skkn một số biện pháp chỉ đạo các trường mầm non huyện đông sơn thực hiện tốt chuyên đề “xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm”

Lý do chọn đề tài Như chúng ta đã biết môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non là tổ hợp những điều kiện tự nhiên và xã hội cần thiết, trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt

2.3.1 Biện pháp 1: Chỉ đạo các nhà trường bổ sung cơ sở vật chất,

trang thiết bị, kêu gọi sự ủng hộ từ phụ huynh học sinh cung

cấp nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương phục vụ cho

chuyên đề xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm tung tâm

7-9

2.3.2 Biện pháp 2: Chỉ đạo, hướng dẫn các nhà trường cải tạo, bổ

sung môi trường trong lớp, ngoài lớp học theo quan điểm giáo

dục lấy trẻ làm trung tâm

9-10

2.3.3 Biệp pháp 3: Chú trọng chỉ đạo khai thác sử dụng thật hiệu

quả môi trường đã có, trong quá trình khai thác sử dụng quan

tâm đến việc cho trẻ được trải nghiệm, khám phá theo đúng

quan điểm trẻ là trung tâm trong mọi hoạt động

10-13

2.3.4 Biệp pháp 4: Chỉ đạo các trường tăng cường trong việc xây

dựng môi trường giao tiếp thân thiện, cởi mở trong nhà

trường tạo cho trẻ thoải mái bộc lộ mong muốn và sẵn sàng

1.MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non là tổ hợp những điều kiện tự nhiên và xã hội cần thiết, trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động chăm sóc, giáo dục (CSGD) trẻ ở trường mầm non và hiệu quả của những hoạt động này nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm

vụ CSGD trẻ

Có thể nói, việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non là thực sự cần thiết và quan trọng Nó được ví như người giáo viên thứ hai trong công tác tổ chức, hướng dẫn cho trẻ nhằm thỏa mãn nhu cầu vui chơi và hoạt động của trẻ, thông qua đó, nhân cách của trẻ được hình thành

và phát triển toàn diện [1]

Một môi trường sạch sẽ, an toàn, có sự bố trí khu vực chơi và học trong lớp và ngoài trời phù hợp, thuận tiện có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát triển thể chất của trẻ, mà còn thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của trẻ, kích thích trẻ hoạt động tích cực, sáng tạo

Môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với môi trường xung quanh sẽ tạo cơ hội cho trẻ được chia sẻ, giãi bày tâm sự, nguyện vọng, mong ước của trẻ với vô, với bạn bè, nhờ vậy mà cô hiểu trẻ hơn, trẻ hiểu nhau hơn, hoạt động phối hợp nhịp nhàng hơn nên hiệu quả

hoạt động cũng cao hơn, trẻ yêu trường, yêu lớp, yêu cô giáo và bạn bè hơn.[1]

Đối với nhà giáo dục, việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm phù hợp sẽ là phương tiện, là điều kiện để họ phát triển phù hợp với từng trẻ và từng lứa tuổi

Đối với phụ huynh và xã hội, quá trình xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm sẽ thu hút được sự tham gia của các phụ huynh, sự đóng góp của cộng đồng xã hội để thỏa mãn mong đợi của họ đối với sự phát triển của trẻ trong từng giai đoan, trong từng thời kì

Những năm gần đây, môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non đã được các cấp quản lý giáo dục từ trung ương đến địa phương chú trọng chỉ đạo thực hiện, là nhiệm vụ quan trọng trong việc chỉ đạo thực hiện chương trình CSGD trẻ mầm non, được đưa vào nhiều chương trình bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, kỹ năng cho cán bộ giáo viên bậc mầm non

Thực tế ở các trường mầm non cho thấy, môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm đã được quan tâm, cải thiện đáng kể, từng bước đang được đầu tư cải tạo, bổ sung, hoàn thiện Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập và vẫn còn mang nặng tính hình thức mà chưa quan tâm đúng mức đến hiệu quả khai thác sử dụng, chưa thực sự phát huy được tính tích cực của trẻ khi tham gia các hoạt động

Nhận thức được tầm quan trọng của môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm đối với sự phát triển của trẻ, trước thực trạng ở địa phương và nhiệm vụ được giao, tôi rất trăn trở, mong muốn tìm nhiều giải pháp hữu hiệu chỉ đạo các trường mầm non trên địa bàn huyện xây dựng môi trường phát huy tính tích cực

của trẻ, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm với các bạn đồng nghiệp về thực hiện nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ, vì vậy bản thân chọn đề tài sáng kiến kinh

nghiệm: “Một số biện pháp chỉ đạo các trường mầm non huyện Đông Sơn thực hiện tốt chuyên đề “xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả CSGD trẻ ở các trường

mầm non

1.2 Mục đích nghiên cứu: Nhằm xây dựng môi trường giáo dục phát

huy tính tích cực của trẻ ở các trường mầm non huyện Đông Sơn

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Một số biện pháp chỉ đạo các trường mầm non huyện Đông Sơn thực hiện tốt chuyên đề xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

