skkn một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với chữ cái cho trẻ 5 6 tuổi tại trường mầm non trung thành, huyện nông cống

Đểdạy tốt hoạt động này theo hướng đổi mới hiện nay đòi hỏi người giáo viên Mầmnon phải tự suy nghĩ để tìm tòi ra biện pháp trong việc tổ chức hoạt động “làm quenvới chữ cái” cho trẻ mẫu

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Như chúng ta đã biết, ở trường Mầm non nhiệm vụ là nuôi dạy chăm sóc vàgiáo dục trẻ phát triển toàn diện theo 5 lĩnh vực Việc hướng dẫn trẻ 5 - 6 tuổi làmquen với chữ cái là một trong những hoạt động đóng vai trò hết sức quan trọng

Cho trẻ làm quen với chữ cái là cơ hội tốt để hình thành cho trẻ những nănglực họat động thái độ ngôn ngữ, phát triển trí tuệ và kỹ năng làm quen chữcái(LQCC) để giúp trẻ biết đọc, biết tô viết chữ cái Đây chính là một trong các lĩnhvực chuyên biệt cần phải chuẩn bị cho trẻ trước khi bước vào lớp 1

Theo nghiên cứu thì Vụ giáo dục Mầm non đã có những đổi mới, nhữngchuyển biến mới trong việc nuôi dạy trẻ Cùng với sự đổi mới của giáo dục MầmNon nói chung, hoạt động làm quen chữ cái cũng có những đổi mới đáng kể Đểdạy tốt hoạt động này theo hướng đổi mới hiện nay đòi hỏi người giáo viên Mầmnon phải tự suy nghĩ để tìm tòi ra biện pháp trong việc tổ chức hoạt động “làm quenvới chữ cái” cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi đạt kết quả tốt

Làm quen chữ cái, chữ viết theo quan điểm tích hợp theo phương pháp giáodục mầm non phải được tiến hành một cách tự nhiên, bắt đầu từ những hoạt độnggần gũi và có ý nghĩa đối với trẻ Để dạy trẻ làm quen với chữ cái, chữ viết, cần có

sự thay đổi cách tổ chức các hoạt động trong môi trường chữ cái, chữ viết và ngônngữ nói một cách phong phú

Việc nuôi dạy trẻ ở lứa tuổi Mầm non là công việc hết sức vất vả và khókhăn, nhất là việc cho trẻ “Làm quen với chữ cái” Đối với tôi tổ chức họat động

“Làm quen với chữ cái” cần thiết phải sử dụng những đồ chơi đẹp, màu sắc hấpdẫn, đúng mức để đạt được nhiệm vụ dạy trẻ “nhận biết và phát âm 29 chữ cái”tiếng Việt đúng và chuẩn Song với đặc điểm của trẻ là nhanh nhớ nhưng lại chóngquên, trẻ thích những hình ảnh sống động Do đó tôi thấy cần phải tìm những hìnhảnh mới lạ, hấp dẫn trẻ để nâng cao chất lượng hoạt động “Làm quen với chữ cái”

Bản thân tôi là một giáo viên được nhà trường phân công đứng lớp 5 – 6tuổi Qua những năm trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy rằng trẻ làm quen với chữcái không phải là một việc dễ làm, cần đòi hỏi người giáo viên phải kiên trì, chịukhó biết vận dụng và tổ chức linh hoạt, sáng tạo trong quá trình lên lớp để trẻ lĩnh

hội đầy đủ kiến thức của môn học, từ đó trẻ tập trung chú ý và thực sự hứng thúhoạt động

Hơn nữa việc tổ chức cho trẻ hoạt động “Làm quen với chữ cái” ở trườngMầm non giúp hoạt động trí tuệ của trẻ được phát triển, giúp trẻ hình thành những

cơ sở ban đầu của kỹ năng nghe, đọc, nói tiếng Việt thành thạo Nhiệm vụ chínhcủa chúng ta là cho trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái Muốn thực hiện đượcnhiệm vụ quan trọng và cấp thiết đó cần sử dụng phương pháp “Học mà chơi, chơi

mà học” để tổ chức hoạt động “Làm quen với chữ cái”

