Vận dụng nguyên tắc chi ngân sách nhà nước việt nam trong hoạt động chi ngân sách nhà nước việt nam đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp để hạn ch

Luật Ngân sách Nhà nước của Việt Nam đã được Quốc hội ViệtNam thông qua ngày 16/12/2002 định nghĩa: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1

MỞ ĐẦU 2

I Một số khái niệm 3

I.1 Khái niệm, vai trò của ngân sách nhà nước 3

I.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước 3

I.1.2 Vai trò của ngân sách nhà nước 3

I.2 Khái niệm, vai trò của chi ngân sách nhà nước 5

I.2.1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước 5

I.2.2 Vai trò của chi ngân sách nhà nước 6

II Các nguyên tắc tổ chức chi ngân sách nhà nước 7

III Đánh giá thực trạng của việc triển khai các nguyên tắc chi ngân sách nhà nước ở VN hiện nay 15

III.1 Thực trạng của việc triển khai các nguyên tắc chi ngân sách nhà nước ở VN hiện nay 15

III.1.1 Thực trạng của việc triển khai các nguyên tắc chi ngân sách nhà nước ở VN (2009-2011) 15

III.1.2 Dự toán chi NSNN Việt Nam năm 2012 23

III.2 Đánh giá việc triển khai các nguyên tắc chi NSNN ở VN hiện nay 27

IV Giải pháp hạn chế thất thoát trong chi ngân sách nhà nước Việt Nam hiện nay 29

KẾT LUẬN 32

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết, sự ra đời và tồn tại của nhà nước và sự xuấthiện của nhà sản xuất hàng hóa bao giờ cũng gắn liền với sự ra đời và tồntại của ngân sách nhà nước Đó là hệ thống các mối quan hệ kinh tế phátsinh giữa nhà nước và các chủ thể khác trong nền kinh tế thông qua quátrình hình thành, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung quan trọngnhất của nhà nước nhằm đáp ứng cho việc thực hiện các chức năng nhiệm

vụ của nhà nước về mọi mặt

Ngân sách nhà nước cũng đã trở thành công cụ quan trọng nhấtđược nhà nước sử dụng để khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thịtrường, huy động nguồn tài chính, điều tiết vĩ mô nền kinh tế, cũng nhưđiều tiết thu nhập nhằm đảm bảo công bằng xã hội Những việc đó đượcthực hiện thông qua hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước Thu để địnhhướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế sản xuất, kinh doanh… chi để nângcao chất lượng y tế, giáo dục, nâng cao đời sống nhân dân…Tuy nhiêntrong điều kiện ngân sách nhà nước còn eo hẹp ,thì việc chi ngân sách thếnào cho hiệu quả và tiết kiệm, tránh được tình trạng thất thoát, thâm hụtluôn là vấn đề được đặt ra Việc tìm hiểu về chi ngân sách nhà nước, thựctrạng chi ngân sách nhà nước đưa ra giải pháp hạn chế thất thoát ngânsách nhà nước ngày càng trở nên cấp thiết

Với đề tài: “Vận dụng nguyên tắc chi ngân sách nhà nước Việt Nam trong hoạt động chi ngân sách nhà nước Việt Nam Đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp để hạn chế thất thoát trong chi ngân sách nhà nước Việt Nam hiện nay”, nhóm chúng tôi sẽ đưa ra cơ sở lý

thuyết để phân tích thực trạng, đánh giá về hoạt động chi ngân sách nhànước Việt Nam, từ đó đưa ra những giải pháp hạn chế thất thoát ngânsách nhà nước hiện nay

I Một số khái niệm

I.1 Khái niệm, vai trò của ngân sách nhà nước

I.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước, hay ngân sách chính phủ, là một phạm trùkinh tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính.Thuật ngữ "Ngân sách nhà nước" được sử dụng rộng rãi trong đờisống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia Song quan niệm về ngân sách nhànước lại chưa thống nhất, người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về ngânsách nhà nước tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu

Các nhà kinh tế Nga quan niệm: Ngân sách nhà nước là bảng liệt

kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốcgia

Luật Ngân sách Nhà nước của Việt Nam đã được Quốc hội ViệtNam thông qua ngày 16/12/2002 định nghĩa: Ngân sách Nhà nước là toàn

bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhànước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảmbảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước

Sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sựxuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phươngthức sản xuất của cộng đồng và nhà nước của từng cộng đồng Nói cáchkhác, sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ lànhững tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhànước

Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sáchđịa phương Ngân sách trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quanngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương.Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp

có Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân

=> Ngân sách nhà nước là hệ thống các mối quan hệ kinh tế phátsinh giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong nền kinh tế thông qua quátrình hình thành , phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung quan trọngnhất của nhà nước nhằm đáp ứng cho việc thực hiện các chứcnăng ,nhiệm vụ của nhà nước về mọi mặt

I.1.2 Vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước có vai trò rất quan trọng trong toàn bộhoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nước.Cần hiểu rằng, vai trò của ngân sách nhà nước luôn gắn liền với vai tròcủa nhà nước theo từng giai đoạn nhất định Đối với nền kinh tế thịtrường, ngân sách nhà nước đảm nhận vai trò quản lý vĩ mô đối với toàn

bộ nền kinh tế, xã hội

Ngân sách nhà nước là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xãhội, định hướng phát triển sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả,điều chỉnh đời sống xã hội.

- Ngân sách nhà nước là công cụ huy động nguồn lực tài chính đảmbảo cho nhu cầu chi tiêu của nhà nước.Những công cụ thường gặp như:thuế, lệ phí, viện trợ không hoàn lại, thanh lý tài sản công…

Huy động các nguồn tài chính của ngân sách nhà nước để đảmbảo nhu cầu chi tiêu của nhà nước: mức động viên các nguồn tài chính từcác chủ thể trong nguồn kinh tế đòi hỏi phải hợp lí nếu mức động viênquá cao hoặc quá thấp thì sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế,

vì vậy cần phải xác định mức huy động vào ngân sách nhà nước một cáchphù hợp với khả năng đóng góp tài chính của các chủ thể trong nền kinh

tế

- Ngân sách nhà nước là công cụ để điều tiết vĩ mô nền kinh tế.+) Ngân sách nhà nước là công cụ định hướng hình thành cơ cấukinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độcquyền

Trước hết, Chính phủ sẽ hướng hoạt động của các chủ thể trongnền kinh tế đi vào quỹ đạo mà chính phủ đã hoạch định để hình thành cơcấu kinh tế tối ưu, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổn định và bềnvững

Thông qua hoạt động chi Ngân sách, Nhà nước sẽ cung cấp kinhphí đầu tư cho cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộccác ngành then chốt trên cơ sở đó tạo môi trường và điều kiện thuận lợicho sự ra đời và phát triển các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh

tế (có thể thấy rõ nhất tầm quan trọng của điện lực, viễn thông, hàngkhông đến hoạt động kinh doanh của các Doanh nghiệp) Bên cạnh đó,việc cấp vốn hình thành các doanh nghiệp Nhà nước là một trong nhữngbiện pháp căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vàotình trạng cạnh tranh không hoàn hảo Và trong những điều kiện cụ thể,nguồn kinh phí trong ngân sách cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho

sự phát triển của các doanh nghiệp, đảm bảo tính ổn định về cơ cấu hoặcchuẩn bị cho việc chuyển sang cơ cấu mới hợp lý hơn Thông qua hoạtđộng thu, bằng việc huy động nguồn tài chính thông qua thuế, ngân sáchnhà nước đảm bảo thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặchạn chế sản xuất kinh doanh

+) Ngân sách nhà nước là công cụ điều tiết thị trường, bình ổn giá

cả và kiềm chế lạm phát: Nhà nước sẽ sử dụng ngân sách nhà nước nhưmột công cụ để góp phần bình ổn giá cả và kiềm chế lạm phát Nhà nướcchỉ điều tiết những mặt hàng quan trọng những mặt hàng mang tính chất

chiến lược Cơ chế điều tiết thông qua trợ giá, điều chỉnh thuế suất thuếxuất nhập khẩu, dự trữ quốc gia Thị trường vốn sức lao động: thông quaphát hành trái phiếu và chi tiêu của chính phủ Kiềm chế lạm phát: Cùngvới ngân hàng trung ương với chính sách tiền tệ thích hợp NSNN gópphần điều tiết thông qua chính sách thuế và chi tiêu của chính phủ.

