nổi Bến Tre với Mỹ Tho

và Trà Vinh đã đưa thêm khách du lịch đến vùng đất này, ” bài viết về sự thay đổi

bộ mặt của tỉnh Bến Tre nói chung, du lịch Bến Tre nói riêng khi giao thông trở trên thuận tiện hơn nhờ việc xây dựng các cây cầu thế kỷ Bài viết đã khẳng định vị trí

địa lý cồn Tứ Linh nói riêng và Bến Tre nói chung đang ngày càng thuận lợi Nhưng bài viết chỉ dừng lại ở việc nêu ra những thuận lợi về mặt giao thông, thu hút đầu tư kinh tế nói chung, chưa đào sâu vào việc đầu tư du lịch sinh thái sông nước

Đề tài luận văn “Nghiên cứu hệ sinh thái miệt vườn ở cù lao Thới Sơn – tỉnh

Tiền Giang để phát triển du lịch sinh thái bền vững”, của tác giả Võ Thị Ánh Vân

chủ yếu nghiên cứu hệ sinh thái miệt vườn cồn Thới Sơn theo góc độ sinh học

Bên cạnh đó có các luận văn thạc sỹ của học viên cao học Trường Đại học

Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, tác giả Trần Quốc Thái: “Nghiên cứu phát

triển du lịch văn hoá Bến Tre” (11/2013) và “Tiềm năng định hướng phát triển du lịch tỉnh Bến Tre” của tác giả Trần Thị Thạy trường Đại học Sư Phạm Tp.HCM

(07/2011) Qua hai đề tài, tác giả Trần Quốc Thái đã nghiên cứu về tiềm năng tài nguyên du lịch Bến Tre dưới góc độ của ngành du lịch học nhưng lại đi sâu nghiên cứu phát triển du lịch văn hoá ở Bến Tre Tác giả Trần Thị Thạy đã nghiên cứu về tiềm năng và định hướng phát triển chung của Bến Tre dưới góc nhìn của ngành địa lý học Qua các tác phẩm các đề tài nghiên cứu nói trên, có thể thấy rằng đã có nhiều tác giả, các nhà nghiên cứu quan tâm đến khu vực ĐBSCL nói chung và cồn Tứ Linh nói riêng Tuy nhiên ở từng công trình đều đào sâu một khía cạnh chuyên môn như văn hoá, giao thông, sinh học, xã hội học Vẫn chưa có một luận văn, một công trình nào trình bày theo góc nhìn liên ngành Việt Nam học, để từ đó có cái nhìn tổng quan về nhiều phương diện tại khu vực cồn Tứ Linh hay ĐBCSL

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Trong quá trình nghiên cứu đánh giá nguồn lực, làm nổi bật lên những tài nguyên cả về tự nhiên lẫn nhân văn đang hiện hữu nhưng chưa được khai thác đúng với tiềm năng vốn có

+ Đánh giá thực trạng du lịch ở cồn Tứ Linh để phục vụ phát triển du lịch bền vững

+ Tìm ra những giải pháp phát triển du lịch bền vững, phân tích về khả năng xây dựng những chương trình du lịch khác mới hơn, chất lượng hơn trên cơ sở tận dụng những tài nguyên vốn có, nâng cao cơ sở hạ tầng, chất lượng dịch vụ đồng thời kết hợp công tác bảo tồn, nâng cao ý thức trong việc phát triển bền vững

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu, đánh giá tiềm năng, nguồn lực phục vụ phát triển du lịch bền vững

ở cồn Tứ Linh

4.2 Khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững tác giả lựa chọn khách thể nghiên cứu trực tiếp đó chính là khách du lịch tham quan cồn Tứ Linh thông qua bản hỏi, bên cạnh đó những người dân địa phương và lực lượng lao động ngành du lịch tại địa bàn nghiên cứu thông qua phỏng vấn

4.3 Phạm vi nội dung nghiên cứu:

Luận văn tập trung tìm hiểu và đánh giá năng lực khai thác du lịch tại khu vực cồn

Tứ Linh đến năm 2017 Bên cạnh đó đánh giá tiềm lực địa phương và đưa ra những giải pháp hoàn thiện chiến lược xây dựng chương trình du lịch bền vững tại khu vực này

4.4 Phạm vi địa bàn nghiên cứu

Khu vực giáp ranh giữa tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre, cụ thể là khu vực cồn Tứ Linh (Long- Lân- Quy- Phụng) và các khu vực tiệm cận

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu liên ngành, khu vực học: Giúp cho tác giả có cái nhìn tổng hợp, đa phương diện về không gian văn hoá xã hội của khu vực cồn Tứ Linh ở tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre

Phương pháp hệ thống - cấu trúc: phương pháp này giúp ta có cái nhìn hệ thống và sự liên hệ tương tác giữa các yếu tố về tài nguyên du lịch, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực,

Phương pháp điền dã: Việc đi thực tế sẽ cho tác giả có cái nhìn khách quan

và đánh giá đúng nhất về thực trạng khai thác du lịch cũng như đưa ra các giải pháp thực tế hơn tại cồn Tứ Linh

Tác giả còn sử dụng thao tác tổng quan tài liệu: đây là thao tác căn bản nhất trong nghiên cứu khoa học, cần đọc qua và tìm hiểu các tài liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, giúp hiểu rõ hơn lịch sử nghiên cứu vấn đề Ngoài ra tác giả còn

sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Nghiên cứu phát triển du lịch bền vững cồn Tứ Linh ở tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre, phân tích, đánh giá và đề ra phướng hướng phát triển bền vững cồn

Tứ Linh, góp phần đẩy mạnh và đa dạng hoá các chương trình du lịch tại cồn Tứ Linh, qua đó góp phần quảng bá du lịch địa phương

Xây dựng cồn Tứ Linh là một điểm đến thân thiện và có vai trò, vị trí quan trọng trong bản đồ du lịch vùng và cả nước Liên kết cồn Tứ Linh với các điểm du lịch khác tạo ra các tuyến du lịch hấp dẫn du khách

Luận văn quan tâm sâu sắc đến vấn đề phát triển bền vững Vừa khai thác vừa gìn giữ và cải tạo môi trường, cũng như đưa ra một số biện pháp, kiến nghị nhằm gìn giữ, bảo tồn các giá trị văn hoá tại cồn Tứ Linh

Luận văn hoàn thành sẽ trở thành một tài liệu tham khảo, có cái nhìn đa chiều mang đậm tính Việt Nam học về vấn đề phát triển du lịch cồn Tứ Linh

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần nâng cao giá trị điểm đến bằng việc đi sâu nghiên cứu tạo các tuyến du lịch mới hấp dẫn

7 Cơ cấu của luận văn

Tên đề tài: Phát triển du lịch bền vững cồn Tứ Linh ở tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre

Đề tài gồm có 3 phần: Mở đầu, nội dung và kết luận – Phần nội dung gồm có

3 chương

Chương 1: Cở sở lý luận về du lịch và tổng quan cồn Tứ Linh

Chương 2: Tiềm năng phát triển du lịch cồn Tứ Linh

Chương 3: Khai thác cồn Tứ Linh vào mục đích phát triển du lịch

Ngoài ra, đề tài còn có phần phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo

Theo Luật Du lịch Việt Nam: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá một năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghĩ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác” [24,tr.6]

Như vậy, chúng ta thấy được du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, bao gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp Nó vừa mang đặc điểm của ngành kinh tế vừa có đặc điểm của ngành văn hoá – xã hội

1.1.2 Sản phẩm du lịch

Có nhiều khái niệm về sản phẩm du lịch:

Theo Luật Du lịch Việt Nam: “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thoả mãn nhu cầu của khách du lịch” [22,tr.7]

Sản phẩm du lịch bao gồm các dịch vụ du lịch, các hàng hoá và tiện nghi cung ứng cho du khách, nó được tạo nên bởi sự kết hợp các yếu tố tự nhiên, cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động du lịch tại một vùng hay một địa phương nào đó

Như vậy sản phẩm du lịch bao gồm những yếu tố hữu hình (hàng hoá) và vô hình (dịch vụ) để cung cấp cho khách hay nó bao gồm hàng hoá, các dịch vụ và tiện

nghi phục vụ khách du lịch

1.1.3 Tài nguyên du lịch

Theo giáo trình Địa lý du lịch:

“ Tài nguyên du lịch là tổng thể tự nhiên và văn hoá- lịch sử cùng các thành phần của chúng góp phần khôi phục và phát triển thể lực và trí lực của con người, khả năng lao động và sức khoẻ của họ, những tài nguyên này được sử dụng cho nhu cầu trực tiếp và gián tiếp cho việc sản xuất dịch vụ du lịch” [22,tr.33]

Theo Luật du lịch Việt Nam:

“Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hoá làm cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hoá” [22,tr.6]

“Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm cảnh quan thiên nhiên, các yếu tố địa chất, địa mạo, khí hậu, thuỷ văn, hệ sinh thái và các yếu tố tự nhiên khác có thể được sử dụng cho mục đích du lịch” [22,tr.17]

“Tài nguyên du lịch văn hoá bao gồm di tích lịch sử - văn hoá, di tích cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, giá trị văn hoá khác, công trình lao động sáng tạo của con

người có thể được sử dụng cho mục đích du lịch”.[20,tr.17]

1.1.4 Du lịch sinh thái

Theo TS Trần Văn Thông: “Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản địa, gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương” [21,tr.29]

GS TSKH Lê Huy Bá: “Du lịch sinh thái là một loại hình du lịch lấy các hệ sinh thái đặc thù, tự nhiên làm đối tượng để phục vụ cho những khách du lịch yêu thiên nhiên, du ngoạn, thưởng thức những cảnh quan, nghiên cứu các hệ sinh thái

Đó cũng là hình thức kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa phát triển kinh tế du lịch với giới thiệu những cảnh đẹp của quốc gia cũng như giáo dục tuyên truyền và bảo vệ,

phát triển môi trường và tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững” [l,tr 19-20]