1.4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

dựng cơ sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau đây:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu;

- Phương pháp khái quát hoá các nhận định độc lập

1.4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp

cụ thể sau đây:

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

1.4.3 Phương pháp thống kê toán học

Để xử lý số liệu, thông tin thu được thông qua việc sử dụng các công

cụ toán học như: cộng, trừ, nhân, chia, trung bình cộng, tỷ lệ phần trăm…

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận

* Môi trường giáo dục

Môi trường nói chung được hiểu là tổng thể các yếu tố tự nhiên và xã hội

tác động tương hỗ với nhau tạo nên một khung cảnh sống với những điều kiện

để con người tồn tại và phát triển

Từ khái niệm đó, chúng ta có thể hiểu: MTGD trong trường MN là tổ hợp những điều kiện tự nhiên và xã hội cần thiết và trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động CSGD trẻ ở trường MN và hiệu quả của những hạt động này nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ CSGD trẻ

Có nhiều cách phân loại MTGD:

Có quan điểm cho rằng, MTGD mầm non bao gồm môi trường tự nhiên

(như các điều kiện không khí, ánh sáng, nguồn nước, câu xanh, địa điểm trường)

và môi trường xã hội (bao gồm: bầu không khí giao tiếp trong trường MN,

phong cách làm việc, mối quan hệ giữa con người với con người, giữa trường

MN với các tổ chức kinh tê, xã hội, văn hóa khác…)

Một quan điểm khác lại phân chia MTGD thành môi trường vật chất và môi trường xã hội

Môi trường vật chất trong trường MN bao gồm các trang thiết bị, đồ

dùng, đồ chơi, không gian phục vụ cho việc tổ chức các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của trẻ Môi trường vật chất tạo cho trẻ những cơ hội tốt để trẻ thỏa mãn nhu cầu hoạt động và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, thẩm mĩ, đạo đức, xã hội

Môi trường xã hội được hiểu là toàn bộ những điều kiện xã hội như chính

trị, văn hóa, các mối quan hệ, giúp trẻ hình thành nhân cách của mình

Môi trường xã hội đặc biệt được nhấn mạnh ở đây là môi trường giao tiếp trong trường MN bao gồm sự giao tiếp giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với những người xung quanh Môi trường này vừa mang tính chất sư phạm vừa mang tính chất gia đình

Việc phân loại môi trường có thể khác nhau, tuy nhiên đều quan trọng đối với GDMN là cần phải cung ứng điều kiện cần thiết để kích thích và phục vụ trẻ hoạt động một cách tích cực, chăm sóc trẻ tốt, thông qua đó, nhân cách trẻ sẽ

được phát triển tốt và thuận lợi [1]

* Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm

Mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, chúng khác nhau về thể chất, tình cảm, xã hội, trí tuệ, hoàn cảnh gia đình, văn hóa và tâm lý Do đó, mỗi trẻ em có hứng thú, cách học và tốc độ học tập khác nhau và chúng đều có thể thành công Trẻ học bằng chơi tốt nhất khi có người lớn hỗ trợ và mở rộng những gì chúng

đang hứng thú và đang thực hiện [2]

Các nhà giáo dục đều phải thừa nhận một điều rằng cách tiếp cận tốt nhất

để giáo dục trẻ 0-11 tuổi đó là lấy trẻ làm trung tâm và ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực để thúc đẩy sự phát triển tính chủ động, khả năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề cho trẻ Các cách tiếp cận tốt thường thể hiện tính tích hợp cao và kết nối việc học với thực tế đời sống của trẻ

Trong giáo dục trẻ, chúng ta vẫn thường nhắc đến những phương châm như: “lấy trẻ làm trung tâm”, “tất cả vì học sinh thân yêu”, “hãy dành tất cả những gì tốt nhất cho trẻ” Vì vậy, chúng ta dành cho trẻ rất nhiều thứ như đồ chơi, sách vở, máy vi tính Chúng ta cũng đòi hỏi trẻ phải học thật nhiều Thậm chí, có nhiều bà mẹ còn tìm kiếm những loại thuốc bổ, món ăn giàu chất dinh dưỡng để giúp trẻ thông minh, học giỏi Liệu rằng, sự quan tâm như vậy có giúp trẻ mau chóng chiếm lĩnh được đỉnh cao tri thức của nhân loại không? Có thể nói rằng, trong tất cả sự quan tâm chúng ta dành cho trẻ, trẻ cần nhất đó là môi trường sống, vui chơi và học tập an toàn, tự do và giàu tình thương để trẻ có thể phát huy được tối đa những năng lực và sở trường của mình