Trẻ được học trên tiết học, học qua các trò chơi, học ở mọi lúc, mọi nơi nhưthông qua giờ đón trả - trẻ, qua các buổi dạo chơi tham quan, qua các mô hình giúptrẻ nhận biết phát âm được các chữ cái, trẻ nhớ và thuộc mặt chữ tạo tiền đề banđầu giúp trẻ thích ứng với môi trường “Học là hoạt động chủ đạo” ở trường Tiểuhọc

Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với chữ cái cho trẻ 5- 6 tuổi” ở trường Mầm non

Trung Thành, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa

2 Mục đích nghiên cứu

Khảo sát thực trạng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với chữ cái đồng thời đưa ramột số biện pháp nâng cao chất lượng về hoạt động “làm quen với chữ cái” cho trẻ

5 – 6 tuổi ở trường Mầm non Trung Thành

3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động “Làm quen vớichữ cái” cho trẻ 5 – 6 tuổi tại Trường Mầm non Trung Thành, huyện Nông Cống,tỉnh Thanh Hóa

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế thu thập thông tin

Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

Phương pháp phân tích, trực quan thực nghiệm

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận.

Trong tiếng việt mỗi chữ cái là một đơn vị của hệ thống viết theo bảng chữcái, mỗi chữ cái trong ngôn ngữ viết thường đại diện cho một âm vị (âm thanh)trong ngôn ngữ nói Những ký hiệu viết trong các hệ thống viết khác đại diện chocác âm tiết hoặc như trong chữ tượng hình, đại diện cho một từ

Việc cho trẻ 5 – 6 tuổi làm quen với 29 chữ cái còn mang tính hoạt động biệtlập chưa đáp ứng với yêu cầu trong phát triển của giáo dục mầm non, trong tổ chứccác hoạt động cho trẻ làm quen với việc đọc và phát âm chuẩn, nhằm chuẩn bị chotrẻ một hành trang bước vào lớp 1 được tốt hơn Cho trẻ làm quen với chữ cái theoquan điểm tích hợp trong giáo dục mầm non phải được tiến hành một cách tự nhiênnhưng phải chính xác, bắt đầu từ những hoạt động gần gũi và có ý nghĩa đối vớitrẻ Việc cho trẻ làm quen với chữ cái cần có sự thay đổi cách tổ chức các hoạtđộng trong môi trường chữ cái và ngôn ngữ nói một cách phong phú

Đối với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi khi bước vào trường Tiểu học là bước ngoặt

và khó khăn đối với trẻ Để chuẩn bị tâm thế cho trẻ 5 tuổi bước vào lớp 1 được tốt,ngoài việc giáo dục cho trẻ phát triển toàn diện về 5 mặt thì việc chuẩn bị cho trẻlàm quen với chữ cái rất quan trọng, hỗ trợ cho môn tiếng việt sau này Bởi vì ởmẫu giáo trẻ đang quen với “vui chơi là hoạt động chủ đạo” nhưng khi trẻ vào Tiểuhọc thì “học lại là vai trò chủ đạo” nên việc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi được sửdụng các yếu tố vui chơi và các nhiệm vụ học tập sáng tạo thông qua các hoạt động

là cần thiết Hơn nữa việc cho trẻ làm quen với chữ cái là một phần, một bộ phậncủa việc phát triển ngôn ngữ đồng thời cung cấp thêm vốn từ về thế giới xungquanh Cho trẻ làm quen với chữ cái còn giúp trẻ hiểu được mối quan hệ giữa ngônngữ nói và ngôn ngữ viết, trẻ hiểu thế nào là đọc và viết sau này ở trường phổthông, thông qua việc tìm kiếm các chữ cái khác nhau ở các vị trí khác nhau của từgiúp trẻ phát triển óc quan sát, ghi nhớ có chủ định Làm quen với chữ cái còn giáodục tình cảm, mở rộng hiểu biết cho trẻ, chuẩn bị tích cực cho trẻ bước vào trườngTiểu học

