Đây thực chất là quá trình tạo ra môi trường hoạt động,tạo ra các tình huống và tổ chức các hoạt động cho trẻ tiếp xúc, trải nghiệm vớicác sự vật hiện tượng, qua đó trẻ hiểu biết về đặc
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP TẠO CƠ HỘI CHO TRẺ KHÁM PHÁ KHOA HỌC NHẰM NÂNG CAO NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU
GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON NGA PHÚ
Người thực hiện: Trần Thị Tươi Chức vụ: Giáo Viên
Đơn vị công tác: Trường Mầm non Nga Phú SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn
THANH HÓA, NĂM 2018
Trang 22 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
2.3 Các Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4
2.3.1 Giải pháp tạo môi trường hoạt động phong phú hấp dẫn và
2.3.2 Sử dụng tối đa phương pháp dạy học tích cực 6
2.3.3 Tổ chức cho trẻ làm một số thí nghiệm khoa học nhằm phát
triển nhận thức qua hoạt động học có chủ định 8
2 3.4 Sử dụng trò chơi trong hoạt động khám phá khoa học phát
Trang 3* Tài liệu tham khảo
* Danh mục các đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được hội đồng đánh
giá xếp loại kể từ khi vào ngành đến nay
Trang 41 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài:
Giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân,thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực một cách toàn diện [1] Vì vậy việccho trẻ khám phá khoa học ở trường mầm non nhằm tạo môi trường lớp họcthân thiện mới lạ, phong phú, bắt mắt thu hút trẻ, kích thích trẻ tích cực hoạtđộng, ham học hỏi, tìm tòi khám phá thế giới xung quanh sống động, để thỏamãn nhu cầu thích khám phá, ham hiểu biết và phát triển toàn diện Tạo nềnmóng vững chắc cho trẻ thơ
Giáo dục mầm non của chúng ta đang từng bước hoàn thiện mình hơn cả
về nội dung và phương pháp Trong mỗi một lĩnh vực điều có sự thay đổi để phùhợp hơn với tâm sinh lý của trẻ theo từng thời kì, theo từng bước phát triển củatrẻ Đối với lĩnh vực phát triển nhận thức, là lĩnh vực được chú trọng nhất tronggiáo dục trẻ, đặc biệt với trẻ 5- 6 tuổi Trong lĩnh vực nhận thức trẻ được lĩnhhội về tri thức để hoàn thiện mình
Quả thực! Hoạt động khám phá khoa học có tầm quan trọng đặc biệt đốivới sự phát triển kỹ năng nhận thức của trẻ lứa tuổi mầm non nói chung và độ tuổimẫu giáo 5-6 tuổi nói riêng Vì vậy cho trẻ khám phá khoa học chính là tạo điềukiện, cơ hội và tổ chức các hoạt động đế trẻ tích cực tìm tòi phát hiện về các hiệntượng sự vật xung quanh Đây thực chất là quá trình tạo ra môi trường hoạt động,tạo ra các tình huống và tổ chức các hoạt động cho trẻ tiếp xúc, trải nghiệm vớicác sự vật hiện tượng, qua đó trẻ hiểu biết về đặc điểm, tính chất, các mối quan
hệ, sự thay đổi và phát triển của chúng giúp trẻ học được các kỹ năng quan sát,phân nhóm, phân loại, đo lường, phán đoán và giải quyêt vấn đề, chuyển tải ýkiến của mình và đưa ra kêt luận về các sự vât hiện tượng đã quan sát, tiếp xúc.Hoạt động cho trẻ tiếp xúc tìm tòi, khám giúp trẻ lình hội những kiến thức sơđẳng, những hiểu biết, những kinh nghiệm để trẻ học cách làm người
Là một giáo viên mầm non tôi nhận thấy việc nâng cao chất lượng rènluyện kỹ năng nhận thức cho trẻ mẫu giáo qua hoạt động khám phá khoa họckhông chỉ có vai trò nâng cao trình độ chuyên môn cho bản thân mà còn có tácdụng to lớn giúp trẻ phát triển toàn diện các mặt: Trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ, tìnhcảm kỹ năng xã hội….Những nghiên cứu về đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi trẻmầm non cho thấy: Tâm hồn trẻ rất ngây thơ và trong sáng, thế giới xung quanhqua “lăng kính chủ quan” của trẻ, tất cả đều mới lạ “với biết bao điều kỳ diệu!”