+) Về mặt kinh tế: kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo sự địnhhướng phát triển kinh tế xã hội thông qua các công cụ thuế và thuế suấtcủa nhà nước sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển thu hút sự đầu tưcủa các doanh nghiệp Ngoài ra nhà nước còn dùng ngân sách nhà nướcđầu tư vào cơ sở hạ tầng tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho cácdoanh nghiệp hoạt động thanh

+) Về mặt xã hội

Ngân sách nhà nước giữ vai trò điều tiết thu nhập giữa các tần lớpdân cư trong xã hội Trợ giúp trực tiếp dành cho những người có thu nhậpthấp hay có hoàn cảnh đặc biệt như chi về trợ cấp xã hội, trợ cấp gián tiếpdưới hình thức trợ giá cho các mặt hàng thiết yếu, các khoản chi phí đểthực hiện chính sách dân số, chính sách việc làm, chống mù chữ, hỗ trợđồng bào bão lụt

Đặc điểm nổi bật của nền kinh tế thị trường là sự cạnh tranh giữacác doanh nghiệp nhằm đạt được lợi nhuận tối đa, các yếu tố cơ bản củathị trường như cung cầu, giá cả thường xuyên tác động lẫn nhau và chiphối hoạt động của thị trường, thị trường sẽ có nhiều sự bất ổn do sự mấtcân đối của cung cầu Do vậy ngân sách nhà nước sẽ giúp bình ổn thịtrường, điều tiết giá cả cũng như kiềm chế lạm phát Hay ngân sách nhànước cũng là công cụ giúp định hướng, hình thành cơ cấu kinh tế mới,kích thích phát triển sản xuất, kinh doanh và chống độc quyền

- Ngân sách nhà nước là công cụ điều tiết thu nhập giữa các thànhphần kinh tế và các tầng lớp dân cư nhằm đảm bảo công bằng cho xã hội

Các vai trò trên của ngân sách nhà nước cho thấy tính chất quantrọng của ngân sách nhà nước với các công cụ của nó có thể quản lý toàndiện và có hiệu quả đối với toàn bộ nền kinh tế

I.2 Khái niệm, vai trò của chi ngân sách nhà nước

I.2.1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nướctheo những nguyên tắc nhất định

Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại các nguồntài chính đã được tập trung vào ngân sách nhà nước và đưa chúng đến

mục đích sử dụng Do đó, Chi ngân sách nhà nước là những việc cụ thểkhông chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mụctiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của nhà nước.

=> Chi ngân sách nhà nước là hệ thống các quan hệ kinh tế phátsinh trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ lớn nhất của nhànước – quỹ ngân sách, nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước vềmọi mặt theo những nguyên tắc nhất định

1 Quá trình phân phối: là quá trình cấp phát kinh phí từ ngân sáchnhà nước để hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng

2 Quá trình sử dụng: là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từngân sách nhà nước mà không phải trải qua việc hình thành các loại quỹtrước khi đưa vào sử dụng

I.2.2 Vai trò của chi ngân sách nhà nước

- Ngân sách nhà nước là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xãhội, định hướng phát triển sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả,điều chỉnh đời sống xã hội

- Điều tiết trong kinh tế, thúc đẩy phát triển kinh tế Ngân sách nhànước là công cụ định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thíchphát triển sản xuất kinh doanh và chống độc quyền

- Trước hết, Chính phủ sẽ hướng hoạt động của các chủ thể trongnền kinh tế đi vào quỹ đạo mà chính phủ đã hoạch định để hình thành cơcấu kinh tế tối ưu, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổn định và bềnvững

- Thông qua hoạt động chi Ngân sách, Nhà nước sẽ cung cấp kinhphí đầu tư cho cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộccác ngành then chốt trên cơ sở đó tạo môi trường và điều kiện thuận lợicho sự ra đời và phát triển các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế(có thể thấy rõ nhất tầm quan trọng của điện lực, viễn thông, hàng khôngđến hoạt động kinh doanh của các Doanh nghiệp) Bên cạnh đó, việc cấpvốn hình thành các doanh nghiệp Nhà nước là một trong những biện phápcăn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vào tình trạngcạnh tranh không hoàn hảo Và trong những điều kiện cụ thể, nguồn kinhphí trong ngân sách cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triểncủa các doanh nghiệp, đảm bảo tính ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị choviệc chuyển sang cơ cấu mới hợp lý hơn Thông qua hoạt động thu, bằngviệc huy động nguồn tài chính thông qua thuế, ngân sách nhà nước đảmbảo thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế sản xuấtkinh doanh