Song ở lứa tuổi này nhận thức của trẻ là nhận thức cảm tính và tư duy là tưduy trực quan hình tượng nên tôi thấy rằng ngoài nhiệm vụ cho trẻ nhận biết luyện

phát âm và viết chữ cái, phải giáo dục thẩm mĩ cho trẻ, hai nhiệm vụ này cần tiếnhành song song để giúp tư duy của trẻ phát triển.

Chính vì vậy, giáo viên mầm non cần phải tìm tòi đưa ra những phương phápgiảng dạy sao cho lượng kiến thức trẻ tiếp thu được đạt kết quả cao, trẻ học hứngthú, sôi nổi, tích hợp được nhiều nội dung vào giảng dạy để giờ học phong phúhơn, tạo sự lôi cuốn đối với trẻ mầm non Do đó đối với trẻ 5 - 6 tuổi cùng với cáchoạt động học trong trường mầm non thì hoạt động “Làm quen với chữ cái” hết sứcquan trọng và cần thiết Nó không những giúp trẻ bước đầu nhận biết, luyện phát

âm 29 chữ cái chính xác và bước đầu biết tô, viết các chữ cái theo dấu chấm mờđúng quy trình Và nó còn hỗ trợ tích cực cho môn “Tiếng Việt” ở trường phổthông

2 Thực trạng vấn đề.

2.1.1 Thuận lợi

2.1.1 Đối với nhà trường

Trường luôn nhận được sự quan tâm của lãnh đạo Đảng, chính quyền địaphương và nhân dân xã Trung Thành, sự quan tâm của Phòng giáo dục và đào tạohuyện Nông Cống Trường được xây dựng ở khu vực trung tâm của xã, có đầy đủtrang thiết bị phục vụ công tác chăm sóc nuôi dạy trẻ, đặc biệt là hoạt động “làmquen với chữ cái” cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường Mầm non

BGH nhà trường đã mua sắm một số trang thiết bị, đồ dùng phục vụ cho hoạtđộng, phòng học thoáng mát, có đủ ánh sáng cho trẻ hoạt động

Nhà trường có BGH trẻ, khỏe, nhiệt tình, có năng lực lãnh đạo, tâm huyếtvới nghề, có trình độ chuyên môn vững vàng, luôn quan tâm đến chị em đồngnghiệp không chỉ về chuyên môn mà còn giúp đỡ chị em trong cuộc sống, thườngxuyên gần gũi, tâm sự, chia sẻ với chị em

2.1.2 Đối với giáo viên

Có đội ngũ giáo viên trẻ, khỏe năng động, sáng tạo có trình độ đạt chuẩn vàtrên chuẩn, tâm huyết với nghề, luôn đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau trong mọi côngviệc, 100% giáo viên có trình độ chuyên môn đạt chuẩn và 80% giáo viên có trình

độ trên chuẩn

Bản thân là một giáo viên có hơn hai mươi năm tâm huyết với nghề, có lòngyêu thương trẻ, tận tình với công việc Luôn luôn có ý thức phấn đấu vươn lên đểhoàn thành xuất sắc công việc của người giáo viên.