và “Vì sao lại thế?” hay “Vì sao thế nhỉ?”… luôn là những câu hỏi thắc mắc, lànhững điều trẻ luôn khao khát muốn biết, muốn tìm hiểu và khám phá
Vì tất cả những những lý do này với mong muốn được góp phần nào vào
sự nghiệp giáo dục nâng cao chất lượng nhận thức cho trẻ thông qua hoạt động
khám phá khoa học nên bản thân tôi đã đề cập tới đề tài “Một số biện pháp tạo
cơ hội cho trẻ khám phá khoa học nhằm nâng cao nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Nga Phú”.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Trang 5- Góp phần phát triển toàn diện về ngôn ngữ, nhận thức, thẩm mĩ hướngtrẻ đến với nhận thức tiền khoa học.
- Giúp trẻ tìm hiểu, khám phá những hiện tượng khoa học trong đời sốnghằng ngày
- Giúp các đồng nghiệp, các bậc phụ huynh có thêm kiến thức và kinhnghiệm để giáo dục trẻ đạt hiệu quả
- Nghiên cứu và thực hiện một số biện pháp cho trẻ hứng thú khám phákhoa học nhằm giúp trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hứng thú với hoạt động KPKH
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Thực hiện đề tài ở lớp mẫu giáo lớn 5 6 tuổi trường mầm non Nga Phú Huyện Nga Sơn - Tỉnh Thanh Hóa
-1.4 Phương pháp nghiên cứu
a Phương pháp nghiên cứu lý luận:
- Nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu một số tài liệu liên quan nhằm mục đíchxây dựng cơ sở lí luận cho đề tài
Nghiên cứu các lý luận, tài liệu về tâm sinh lý lứa tuổi 5-6 tuổi để tìm ranhững nguyên nhân làm rõ vấn đề cho việc nghiên cứu
b Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Bao gồm:
- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động của cô và trẻ trong quá trình
tổ chức hoạt động làm quen với khám phá khoa học
- Phương pháp điều tra: Điều trẻ bằng hệ thống câu hỏi, các bài tập trắcnghiệm nhằm nắm được thực trạng việc hiểu được thế giới xung quanh trẻ
- Phương pháp khảo sát trẻ: Tiến hành khảo sát trên trẻ độ tuổi 5-6 tuổi
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm các biện pháp được
đề xuất để kiểm chứng tính đúng đắn của các biện pháp đưa ra
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Nhận thức là chức năng tâm lý rất quan trọng Trẻ nhận thức thế giới xungquanh bằng các giác quan, thông qua các hoạt động, giao tiếp với người lớn, vớibạn trong cuộc sống hàng ngày và trong các hoạt động giáo dục dưới sự hướngdẫn của người lớn, như: làm quen với toán, âm nhạc, tạo hình, văn học, vậnđộng…[2]
Đến 5 tuổi trẻ đã tích lũy được những biểu tượng và tiền khái niệm phongphú về thế giới tự nhiên và xã hội xung quanh “Các kỹ năng so sánh, quan sát,phân nhóm, xếp loại còng như giải thích, dự đoán, giải quyết vấn đề, thiết lậpnhững mối quan hệ của trẻ đều dựa trên kiểu tư duy trực quan hình tượng, tưduy tiền khái niệm”.[3]
Nhà sinh lý học xô viết nổi tiếng H.Mselvahov đã viết rằng: Cảm xúckhông chỉ hình thành nên giá trị nội dung tâm lý cuộc sống tâm lý của trẻ màcòn có ý nghĩa sinh lý rất quan trọng trong hoạt động sống của trẻ [4]
Trong tài liệu “Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầmnon mẫu giáo 5-6 tuổi” ở phần hướng dẫn các nội dung giáo dục đã nêu: “Khoahọc không chỉ là kiến thức mà còn là qúa trình hay con đường tìm hiểu, khám phá
Trang 6thế giới vật chất Khoa học với trẻ nhỏ là quá trình tìm hiểu, khám phá thế giới tựnhiên Khám phá khoa học với trẻ nhỏ là quá trình tích cực tham gia hoạt độngthăm dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên Ở giai đoạn này, giáo viên không nhất thiếtphải dạy hoặc giải thích những kiến thức khoa học cho trẻ mà chủ yếu là giúp trẻsuy nghĩ nhiều hơn về những gì chúng nhìn thấy và đang làm, kích thích trẻ quansát, xem xét, phỏng đoán các sự vật, hiện tượng xung quanh và thảo luận/chia sẻđiều trẻ nhìn thấy, điều trẻ nghĩ hoặc điều còn băn khoăn, thắc mắc.”