- Giải quyết các vấn đề xã hội

- Trợ giúp trực tiếp dành cho những người có thu nhập thấp hay cóhoàn cảnh đặc biệt như chi về trợ cấp xã hội, trợ cấp gián tiếp dưới hìnhthức trợ giá cho các mặt hàng thiết yếu, các khoản chi phí để thực hiệnchính sách dân số, chính sách việc làm, chống mù chữ, hỗ trợ đồng bàobão lụt.

- Góp phần ổn định thị trường, chống lạm phát, bình ổn giá cả thịtrường hàng hóa

- Nhà nước chỉ điều tiết những mặt hàng quan trọng những mặthàng mang tính chất chiến lược Cơ chế điều tiết thông qua trợ giá, điềuchỉnh thuế suất thuế xuất nhập khẩu, dự trữ quốc gia Thị trường vốn sứclao động: thông qua phát hành trái phiếu và chi tiêu của chính phủ Kiềmchế lạm phát: cùng với ngân hàng trung ương với chính sách tiền tệ thíchhợp NSNN góp phần điều tiết thông qua chính sách thuế và chi tiêu củachính phủ

=> Chi ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong sự nghiệpphát triển kinh tế xã hội của quốc gia Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay ởnước ta, nhiều vấn đề kinh tế xã hội của đát nước đang đặt ra thách thứcđối với các khoản chi ngân sách một cách tùy tiện, ngẫu hứng ,thiếu sựphân tích hoàn cảnh cụ thể sẽ có ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triểnkinh tế xã hội của đất nước

II Các nguyên tắc tổ chức chi ngân sách nhà nước.

* Nguyên tắc thứ nhất: Dựa trên khả năng các nguồn thu để hoạch

định chi tiêu

Theo nguyên tắc này thì mức độ chi và cơ cấu các khoản chi phảiđược hoạch định dựa trên cơ sở các nguồn thu Nếu nguồn thu hạn hẹp thìcho ngân sách phải cắt giảm Nếu vi phạm nguyên tắc này thì sẽ dẫn đếntình trạng bội chi ngân sách quá lớn và sẽ dẫn đến khả năng bùng nổ lạmphát về kinh tế

Điều 34, luật của quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 01/2002/QH11 ngày 16 tháng 12 năm 2002 về ngân sách nhà nước cũng đã quy định:

1 Căn cứ vào kinh tế, địa lý, dân cư của từng vùng và trình độquản lý của địa phương

Trong các nguồn thu của nguồn thu, nhiệm vụ của chi ngân sáchđịa phương, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phân cấp cụ thểnguồn thu, nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách của chính quyền địaphương theo nguyên tắc:

a/ Phù hợp với phân cấp nhiệm vụ kinh tế- xã hội, quốc phòng anninh đối với từng lĩnh vực và đặc điểm chính sách xã, thị trấn đượchưởng tối thiểu 70% các khoản thu thuế chuyển quyền sử dụng đất, thuênhà, đất.

b/ Trong các nguồn thu của ngân sách xã, thành phố thuộc tỉnh,ngân sách thị xã, thành phố thuộc tỉnh được hưởng tối thiểu 50% khoảnthu lệ phí trước bạ, không kể lệ phí trước bạ nhà đất

c/ Trong phân cấp nhiệm vụ đối với thị xã, thành phố thuộc tỉnhphải có nhiệm vụ chỉ đầu tư xây dựng các trường phổ thông quốc lập cáccấp, điện chiếu sáng, cấp thoát nước…

2 Căn cứ vào tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu do Thủtướng Chính Phủ giao và các nguồn thu ngân sách địa phương hưởng100%, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định tỷ lệ phần trăn phân chiacác khoản thu giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương

Nếu thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ tránh được tình trạng bôi thuhoặc bội chi ngân sách nhà nước, giúp nền kinh tế phát triển tốt hơn

* Nguyên tắc thứ 2: Tiết kiệm và hiệu quả

Nguyên tắc này đòi hỏi các tổ chức, các đơn vị sử dụng nguồn kinhphí hay nguồn vốn của ngân sách nhà nước cấp phải nâng cao tinh thầntrách nhiệm sử dụng một cách có hiệu quả và tiết kiệm nhất

Các cơ quan, tổ chức trong phạm vi nhiệm vu, quyền hạn của mình

có trách nhiệm đề ra những biện pháp cần thiết nhằm đảm bảo hoàn thànhtốt nhiệm vụ thu, chi ngân sách được giao, thực hiện tiết kiệm, chốnglãng phí, chống tham ô

Mọi tổ chức cá nhân phải chấp hành nghĩa vụ nộp ngân sách theoquy định của pháp luật, sử dụng ngân sách nhà nước đúng mục đích, đúngchế độ, tiết kiệm, có hiệu quả Thực hiện chi tiêu trong dự đoán đượcgiao, cắt giảm những khoản chi mua sắm chưa cần thiết, các khoản chitiếp khách, hội nghị…

Có một thời gian khá dài, nước ta có quan điểm chi với bất cứ giánào gây nên tình trạng lãng phí, kém hiệu quả trong việc sử dụng cácnguồn vốn Đó chính là lý do cần phải quán triệt nguyên tắc tiết kiệm vàhiệu quả trong chi ngân sách nhà nước Quán triệt nguyên tắc này trongviệc bố trí các khoản chi của ngân sách nhà nước cần phải dựa trên cácđịnh mức chi có tích cực có căn cứ khoa học và thực tiễn, tổ chức cáckhoản chi theo các chương trình có mục tiêu Khi phê duyệt hạn mứckinh phí phải xem xét kỹ chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức, đơn vị sửdụng kinh phái ngân sách Cũng cần thực hiện chế độ trách nhiệm đối vớingười đứng đầu cơ quan, đơn vị trong công tác quản lý, sử dụng ngân

sách, tài sản công phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những khoảnchi sai chế độ, thất thoát lãng phí ở đơn vị được giao phụ trách.

Thực hiện chế độ công bố công khai ngân sách nhà nước các cấp,các đơn vị dự toán ngân sách, các tổ chức được ngân sách nhà nước hỗtrợ, các dự án xây dựng cơ bản có sử dụng vốn ngân sách nhà nước, cácquỹ có nguồn từ ngân sách nhà nước, các quỹ có nguồn đóng góp củanhân dân để tăng cường giám sát của các đoàn thể xã hội, người lao động

và nhân dân

Thực hiện rà soát các thủ tục hành chính, quy định rõ thủ tục hànhchính, quy định rõ thủ tục, quy trình, thời gian thực hiện và chế độ tráchnhiệm của từng bộ phận cán bộ trong việc thực hiện thu chi ngân sách,hoàn thuế Các cơ quan tài chính, thuế, hải quan tiếp tục định kỳ tổ chứcđối thoại với các doanh nghiệp để kịp thời phát hiện, giải quyết nhữngkhó khăn, vướng mắc

Đảm bảo thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ thúc đẩy kinh tế pháttriển, tránh thất thoát nguồn ngân sách, thực hiện có hiệu quả các nhiệm

vụ kinh tế, chính trị…

* Nguyên tắc thứ 3: Trọng tâm trọng điểm.

Nguyên tắc này đòi hỏi việc phân bố các khoản chi ngân sách phảicăn cứ và ưu tiên các chương trình trọng điểm của nhà nước Tránh tìnhtrạng đầu tư tràn lan mà phải đầu tư giải quyết dứt điểm mục tiêu pháttriển kinh tế xã hội của nhà nước hoạch định trong thời kỳ đó

Cần xác định rõ xem đâu là mục tiêu quan trọng nhất, là vấn đề cầnquan tâm hàng đầu để giải quyết trước, hơn nữa phải sử dụng hiệu quảnguồn vốn do nhà nước cấp phát, cũng như các khoản đầu tư để giảiquyết tốt vấn đề đó