1.1.5 Du lịch bền vững

“Du lịch bền vững là quá trình điều hành, quản lý các hoạt động du lịch với mục đích xác định và tăng cường các nguồn hấp dẫn du khách tới các vùng và các quốc gia du lịch Quá trình quản lý này luốn hướng tới việc hạn chế lợi ích trước mắt để đạt được lợi ích lâu dài do các hoạt động du lịch đưa lại” [21,tr.231]

Phát triển du lịch bền vững là một phần quan trọng của phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc và chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam Phát triển du lịch bền vững giúp bảo vệ môi trường sống Đảm bảo sự hài hòa về môi trường cho các loài động thực vật và cả con người Việc phát triển bền vững giúp cho chính quyền địa phương, các đơn vị hoạt động du lịch, người tổ chức du lịch và cả người dân địa phương đều được hưởng lợi Ngoài ra nó còn đảm bảo các vấn đề xã hội như giảm bớt tệ nạn xã hội bằng cách ổn định việc làm cho người dân trong vùng

Du lịch bền vungwxgiups khai thác nguông tài nguyên một cách có ý thức và khoa học, đảm bảo cho nguồn tài nguyên này sinh sôi nảy nở và phát triển cho thế hệ con

em chúng ta cùng được hưởng lơi

1.2 Tổng quát về cồn Tứ Linh

1.2.1 Khái quát cồn Tứ Linh

“Sông quê bên lở bên bồi Hai bên cùng lở cồn bồi giữa sông”

Nguồn: Tác giả định vị Google maps

Theo quy luật của tự nhiên bất kỳ con sông nào theo dòng chảy của nó thì bờ sông lúc nào cũng một bên được bồi đắp và một bên sẽ bị sạt lở và chu trình này sẽ đổi ngược lại theo dòng nước Tuy nhiên nếu hai bên bờ cùng lở thì chắc chắn không sớm thì muộn sẽ có sự xuất hiện của các bãi đất giữa sông, dân gian gọi là cồn hay cù lao

Cồn Tứ Linh là hệ thống gồm 4 cồn nằm trên dòng sông Tiền - một trong chín nhánh sông của hệ thống sông Cửu Long - là ranh giới tự nhiên của tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre Cồn Tứ Linh gồm cồn Long (cù lao Tân Long), cồn Lân (cù lao Thới Sơn) thuộc tỉnh Tiền Giang và Cồn Quy (cồn Biện Quy), cồn Phụng (cồn Tân Vinh) thuộc tỉnh Bến Tre

1.2.1.1 Cồn Long

Cồn Long hay còn được gọi là cù lao Tân Long, cồn Rồng, nằm trên sông

Mỹ Tho ( một đoạn của sông Tiền), thuộc phường Tân Long, thành phố Mỹ Tho Cồn trước đây là một bãi đất nổi lên giữa sông, sau nhờ dòng nước bồi đắp nên đã hình thành nên gò đất đồi, người ta còn gọi là cù lao Từ đó người dân bắt đầu ra cồn Long để sinh sống bằng nghề đánh bắt thuỷ, hải sản và trồng nhiều loại cây ăn trái như ổi không hạt, cam, xoài, nhãn, thanh long và dừa Vì đất cồn được bồi đắp chủ yếu từ phù sa nên đất rất tốt để trồng cây ăn trái Xung quanh cồn Tân Long là sông nước mênh mông, cồn Long là cồn lở duy nhất trong hệ thống cồn Tứ Linh, chính vì thế xung quanh 2 đầu cồn và nhiều nơi phải xây dựng hệ thống đê bao kiên

cố Người dân trên cồn muốn qua thành phố Mỹ Tho chỉ có một cách duy nhất là đi bằng đò và phà Trên cồn đã có nhà máy xử lý nước chính vì thế người dân có nước sạch để sinh hoạt, trên cồn chưa có đường nhựa nhưng đã được bê tông hoá các tuyến đường trong cồn Hiện tại nghề chính của cư dân trên cồn là trồng cây ăn trái, đánh bắt hải sản (cách cửa biển khoảng 50km), đóng sửa ghe tàu và biến nơi đây trở thành cồn sầm uất nhất trong hệ thống cồn Tứ Linh

1.2.1.2 Cồn Lân

Cồn Lân còn gọi là Cù Lao Thới Sơn hay cồn Thới Sơn, thuộc xã Thới Sơn, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang Đây là cồn lớn nhất trong hệ thống Cồn Tứ Linh nằm trên sông Mỹ Tho, có nhiều mương rạch chằng chịt Trước đây, người

dân cồn Thới Sơn chủ yếu sống bằng nghề đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản, cùng với trồng cây ăn trái luân canh, với nhiều loại trái cây ngon ngọt như nhãn, sapoche, cam, quýt, bưởi, sầu riêng, chuối, mít, xoài, Về sau, người dân trên cồn đã phát triển thêm nghề nuôi ong lấy mật, làm bánh phồng, bánh tráng, kẹo dừa, mứt, các mặt hàng thủ công mỹ nghệ phục vụ du lịch

Từ năm 1988 khi cồn Thới Sơn bắt đầu được khai thác du lịch cho đến nay, cồn Thới Sơn đã khẳng định được vị trí của mình khi trở thành một điểm du lịch nổi tiếng trong hệ thống cồn Tứ Linh Trên cồn ngày nay cơ sở hạ tầng rất phát triển, có đường nhựa rộng 4m chạy dọc theo cồn dài hơn 7km Người dân trong cồn đã có thể dễ dàng di chuyển sang đất liền sau khi cầu Rạch Miễu được xây dựng và có

ngã rẽ chính thức xuống cồn, có thể phục vụ được xe 29 chỗ trở lại

1.2.1.3 Cồn Quy

Cồn Quy hay còn gọi là cồn Biện Quy, cồn Cát cách trung tâm thành phố Bến Tre 22km đường sông thuộc địa bàn hai xã Tân Thạch và Quới Sơn, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre Cồn Quy xưa chỉ là mỏm đất hoang vu, cỏ cây rậm rạp, không ai sinh sống, dần con người lập đất, khai phá và chuyển đến xây cất nhà cửa Sau đó, cồn được cơ chế bồi đắp tự nhiên, đất đai khá rộng và thu hút nhiều nhà dân đến ở, trồng hoa màu và các loại cây ăn trái như nhãn sa-pô-chê, xoài, mận, mít Khi có người dân sinh sống, làm ăn, Chính quyền đã cho xây dựng hoàn chỉnh hệ thống đê bao bằng đất khép kín, nhờ vậy mỗi năm đến mùa nước lớn (mùa lũ trong miền tây) các vườn trái cây không còn bị ngập nước, chết cây hay mất mùa Khác với cồn Long là cồn lở thì cồn Quy là cồn bồi và hiện nay tốc độ bồi tụ rất nhanh, rất nhiều bãi bồi rộng lớn đang được hình thành

Cho đến nay cồn Quy vẫn không có đường giao thông trên cồn và khi muốn qua cồn người dân phải gửi xe lại trên đất liền sau đó di chuyển bằng đò để đến cồn

Dù vừa có điện gần đây nhưng người dân vẫn chưa có nước sạch để sinh hoạt, nước

uống được chuyển từ đất liền sang còn nước sinh hoạt được xử lý từ nước sông

1.2.1.4 Cồn Phụng

Cồn Phụng hay còn gọi là cù lao Tân Vinh thuộc xã Tân Thạch, huyện Châu Thành, Bến Tre, cách trung tâm thành phố Bến Tre 12km đường bộ và 25 km

đường sông Có người gọi là cù lao đạo Dừa, nguyên do là vì ông Nguyễn Thành Nam đã đến đây xây chùa Nam Quốc Phật và thành lập nên một giáo phái gọi là đạo Dừa vào thế kỷ 20 Trong thời gian xây dựng ngôi chùa ấy, những người thợ nhặt được một cái chén cổ có hình con chim Phụng, nên nó còn được gọi là cồn Phụng

và trở thành tên phổ biến cho đến ngày nay

Ban đầu, Cồn Phụng chỉ là một cồn nhỏ nằm giữa sông Mỹ Tho, sau này do lượng phù sa bồi đắp dồi dào mỗi năm nên diện tích cồn hiện tại khá rộng Nơi đây người dân sinh sống với các nghề truyền thống được chế tác từ dừa như kẹo dừa, đồ lưu niệm bằng dừa,

Trên cồn Phụng người dân vẫn chưa có nước sạch sinh hoạt, mỗi gia đình người dân hiện nay đều có những bể nước lớn để xử lý nước sông dùng sinh hoạt Cồn Phụng vẫn chưa có đường đi thông thoáng dọc theo chiều dài cồn, đường đi quanh cồn chính là đê đất do người dân đắp nên Sau khi cầu Rạch Miễu được xây dựng thì cồn có đường di chuyển đến đất liền, tuy nhiên chỉ phục vụ được xe máy

Bốn Cù lao: Long – Lân – Quy – Phụng được người dân miền Tây xưng tụng

và ví như bộ tứ linh mang ý nghĩa đây là vùng đất linh thiêng, luôn mang lại cuộc sống hạnh phúc, may mắn cho cư dân ở vùng đất này

1.2.2 Vị trí địa lý

1.2.2.1 Vị trí địa lý tự nhiên

Đồng bằng châu thổ sông Cửu Long còn gọi miền Tây Nam bộ hay ngắn gọn hơn với hai từ Miền Tây Miền Tây là vùng đất non trẻ nhất , nằm tận cùng dãy đất hình chữ S, miền Tây gồm 13 tỉnh thành gồm: Long An, Tiền Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp, thành phố Cần Thơ, Hậu Giang, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu Nổi tiếng với hai nền văn minh là nền văn minh miệt vườn và nền văn minh sông nước Chúng không tách rời nhau mà hoà lẫn vào nhau, chịu chi phối mạnh mẽ bởi hệ thống sông Cửu Long Sông Cửu Long là tên gọi chung cho các phân lưu của sông MeKong chảy trên lãnh thổ Việt Nam Bắt đầu từ Phnom Penh, sông Mekong chia thành hai nhánh chảy theo hướng Bắc – Nam: bên hữu ngạn gọi là sông Hậu hay Hậu Giang và bên tả ngạn gọi là sông Tiền hay Tiền Giang cả hai chảy vào khu vực đồng bằng sông Cửu Long