Theo đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mầm non “Dễ nhớ, mau quên” [5], vìvậy để giáo dục trẻ lòng yêu thích khám phá khoa học, sự hứng thú tự giác độclập, điều kiện quan trọng để lĩnh hội kiến thức, kĩ năng, kĩ sảo và sự phát triển trítuệ của trẻ trong bất kì dạng hoạt động nào diễn ra ở trường và xã hội Vì vậykhi ở trường mẫu giáo trẻ không chỉ được làm quen với thế giới xung quanh thìchúng ta phải làm gì? Câu hỏi đó giúp tôi ý thức nhiệm vụ cơ bản của công tácgiáo phát triển kỹ năng nhận thức cho trẻ qua khám phá khoa học một cách hứngthú, kích thích sự say mê khám phá của trẻ
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
a Thuận lợi: Nga Phú là một xã phía bắc của huyện Nga Sơn nằm sát với
điền Hộ có 80% số dân theo đạo thiên chúa giáo, người dân Nga Phú sống bằngnghề nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp Trường mầm non Nga Phú nằm ở khutrung tâm của xã vì thế mà con em Nga Phú đến trường đạt tỉ lệ khá cao Mặtkhác trường có nhiều thành tích liên tục đạt trường tiên tiến cấp Huyện, Trườngluôn được, Phòng Giáo Dục Nga Sơn đánh giá có chất lượng trong việc chăm sócgiáo dục trẻ Trong những năm gần đây trường luôn duy trì và giữ vững danh hiệutiến tiến cấp huyện Được ủy ban nhân dân huyện tặng giấy khen
- Được sự quan tâm của phòng giáo dục và đào tạo đã tổ chức các đợtkiến tập về chuyên môn nghiệp vụ
- Mua và hỗ trợ đầy đủ nguồn tài liệu, tập san về giáo dục khám phá khoahọc cho trẻ mầm non
- Bản thân tôi có tinh thần trách nhiệm , yêu nghề mến trẻ, luôn quan sát,nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lý, thói quen của tầng trẻ trong lớp
- Học sinh trong lớp hầu hết là con em trong xã nên phụ huynh nắm bắttốt tình hình của trường
b Khó khăn: Đồ dùng , học liệu để dạy trẻ phát triển nhận thức chưa đâ
dạng, phong phú, hấp dẫn trẻ và độ bền không cao
- Chưa có phòng thí nghiệm cho trẻ được thực hành
- Trường lớp đang xây dựng nên ảnh hưởng môi trường hoạt động của trẻkhi phải học ở nhà văn hóa xóm
- Trong lớp còn nhiều trẻ rụt rè, nhút nhát, chưa mạnh dạn tham gia vàohoạt động động của lớp
- Phụ huynh chưa có ý thức chú trọng phát triển nhận thức qua hoạt độngkhám phá khoa học cho trẻ
c Kết quả của thực trạng:
Phụ lục 1: Kết quả khảo sát trên trẻ đầu năm học (Tháng 9 năm 2017)
Trang 72.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề giải quyết vấn đề 2.3.1 Giải pháp tạo môi trường hoạt động phong phú hấp dẫn và phù hợp với trẻ.