2.1.3 Đối với trẻ

Lớp 5 – 6 tuổi B do tôi phụ trách với tổng số 36 cháu, các cháu đều đã đượchọc qua các lớp trước, không có trẻ khuyết tật, nề nếp trẻ ngoan

2.1.4 Công tác tham mưu

Giáo viên đã đề xuất tham mưu với nhà trường một số biện pháp nhằm trang

bị thêm cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho các hoạt động của trẻ, đặc biệt

là hoạt động làm quen với chữ cái

2.1.5 Đối với phụ huynh

Phần lớn phụ huynh đã quan tâm đến việc chăm sóc nuôi dưỡng trẻ ở trường

2.2 Khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi đã nói trên, trong quá trình công tác giảng dạycũng gặp không ít khó khăn như là:

2.2.1 Đối với giáo viên

Giáo viên còn sử dụng tiếng địa phương; ngữ điệu lời nói của cô còn cứngnhắc chưa hấp dẫn Vì vậy còn gặp khó khăn trong việc dạy trẻ phát âm đúng cácchữ cái tiếng Việt

Việc áp dụng một số phương pháp, biện pháp đổi mới về nội dung tổ chứchoạt động “Làm quen với chữ cái” còn đơn giản, chủ yếu cung cấp kiến thức chotrẻ mà chưa chú trọng đến kỹ năng áp dụng vào thực tế Khi vận dụng phương pháphướng dẫn trẻ tham gia hoạt động “Làm quen với chữ cái” còn mang tính hìnhthức, chưa linh hoạt, sáng tạo trong việc tổ chức hướng dẫn trẻ hoạt động

2.2.3 Đối với nhà trường

Cơ sở vật chất tuy đã được đầu tư nhưng cũng chưa phong phú và đa dạng

nhất là đồ dùng phục vụ hoạt động “làm quen với chữ cái”

2.2.4 Công tác tham mưu:

Việc tham mưu cho ban giám hiệu còn chưa mạnh dạn, chưa thường xuyêncho nên việc mua sắm các đồ dùng, trang thiết bị, tranh ảnh còn hạn chế

2.2.5 Công tác phối kết hợp với phụ huynh

Vì nằm ở khu vực nông thôn nên đa số phụ huynh làm nghề nông, điều kiện

kinh tế còn nhiều khó khăn, một số phụ huynh chưa có nhiều thời gian quan tâm

đến việ học tập của trẻ Phụ huynh còn xem nhẹ hoạt động làm quen với chữ cáicủa trẻ mà chỉ tập trung dạy viết chữ trước cho trẻ, nên trẻ viết được chữ mà không

nhận biết và đọc được chữ

2.3 Kết quả thực trạng

Từ những thuận lợi và khó khăn trên nên việc cho trẻ tham gia hoạt động

“làm quen với chữ cái” chưa thu được kết quả cao cụ thể là:

2.3.2 Đối với cô.

Việc lựa chọn nội dung cho trẻ làm quen với chữ cái chưa phù hợp với nộidung chủ đề nên việc xây dựng kế hoạch còn nhiều lúng túng

Kỹ năng tổ chức hoạt động làm quen với chữ cái cho trẻ vẫn còn hạn chế.Giáo viên chỉ mới chú trọng việc cung cấp tên chữ cái cho trẻ đọc theo, trẻ chỉđược hỏi và trả lời, ít khi cho trẻ tự khám phá Giáo viên ít đưa ra câu hỏi mở đểkích thích sự tìm tòi, khám phá của trẻ

Việc tạo môi trường mở còn lúng túng, làm đồ dùng trực quan và chuẩn bị

đồ dùng trực quan chưa sinh động, hấp dẫn

Khả năng làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho các hoạt động làm quen với cáicòn nhiều hạn chế

Phương pháp lồng nghép tích hợp chưa linh hoạt, sáng tạo nên kết quả trêntrẻ chưa cao, trẻ chưa thật sự say mê hào hứng, sử dụng đồ dùng trực quan chưakhoa học

Công tác tuyên truyền với các bậc phụ huynh học sinh chưa sâu sát, chưa cótính thuyết phục

Chưa mạnh dạn tham mưu với ban giám hiệu để bổ sung thêm tranh ảnh, đồdùng phục vụ cho các tiết học “Làm quen với chữ cái”

2.3.3 Đối với cơ sở vật chất.