Sông Mỹ Tho là một phân lưu của sông Tiền, bắt đầu từ cù lao Minh đoạn ngang tỉnh Vĩnh Long, cho đến của Đại, sông chảy suốt theo chiều dài của tỉnh Tiền Giang dài khoảng 90km, là ranh giới tự nhiên giữ 2 tỉnh Tiền Giang và Bến Tre Trên sông có nhiều cù lao như cù lao Thới Sơn, cù lao Tân Long, cồn Phụng, cồn Quy, cồn Tàu, cồn Ốc Trong đó có 4 cồn gồm cồn Long, cồn Lân thuộc thành phố

Mỹ Tho của tỉnh Tiền Giang, cồn Phụng, cồn Quy thuộc huyện Châu Thành của tỉnh Bến Tre nằm gần cạnh nhau tạo thành hệ thống cồn Tứ Linh: Long – Lân – Quy – Phụng rất nổi tiếng tại đồng bằng Sông Cửu Long

Cồn Tứ Linh là hệ thống gồm 4 cồn nằm trên sông Mỹ Tho, một phân lưu của sông Tiền thuộc đồng bằng sông Cửu Long, thuộc đoạn sông ranh giới giữa tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre Diện tích Cồn Tứ Linh thuộc phần diện tích đất cồn của thành phố Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang và huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre và mang

trên mình nền văn minh sông nước cù lao đặc trưng

1.2.2.2 Giao thông

Trước đây khi nhắc đến miền Tây rất nhiều người sẽ nghĩ đến ngay một vùng đất nhiều sông ngòi, kênh rạch đi lại vô cùng khó khăn Phương tiện di chuyển chủ yếu là ở dưới nước như ghe xuồng, phà bến Giao thông gần như bị chia cắt hoàn toàn về đường bộ Đó là những điều rất đặc trưng khi nhắc đến vùng đất này Có thể nói chính vì yếu tố sông nước này mà người dân địa phương nơi đây rất ngại di chuyển quá xa khỏi nơi cư trú của mình, điều này vô tình tạo thành một bức rèm bảo vệ các giá trị văn hoá bản địa Danh xưng “ Tỉnh lẻ”, một vùng đất biệt lập với bên ngoài cũng xuất hiện từ đó

Trước những năm 2000, các trục đường chính để đến được với miền Tây cũng chỉ có 2 con đường là quốc lộ 1A và đường Hồ Chí Minh trên biển Nhưng đến nay theo quy hoạch các dự án đã, đang và sẽ xây dựng thì xuyên suốt theo trục xương sống Bắc – Nam thì đã có 5 tuyến đường bộ giao thông về miền Tây như quốc lộ 1A ở phía Đông, Tuyến quốc lộ N1 ở phía Tây, tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn qua miền Tây còn gọi là quốc lộ N2, cao tốc Sài Gòn – Trung Lương cao tốc đầu tiên của Việt nam nằm trong dự án cao tốc Bắc – Nam khánh thành năm 2010 Bên cạnh đó quốc lộ 50 cùng với quốc lộ 60 tạo thành tuyến đường duyên hải song

hành với quốc lộ 1A Hệ thống giao thông này kết hợp với các cây “cầu thế kỷ” ở miền Tây như Cầu Mỹ Thuận khánh thành năm 2000, Cầu Cần Thơ khánh thành năm 2010 nằm trên quốc lộ 1A, giúp thông thoáng các tuyến đường trục trung tâm

và phía tây Cầu Mỹ Lợi khánh thành năm 2014 trên quốc lộ 50 cùng với cầu Rạch Miễu khánh thành năm 2009, Cầu Cổ Chiên khánh thành năm 2015 nằm trên quốc

lộ 60 giúp giao thông xuyên suốt cánh hành lang ven biển ở phía Đông Cuối năm

2017, đầu năm 2018 các cây cầu lớn khác sẽ được khánh thành như cầu Vàm Cống, Cầu Cao Lãnh, hay các dự án cầu Mỹ Thuận 2, Cầu Rạch Miễu 2 sẽ được đưa vào thực hiện giúp miền Tây xoá bỏ đi hình ảnh “ngăn sông, cách chợ” của mình

Những chuyến phà ở miền Tây đã dần đi vào quên lãng như phà Mỹ Thuận nối tỉnh Tiền Giang với tỉnh Vĩnh Long, phà Cần Thơ nối tỉnh Vĩnh Long với thành phố Cần Thơ, phà Mỹ Lợi nối Long An với Tiền Giang hay phà Rạch Miễu nối Tiền Giang với Bến Tre, đã dần được thay thế bằng những chiếc cầu Có thể nói theo chiều dọc của các tỉnh miền Tây tuyến đường thuỷ gần như giảm bớt vai trò huyết mạch của mình, nhưng hành lang Đông - Tây với các tuyến đường quốc tế, nội địa khác, đường thuỷ vẫn có một vị trí vô cùng quan trọng gắn với quy hoạch đặc trưng của vùng Hiện nay nhà nước đã hệ thống có 17 tuyến đường giao thông đường thuỷ chính của vùng Có thể thấy việc quy hoạch các tuyến đường sông huyết mạch này một lần nữa khẳng định vai trò, tầm quan trọng của vùng trong bản

đồ quy hoạch giao thông quốc gia

Bên cạnh các tuyến đường sông thì các tuyến đường biển nội địa và quốc tế cũng đã được chú trọng chẳng hạn như tuyến tàu cao tốc Cawaco Cần Thơ – Phnom Penh, thời gian hành trình khoảng 7 giờ, tuyến tàu cao tốc Châu Đốc – Phnom Penh

do hai công ty Hàng Châu và Cawaco khai thác nối các tỉnh miền tây và thủ đô Phnom Penh với thời gian di chuyển khoảng 4 giờ Bên cạnh đó có các tuyến Hà Tiên, Rạch Giá nối với huyện đảo Phú Quốc và các đảo Nam Du, Hải Tặc, Bà Lụa, Gần đây nhất, tuyến hàng hải được xem là đột phá nhất đó là tuyến tàu cao tốc Sóc Trăng – Côn Đảo Thời gian di chuyển chỉ còn 2 giờ 30 phút rút ngắn rất nhiều so với việc xuất phát từ tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu mất hết 13 giờ đi tàu Góp phần rất lớn vào phát triển du lịch cả 2 địa phương Dự án tàu cao tốc Bến Tre -

thành phố Hồ Chí Minh - Vũng Tàu cũng đã được đưa vào khai thác từ ngày 6/1/2018 Khởi hành tại bến phà Rạch Miễu cũ, tần suất 4 chuyến mỗi ngày mang tên GreenlinesDP

Trong vùng có sân bay quốc tế Cần Thơ, sân bay Rạch Giá, sân bay Cà Mau, sân bay Phú Quốc, đang được chú trọng đầu tư, nâng cấp

Trước đây miền Tây là nơi có tuyến đường sắt đầu tiên của Việt Nam với lộ trình dài 70km nối Sài Gòn – Mỹ Tho hoạt đông hơn 70 năm (1885-1958), nay dự

án đầu tư tuyến đường sắt về vùng ĐBSCL có quy mô vốn đầu tư lên đến 3.6 tỷ đô với lộ trình Sài Gòn – Cần Thơ, vừa được đề xuất Nếu như dự án này được thông qua và đưa vào hoạt động thì có thể khẳng định rằng giao thông miền Tây đã phát triển rất vượt bậc góp phần mở rộng giao thương, mua bán, hoạt động du lịch ngày càng phát triển

Có thể thấy rằng hệ thống cồn Tứ Linh có một vị trí vô cùng thuận lợi về giao thông trong việc thu hút sự đầu tư, kết nối phát triển du lịch Hệ thống cồn này chỉ cách thành phố Hồ Chí Minh khoảng 70km Thành phố Hồ Chí Minh – đô thị đặc biệt, là trung tâm kinh tế, hành chính và nơi trung chuyển, chi phối hoạt động

du lịch của các đơn vị vệ tinh Có sân bay quốc tế lớn thứ 2 Việt Nam là sân bay Tân Sơn Nhất, đón hàng chục triệu du khách trong và ngoài nước mỗi năm Thành phố Hồ Chí Minh lại là điểm đầu của cao tốc Sài Gòn- Trung Lương với thời gian

di chuyển khoảng 1 giờ bằng xe ô tô là đã đến được thành phố Mỹ Tho – nơi có bến tàu du lịch đến với hệ thống cồn, ngoài ra còn có quốc lộ 50, một cung đường mới hấp dẫn khách du lịch đi qua Cần Giuộc - Long An đến Gò Công rồi Mỹ Tho của Tiền Giang

Cồn Tứ Linh nằm cách thành phố Cần Thơ được xem là Tây đô khoảng 90km, nơi có sân bay quốc tế Cần Thơ kết nối với nhau bởi quốc lộ 1A, tuyến đường này đi qua tỉnh Vĩnh Long và qua 2 cây cầu thế kỷ của miền Tây là Mỹ Thuận và Cần Thơ, không còn phải qua phà như trước nữa

Hệ thống cồn nằm ngay trên ngã ba giao lộ giữa quốc lộ 60 và quốc lộ 1A - cửa ngõ đến thành phố Hồ Chí Minh của hầu hết các tỉnh miền Tây Nam bộ Trước đây cồn