Với trẻ lứa tuổi mẫu giáo (3-6 tuổi), hoạt động chủ đạo là hoạt động vui chơi vì vậy cần sử dụng linh hoạt “học bằng chơi, chơi mà học” giúp trẻ tích cực, chủ động lĩnh hội tri thức, kỹ năng sơ đẳng ban đầu, làm tiền đề cho các

cấp học tiếp theo Để trẻ được học qua chơi với đa dạng các trò chơi cần phải có môi trường chơi, môi trường giáo dục phong phú (sân vườn, đồ dùng, đồ chơi,

thiết bị, sự hướng dẫn của người lớn, bạn chơi…) [4]

Để xây dựng được môi trường giáo dục tốt, bản thân trẻ chưa thể tự làm được, trách nhiệm đó thuộc về người lớn, của cả xã hội chúng ta

2.2 Thực trạng việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non huyện Đông Sơn

Đông Sơn là một huyện đồng bằng, thuần nông gồm có 15 xã, thị trấn với 21.047 hộ dân, dân số 75.696 người, diện tích tự nhiên 8,2406 km2

2.2.1 Thuận lợi

- Nhà nước có nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn nâng cao chất lượng GD

và đội ngũ nhà giáo Nghị định 49/2010/NĐ-CP; Quyết định số

60/2011/QĐ-TTg của Chính phủ… đã tạo đà phát triển cho GDMN;

- Hầu hết các trường mầm non ở huyện Đông Sơn đã đạt Chuẩn quốc gia, tính đến năm học 2017-2018 toàn huyện có 14/16 trường đạt 87,5% Vì vậy, môi trường giáo dục trong lớp, ngoài trời cũng đã được cải thiện đáng kể

- Mạng lưới trường, lớp mầm non được quy hoạch tương đối tốt, đảm bảo

15 xã, thị trấn có 16 trường mầm non, mỗi trường tập trung ở 01 điểm, dân số ít nên quy mô các trường vừa và nhỏ, nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị không quá lớn

- Các trường mầm non tương đối đủ cán bộ quản lý và giáo viên theo quy định, trình độ trên chuẩn cao có nhiều kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện nâng cao chất lượng CSGD trẻ và đổi mới việc xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non;

- Công tác bồi dưỡng cán bộ giáo viên luôn được chú trọng, các chuyên

đề được cập nhật kịp thời và đầy đủ Trình độ, năng lực cán bộ giáo viên ngày càng được nâng cao, tỷ lệ cán bộ giáo viên có trình độ trên chuẩn đạt 90,2%, CBGV được trẻ hóa nhiều nên khá năng động, sáng tạo, tiếp cận nhanh với những vấn đề chuyên môn mới, nắm bắt nhanh những vấn đề mới trong việc xây dựng môi trường

- Đông Sơn là huyện có truyền thống luôn tiên phong trong chỉ đạo thực hiện các chương trình mới và mạnh dạn áp dụng nhiều cách làm có tính đột phá trong GDMN, từ đó tạo cho CBGV nếp nghĩ, cách làm nhạy bén, không ngại khó, ngại khổ, dám thử sức với các vấn đề mới

- Chất lượng CSGD trẻ MN ở Đông Sơn có bề dày, đạt cao so với mặt bằng chung toàn tỉnh, thu hút ngày càng đông trẻ trong độ tuổi đến trường, trẻ đi học từ bé, tỷ lệ chuyên cần cao nên thuận lợi trong việc hình thành nề nếp thói quen tốt, bền vững cho trẻ;

- Công tác XHHGD đã được chú trọng hơn, lãnh đạo các cấp và nhân dân quan tâm chăm lo đầu tư cho sự nghiệp GD, nhân dân tích cực đóng góp XD trường lớp, mua sắm trang thiết bị dạy học

2.2.2 Khó khăn

- Đông Sơn là một huyện nhỏ, thuần nông, điều kiện kinh tế - xã hội gặp nhiều khó khăn

- Hầu hết các trường thiếu NV kế toán, văn thư, y tế chủ yếu do GV kiêm nhiệm, GV còn thiếu, đời sống còn khó khăn, phải kiêm nhiệm nhiều việc nên khó chú tâm thực hiện tốt nhiệm vụ chính

- Chất lượng thực, năng lực thực tiễn trong lãnh đạo quản lý và CSGD trẻ, ý thức trách nhiệm nghề nghiệp của một bộ phận CBQL, GV, NV còn nhiều bất cập Nhận thức của một bộ phận cán bộ, giáo viên và phụ huynh về xây dựng MTGD chưa đầy đủ, các nguồn lực đầu tư vẫn còn hạn chế