Việc tạo môi trường mở cho trẻ hoạt động làm quen với chữ cái còn hạn chếnhư: góc học tập còn nghèo nàn, các mô hình hình, các đồ dùng đồ chơi trong góchọc tập chưa phong phú, chủ yếu là mua, ít đồ dùng tự tạo

2.3.4 Đối với phụ huynh

Vẫn còn một số phụ huynh nhận thức chưa đúng về phương pháp chăm sóc

giáo dục trẻ nói chung và việc hướng dẫn làm quen với chữ cái nói riêng Việc

động viên các gia đình đóng góp phế liệu, mua đồ dùng cho trẻ chưa cao

3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề

Xuất phát từ tầm quan trọng của việc cho trẻ “Làm quen với chữ cái” đối vớitrẻ 5 - 6 tuổi ở trường Mầm non Căn cứ vào thực trạng đã trình bày ở trên bản thântôi cũng như các đồng nghiệp trong nhà trường rất trăn trở làm sao từng bước tháo

gỡ khó khăn để nâng cao chất lượng cho hoạt động “Làm quen với chữ cái” cho trẻ

Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp 5 - 6 tuổi tôi đã suy nghĩ phải làm sao tìm ranhững phương pháp, biện pháp để nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ nóichung và hướng dẫn trẻ thực hiện tốt hoạt động “Làm quen với chữ cái” cho trẻ 5 –

6 tuổi nói riêng nhằm nâng cao chất lượng cho trẻ về ngôn ngữ nói và nhận biếtphát âm được 29 chữ cái, nhớ mặt chữ cái tiếng Việt để giúp trẻ chuẩn bị bước vàotrường Tiểu học được tốt

Chính vì vậy tôi mạnh dạn áp dụng “Một số biện pháp nâng cao chất lượng

hoạt động làm quen với chữ cái cho trẻ 5 – 6 tuổi” với các biện pháp sau:

Biện pháp 1: Lựa chọn nội dung để xây dựng kế hoạch phù hợp với chủ đề.

Việc lựa chọn nội dung hoạt động và lồng ghép tích hợp logic phù hợp vớichủ đề có ý nghĩa quan trọng vì trẻ ở độ tuổi này nhanh nhớ nhưng lại chóng quên

do đó khi tổ chức một hoạt động nào nếu muốn trẻ nhớ lâu thì lựa chọn nội dungcho phù hợp với chủ đề, với khả năng nhận thức của trẻ có như vậy mới khắc sâuvào tâm trí của trẻ Vì lẽ đó là tổ trưởng chuyên môn tôi đã kết hợp với giáo viên vàphó hiệu trưởng bàn bạc để lựa chọn nội dung cho trẻ làm quen với chữ cái sao chophù hợp với khả năng nhận thức của trẻ, phù hợp với chủ đề rồi tiến hành cho trẻ ởmọi lúc mọi nơi để trẻ được trải nghệm Qua quá trình thực hiện tôi đã lựa chọn cácnhóm chữ phù hợp với chủ đề và nâng cao được chất lượng cho trẻ làm quen vớichữ cái đó là:

Tên chủ đề Trên tiết học Trò chơi Mọi lúc, mọi nơi Trường

Bản thân LQCC: a, ă, â Tìm chữ theo yêu cầu, xếp

chữ bằng các nét, hái hoa tìmchữ

Góc nghệ thuật, hoạt động ngoàitrời

Gia đình LQCC: e, ê Tìm chữ theo yêu cầu, xếp

chữ bằng hột hạt, hái quả tìmchữ

Góc thư viện, gócnghệ thuật

Nghề nghiệp LQCC: u, ư Tìm chữ theo yêu cầu, xếp

chữ bằng các nét, tìm đúngnhà

Góc nghệ thuật,hoạt động ngoàitrời

Góc nghệ thuật,hoạt động ngoàitrời

Góc thư viện, gócnghệ thuật, hoạtđộng ngoài trời

Tìm chữ theo yêu cầu, xếpchữ bằng hột hạt, hái lá tìmchữ, về đúng nhà

Góc thư viện, hoạtđộng ngoài trời

Từ việc lựa chọn nội dung phù hợp với chủ đề và khả năng nhận thứccủa trẻ nên trong những năm qua việc cho trẻ làm quen với chữ cái ở lớp tôi đã thuđược nhiều kết quả tốt đẹp Trẻ rất hứng thú và tích cực tham gia hoạt động, trẻ ghinhớ lâu hơn

Biện pháp 2 Rèn kỷ năng phát âm chuẩn.