Việc tạo môi trường cho trẻ hoạt động là rất quan trọng trong quá trình tổchức chăm sóc, giáo dục trẻ Đây là hình thức tổ chức giáo dục tích hợp với đặcđiểm tâm sinh lý trẻ nhỏ Trẻ được hoạt động học tập, vui chơi, tìm tòi khám phá
và phát hiện những điều mới lạ, hấp dẫn nhằm củng cố, bổ sung kiến thức và kỹnăng cho trẻ Giáo viên cần giữ vai trò tích cực trong việc chuẩn bị môi trườnghọc tập cho trẻ, trang trí tạo môi trường bên trong và ngoài lớp học bằng cáchình ảnh đẹp, hấp dẫn, phong phú phù hợp, đúng chủ đề, sẽ tạo cơ hội cho trẻhiểu rộng hơn về thế giới xung quanh
Tạo môi trường giáo dục trong lớp học: Khu vực hoạt động khám phá
khoa học: để lôi cuốn kích lệ trẻ tham gia vào các hoạt động trải nghiệm khámphá khoa học một cách tích cực, trước tiên tôi căn cứ vào chủ đề, cần trang trígóc hoạt động hấp dẫn, thay đổi nội dung theo chủ đề, sử dụng các mảng tườngtrong lớp để treo tranh theo định hướng của cô giáo, tạo cơ hội cho trẻ tìm hiểu,khám phá về MTXQ một cách tự nhiên, ngoài ra tôi còn chuẩn bị các dụng cụphương tiện như Nam châm, đồng hồ bấm giây, cân, thước đo các loại, ốngnhòm vv để cho trẻ hoạt động
(Hình ảnh: Xây dựng góc hoạt động khám phá khoa học)
Ví dụ: Chủ đề “Thế giới động vật” tôi chuẩn bị một số loại trứng, nước
muối, vỏ ốc, vỏ sò, bộ sưu tập về động vật … ở chủ đề về các “Hiện tượng tự nhiên” chuẩn bị các hình ảnh: như mặt trời, giông bão, lũ, lụt, hạn hán, sóng
thần, động đất, hình ảnh trái đất và các hành tinh, ngoài ra có các đồ dùng đểtrẻ có thể thực hiện các hoạt động khám phá về các hiện tượng tự nhiên như đồdùng để đo sự chuyển động của của ánh nắng mặt trời, đồ dùng tạo ra gió, hoặctôi có thể hướng dẫn và cùng trẻ làm thí nghiệm hiện tượng sạt lở đất như dùng
tờ giấy màu trắng bỏ ít đất vào tờ giấy dùng 2 tay điều khiển làm cho tờ giấy
Trang 8nghiêng, rung rung làm cho đất rơi xuống và giải thích đó là hiện tượng sạt lởđất, khiến trẻ rất tò mò hứng thú khi tham gia hoạt động khám phá
Tạo môi trường bên ngoài lớp học: Cô treo những bức tranh hấp dẫn
mang nội dung làm quen với KPKH và luôn thay đổi theo chủ đề Trẻ được tiếpxúc, quan sát và khám phá về những hình ảnh trong bức tranh sẽ phát triển tưduy, óc sáng tạo, cung cấp cho trẻ một lượng kiến thức rộng mở hơn về môitrường tự nhiên, môi trường xã hội, góp phần cho trẻ hoạt động tích cực hơntrong việc tìm hiểu về thế giới xung quanh
Lứa tuổi mầm non là lứa tuổi thích tìm hiểu, khám phá những gỡ mới lạxung quanh trẻ Nhỡn thấy mưa, trẻ đưa tay ra hứng cho mưa rời vào lũng bàntay Người lớn cho rằng trẻ nghịch nước và thường la mắng trẻ, hoặc trẻ thíchđược tận tay mình sờ vào bông hoa mới nở, thì người lớn cho rằng trẻ đang ngắthoa… Nhưng thực chất trẻ đang tìm hiểu xem mưa rơi như thế nào, và sờ xemcánh hoa như thế nào mịn hay xù xì Chính vì vậy, tôi luôn tạo môi trường hấpdẫn để trẻ tìm hiểu khám phá, tìm tòi trải nghiệm Tôi đã trang trí và tạo ra cáckhu vực cho trẻ khám phá như: Vườn thiên nhiên của bé, khu vui chơi với cát,nước, khu vực nuôi các con vật quen thuộc
(Hình ảnh: Xây dựng môi trường cho trẻ khám phá khoa học ngoài lớp học)
Ngoài ra tôi còn sưu tầm mấy chậu nhựa nhỏ lấy đất để gieo vào đó mấyhạt đậu, hạt lạc, để giúp trẻ biết quá trỡnh phỏt triển của cây từ hạt, để cho trẻđược hàng ngày quan sát xem sự nảy mầm và lớn lên của (cây đậu, cây lạc),hoặc có thể cùng trẻ thực hành Qua quan sát tôi thấy trẻ rất hứng thú tũ mũ vàrất thớch tham gia vào các hoạt động này, có những cháu đi học rất sớm để xemcây ngày hôm sau có gì lạ…
Trẻ trao đổi với nhau với những cảm xúc “ngạc nhiên” , “thú vị “, “reo hò”,
“vui sướng”, reo lên ồ cậu ơi nhìn kìa! hạt đã nảy mầm rồi Trẻ biết chăm sóc vàtưới nước cho hoa…
Khu vực sân trường còn có đầy đủ các loại hoa, cây cảnh còn có nhiều câybóng mát cho trẻ có thể đi dạo, quan sát và khám phá thiên nhiên Tôi thường tổ
Trang 9chức cho trẻ lớp tôi nhặt lá rụng, ngắt lá vàng, tưới vườn rau, bắt sâu cho cây vàlồng giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ.