Tứ Linh nằm trên thuỷ trình di chuyển của phà Rạch Miễu nhưng nay khi đến với hệ

thống cồn chúng ta sẽ thấy được cây cầu Rạch Miễu phá thế “tam đảo” của tỉnh Bến Tre

và giúp thông suốt tuyến quốc lộ 60 Từ đây ngày càng nhiều lượt khách du lịch từ các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng đi theo tuyến đường này đến với Cồn Tứ Linh

Từ cồn Tứ Linh nếu đi về phía Đông khoảng 50km là đã đến được cửa biển

vô cùng thuận lợi trong giao thông đường biển Nằm ngay bến xuất phát tuyến đường biển GreenlinesDP Bến Tre – Thành phố Hồ Chí Minh – Vũng Tàu Nằm trên tuyến đường mới trong lộ trình di chuyển từ các tỉnh thành đến với tuyến du lịch đặc sắc Sóc Trăng – Côn Đảo, cồn Tứ Linh còn nằm trên tuyến du lịch đường thuỷ Mỹ Tho - Cái Bè - Vĩnh Long Dễ dàng di chuyển theo hướng Tây để đi đến Phnom - Penh, giúp thu hút khách du lịch, phát triển điểm đến ở cả hai nơi Cồn Tứ Linh và Phnom Penh

Theo như quy hoạch tuyến đường sắt Sài Gòn – Cần Thơ thì hệ thống cồn Tứ Linh nằm ngay Ga Trung Lương một trong những Ga chính trên lộ trình

Để đến được cồn Tứ Linh thì hiện nay có hai bến tàu chính xuất phát từ cảng 30/4 của thành phố Mỹ Tho, bến tàu công ty du lịch miền Tây tại chân cầu Rạch Miễu phía bên Bến Tre và rất nhiều các bến nhỏ khác xuất phát từ các điểm du lịch lân cận như Resort Forever Green, nhà hàng Việt Nhật, KDL Làng Bè

Có thể khẳng định một lần nữa, nhờ sự đầu tư, quy hoạch và đưa vào xây dựng các dự án về cơ sở hạ tầng giao thông của nhà nước, khu vực cồn Tứ Linh trở thành một trung tâm, một trạm dừng phải ghé lại của du khách khi khám phá miền

Tây sông nước

1.2.3 Điều kiện tự nhiên

1.2.3.1 Diện tích

Sông Mỹ Tho là ranh giới giữa tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre Đoạn chảy qua thành phố Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang và huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre là một đoạn sông lớn nước chảy siết, nơi đây từ bao đời đã từng “mọc lên” hay “biến mất” các cồn, các cù lao Cồn hay cù lao là diện tích đất đặc biệt nhất của địa phương vì hàng năm có thể được bồi đắp rộng lớn ra thêm hay thậm chí có thể bị xói mòn đến biến mất Có tài liệu cho rằng, khi gò đất ở giữa sông ngày càng được bồi lấp và đạt được chiều dài hơn 7km thì người ta gọi là cù lao, còn nhỏ hơn sẽ gọi là cồn Tuy

nhiên từ xưa nay, ông bà ta vẫn thường gọi cồn hay cù lao đều nhằm mục đích chỉ các gò đất mọc lên giữa sông và thường không phân biệt chúng

Mặc dù diện tích tự nhiên liên tục thay đổi theo dòng chảy và thời gian, tuy nhiên chính quyền đã đo đạc và ghi chép được diện tích hiện nay một cách tương đối

Cù lao Tân Long hay còn gọi là cồn Long, cồn Rồng có diện tích 273 hecta, đang có nguy cơ sạt lở Cồn Thới Sơn hay còn gọi là cồn Lân đây là cồn lớn nhất trong số 4 cồn trong hệ thống Cồn Tứ Linh Có diện tích khoảng 1.200 hecta Cồn Quy hay còn gọi là cồn Cát, cồn Biện Quy là cồn có diện tích thay đổi lớn nhất, ban đầu theo ghi chép thì cồn có diện tích khoảng 60 đến 70 hecta, nhưng đến nay do hiện tượng bồi đắp tự nhiên diện tích cồn đã lên đến 170 hecta, hằng năm nhờ bồi đắp mà cồn Quy ngày càng được mở rộng Cồn Phụng là cồn nhỏ nhất trong hệ thống, ban đầu cũng như cồn Quy cồn Phụng rất nhỏ chỉ khoảng 28 hecta vào những năm 1930, nhưng do lượng phù sa bồi đắp dồi dào mà đến nay diện tích cồn

đã hơn 50 hecta

Hiện nay trên dòng chảy sông Mekong, các nước Trung Quốc, Lào, Campuchia, đã và đang xây dựng rất nhiều hệ thống đập thuỷ điện khiến cho dòng chảy, lượng phù sa sông Mekong nói chung và dòng chảy sông Cửu Long nói riêng

đã bị thay đổi rất lớn Điều này làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến cơ chế bồi đắp tự nhiên và việc hình thành diện tích đất cù lao

Hai cửa sông trong hệ thống 9 cửa sông Cửu Long đổ ra biển bị ngăn dòng Trong đó cửa sông Ba Lai tại sông Tiền đã được xây hệ thống cống chống sự xâm nhập mặn vào sâu trong đất liền Cửa sông Ba Thắc hay Bassac đã bị phù sa bồi đắp khiến dòng chảy bị tắt đi Điều này làm cho “Cửu Long” chỉ còn lại “Thất Long” Trong khi đó lưu lượng nước sông Mekong rất lớn, nước bị dồn đổ ra bảy cửa sông còn lại, dẫn đến hiện tượng xói mòn một cách nghiêm trọng Đặc biệt vào đầu năm

2017 trên hệ thống sông Hậu tại khu vực huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang là nơi diễn

ra sự xói mòn nghiêm trọng nhất trong lịch sử Sự xói mòn do dòng chảy tự nhiên kết hợp với nạn ăn trộm cát sông sẽ khiến cho miền Tây trở thành một thảm hoạ của nạn xói mòn Đây là một bài toán rất khó cho các nhà chức trách trong vấn đề ngoại

giao về môi trường sông Mekong, và ngăn chặn nạn trộm cát trên dòng Cửu Long

độ trung bình 2.5-6m/s, trong năm ít có bão, ít xảy ra thiên tai

Nhìn chung khí hậu tại khu vực cồn Tứ Linh tương đối ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng trọt cố định, an cư và phát triển du lịch quanh năm

1.2.3.3 Sông ngòi

Cồn Tứ Linh là hệ thống bốn cồn nằm giữa sông Mỹ Tho do vậy chịu sự chi phối sâu sắc của dòng chảy sông Mekong, chịu ảnh hưởng rõ rệt của tính chất khí hậu gió mùa của khu vực Dòng chảy gây lũ xuất hiện vào mùa mưa và dòng chảy kiệt xuất hiện vào mùa khô Quanh năm không có hiện tượng tắt dòng, hàng năm có mùa lũ hay còn gọi là mùa nước nổi, là một hiện tượng lũ lụt tự nhiên, đặc trưng của vùng Bắt đầu từ tháng 7 âm lịch đến tháng 10 âm lịch

Sông Mỹ Tho thuộc sông Tiền chảy ra biển Đông nên chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều của biển Đông Trong một ngày có 2 đỉnh và 2 chân triều (1 thấp, 1 cao) Thời gian triều lên kéo dài khoảng 6 giờ, và thời gian triều xuống khoảng 6 giờ 45 phút đến 7 giờ Trong tháng có 2 tháng nước rong hay còn gọi là nước lớn vào ngày rằm ( 15 âm lịch) và ngày mồng một âm lịch, 2 lần nước kém rơi vào khoảng giữa của 2 ngày trên Tại khu vực sông Mỹ Tho cách biển khoảng 50km

có biên độ triều lớn nhất vào kỳ triều cao là 3.5m và vào kỳ triều kém là 1.5m Tất

cả các kênh rạch bên trong cù lao thuộc cồn Tứ Linh đều chịu ảnh hưởng của chế độ thuỷ triều này

Nếu lượng nước từ thượng nguồn đổ về thấp sẽ tạo điều kiện thuận lợi để nước biển lấn sâu vào nội địa Như vậy vào mùa cạn, đặc biệt vào tháng 4 dương lịch là thời điểm mà nước biển dễ dàng xâm nhậm sâu về phía thượng nguồn Thành phố Mỹ Tho, đoạn sông Tiền chảy qua cồn Tứ Linh nằm trong vùng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất Nếu lượng nước trên nguồn đổ về quá nhiều sẽ gây ra ngập lụt Những năm có lũ lớn thường vào tháng 10 dương lịch, nước từ thượng nguồn đổ ra biển qua sông Tiền và sông Hậu ngoài những lợi ích như làm sạch ruộng đồng, mang phù sa bồi đắp thì mù lụt cũng gây ra rất nhiều tổn thất làm hư hỏng nhiều công trình cơ sở hạ tầng

1.2.4 Vị thế cồn Tứ Linh

1.2.4.1 Vị thế lịch sử văn hoá

Mỗi tỉnh thành, mỗi vùng miền đều có nét đẹp khác nhau, có sự đa dạng nét đặc trưng riêng về văn hoá Cồn Tứ Linh là hệ thống cồn ở ĐBSCL, không nằm ngoài nét đặc trưng sông nước miệt vườn vùng Tây Nam Bộ Có thể nói rằng cồn Tứ Linh là một

ví dụ điển hình về loại hình văn hoá sông nước – miệt vườn

Nếu ai đã từng đặt chân tới cồn Tứ Linh thì chắc hẳn sẽ cảm nhận nơi đây là vùng sông nước hữu tình, trù phú với nguồn phù sa bồi đắp quanh năm nhờ dòng sông Tiền rộng lớn Những cù lao Long – Lân – Quy – Phụng sum suê vườn cây ăn trái, một nguồn thuỷ hải sản dồi dào và một hệ thống kênh rạch, giao thông đường thuỷ phát triển mạnh mẽ, tất cả chúng góp phần tạo nên nét văn hoá đặc trưng của miền Tây Nam bộ, văn hoá sông nước