- Môi trường giáo dục ở các trường mầm non đã được quan tâm chỉ đạo thực hiện song chưa đồng đều ở tất cả các trường và một số trường còn nặng tính hình thức mà chưa mang lại hiệu quả thiết thực trong giáo dục Đặc biệt là khai thác sử dụng môi trường giáo dục chưa linh hoạt, sáng tạo, chưa thực sự phát huy được tính tích cực tham gia hoạt động của trẻ

2.2.3 Kết quả khảo sát thực trạng:

Kết quả khảo sát thực trạng vào thời điểm tháng 9/2017 ở 16 trường MN,

30 lớp MG; 46 CBGV, NV (16QL, 30 GV) như sau:

* MTGD ngoài trời: Khảo sát 16 trường MN

1.5 Các khu vực khác: khu chơi cát nước, dàn cây… 5 31.2

2 Các khu vực chơi đặt ở vị trí phù hợp, khoa học, thuận

tiện với trẻ khi sử dụng

6 37.5

3 Mỗi khu vực có đủ thiết bị, đồ chơi phù hợp tính chất

hoạt động, phát huy được tính tích cực của trẻ

5 Có sử dụng nhiều loại đồ chơi sẵn có ở địa phương 15 50.0

6 Có đủ dụng cụ, trang thiết bị cho trẻ sử dụng khi chơi 20 66.6

7 Có khu vệ sinh riêng, hiên trước, hiên sau đảm bảo yêu

cầu

25 83.3

* Đối với trẻ: Khảo sát 100 trẻ MG qua việc trò chuyện, quan sát khi trẻ

tham gia các hoạt động

YC

Tỉ lệ

2 Hiểu biết về nội dung chơi, cách chơi, cốt chuyện khi

chơi; Có kỹ năng sử dụng được đồ dùng, đồ chơi theo

chức năng

50 50.0

3 Tự biết tổ chức các trò chơi và chơi theo nhóm, có kỹ

năng giao tiếp với bạn chơi, thể hiện sự tôn trọng, hợp

tác, chia sẻ …

32 32.0

4 Biết cùng nhau bàn bạc về chủ đề chơi chung và phối

hợp với nhau để tổ chức trò chơi một cách có tổ chức,

chơi có sự sáng tạo…

35 35.0

5 Có tính tự lập, tính kỷ luật khi chơi và biết tự đánh giá 37 37.0

* Năng lực, trình độ giáo viên khi hướng dẫn trẻ tham gia các hoạt động: Khảo sát 30 giáo viên trực tiếp đứng lớp thông qua dự giờ, trao đổi phỏng

vấn, nghiên cứu hồ sơ sổ sách và quan sát môi trường hoạt động trong lớp

YC

Tỉ lệ

1 Số giáo viên có trình độ chuẩn trở lên 30 100

2 Giáo viên nắm vững nguyên tắc XD MTGD cho trẻ MN 30 100

3 Giáo viên coi trọng XD MTGD theo hướng phát huy tính

tích cực của trẻ

17 56,7

4 Giáo viên có ý thức trong việc tự làm đồ dùng đồ chơi và

thường xuyên thay đổi cách trang trí, sắp xếp góc chơi để

tạo hứng thú cho trẻ

5 Giáo viên có phương pháp hướng dẫn trẻ tham gia các

hoạt động linh hoạt, phù hợp, kích thích được tính tích

cực hoạt động và sự say mê, sáng tạo của trẻ trong khi

chơi

6 Giáo viên có ý tưởng sáng tạo hay khi xây dựng và tổ

chức hoạt động phát huy tính tích cực của trẻ

8 26,6

7 Số giáo viên xếp loại chung đạt YC: 14 46,7

Qua khảo sát thực tế tình hình CSVC, trang thiết bị và chất lượng trẻ, giáo viên ở các lớp, tôi nhận thấy:

* Về tình hình CSVC, trang thiết bị phục vụ XD MTGD: Đã có sự đầu

tư tương đối đầy đủ, nhưng đồ dùng đồ chơi tự làm và đồ dùng đồ chơi sử dụng

từ thiên nhiên sẵn có ở địa phương chưa nhiều Đa số các góc chơi sắp xếp chưa khoa học, thuận tiện cho hoạt động của trẻ, chưa thu hút được sự chú ý của trẻ Hoạt động hướng dẫn trẻ thao tác, mô phỏng, trải nghiệm hiểu biết của mình chưa được chú ý và còn nhiều hạn chế, ít sáng tạo

* Về kiến thức và kỹ năng của trẻ:

Đa số trẻ hào hứng tham gia chơi, biết cách chơi với đồ chơi, song thao tác, kỹ năng chơi còn đơn giản, nghèo nàn…

Khả năng tự lập chưa cao, tính kỷ luật còn hạn chế; Chủ yếu chơi theo kiểu bắt chước, còn hạn chế về sự sáng tạo khi chơi do kỹ năng chơi còn nghèo nàn và góc chơi không hấp dẫn