Phụ lục 2: Hình ảnh xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ.
Kết quả: Tôi đã chủ động xây dựng được môi trường cho trẻ khám pha
khoa học phong phú, hấp dẫn, 100% trẻ lớp tôi rất thích thú và say mê tham giacác hoạt động khám phá khoa học và hăng hái thực hiện nhiệm vụ cùng bạn bèđặc biệt khả năng nhận thức của trẻ tăng lên rõ nét
2.3.2 Sử dụng tối đa phương pháp dạy học tích cực.
2.3.2.1 Nắm bắt khả năng nhận thức của trẻ qua hoạt động khám phá khoa học.
Tôi luôn nắm bắt khả năng nhận thức của trẻ về nội dung hoạt động từ đó chọncác nội dung hoạt động phù hợp với trẻ, hứng thú của trẻ đồng thời thiết kế các hìnhthức tổ chức phù hợp, phát huy tính đa tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ
Học tích cực trong giáo dục Mầm non được hiểu là một hoạt động với các
đồ vật, đồ chơi cùng mối liên hệ với thực tế của con người trong môi trườngxung quanh để hình thành nên những hiểu biết của bản thân Để áp dụng phươngpháp này người giáo viên mầm non cần phải: Biết khai thác khả năng hoạt độngcủa trẻ, tạo mọi cơ hội để trẻ phát triển khả năng khám phá tìm tòi, trải nghiệmnhững đối tượng nhận thức Tôn trọng đồng cảm với nhu cầu của trẻ, tạo cơ hộicho trẻ thích ứng hòa nhập với cuộc sống xung quanh
Kích thích động cơ bên trong của trẻ, gây hứng thú lôi cuốn trẻ vào các hoạtđộng, tạo tình huống có vấn đề cho trẻ hoạt động đặc biệt là hoạt động nhận thức.Khuyến khích trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động trải nghiệm, tự hoàn thiện,tôn trọng sự suy nghĩ sáng tạo của trẻ, chống gò ép, áp đặt làm trẻ thụ động
Ví Dụ: Ở chủ đề “Gia đình” các loại đồ dùng bát, thìa, thìa, cốc , đĩa….
quá quen thuộc với trẻ, nếu giáo viên dạy trẻ nội dung này trẻ sẽ thấy nhàn chán
và hoạt động sẽ không đạt kết quả cao Do vậy, tôi có thể cho trẻ tìm hiểu các đồdùng này qua phương pháp đổ chức trienr lãm hội chợ đồ dùng gia đình cùngnhau đến và tìm hiểu trong hội chợ, còn cho trẻ tìm hiểu kỹ về các loại quạt- kếthợp nội dung tiết kiệm năng lượng và bảo vệ an toàn cho trẻ khi sử dụng
Hay ở chủ đề “Tết và mùa xuân” hầu hết trẻ đã biết các món ăn đặc trưng
trong ngày tết, những công việc để chuẩn bị đón tết…Nhưng các phong tục củangày tết cổ truyền còn xa lạ với trẻ Chính vì thế, tôi tổ chức lựa chọn nội dungdạy trẻ biết các phong tục chúc tết
2.3.2.2 Tạo cơ hội cho trẻ khám phá và trải nghiệm
Trẻ được tự mình khám phá và trải nghiệm trực tiếp các đồ dùng đồ chơi,
sự vật và hiện tượng tự nhiên còng cuộc sống xung quanh trẻ thì trẻ sẽ phát triển
về nhận thức một cách nhanh nhất để hoàn thiện nhân cách
Ví dụ: Khám phá khoa học “ Những chiếc quạt của bé” chủ đề gia đình
- Gây hứng thú: Đố trẻ câu đố về chiếc quạt giấy:
- Tiến hành:
Hoạt động 1: Khám phá chiếc quạt giấy Cho trẻ đi lấy chiếc quạt giấy màtrẻ biết
Trang 10- Đàm thoại: Đây là cái gì? Được làm bằng chất liệu gì? Bạn nào phát hiện
giỏi chiếc quạt có gì đặc biệt? (phần đầu làm bằng giấy và phần dưới làm bằng trẻ)+ Muốn cho mát các con phải làm gì? Các con láy ra tay quạt thử xem NTN?+ Còn có chiếc quạt nào khác mà còng sử dụng bằng tay quạt không?