Cồn Tứ Linh là vùng đất điển hình cho sông nước miền Nam Từ xa xưa, nơi đây đã rất phát triển giao thông đường thuỷ Qua những thời kì chiến tranh, người dân đã nhờ vào sông nước mà làm nên những chiến công hiển hách như trận Rạch Gầm – Xoài Mút lịch sử của Nguyễn Huệ Người dân cồn Tứ Linh cũng như người dân miền Tây, xem kênh rạch sông ngòi là đường, là mặt tiền của những ngôi nhà 3 gian, 2 chái, hay thậm chí là những ngôi nhà cao cẳng dọc triền sông Do hệ thống giao thông đường thuỷ phát triển nên tại cồn Tứ Linh đâu đâu cũng thấy xuồng ba

lá dọc các kênh rạch Từ nhiều đời nay phương tiện đi lại, làm ăn chủ yếu của người

sông nước, cư ngụ giữa bốn bề sông nước mênh mong đó là xuồng Dù có nghèo

“rớt mồng tơi” thì ít nhất cũng có một chiếc xuồng ba lá đi vào tận trước của nhà

“Ở Gia Định ( Chỉ cả Nam Bộ) chỗ nào cũng có ghe thuyền hoặc dùng thuyền làm nhà ở, hoặc để đi chợ, hay để đi thăm người thân thích, hoặc chở gạo củi đi bán, rất tiện lợi, mà ghe thuyền chật sông, ngày đêm qua lại, ” [4,tr.10]

Xưa kia đi lại bằng xuồng, hàng xóm đến với nhau cũng bằng xuồng vì thế

mà người ta gọi xuồng ba lá là đôi chân và cũng vì di chuyển đi lại chủ yếu bằng xuồng nên người dân cồn Tứ Linh hay nói vui rằng “ đi bằng tay”, chỉ cần dùng hai tay chèo xuồng là đi gần đi xa đều được Xuồng không chỉ dùng để đi lại đơn thuần

mà nó còn là phương tiện mưu sinh kiếm sống, bằng việc đi giăng câu, đi đóng đáy trên sông, đi buôn bán, thậm chí là một ngôi nhà Tại miền Tây không chỉ có chợ nổi Cái Bè, Cái Răng, Phụng Hiệp mà hầu hết các chợ tại miền Tây ven sông đều là chợ nổi, tuy nhiên nó chỉ có quy mô nhỏ, chỉ phục vụ một xóm nhỏ Chính những ngôi chợ nhỏ này lại hình thành một nét văn hoá nhà ở mới đó chính là nhà trên thuyền, nhà bè hay làng nổi Những ngôi nhà này thuận tiện cho việc buôn bán, sinh hoạt trên sông của người dân cồn Tứ Linh

Tất cả những hình ảnh trên tạo nên một bức tranh sông nước đặc trưng miền Tây Yếu tố sông nước đã giúp làm nên tính cách phóng khoáng của văn hoá Nam bộ: dám nghĩ, dám làm, hào sảng, mến khách Có thế khẳng định từ việc phân tích trên, cồn Tứ Linh là một ví dụ, một đại điện vô cùng điển hình của nền văn minh sông nước cù lao, nền văn minh sông nước miệt vườn

Cồn Tứ Linh còn có giá trị rất cao quý trong tiềm thức người dân nơi đây, truyền thuyết cho rằng ở xứ Srock Mỳ Xò tức Mỹ Tho ngày nay có một người con gái tên là My Cà Tho, nàng rất xinh đẹp và là con của một gia đình giàu có Nàng đem lòng yêu một chàng trai nghèo, hai người yêu nhau thắm thiết tuy nhiên do không môn đăng hộ đối nên chuyện tình này bị cha nàng kịch liệt phản đối Chàng trai hứa với cô gái, chàng sẽ rời quê hương 3 năm để đi kiếm tiền về cưới nàng Trong suốt ba năm đó rất nhiều người đến hỏi cưới, nhưng nàng vẫn một lòng chờ đợi chàng trai Thời hạn 3 năm đã qua, nàng vẫn không thấy chàng trai trở về, mòn mỏi đợi chờ, nàng nghĩ chắc chàng đã phụ tình và cuối cùng nàng đã quyên sinh trên dòng sông Tiền Sau đó không lâu chàng trai mang 4 rương nào là tiền bạc, vòng vàng dành dụm được trở về Nhận

được tin báo chàng rất đau khổ và mang 4 rương này thả xuống sông Tiền Tương truyền rằng tại nơi chàng thả 4 rương kho báo kia nổi lên 4 cái cồn tức Cồn Long – Lân – Quy – Phụng ngày nay Theo người dân thì nguyên nhân tạo nên 4 cồn này đó chính

là những gì quý giá nhất từ vật chất cho đến giá trị tình cảm, có thể xem 4 cồn này như

4 rương kho báu của trời đất đã ban tặng cho con người nơi đây Chính vì thế dù đi lại khó khăn, ngăn sông cách chợ nhưng người dân nơi đây vẫn bám đất mưu sinh Họ tin

rằng đây là vùng đất hữu tình, vùng đất linh thiên và cũng là vùng đất trù phú nhất

1.2.4.2 Vị thế kinh tế - xã hội

Cồn Tứ Linh là vùng đất chịu sự quản lý của 2 đơn vị hành chính, với 2 cồn thuộc sự quản lý của tỉnh Tiền Giang và 2 cồn thuộc sự quản lý của tỉnh Bến Tre Điều kiện thổ dưỡng trên cồn rất tốt để phát triển ngành trồng trọt, nguồn lợi kinh tế thu được từ ngành trồng trọt dần biến những cồn đất hoang thành những vườn trái cây trù phú, giúp người dân đất cồn thay đổi chất lượng cuộc sống Hầu hết những người dân trên đất cồn đều thoát nghèo thành công Số hộ nghèo giảm dần trong khi

số hộ có thu nhập cao tăng rất nhiều Điều này nhờ rất lớn vào chính sách khai thác

du lịch kết hợp với sản xuất “ nhà nước và dân cùng làm” của chính quyền 2 tỉnh Bên cạnh đó doanh thu từ nghề nuôi cá lồng bè chiếm một tỉ trọng lớn trong nguồn thu từ ngành nuôi trồng và đánh bắt thuỷ sản

Từ lâu địa hình vùng đất cồn Tứ Linh đã được chú trọng và được xem là có

vị trí chiến lược góp phần vào chiến thắng của quân và dân ta trong cuộc chiến chống giặc ngoại xâm như Rạch Gầm – Xoài Mút, sau này trong kháng chiến chống

Mỹ cứu quốc nơi đây tiếp tục ghi dấu những chiến công lừng lẫy của quân và dân ta gắn với vành đai diệt Mỹ Bình Đức, một vành đai thế trận lòng dân bao quanh căn

cứ Đồng Tâm nổi tiếng một thời

Ngày nay thì cồn Tứ Linh được chú trọng xây dựng một xã hội an ninh, không có tệ nạn xã hội bằng việc trên mỗi cồn đều có dân quân tự vệ, trụ sở công an

ấp, xã góp phần xây dựng một xã hội văn minh, thân thiện và an toàn

Cồn Tứ Linh còn đóng góp rất lớn trong việc hoàn chỉnh cầu Rạch Miễu Khi cồn Lân là nơi bắt trụ chính nhịp dây văng và cồn Phụng là nơi bắt chân cầu nhịp 2 Giúp cầu Rạch Miễu trở nên chắc chắn và mỹ quan hơn rất nhiều

Sự hợp tác chặt chẽ giữa các đơn vị quản lý của 2 tỉnh Tiền Giang và Bến Tre đã góp phần nâng cao việc quản lý các tệ nạn xã hội, trộm cắp nhất là nạn hút cát trên đoạn sông này Mặc dù là cồn bồi nhưng nếu không được gìn giữ và khai thác hợp lý thì hoàn toàn có thể đánh mất đi diện tích đất mang nhiều ý nghĩa này

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản về du lịch: Đưa ra các quan điểm về khái niệm du lịch và các khái niệm có liên quan như sản phẩm du lịch,tài nguyên du lịch,du lịch sinh thái, du lịch bền vững một cách ngắn gọn và đầy đủ nhất

Ngoài ra chương một còn trình bài khái quát về cồn Tứ Linh về vị thế, vị trí địa lý, giao thông, sông ngòi, thuỷ văn nhằm tạo ra một cái nhìn tổng quát nhất, định hình nhất về cồn Tứ Linh, là cơ sở quan trọng cho việc phân tích tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch sinh thái sông nước miệt vườn ở cồn Tứ Linh trong chương 2, và định hướng cũng như giải phát triển du lịch bền vững tại vùng đất cù lao này trong chương 3

Chương 2 TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỒN TỨ LINH

2.1 Du lịch cồn Tứ Linh trong phát triển du lịch tỉnh Tiền Giang và tỉnh Bến Tre

Trong những năm gần đây ngành du lịch tại vùng ĐBSCL được chú trọng đầu tư và khai thác Tiền Giang và Bến Tre cũng trong xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ngành nông nghiệp dần mất đi vị trí của mình thay vào đó tỉ trọng ngành dịch vụ ngày càng chiếm ưu thế So với các nước trên thế giới ngành du lịch luôn là ngành mang lại nguồn lợi kinh tế rất cao và đóng vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế đất nược Tỉnh Tiền Giang và Bến Tre đã chú trọng vào đầu tư khai thác

du lịch trên địa bàn tỉnh

Bảng 2.1: Thống kê các địa phương theo loại hình du lịch

tại Tiền Giang và Bến Tre

(Bình Đại) Cồn Bửng (Thạnh Phú) Cồn Nhạn (Ba Tri),

Du lịch sinh thái sông

nước, miệt vườn

Cồn Thới Sơn (Mỹ Tho), Chợ nổi Cái Bè (Cái Bè), Khu bảo tồn sinh thái Đông Tháp Mười (Tân Phước),