Sự hợp tác chơi theo nhóm chưa bền vững, nhanh chán, nhanh thay đổi do hiểu biết và kỹ năng chơi chưa tốt, khả năng tự đánh giá, khả năng diễn đạt khi đánh giá chưa lưu loát…

* Về nhận thức và phương pháp của giáo viên:

100% giáo viên có trình độ chuẩn trở lên, nắm vững các nguyên tắc cơ bản về xây dựng môi trường giáo dục

Tuy nhiên giáo viên chưa có nhiều đổi mới trong hình thức, nội dung, phương pháp tổ chức các hoạt động phát huy tính tích cực của trẻ Sự sáng tạo trong việc trang trí sắp xếp và làm đồ dùng đồ chơi cho các góc của giáo viên chưa cao, chưa thực sự linh hoạt, sáng tạo trong việc hướng dẫn trẻ chơi ở các góc có lẽ vì vậy mà góc chơi chưa hấp dẫn trẻ, kỹ năng chơi của trẻ chưa phong phú

2.3 Một số biện pháp chỉ đạo xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non huyện Đông Sơn

Để chỉ đạo, thực hiện tốt việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non huyện Đông Sơn, trong quản lý, chỉ đạo cần phải sử dụng kết hợp rất nhiều biện pháp khác nhau, trong khuôn khổ của đề tài SKKN, tôi chỉ đưa ra 04 nhóm biện pháp nhận thấy đạt hiệu quả cao nhất trong quá trình quản lý, chỉ đạo để trao đổi cùng các bạn đồng nghiệp:

2.3.1 Biện pháp 1 Chỉ đạo các nhà trường bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị, kêu gọi sự ủng hộ từ phụ huynh học sinh cung cấp nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương phục vụ cho chuyên đề xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm tung tâm

Tổ chức MTGD trong trường, lớp MN có vai trò quan trọng đối với sự phát triển về thể chất, ngôn ngữ, trí tuệ, tình cảm- kỹ năng xã hội, khả năng thẩm

mỹ, sáng tạo của trẻ Vì vậy, cần bồi dưỡng, tập huấn bằng nhiều hỉnh thức như: thông qua các lớp tập trung tại huyện, thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn theo tuần, tháng ở trường, thông qua dự giờ thăm lớp… để CBGV hiểu và tuân thủ các nguyên tắc khi thiết kế MTGD trong trường, lớp MN, đó là:

- Cần bố trí các khu vực chơi, hoạt động trong lớp và ngoài trời phù hợp, thuận tiện cho việc sử dụng của cô và trẻ

- Cần tính đến không gian thực tế của trường để cân đối diện tích các khu vực

- Cần đảm bảo tính mục đích: Một là MTGD phải hướng vào việc phát triển toàn diện của trẻ nhằm đạt được mục tiêu GDMN nói chung và mục tiêu cuối độ tuổi nói riêng Hai là, muốn đạt được điều đó thì cần thiết kế môi trường phải phù hợp với mục đích tổ chức các hoạt động

- MTGD phải thực sự an toàn và có tính thẩm mỹ cao Địa điểm trường phải cách xa những nơi ồn ào, ô nhiễm, độc hại đối với trẻ như cách xa trục đường giao thông lớn, xa nhà máy, bệnh viện, khu rác thải, nghĩa trang Đảm bảo vệ sinh về nguồn nước, không khí, vệ sinh an toàn trong ăn uống Các trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi phải được bảo dưỡng thường xuyên, giữ gìn vệ sinh và tạo sự hấp dẫn đối với trẻ Có hàng rào bảo vệ xung quanh khu vực trường Ngoài ra, MTGD cũng cần tạo cho trẻ cảm giác an toàn về mặt tâm lý: được yêu thương, được tôn trọng và đáp ứng các nhu cầu chính đáng

- Trang trí môi trường lớp học cần phù hợp với tính chất của các hoạt động, phù hợp với từng lứa tuổi Trong lớp cần bố trí không gian phù hợp dành cho hoạt động chung của lớp và hoạt động theo sở thích, khả năng của nhóm nhỏ hoặc cá nhân Có khu vực dành riêng để chăm sóc đối với trẻ có nhu cầu đặc biệt Với mỗi độ tuổi, MTGD có những nét riêng Ví dụ: với trẻ mẫu giáo

bé, đồ chơi có thể không cần quá nhiều về chủng loại và chủ yếu là đồ chơi có sẵn cho trẻ sử dụng, nhưng với trẻ lớn hơn thì cần chú ý đến sự phong phú của các loại đồ chơi đặc biệt là những nguyên vật liệu mở và phương tiện cho trẻ được sáng tạo, tự làm đồ chơi phục vụ cho ý tưởng chơi của trẻ