+ Các loại quạt (quạt giấy, quạt nan, quạt mo) thường được sử dụng khi nào?Hoạt động 2: Khám phá chiếc quạt điện
+ Hỏi trẻ biết gì về chiếc quạt điện này?
+ Đàm thoại với trẻ về các bộ phận của quạt như : lồng quạt, cánh quạt, các
số trên quạt….và cho trẻ trải nghiệm tốc độ gió khi nhấn các số khác nhau
+ Nhắc nhở trẻ phải giữ an toàn khi sử dụng quạt, không nên tự cắm quạtvào ổ điện
+ So sánh hai chiếc quạt : quạt điện và quạt giấy
+ Cho trẻ kể tên những chiếc quạt dùng điện khác (Quạt trần, quạt cây, quạttích điện…)
+ Giáo dục trẻ cần có ý thức tiết kiệm điện khi sử dụng quạt
+ Tôi muốn gió nhẹ” - Trẻ giơ thẻ số 1
+ “ Tôi muốn gió vừa” – Trẻ giơ thẻ số 2
+ “ Tôi muốn gió mạnh”- Trẻ giơ thẻ số 3
+ “ Tôi ra khỏi phòng” – Trẻ giơ thẻ số 0
- Kết thúc: Cô cho trẻ cất đồ dùng, nhận xét và tặng cờ cho trẻ
2.3.2.3 Sử dụng hệ thống câu hỏi mở để phát huy tính tích cực nhận
thức của trẻ.
- Đối với hoạt động phát triển nhận thức, việc sử dụng hệ thống câu hỏi
mở là vô cùng quan trọng và cần thiết cho trẻ khi xây dựng kế hoạch còng như
tổ chức thực hiện , tôi đã sử dụng hai nhóm sau:
+ Câu hỏi kích thích trẻ phỏng đoán, suy đoán diễn biến kết quả của sựvật, hiện tượng: Câu hỏi của nhóm này có thể bắt đầu bằng các cụm từ như:
“Do đâu?”; “ làm sao con biết?”; “ Điều gì sẽ xảy ra….”; “Con sẽ làmnhư thế nào để….?”; “Làm thế nào để biết…?”…
Ví dụ: Do đâu lại có hiện tượng sương tan? Làm sao con biết điều đó?
Điều gì sẽ xảy ra nếu một cây được tưới nước, đẻ ở bên ngoài và một cây khôngđược chăm sóc và để ở trong hộp kín? Làm cách nào để tạo ra gió? Loại câu hỏikhuyến khích trẻ giải thích ý kiến, đánh giá, dự đoán,
suy luận về sự vật, hiện tượng.câu hỏi này thường bắt đầu bằng cụm từnhư: “ Tại sao?”; “ Theo con thì như thế nào?”…
Trang 11- Hoạt động lấy trẻ làm trung tâm nên trong quá trình khám phá khoa học,tìm hiểu, đặt câu hỏi…trẻ sẽ nhận ra các sự vật, hiện tượng và con người có mốiquan hệ tác động tương hỗ lẫn nhau, từ đó suy nghĩ của trẻ trở nên khách quanhơn Trẻ thường hỏi những câu hỏi như : “Tại sao lại có gió?” ; “Tại sao trêntrời lại có mây?” Quá trình giải quyết các câu hỏi này giúp trẻ nhận ra nhữngquy luật trong sinh hoạt hằng ngày của con người Hơn nữa giúp trẻ hình thànhthái độ sống khoa học và tự mình tìm cách giải quyết vấn đề một cách sáng tạo.