Cồn Phụng, cồn Quy (Châu Thành), Cái Mơn, Chợ Lách,

Tho), Thiền Viện Trúc Lâm Chánh Giác,

Chùa Vạn Phước ( Bình Đại), Đình Cổ Tân Thạch,

chiến thắng Rạch Xoài Mút,

Gầm-Khu lăng mộ cụ Nguyễn Đình Chiểu, đền thờ nữ

Định,khu lăng mộ cụ Võ Trường Toản,

Nguồn: thống kê của tác giả

Có thể thấy rằng về tài nguyên du lịch thì Bến Tre và Tiền Giang đều có đầy

đủ để khai thác các loại hình du lịch Tuy nhiên nếu như ở Tiền Giang thì những điểm có tài nguyên du lịch đều nằm khá gần nhau và hoàn toàn có thể liên kết tạo

thành một tuyến du lịch Ở Bến Tre TNDL lại bị phân bố ra quá rộng, rất khó khăn trong việc kết nối Chính vì thế các loại hình du lịch phát triển không đồng đều Nếu như đến với Tiền Giang thì du khách có thể kết hợp chùa Vĩnh Tràng với cồn Thới Sơn, trại rắn Đồng Tâm, hoặc có thể đi du lịch chợ nổi Cái Bè với các trạm dừng chân, nhà hàng phục vụ ăn uống tiện nghi Còn Bến Tre hầu hết khách du lịch từ thành phố Hồ Chí Minh hoặc Tiền Giang chỉ có thể đi được cồn Phụng trong tour bốn cồn hoặc du lịch vườn trái cây Chợ Lách, Cái Mơn Chính vì thế có thể khẳng định rằng Cồn Tứ Linh đóng vai trò vô cùng quan trọng trong du lịch của tỉnh Tiền Giang và đặc biệt quan trọng của tỉnh Bến Tre

2.2 Hiện trạng quy hoạch du lịch cồn Tứ Linh

Cồn Tứ Linh đã được chú ý vào khai thác du lịch từ những năm 1980 và đã trở thành một địa điểm du lịch chính vô cùng hấp dẫn trong bản đồ du lịch miền tây

Từ giai đoạn mở cửa đến nay, tuy đã được chú trọng đầu tư nhưng có thể thấy rằng tour 4 cồn hay còn được gọi là tour du lịch cồn Tứ Linh chưa khai thác đúng với tên gọi và tiềm năng vốn có của vùng đất cù lao này

Hầu hết các chương trình tham quan cồn Tứ Linh đều xuất phát từ bến tàu 30/4 tại thành phố Mỹ Tho còn những trạm xuất phát khác thường chỉ tham quan cồn Phụng và cồn Thới Sơn Đây được xem là 2 điểm đến chính yếu trong chương

Bảng 2.2: Số lượng cơ sở cung ứng dịch vụ du lịch

Lộ trình và chương trình tham quan cồn Tứ Linh hiện nay của công ty du lịch Việt Nhật: Xuất phát tại bến tàu, đi bằng tàu du lịch sang cồn Thới Sơn với thời gian di chuyển khoảng 15 phút Trên đường đi có đi ngang qua cồn Tân Long Sau khi cập bến tàu tại cồn Thới Sơn, khách du lịch sẽ được thưởng thức trà mật ong và nghe giới thiệu

về nghề nuôi ong và các sản phẩm từ ong mật khoảng 15 phút Tiếp theo đó khách sẽ tiếp tục đi bộ trên cồn đến điểm thưởng thức trái cây và nghe đờn ca tài tử khoảng 20 phút Khách tiếp tục đi bộ và đổi sang di chuyển bằng xuồng ba lá khoảng 2km với thời gian 20 phút Ra đến cầu phao, đoàn khách sẽ tiếp tục di chuyển bằng tàu du lịch sang đất liền của tỉnh Bến Tre tham quan tìm hiểu làng nghề truyền thống làm kẹo dừa, bánh tráng bánh phồng, thủ công mỹ nghệ khoảng 30 phút Trên đường đi có đi ngang qua cồn Phụng phía bên tay phải và cồn Quy phía bên tay trái Tại đây tiếp tục có 2 phương

án di chuyển vào nhà hàng, thứ nhất bằng tàu nhỏ 8 khách trên 1 tàu hoặc bằng xe ngựa thời gian di chuyển 15 phút Đến nhà hàng dùng cơm trưa hoặc có thể đăng ký tham gia các hoạt động như tát mương bắt cá, mò cua bắt ốc, Đoạn đường về sẽ ghé ngang cồn Phụng để tìm hiểu đạo dừa 20 phút sau đó di chuyển thẳng về bến tàu Tổng thời gian cho toàn tuyến mất khoảng 3 đến 4 tiếng

Lộ trình di chuyển của công ty du lịch Công Đoàn và hầu hết các công còn lại thường sẽ tham quan cồn Thới Sơn xong di chuyển thẳng qua Cồn Phụng để tìm hiểu

về đạo dừa và dùng cơm trưa tại cồn sau đó di chuyển về lại bến tàu Rất ít công ty du lịch thực hiện các chương trình tham quan cồn Quy và cồn Long, mặc dù những năm gần đây tại cồn Long và cồn Quy cũng đã bắt đầu đầu tư khai thác du lịch

Nhìn chung bốn cồn Long – Lân – Quy – Phụng đều đã có hoặc manh nha có hoạt động kinh doanh du lịch Nhưng lại thiếu sự liên kết giữa các cồn và hoạt động một cách tách biệt, sản phẩm du lịch lại bị trùng lặp gần như hoàn toàn Theo như quy hoạch hiện tại thì lại thiếu sản phẩm đặc trưng tại từng cồn trong hệ thống Du khách chỉ cần đến cồn Thới Sơn hoặc cồn Phụng thì đã cảm nhận gần như đầy đủ tất cả các sản phẩm du lịch tại cồn Tứ Linh Với chương trình tham quan như hiện tại thì rất khó để giữ khách quay lại cồn lần sau và khó để khách lưu trú lại tại cồn hoặc trên đất liền của tỉnh Tiền Giang và Bến Tre Cồn Tứ Linh chỉ là một trạm

dừng chân trong lộ trình tham quan miền tây, trong khi với tiềm năng vốn có thì cồn

Tứ Linh hoàn toàn có thể biến mình thành một điểm đến đầy hấp dẫn

2.3 Tài nguyên du lịch tự nhiên

Trải dài trên dãy đất hình chữ S mỗi một vùng đất đều có những nét đặc trưng riêng về địa hình, khí hậu, hệ động thực vật, nếu như ở Tây Bắc nổi tiếng với những đỉnh núi cao chót vót, những cung đường đèo quanh co, với mùa đông rét lạnh Miền Trung nổi tiếng với một bên là dãy Trường Sơn, bên là bờ biển trải dài trong vắt hay với những cơn gió Lào nóng ran Trong khi đó miền Tây không có cái lạnh của mùa đông, không có cái nóng của gió Lào, không có nhiều đồi núi cao, không có các bãi biển đẹp nhưng chính cái không khí đặc trưng vùng nhiệt đới với hai mùa nắng – mưa, những dãy đất giồng, những vùng ngập nước, những con sông, rạch chằng chịt hay những dãy cù lao trù phú đã tạo thành một nét rất riêng cho vùng đất tận cùng đất nước

Cù lao hay còn gọi là cồn là một vùng đất hết sức đặc trưng, đây là vùng đất non trẻ, kém bền vững bị chi phối nhiều bởi dòng chảy nhưng lại là nơi phì nhiêu nhất phù hợp với sự phát triển của cây cối và hệ động thực vật Tài nguyên thiên nhiên đất cồn rất hạn chế vì thời gian hình thành rất ngắn nhưng lại mang nặng yếu

tố đặc trưng Chính vì thế nếu quy hoạch tốt có thể biến chúng thành những tài nguyên du lịch

2.3.1 Địa hình

Có thể nói địa hình là yếu tố có ảnh hưởng nhất đối với du lịch cồn Tứ Linh Ngay từ cái tên cồn Tứ Linh, chữ cồn đã thể hiện rất rõ bản chất là một vùng đất nổi lên giữa sông qua quá trình hình thành của tạo hoá Cồn hay cù lao là lòng máng của những con sông đã bị lấp và tích tụ dần bởi phù sa sông Bốn bề xung quanh là sông nước Đất trên cồn tương đối bằng phẳng, có một số nơi như cồn Quy ban đầu khi thuỷ triều lên thì bị chìm hoàn toàn dưới mặt nước, ngày nay người dân đã đắp

đê đất để ngăn nước lớn vào trong vườn cây

Địa hình cồn Tứ Linh vừa là yếu tố khó khăn nhưng lại là vừa là yếu tố đặc thù trong phát triển du lịch địa phương Đất cồn là đất phù sa, ít nhiễm phèn nên

phù hợp trồng cây ăn trái, trong cồn có nhiều kênh rạch giúp thuận tiện cho việc di chuyển bằng ghe xuồng

Ngày nay, do các yếu tố về biến đổi khí hậu, tác nhân con người như xây đập thuỷ điện, đê bao khiến dòng chảy bị ảnh hưởng nghiêm trọng chính vì thế địa hình

cồn cũng bị ảnh hưởng

2.3.2 Sông Tiền và hệ thống kênh rạch

Sông Tiền là một nhánh thuộc vùng hạ lưu của lưu vực sông Mêkong Sông Mêkong bắt nguồn từ vùng núi tuyết trên cao nguyên Tây Tạng ở độ cao hơn 5.000m chảy qua năm nước: Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia rồi mới đến Việt Nam Đây là con sông dài nhất Đông Nam Á So với những con sông lớn trên thế giới thì nó được xếp vào hàng thứ 10 về lưu lượng dòng chảy 475 tỷ mét khối một năm và chiều dài 4.200km, đứng thứ 5 về diện tích lưu vực 795.000

km vuông

Sông Tiền chảy qua lãnh thổ Tiền Giang dài khoảng 120km Sông có chiều rộng từ 600m đến 1.800m, tiết diện vào khoảng 2.500 -17.000 mét vuông và chịu ảnh hưởng thuỷ triều quanh năm Sông Tiền chảy thành một dòng thẳng tắp theo hướng Tây Bắc – Đông Nam tới Vĩnh Long sau đó nó tách thành 3 nhánh lớn: Hàm Luông, Cổ Chiên chảy qua địa phận của tỉnh Bến Tre và đổ ra biển lớn bằng 2 cửa cùng tên Nhánh Mỹ Tho chảy qua địa phận Tiền Giang và đổ ra biển bởi ba cửa: cửa Tiểu, cửa Đại và cửa Ba Lai