- Cần thu sự tham gia của trẻ vào việc xây dựng MTGD càng nhiều càng tốt Đây là những cơ hội quý báu để trẻ ứng dụng kiến thức và kỹ năng trẻ đã được học theo cách của mình mà không bị gò bó, đặc biệt vào các thời điểm như chơi và hoạt động ở các góc vào buổi sáng và vào giờ hoạt động chiều

- Cần đa dạng, phong phú, kích thích sự phát triển của trẻ:

+ Các trang thiết bị ngoài trời có tác dụng kích thích các vận động khác nhau của trẻ;

+ Tận dụng các nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để trẻ khám phá, đặc biệt là nguồn nguyên liệu tự nhiên và phế liệu;

+ Phản ánh màu sắc văn hóa dân tộc bởi những đồ dùng, trang phục, các phong tục tập quán Cung cấp cho trẻ những hiểu biết về nền văn hóa địa phương và của các dân tộc khác nhau;

+ Tạo môi trường có không gian phù hợp với cuộc sống thực hàng ngày của trẻ;

+ Đảm bảo kết hợp các hoạt động tập thể, theo nhóm nhỏ và các nhân; các hoạt động trong lớp và ngoài trời;

+ Tôn trọng nhu cầu, sở thích hoạt động và tính đến khả năng của mỗi trẻ;

- Trường MN phải là môi trường thuận lợi để hình thành các kỹ năng xã hội cho trẻ:

+ Đảm bảo môi trường giao tiếp thân thiện, hòa đồng, ấm cúng, cởi mở giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với môi trường xung quanh;

+ Quan hệ giữa cô và trẻ, người lớn, với trẻ phải thể hiện tình cảm yêu thương, thái độ tôn trọng, tin tưởng trẻ, tạo cơ hội cho trẻ bộc lộ những suy nghĩ, tâm tư nguyện vọng của mình Tạo điều kiện cho trẻ giao tiếp và thể hiện sự quan tâm của mình đối với mọi người, đối với sự vật hiện tượng gần gũi xung quanh;

+ Mọi cử chỉ, lời nói, việc làm của cô giáo và người lớn phải luôn mẫu mực để trẻ noi theo;

+ Mối quan hệ giữa trẻ với trẻ là quan hệ bạn bè cùng học cùng chơi, đoàn kết, hợp tác, chia sẻ, đồng cảm, học hỏi lẫn nhau Giáo viên cần nhạy cảm để tận dụng các mối quan hệ giữa trẻ với trẻ để giáo dục trẻ;

+ Có sự thống nhất giữa trường MN, gia đình và cộng đồng xã hội trong việc CSGD trẻ

Từ việc bồi dưỡng tập huấn để CBGV nắm vững nguyên tắc, phòng GD&ĐT cần hướng dẫn, giám sát, tổ chức thảo luận với từng trường, lớp, cần thiết thì làm mẫu, … để CBGV vận dụng phù hợp các nguyên tắc này vào thực tiễn việc thiết kế, XD MTGD trong lớp, ngoài trời của đơn vị mình đảm bảo yêu cầu

2.3.2 Biện pháp 2 Chỉ đạo, hướng dẫn các nhà trường cải tạo, bổ sung môi trường trong lớp, ngoài lớp học theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm

a XD môi trường trong lớp

* Về cách bố trí, sắp xếp, bổ sung đồ dùng đồ chơi cho các góc chơi: Tích cực tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh để sưu tầm các loại

nguyên vật liệu, đồ dùng phục vụ góc chơi như: gom sách vở cũ của học sinh lớp 1,2 và 6 ở các môn Đạo đức, Tự nhiên xã hội, Công nghệ hoặc các loại sách báo cũ…, các loại sách này có rất nhiều hình ảnh phù hợp, sử dụng cho việc làm sách của trẻ Đề nghị phụ huynh có nghề mộc tiện các mẫu gỗ thừa và sơn màu tặng cho trẻ chơi ở góc xây dựng, các phụ huynh bán hàng giải khát gom tặng các loại vỏ hộp, lon phế liệu, các phụ huynh có nghề làm đầu, trang điểm gom tặng các vỏ mỹ phẩm đã sử dụng hết…Cô giáo sàng lọc, rửa sạch, phơi khô và đưa vào góc cho trẻ chơi

Tăng cường sử dụng các loại đồ chơi từ nguyên vật liệu sẵn có, gần gũi

với cuộc sống của trẻ: sử dụng các loại thực phẩm cho trẻ chơi như khoai lát khô, khoai củ, lạc khô, vừng, đậu đỗ, gạo, sắn khô, bột mì…đóng túi hoặc bỏ

vào các rổ nhỏ

Sử dụng các loại hoa quả thật sẵn có do phụ huynh hoặc trẻ mang đến như: chuối, hồng xiêm, ổi, đu đủ, na, cam, bưởi, các loại hoa do gia đình trẻ trồng được để hưỡng dẫn trẻ tập tỉa quả, cắm hoa, trang trí đĩa quả, bàn tiệc, quan sát, nhận biết đặc điểm của các loại hoa quả đó…