Bố trí chi đầu tư phát triển phải đảm bảo tập trung, trong đó chú ýtập trung vốn cho các dự án, công trình trọng điểm quốc gia, các chơngtrình ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội, chương trình mục tiêu quốc gia,tiếp tục ưu tiên bố trí vốn đầu tư phát triển nguồn nhân lực

Xây dựng dự toán chi phí phát triển sự nghiệp giáo dục- đào tạo,văn hoá thôngtin, y tế, môi trường, khoa học công nghệ, xã hội, quốcphòng, an ninh, quản lý hành chính Nhà nước, hoạt động của Đảng, đoànthể theo đúng chính sách, chế độ, định mức hiện hành và theo đúng cácnghị định của Đảng, của quốc hội

Các địa phương cần ưu tiên bố trí các nhiệm vụ theo định hướngchung, tập trung nguồn lực bảo đảm các lĩnh vực chi giáo dục- đào tạo,khoa học, công nghệ, sự nghiệp môi trường theo các quy định của Đảng,Quốc hội và Chính Phủ

Có thực hiện đúng nguyên tắc này thì mới đảm bảo được tính mụcđích và khả năng tiết kiệm các khoản chi của ngân sách, phát huy đượcthế mạnh tiềm năng của đất nước.

* Nguyên tắc thứ 4: Nhà nước và nhân dân cùng làm trong việc bố

trí các khoản chi của ngân sách nhà nước, nhất là các khoản chi mang tínhchất phúc lợi xã hội

Nguyên tắc này đòi đối tượng nghèo, trẻ em, người có công, giađình chính sách, tạo điều kiện cho mọi người dân hỏi khi quyết định cáckhoản chi ngân sách cho một lĩnh vực nhất định cần phải cân nhắc khảnăng huy động các nguồn vốn khác để giảm nhẹ gánh nặng cho ngân sáchnhà nước như huy động các nguồn tài trợ, sự ủng hộ trong dân với cácvấn đề xã hội như thiên tai, bão lụt giải quyết hậu quả chiến tranh…Cũngcần huy động các nguồn vốn từ dân cho các vấn đề như chống ô nhiễmmôi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm

Cần đổi mới phương thức chi ngân sách cho lĩnh vực sự nghiệp.Tiếp tục thực hiện các giải pháp đẩy mạnh xã hội hoá, kêu gọi, thuhút các thành phần kinh tế, kể cả các nhà đầu tư nước ngoài tham gia đầu

tư cung ứng dịch vụ công nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới và hội nhậpkinh tế thế giới

Rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành các chính sách an ninh xãhội theo hướng tăng mức độ hỗ trợ từ ngân sách trung ương cho ngânsách địa phương sao cho phù hợp với tình hình thực tế và khả năng củangân sách nhà nước

Quán triệt nguyên tắc này không những giảm nhẹ các khoản chitiêu ngân sách nhà nước mà còn nâng cao tinh thần trách nhiệm cuả mỗicông dân trong xã hội, đảm bảo được yêu cầu kiểm soát cảu quẩn chúngtrong chi tiêu ngân sách của nhầ nước

* Nguyên tắc thứ 5: Phân biệt rõ nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã

hội của các cấp theo luật pháp để bố trí các khoản thu chi cho thích hợp

Trong từng giai đoạn thời kỳ đều có những nhiệm vụ khác nhau vềphát triển kinh tế- xã hội Những nhiệm vụ đó rất cần có những khoản chicủa ngân sách nhà nước để thực hiện được Và để thực hiện có hiệu quảcần bố trí các khoản chi cho thích hợp Điều 31 33 luật của Quốc Hộinước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 02/2002/QH11 ngày16/12/2002 về ngân sách nhà nước cũng đã quy định:

Điều 31 Nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương gồm:

1 Chi đầu tư phát triển:

a/ Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hộikhông có khả năng thu hồi vốn do trung ương quản lý.