Sông Tiền đoạn chảy qua khu vực cồn Tứ Linh hay còn gọi là sông Mỹ Tho

đa phần thường có đặc điểm tương đối giống với sông mẹ Tuy nhiên do hướng sông giao với hướng gió Tây Nam, loại gió gây mưa chính ở cả miền Nam Nên vào mùa mưa thường từ tháng 5 đến tháng 11 dương lịch, sóng trên sông rất lớn, khiến tàu bè qua lại ngang sông rất khó khăn Ngoài ra nhờ gió Tây Nam mang theo nhiều hơi nước làm cho thời tiết mát mẻ Thời tiết trên đoạn sông quanh cồn Tứ Linh thuận lợi, ít thiên tai, không có diễn biến đột ngột thất thường thích hợp với nhiều loại cây trồng Ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm thuận lợi cho sự quang hợp và phát triển của cây trồng trên đất cồn Điều kiện khí hậu trên sông Tiền đoạn qua cồn Tứ Linh thuận lợi cho việc sinh hoạt, vui chơi và nghỉ dưỡng của du khách trong và ngoài

nước, tạo tâm lý thoải mái, mát mẻ, dễ chịu khi lưu trú và tham gia các mô hình du lịch làng quê, du lịch sông nước

Với mạng lưới sông ngòi, kênh rạch dày đặc đã tạo nên một mạng lưới giao thông đường thuỷ liên hoàn, rất thuận lợi cho việc đi lại giữa các địa phương, các địa điểm du lịch trong hệ thống cồn Tứ Linh, giúp cảnh quan thêm đẹp và điều hoà không khí của cả một vùng đất cù lao rộng lớn Giúp du khách luôn cảm thấy dễ chịu thi đi tham quan trên cồn dù vào những ngày hè nắng nóng Mặt khác, đây cũng chính là nguồn cung cấp các loại thuỷ sản khá phong phú cho địa phương, góp phần tăng thêm các sản phẩm du lịch

Hiện trạng khai thác thuỷ sản dựa vào tài nguyên có sẵn thì tại sông Tiền khu vực cồn Tứ Linh phát triển chủ yếu là nuôi trồng thuỷ sản trên sông, cụ thể là các làng bè, còn việc đánh bắt thuỷ sản cũng phát triển nhưng ở phạm vi quy mô nhỏ, quy mô hộ gia đình Chủ yếu phục vụ nhu cầu ăn uống cho người dân và chưa mang lại hiệu quả cao trong việc cung ứng cho ngành du lịch Sông Tiền được xem là nguồn sống của các dãy đất cù lao, đặc biệt tại khu vực cồn Tứ Linh, mặc dù các ban ngành vẫn đưa ra những quy định cụ thể nhưng vẫn phát sinh hiện trạng khai thác cát lậu trên sông Nhánh sông Tiền bờ nam cồn Thới Sơn, cồn Phụng đã khai thác đến tối đa độ sâu: đới cách bờ 200m đã sâu đến 15m, đới giữa sông đã sâu hơn 20m Nếu việc khai thác cát lậu vẫn không được kiểm soát chặt chẽ sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến môi trường, dòng chảy của sông, hệ sinh thái và thậm chí là đất dân sinh trên hệ thống cồn Tứ Linh

Về giao thông đường thuỷ trên sông Tiền, qua khu vực cồn Tứ Linh trừ các chuyến ngang sông chủ yếu phục vụ dân sinh và du lịch thì theo chiều dọc sông đây

là con đường giao thông tấp nập, trước đây để phân dòng khi tàu bè qua đoạn 4 cồn Long – Lân – Quy – Phụng thì chia ra làm 3 dòng: 1 dòng giữa bờ Tiền Giang và cồn Thới Sơn, dòng 2 giữa cồn Thới Sơn và cồn Phụng và dòng 3 giữa cồn Phụng

và bờ Bến Tre Tuy nhiên khi cầu Rạch Miễu được xây dựng, thiết kế lại không yêu cầu về độ tĩnh không trên cả 3 dòng nên dòng thứ ba giữa cồn Phụng và bờ Bến Tre

bị đóng lại, dòng số 2 lại hạn chế lưu thông, và dồn hầu hết các phương tiện tàu bè vào dòng số 1 Dòng 1 lại là dòng chính phục vụ các chuyến tàu du lịch từ bến tàu

sang cồn Tứ Linh nên tiềm ẩn nguy cơ về mất an toàn giao thông ở khu vực này và

dễ ùn tắc và tai nạn giao thông

Sông Tiền là có thế nói là một môi trường quyết định chính yếu đến hệ sinh thái cồn Tứ Linh, toàn bộ hoạt động sinh hoạt cho đến sản xuất của người dân trên

cù lao hoàn toàn bị chi phối bởi con nước của sông Người dân cồn Tứ Linh đã sống hoà hợp và khai thác sông Tiền từ bao đời nay Tuy nhiên với nhu cầu thực tế và năng lực đáp ứng của sông thì đang có sự bất cân xứng Hiện trạng khai thác sông

về mọi phương diện đang dần quá tải Nếu như không có sự quản lý, can thiệp thì môi trường sinh thái sông Tiền nói chung và khu vực cồn Tứ Linh sẽ bị ảnh hưởng nặng nề

“Tác động của biến đổi khí hậu đối với Việt Nam và ĐBSCL rất to lớn Là một trong bốn đồng bằng trên thế giới dễ bị tổn thương trước thảm hoạ thiên tai Theo kịch bản mới nhất về nước biển dâng được công bố, nếu nước biển dâng từ 73-100cm ( năm cuối của thế kỷ XXI – (năm 2100)) sẽ có 39% diện tích đất đai bắt đầu ngập lụt, 35% dân số chịu ảnh hưởng do thời tiết bất thường, ngày một cực đoan, không theo quy luật thông thường nào gây ra” [20,tr.48]

Trong khi đó sông Tiền là một tài sản vô cùng quý giá và nó ngày càng được khẳng định vai trò của mình hơn nữa khi vừa trở thành môi trường sinh thái du lịch lại vừa là tài nguyên du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước Để khai khác du lịch sinh thái trên dãy đất cù lao cồn Tứ Linh một cách bền vững thì yếu tố quản lý

và nâng cao ý thức bảo tồn là vô cùng quan trọng Đây là một bài toán mang tính chất quyết định đối với hệ sinh thái và ngành du lịch địa phương mà các ban ngành

cần quan tâm

2.3.3 Vườn cây

Cồn Tứ Linh với bốn bề là sông nước hàng năm nhận được lượng phù sa vô cùng lớn chính vì thế rất phù hợp với việc phát triển của nhiều loại cây, trong đó cây ăn quả lâu năm là thích hợp nhất Trước đây người dân quanh cồn sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt trên sông, xung quanh cồn là sông nước, bên trong cồn lại là hệ thống kênh rạch chằng chịt, rất nhiều loài cá tôm sinh sống Nhưng dần già, thấy được chất đất tốt, phì nhiêu cộng với nhu cầu và giá trị của ngành trồng trọt tăng

cao Các hộ dân trong cồn đã mạnh dạn đầu tư vườn nhà thành vườn trái cây có quy

mô lớn Một số loại trái cây ưa đất cồn như nhãn, chôm chôm, măng cụt, sầu riêng, dâu, mít, hay những vườn dừa có từ thời mở đất cũng được chú trọng cải tạo, tăng năng suất, cải thiện mức sống của người dân xứ cồn Hiện nay mặc dù đã xuất hiện dịch vụ du lịch trên đất cồn, nhưng số hộ gia đình tham gia vào hoạt động kinh doanh du lịch chỉ chiếm thiểu số Hầu hết các người dân sống trên cồn vẫn mưu sinh bằng nghề trồng trọt và cũng chính nguồn thu kinh tế từ nghề trồng cây ăn trái

đã giúp người dân nâng cao chất lượng cuộc sống

Bên cạnh những vườn cây ăn trái sum xuê dần trở thành những sản phẩm du lịch đặc trưng thì rừng dừa nước cũng đóng vai trò không nhỏ đến hệ sinh thái đất cồn và đặc biệt có vị trí đặc biệt trong tâm thức người dân Nam bộ nói chung và cồn Tứ Linh nói riêng Chính những rặng dừa nước có tác dụng rất lớn trong việc giữ đất, giúp quá trình bồi tụ diễn ra nhanh hơn, bên cạnh đó dừa nước còn gắn liền với đời sống sinh hoạt của người dân nơi đây, lá dừa nước được “chầm lá” dùng lợp nhà, lá dừa nước xé đôi ra dựng vách hay lá được đan lại làm “líp” dùng phơi bánh tráng, bánh phồng Dừa nước, một loại dừa đặc biệt khiến bao du khách tò mò hơn về xứ dừa và đặc biệt hơn chính là được thưởng thức cái vị ngon ngọt của quả dừa nước Một sản phẩm phục vụ du lịch hết

sức đặc trưng của thiên nhiên ban tặng cho người dân cồn Tứ Linh

2.4 Tài nguyên du lịch nhân văn

Tiền Giang, Bến Tre thuộc đồng bằng sông Cửu Long, vùng đất này được tạo thành qua tiến trình biển lùi và phù sa sông Cửu Long bồi đắp, đã hơn 4000 năm hình thành, từng là vùng đất của vương quốc Phù Nam, Thuỷ Chân Lạp, nay vùng đất này là một nơi trù phú với hơn 300 năm khai thác tài nguyên, phát triển kinh tế

xã hội của nước ta Qua quá trình lịch sử phát triển lâu dài, lưu dân từ nhiều nơi đã mang nhiều ngành nghề từ quê hương của họ, cộng với việc tận dụng những yếu tố địa phương mới đã sản sinh ra rất nhiều ngành nghề khác nhau Rất nhiều nét văn hoá bản địa giao thoa với yếu tố mới tạo nên những điều đặc trưng Từ thế kỷ thứ