Giáo viên cùng trẻ làm các loại đồ chơi : bồi quả từ giấy, nhuộm màu cho phù hợp, làm các loại bảng cài, các loại lô tô, các đồ dùng phục vụ trò chơi như

lọ hoa từ chai nước rửa bát và nhiều loại đồ chơi từ các phế liệu như: bàn ghế, ô

tô ghép từ vỏ hộp sữa, lon bia, bếp, khay đựng thực phẩm từ vỏ hộp bánh…

Ngoài ra còn mua dao, thớt , cốc, bát đĩa đảm bảo vệ sinh và các đồ dùng khác phục vụ cho hoạt động thực hành của trẻ

Các loại đồ dùng, đồ chơi trên đều được lưu ý đảm bảo vệ sinh và an toàn cho trẻ trong khi chơi

Sắp xếp các góc, trang trí góc chơi theo dạng động:

Cắt dán các hình ảnh trang trí phù hợp đặc điểm, tính chất từng góc chơi, tạo cho góc chơi thêm hấp hẫn và nổi bật thu hút sự chú ý của trẻ

Ví dụ: Góc nội trợ (nằm trong góc phân vai), góc nghệ thuật có thể bố trí

gần nguồn nước, rộng rãi thoáng mát, thụân tiện cho trẻ khi chơi nhưng không làm ảnh hưởng tới các góc chơi khác

Phương châm của chúng tôi là trang trí ít tốn kém nhưng phải mang lại hiệu quả sử dụng cao, làm một lần- dùng được nhiều lần và có thể thay đổi với nhiều mục đích sử dụng

Ví dụ: Trang trí 1 đoàn tàu, 1dây hoa, 1 đĩa quả, hay một bảng cài trên

tường, đều có số thứ tự và các điểm để gắn hoặc giắt hình ảnh bổ sung (có thể trang trí theo dãy hoặc không theo dãy nhưng có gắn số thứ tự) Ngoài giờ chơi

nó là hình ảnh trang trí nhưng khi chơi lại sử dụng nó như 1 đồ chơi có tính linh hoạt cao: nếu 1 trẻ giắt lô tô hình ảnh cái cốc và 1 quả cam lên đầu tầu thì trẻ kia phải biết được nhiệm vụ tiếp theo là phải giắt các thao tác pha nước cam vào các toa tàu theo đúng thứ tự Hoặc cũng là sử dụng đoàn tàu nhưng nếu giắt biểu tượng của nhóm thực phẩm giàu chất đạm lên vị trí số 1 thì trẻ phải tìm tất cả các thực phẩm cùng nhóm để giắt tiếp, trẻ phải gọi đúng tên thực phẩm và đếm

số thực phẩm đã tìm được v.v Làm như vậy sẽ tích hợp được nhiều nội dung giáo dục như LQMTXQ, LQ Toán, LQ Văn học…

Tóm lại: Với nguồn kinh phí có hạn của các lớp MG khu vực nông thôn, chúng tôi đã biết khai thác thế mạnh riêng của mình đó là: nguồn đồ chơi từ thiên nhiên dồi dào sẵn có, gần gũi đời sống của trẻ, khả năng sáng tạo của cô và sản phẩm của chính trẻ, làm tốt công tác tuyên truyền phối kết hợp trong giáo dục với phụ huynh để giảm thời gian sưu tầm cho cô Với cách làm như vậy giáo viên đã huy động được phụ huynh tham gia tạo môi trường hoạt động cho trẻ, cô tiếc kiệm được kinh phí và công sức, trẻ hào hứng, tích cực, sáng tạo tham gia làm đồ chơi cùng cô và thích thú khi chơi với những đồ chơi do cha mẹ, cô giáo

và chính mình làm ra

b XD môi trường ngoài lớp

- Hầu hết các địa phương chỉ chú trọng ưu tiên nguồn kinh phí cho XD cơ bản các hạng mục công trình, còn các hạng mục như vườn cổ tích, cây xanh bóng mát, vườn hoa cây cảnh tạo cảnh quan môi trường, khu chơi vận động (sân chơi mềm tổ chức các hoạt động vận động cho trẻ)….chủ yếu cho phép các nhà trường chủ động kêu gọi từ nguồn XHHGD để triển khai thực hiện:

+ Vườn cổ tích là công trình mang tính đặc thù, do vậy hầu hết các đơn vị thi công XD đơn thuần không thể đảm nhiệm được mà phải do đơn vị có chuyên môn Tạo hình nghệ thuật thi công trên cơ sở ý tưởng của mỗi trường Trước hết, BGH nhà trường tham quan, phác thảo sơ bộ ý tưởng mô hình vườn cổ tích Sau