Muốn trẻ học tốt được chữ cái thì tôi nghĩ cô giáo phải là người phát âmchuẩn, rõ ràng, chính xác âm mẫu chữ cho trẻ nghe Bởi lúc này bộ máy phát âmcủa trẻ chưa hoàn thiện hoặc bên cạnh còn có người lớn phát âm sai nên trẻ bắtchước Trong khi dạy tôi cho trẻ luyện đọc nhiều lần, trước tiên tôi cho trẻ đọcđồng thanh vài lần sau đó cho cá nhân trẻ đọc Để dễ theo dõi cách phát âm và kịpthời sửa ngay cho trẻ, tôi đứng đối diện với trẻ Nếu trẻ phát âm chưa đúng, tôi yêucầu trẻ nhìn khuông miệng và nghe tôi phát âm sau đó phát âm lại nhiều lần Chẳnghạn chữ N- L, trẻ rất khó nhận biết hay lẫn lộn nên phát âm thường sai nên tôihướng dẫn kỹ cách phát âm

+ l: Đọc cong lưỡi, đầu lưỡi uốn vào trong và đưa sát vào lợi

+ n: Đọc thẳng lưỡi, lưỡi sát với hàm dưới

Hoặc chưa nhận biết được mặt chữ cái, tôi cho trẻ xem tranh, hình ảnh, dưới

(Hình ảnh trẻ tham gia tích cực trong giờ học)

Muốn cho trẻ học tốt hoạt động làm quen chữ cái, chữ viết theo phương phápmới, điều trước tiên giáo viên phải nắm vững được nội dung, phương pháp, theochương trình giáo dục mầm non Do vậy, những tiết thao giảng hoạt động “làmquen chữ cái” nhằm để giúp giáo viên nắm vững phương pháp dạy Trao đổi kinhnghiệm lẫn nhau Với phương pháp lấy trẻ làm trung tâm, trẻ được trải nghiệm,không gò ép trẻ làm cho giờ học đạt hiệu quả cao

Biện pháp 3 Tạo môi trường chữ cái trong lớp

Với trẻ mẫu giáo thì những gì mới lạ đẹp mắt, hấp dẫn là gây được sự chú ýcủa trẻ Vì thế, việc tạo môi trường “Làm quen chữ cái” trong lớp học rất cần thiết

để làm nổi bật bộ môn và chuyên đề Hàng ngày vào những lúc vui chơi hay rãnhrỗi tôi và trẻ thường cắt dán chữ cái, các loại quả hay con vật để trang trí góc theochủ đề Tranh ảnh trang trí có màu sắc đẹp, hình ảnh rõ ràng, có nội dung giáo dụctốt và theo chủ đề, dưới mỗi bức tranh đều có chữ viết kèm theo Việc trang trí vừalàm đẹp cho phòng học vừa tạo cho trẻ có điều kiện quan sát, nhận xét tranh ảnh,được làm quen với chữ cái ở tranh

Giờ chơi hoạt động góc cô tổ chức cho trẻ chơi Thông qua việc “học màchơi, chơi mà học” Vì vậy, trong giờ hoạt động góc tôi cũng lồng ghép chữ cái vàomột cách nhẹ nhàng Cho trẻ tô chữ, xếp chữ, tô tranh, nối chữ cái, tô viết chữ cáitrùng khít lên chữ in mờ