17, trong phong trào “phản Thanh phục Minh” năm 1679, một nhóm khoảng 3000 người Minh Hương được Chúa Nguyễn cho định cư vùng đất mới ở phương Nam Trong đó nhóm do Dương Ngạn Định đứng đầu lập ra Mỹ Tho đại phố “Những lưu

dân, ngoài việc sản xuất lúa gạo để đáp ứng cái ăn, đã nhạy bén khai thác những vật liệu tự nhiên của vùng đất mới, để chuyển hoá chúng thành những vật dụng cần thiết hàng ngày Chính đó là cá chìa khoá để giải thích vì sao hàng chục ngành nghề thủ công, kể cả thủ công – mỹ nghệ đã lần lượt ra đời như một thành tố trong lối sống của người đi mở đất” [ 9,tr.294]

Hay những đợt di dân từ xứ Ngũ Quãng trong phong trào Cần Vương, những

tù binh bị đày về vùng đất bùn lầy này, chính những con người từ phương xa đã mở cõi, tận dụng nhiều điều kiện tại vùng đất mới này đã cho ra đời một nét văn hoá đặc trưng Cho đến nay một số ngành nghề vẫn còn tồn tại, tiếp tục phát triển Theo thống kê đã có trên 60 nghề được công nhận ở tại 2 tỉnh Tiền Giang và Bến Tre Một số được công nhận làng nghề truyền thống, đã từng bước được khôi phục và trên đà phát triển, xúc tiến thương mại và trở thành tài nguyên du lịch của địa phương Những câu hò những bài đờn ca tài tử gắn với nhu cầu sinh hoạt văn hoá tinh thần cũng lần lượt ra đời

2.4.1 Làng nghề truyền thống làm kẹo dừa, bánh tráng, bánh phồng dừa

Tiền Giang – Bến Tre từ bao đời nay được mệnh danh là quê hương của cây dừa hay chính xác hơn là “ Xứ dừa” Đó là niềm tự hào của con người nơi đây Cây dừa được xem là linh hồn của người con Nam bộ, cây dừa song hành cùng bà con nông dân từ trong các cuộc chiến tranh, cho đến đời sống sinh hoạt hàng ngày Cho đến ngày nay cũng thế, dừa luôn khẳng định vị trí của mình đối với người dân nơi đây Dừa xuất hiện trong trong mâm cỗ, mâm ngũ quả ngày tết, trong món ăn thường nhật rồi trở thành đặc sản nổi tiếng cả nước với sản phẩm kẹo dừa, bánh

tráng dừa

2.4.1.1 Nghề làm kẹo dừa

Cái gốc của nghề sản xuất kẹo dừa là ở huyện Mỏ Cày tỉnh Bến Tre Ca dao

lưu truyền rằng: Bến Tre nước ngọt sông dài/ Nơi chợ Mỏ Cày có kẹo nổi danh/ Kẹo

Mỏ Cày vừa thơm vừa béo/ Gái Mỏ Cày vừa khoẻ vừa ngoan rồi từ từ cái nghề

này được truyền dạy, đi khắp nơi trong xứ dừa Theo các tư liệu sưu tầm được thì người đầu tiên làm ra kẹo dừa là bà Nguyễn Thị Ngọc, sinh năm 1914, sống tại thị trấn Mỏ Cày Kẹo dừa lúc này mang tên Kẹo Mỏ Cày Vào năm 1970 bà Nguyễn

Thị Vinh sinh năm 1945 đã thay đổi, hiện đại hoá hơn cách chế biến và thành lập cơ

sở sản xuất kẹo dừa đầu tiên là kẹo dừa Thanh Long

Hiện nay tại khu vực Cồn Tứ Linh vẫn còn khá nhiều làng nghề sản xuất kẹo dừa thủ công ở cồn Lân, cồn Quy, Cồn Phụng, và phần đất liền giáp ranh ở tỉnh Bến Tre Ngày xưa, người Bến Tre làm kẹo dừa để ăn trong gia đình hay biếu nhau trong dịp Tết nhất Từ đó, nghệ thuật làm kẹo dừa đã không ngừng được cải tiến, mẫu mã bắt mắt, đa dạng hương vị và trở thành một sản phẩm truyền thống đặc biệt Nguyên liệu để làm kẹo dừa gồm: Nước cốt dừa, mạch nha và đường, ngày nay còn có thêm các loại hương liệu như cacao, sầu riêng, đậu phộng để phù hợp hơn với thị hiếu của khách hàng

Làm kẹo dừa, cái nghề đã gắn vào gốc rễ của người dân Bến Tre – Tiền Giang, ngày nay rất nhiều cơ sở sản xuất theo dây chuyền hiện đại, sản xuất theo quy mô lớn nhằm cung ứng xuất khẩu Việc bảo tồn các làng nghề sản xuất thủ công truyền thống của người con xứ dừa đã làm tăng thêm giá trị văn hoá, giá trị của lao động truyền thống vào sản phẩm, họ không còn đơn giản là những người nông dân, giờ đây họ là những người thợ, những người nghệ nhân góp phần rất lớn trong việc bảo tồn, quảng bá văn hoá truyền thống đến du khách, làm cho trái dừa không chỉ là nguồn nguyên liệu thô mà nó đã được nâng lên giá trị rất nhiều lần Yếu tố văn hoá trong sản phẩm đã làm nâng giá trị kinh tế, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống cho người dân xứ dừa Du khách đến đây sẽ được trải nghiệm không gian của một lò kẹo truyền thống, được tìm hiểu từ việc lột một trái dừa, thưởng thức từng mẻ kẹo dừa còn nóng hổi do chính tay mình làm ra cho đến việc cùng tham gia vào việc gói từng viên kẹo Đây là một dạng du lịch trải nghiệm đang rất được du khách trong và ngoài nước ưa chuộng Việc gìn giữ các làng nghề truyền thống giúp kích thích, thu hút sự khám phá khách của khách du lịch, mặt khác nghệ thuật thủ công truyền thống lại được trân trọng, gìn giữ và không ngừng

phát triển

2.4.1.2 Nghề làm bánh tráng, bánh phồng dừa

Bánh tráng hay bánh phồng có nguồn gốc ở miền Nam, một số địa phương làm nghề tráng bánh nổi tiếng ở miền Nam như Đồng Nai với đặc sản bánh tráng

sữa Long Thành, còn Bến Tre nổi tiếng với bánh tráng, bánh phồng dừa Nổi danh

với câu ca dao Bánh tráng Mỹ Lồng/ bánh phồng Sơn Đốc Tên gọi bánh tráng là vì

công đoạn chủ yếu khi làm bánh là phải tráng mỏng, còn bánh phồng là do khi nướng lên bánh sẽ phồng và nở to ra Bánh tráng, bánh phồng được người dân trong Nam thường dùng trong dịp Tết Khoảng đầu tháng Chạp (tháng 12 âm lịch), các chủ lò bánh tráng bắt đầu chuẩn bị cho việc tráng bánh Nguyên liệu chính thường

là bột gạo để làm bánh tráng, còn bánh phồng thường là bột nếp, bột mì Người làm thường cho một ít bột mì với tỷ lệ hợp lý để bánh có độ mềm dẻo, ít bị bể, dễ tráng mỏng Ngoài ra để ngon hơn nhiều nơi còn cho thêm sầu riêng, mè, sợi dừa thái mỏng Riêng bánh tại xứ dừa thì chắc chắn rằng không thể thiếu nước cốt dừa khi pha vào bột bánh

Vào dịp tết, bánh tráng, bánh phồng cùng kẹo dừa và bánh mứt không thể thiếu trong mâm trà bánh của người Nam bộ Mọi người quay quần bên nhau, cùng nhau ăn miếng mứt ngọt, bánh giòn tan, uống một ngụm trà chia sẻ nhau những câu chuyện của năm vừa rồi, vô cùng ý nghĩa

Nghề làm bánh tráng, bánh phồng ngày nay đã và đang được phục dựng nguyên vẹn tại khu vực cồn Tứ Linh, kết hợp với làng nghề làm kẹo dừa tạo thành một tổng thể trong khu quy hoạch làng nghề truyền thống, giúp khách du lịch dễ

dàng tìm hiểu và trải nghiệm về các giá trị văn hoá địa phương

2.4.2 Làng nghề sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ dừa

Có thể nói dừa là một trong những loại cây đặc biệt nhất mà thiên nhiên ban tặng cho loài người chúng ta Dừa có mặt ở rất nhiều nước nhiệt đới trên thế giới, trong đó nổi tiếng có dừa Việt Nam Bến Tre – Tiền Giang là cái nôi của cây dừa, nơi đây từ bao đời cây dừa gắn với đời sống người dân Nam bộ Tất tần tật những gì thuộc về cây dừa đều được người dân nơi đây tận dụng và đều mang lại giá trị trong cuộc sống Từ những tàu lá khô, mo nan có thể làm củi chụm, thân dừa làm cột nhà, vách nhà cho đến những dòng nước dừa ngon ngọt Đến nay, những gì mà cây dừa mang lại đã vượt ra khỏi cuộc sống sinh hoạt hàng ngày mà nó đã đạt đến tầm nghệ thuật khi có thể chế biến thành những món đồ thủ công mỹ nghệ từ các bộ phận của cây dừa tuyệt đẹp và tinh xảo