đó nêu ý tưởng đó cho vài đơn vị có uy tín trong lĩnh vực này Sau khi các đơn

vị tạo được bản vẽ thiết kế cụ thể, dự trù được nguồn kinh phí cần có một cách chi tiết BGH nhà trường sẽ họp bàn với phụ huynh, báo cáo với Phòng GD&ĐT, với lãnh đạo địa phương để thêm góp ý kiến; Bản vẽ nào tốt nhất, đảm bảo mức kinh phí thấp nhất sẽ được lựa chọn, chỉnh sửa phù hợp

Để giảm chi phí đầu tư ở mức thấp nhất mà vẫn đảm bảo yêu cầu, trong danh mục các khoản phải chi để XD vườn cổ tích, cần lọc ra mục nào do đơn vị làm vườn chịu trách nhiệm toàn phần, mục nào nhà trường kêu gọi cho tặng, mục nào kêu gọi ủng hộ bằng ngày công lao động và hiện vật…

Ví dụ: Cỏ trồng ở vườn cổ tích nên sử dụng cỏ lá tre, cỏ này sẵn có ở địa

phương, có thể huy động Hội cha mẹ trẻ hoặc Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên… lấy từ các bờ ruộng, bãi cồn….mang về trồng;

Các loại tượng trong vườn cổ tích nên đắp bằng xi măng cốt thép, vừa rẻ, chắc chắn, vừa đa dạng về kiểu dáng, kích thước, màu sắc….không rập khuôn như các loại tượng mua sẵn Ở nông thôn, kêu gọi tài trợ cả công trình này là rất khó,vì vậy cần chia nhỏ các hạng mục trong công trình đề kêu gọi tài trợ như: kêu gọi mỗi thôn, mỗi đoàn thể/cá nhân, doanh nghiệp ở địa phương tặng cho nhà trường kinh phí đủ làm một/một số loại tượng trong công trình và gắn tên đơn vị/ cá nhân tài trợ; Hoặc các hộ gia đình có thể tặng chum, vại cũ không cần dùng nữa để tạo nên các tháp nước hoặc làm bình trồng hoa giấy, cây cảnh rất đẹp…

Khi thống kê được số lượng hiện vật, kinh phí, danh mục đăng ký tài trợ, cho tặng thì nhà trường sẽ làm việc với đơn vị nhận làm vườn để chỉ ra những mục cụ thể sẽ hợp đồng, cách thức thanh toán….Thống nhất được mới chính thức ký hợp đồng

Làm như vậy sẽ giảm rất nhiều kinh phí đầu tư mà chất lượng công trình vẫn đảm bảo, đơn vị đảm nhiệm làm vườn cổ tích chủ yếu lấy công thợ, còn đa

số nguyên vật liệu đã được cho tặng, ủng hộ…Hầu hết vườn cổ tích của các trường MN ở Đông Sơn có giá rẻ chỉ bằng 1/2 hoặc 1/3 so với các đơn vị khoán toàn bộ cho đơn vị nhận thầu

+ Tạo cảnh quan, cây xanh bóng mát trong trường MN cũng là nhiệm vụ quan trọng để công trình hoàn thiện khi được công nhận Trước hết căn cứ vào quy hoạch sân chơi đã được phê duyệt xem cần bao nhiêu cây, những loại cây nào… Với trường MN, cây xanh, cây cảnh…cũng là “sách giáo khoa” của trẻ, cần tư vấn cho nhà trường trồng đa dạng các loại cây như cây ăn quả, cây bóng mát, cây cảnh; trong mỗi loại lại có đa dạng các màu hoa, đa dạng các kiểu lá, mùi hương….Những loại cây nên trồng như sấu, bằng lăng, hoa sữa, điệp vàng,

vú sữa, hoa giấy, hoa ngọc lan… Khi danh mục cây được liệt kê đầy đủ theo sơ

đồ sẽ trồng thì tiến hành mua hoặc kêu gọi mỗi lãnh đạo địa phương, các cá nhân hảo tâm… tặng cây xanh- cây cảnh theo thiết kế Như vậy, việc mua/ cho tặng cây không thể tự phát, tùy tiện mà phải được chọn lọc theo quy hoạch, đảm bảo phục vụ tốt cho mục đích GD của nhà trường

- Khu chơi vận động: Phát động các trường tạo sân chơi mềm, tối thiểu 50m2, trồng cỏ lá tre, tạo khuôn sân đẹp, bên trong thiết kế các bộ đồ chơi vận động liên hoàn bám sát các kỹ năng vận động: đi, chạy, nhảy, ném, leo trèo, bò