b/ Đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các

tổ chức tài chính của Nhà nước, góp vốn cổ phần, liên doanh vào cácdoanh nghiệp thuộc các lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước

c/ Chi bổ sung dự trữ nhà nước

d/ Các khoản chi khác theo quy định pháp luật

2 Chi thường xuyên

a/ Các hoạt động sự nghiệp giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, vănhoá thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và côngnghệ, môi trường, cac hoạt động xã hội khác do các cơ quan trung ươngquản lý

b/ Quốc phòng an ninh và trật tự, an toàn xã hội, không kể phầngiao cho địa phương

c/ Hoạt động của các cơ quan Nhà nước, cơ quan Đảng cộng sảnViệt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội

d/ Trợ giá theo chính sách của Nhà nước

đ/ Các chương trình quốc gia do trung ương thực hiện

e/ Hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội theo quy định của Chính phủ

g/ Trợ cấp cho các đối tượng chính sách xã hội do trung ương đảmnhận

i/ Hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xãhội – nghề nghiệp ở trung ương theo quy định của pháp luật

h/ Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

3 Chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền do Chính phủ vay

4 Chi viện trợ

5 Chi cho vay theo quy định của pháp luật

6 Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính của trung ương

7 Chi bổ sung cho ngân sách địa phương

Điều 33

Nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương gồm:

1 Chi đầu tư phát triển

a/ Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội dođịa phương quản lý

b/ Đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổchức tài chính của Nhà nước theo quy định của pháp luật

c/ Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

2 Chi thường xuyên

a/ Các hoạt động sự nghiệp giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, vănhoá thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và côngnghệ, môi trường, các hoạt động xã hội khác do địa phương quản lý

b/ Quốc phòng an ninh và trật tự, an toàn xã hội (phần giao cho địaphương)

c/ Hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng cộng sảnViệt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương

d/ Hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xãhội - nghề nghiệp ở địa phương theo quy định của pháp luật

đ/ Thực hiện các chính sách xã hội đối với các đối tượng do địaphương quản lý

e/ Chương trình quốc gia do chính phủ giao cho địa phương quảnlý

g/ Trợ giá theo chính sách của Nhà nước

h/ Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

3 Chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền huy động cho đầu tư quy địnhtại khoản 3 Điều 8 của luật này

4 Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính của cấp tỉnh

5 Chi bổ sung ngân sách cho cấp dưới

Nghị định số 60/2003/NĐ- CP ngày 06/06/2003 của Chính Phủquy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật Ngân sách nhà nước quyđịnh:

Điều 5: Quan hệ giữa ngân sách các cấp thực hiện theo nguyên tắc sau:

a/ Thực hiện phân chia theo tỷ lệ phần trăm đối với các khoản thuphân chia giữa ngân sách các cấp và bổ sung cân đối từ ngân sách cấp

trên cho ngân sách cấp dưới để bảo đảm công bằng và phát triển cân đốigiữa các vùng, các địa phương.

b/ Tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu và bổ sung cân đối từngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới Chính phủ trình quốc hộiquyết định thời kỳ ổn định ngân sách giữa ngân sách trung ương và ngânsách địa phương Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùngcấp quyết định thời kỳ ổn định ngân sách giữa các cấp địa phương

c/ Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó cấp

đó bảo đảm; trường hợp cần ban hành chính sách Chế độ mới làm tăngchi ngân sách sau khi dự toán đã được cấp có thẩm quyền quyết định thìphải có giải pháp bảo đảm nguồn tài chính phù hợp với khả năng cân đốingân sách của từng cấp

d/ Trong thời kỳ ổn định ngân sách, các địa phươnng được sử dụngnguồn tăng thu ngân sách hàng năm để chi cho các nhiệm vụ phát triểnkinh tế - xã hội trên địa bàn; sau mỗi thời kỳ ổn định ngân sách, phải tăngkhả năng tự cân đối, phát triển ngân sách địa phương, thực hiện giảm dần

số bổ sung từ ngân sách cấp trên hoặc tăng tỷ lệ phần trăm điều tiết số thunộp về ngân sách cấp trên

đ/ Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước cấp trên ủy quyền cho cơquan quản lý nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình, thìphải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới đểthực hiện nhiệm vụ đó

e/ Ngoài việc bổ sung nguồn thu và ủy quyền thực hiện nhiệm vụchỉ quy định tại các điểm a, b và d khoản 2 điều này, không được dùngngân sách của cấp này để cho cho nhiệm vụ của cấp khác, trừ nhữngtrường hợp quy định tại điểm khoản 2 điều này

g/ Ủy ban nhân dân các cấp được sử dụng ngân sách cấp mình để

hỗ trợ cho các đơn vị do cấp trên quản lý đóng trên địa bàn trong cáctrường hợp:

- Khi xảy ra thiên tai và các trường hợp cần thiết khác mà địaphương cần khẩn trương huy động lực lượng để đảm bảo bảo ổn định tìnhhình kinh tế xã hội;

- Các đơn vị do cấp trên quản lý khi thực hiện chức năng củamình, kết hợp thực hiện một số nhiệm vụ theo yêu cầu của cấp dưới

Điều 6: Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước phải bảo đảm nguyên tắc:

1 Phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng anninh của nhà nước và năng lực quản lý của mỗi cấp trên địa bàn;

2 Ngân sách trung ương và ngân sách địa phương được phân địnhnguồn thu, nhiệm vụ chi cụ thể:

a/ Ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiệncác nhiệm vụ chiến lược quan trọng của quốc gia như: các dự án đầu tưphát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội có tác động đến cả nước hoặcnhiều địa phương, các chương trình Các dự án quốc gia, các chính sách

xã hội quan trọng, điều phối hoạt động kinh tế vĩ mô của đất nước, bảođảm quốc phòng an ninh, đối ngoại và hỗ trợ những địa phương chưa cânđối được thu, chi ngân sách

b/ Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu bảo đảm chủđộng thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng anninh và trật tự an toàn xã hội trong phạm vi quản lý

3 Việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấpchính quyền địa phương do Hội đông nhân dân cấp tỉnh quyết định, thờigian thực hiện phân cấp này phải phù hợp với thời kỳ ổn định ngân sách ởđịa phương, cấp xã được tăng cường nguồn thu, phương tiện và cán bộquản lý tài chính - ngân sách để quản lý tốt, có hiệu quả các nguồn lực tàichính trên địa bàn được phân cấp

4 Kết thúc mỗi kỳ ổn định ngân sách, căn cứ vào khả năng nguồnthu và nhiệm vụ chi của từng cấp, theo thẩm quyền quy định tại các điều15,16 và 25 của luật ngân sách nhà nước, Quốc hội, Hội đồng nhân dânđiều chỉnh mức bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấpdưới, Uỷ ban Thường vụ Quốc Hội, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyếtđịnh việc điều chỉnh tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa ngânsách các cấp

Áp dụng nguyên tắc này tránh được việc bố trí các khoản chi chồngchéo, khó kiểm tra giám sát, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm củacác cấp

* Nguyên tắc thứ 6: Kết hợp chặt chẽ các khoản chi của ngân sách nhà

nước với khối lượng tiền tệ có mặt trong lưu thông với các phạm trù giátrị tạo nên công cụ tổng hợp cùng tác động đến vấn đề của kinh tế vĩ mô

Nguyên tắc này đòi hỏi khi bố trí một khoản chi ngân sách nhànước phải phân tích diễn biến của khối lượng tiền tệ, lãi suất, tỉ giá hốiđoái trong các chu kì kinh doanh làm sao tạo nên một tổng lực để giảiquyết các mục tiêu của kinh tế vĩ mô Bởi lẽ các các phạm trù giá trị ảnhhưởng rất lớn đến nền kinh tế, nếu không kết hợp chặt chẽ các khoản chingân sách nhà nước với các phạm trù này có thể dẫn đến tình trạng thấtthoát, lãng phí ngân sách nhà nước

Tóm lại chi ngân sách là công cụ quan trọng không chỉ đáp ứng các

khoản chi phái của nhà nước mà còn ảnh hưởng to lớn đến điều tiết vĩ mô

của nhà nước Vì thế khi bố trí các khoản chi ngân sách nhà nước cần có

sự cân nhắc kĩ lưỡng, nghiên cứu cẩn thận dựa trên các nguyên tắc vừa

nêu trên

III Đánh giá thực trạng của việc triển khai các nguyên tắc chi

ngân sách nhà nước ở VN hiện nay

III.1 Thực trạng của việc triển khai các nguyên tắc chi ngân

sách nhà nước ở VN hiện nay

III.1.1 Thực trạng của việc triển khai các nguyên tắc chi ngân