- Khi trẻ được quan sát các hiện tượng xung quanh, trẻ có nhiều thông tin
về các sự vật, hiện tượng đó nhưng chưa có hiểu biết đầy đủ về nguồn gốc xảy
ra của các sự vật, hiện tượng Đối với trẻ lứa tuổi này thì khám phá khoa họcchủ yếu là cách học suy nghĩ, cô không nhất thiết phải dạy hoặc giải thích nhữngkiến thức khoa học cho trẻ mà quan trọng hơn tôi giúp trẻ suy nghĩ nhiều hơn vềnhững gì chúng nhìn thấy, nghe thấy, qua đó kích thích trẻ thăm dò, phỏng đoán
Ví dụ: Câu hỏi và cách giải thích trong quá trình hướng dẫn trẻ hoạt động:
+ Gió từ đâu đến? (Không khí di chuyển tạo thành gió)
+ Vì sao trên trời có mây? ( Ánh nắng chiếu xuống làm nước ở ao, hồ,sông, suối bốc hơi Hơi nước bay lên cao gặp lạnh lại biến thành hạt nước nhỏ,nhiều hạt nước nhỏ tụ lại thành mây)
+ Khi hạt nước mưa rơi xuống, mặt trời trốn đi đâu? (Mặt trời không trốn
đi đâu mà nó vẫn ở nguyên chỗ cũ, các đám mây dày đặc, có màu đen đã che lấpmặt trời nên khi mưa trời trở nên tối, khi tạnh mưa, các đám mây đen tan hết,bầu trời lại trở lại vẻ quang đãng, trong xanh)
Hay những câu hỏi cho trẻ: Tại sao chong chóng lại quay?”; “Vì sao trời lạnhmọi người phải mặc áo mưa”; Theo con, cây trồng trong hộp kín sẽ như thế nào?”…Với những câu hỏi mở như vậy, giáo viên kích thích trẻ suy nghĩ và tìmhiểu về sự vật, hiện tượng kỹ hơn, hứng thú hơn, trẻ sẽ đưa ra được nhiều tìnhhuống, câu trả lời với nhiều cách lí giải logic, ngộ nghĩnh, đáng yêu mà còng rấtthực tế
2.3.3 Tổ chức cho trẻ làm một số thí nghiệm khoa học nhằm phát triển nhận thức qua hoạt động học có chủ định.
Tổ chức cho trẻ tham gia làm các thí nghiệm để khám phá thực vật là mộthoạt động tích cực, đáp ứng được yêu cầu cơ bản của chương trình GDMN, đápứng được nhu cầu học hỏi, khám phá, tìm tòi, hiểu biết của trẻ… góp phần giúptrẻ phát triển nhận thức nói riêng và phát triển toàn diện nói chung
2.3.3.1 Quy trình tổ chức cho trẻ làm thí nghiệm
Khi tổ chức thí nghiệm cho trẻ cần xác định mục đích cụ thể của mỗi thínghiệm Mục đích thí nghiệm được cụ thể hóa bằng các nhiệm vụ Nhiệm vụ thínghiệm do giáo viên đặt ra hoặc do giáo viên giúp trẻ tự xác định Nhiệm vụphải rõ ràng, được xác định theo từng ý cụ thể
- Chuẩn bị cho trẻ làm thí nghiệm
+ Dụng cụ, phương tiện làm thí nghiệm: tốt nhất nên sử dụng những vậtliệu sẵn có hoặc các phế liệu như vỏ hộp sữa chua, cốc nhựa dùng 1 lần đã qua
sử dụng, vỏ ốc, vỏ trai… Cần đảm bảo đủ số lượng đồ dùng cho cô và trẻ, đồ
Trang 12dùng của cô và trẻ giống nhau để đảm bảo tính khách quan khi cho trẻ làm thínghiệm…
+ Thời gian: Tùy vào loại thí nghiệm mà giáo viên xác định thời gian cần
thiết để tiến hành thí nghiệm cho phù hợp Dựa vào thời gian làm thí nghiệm, có
2 loại:
Ví dụ: Thí nghiệm ngắn hạn: Trong nước có gì, Vật chìm vật nổi…
Ví dụ: Thí nghiệm dài hạn Hạt nảy mầm, Cây mọc lên từ đâu…
+ Địa điểm: Địa điểm làm thí nghiệm là khoảng không gian cần thiết cóthể tổ chức: trong lớp học, sân trường, góc thiên nhiên…
+ Dự kiến một số tình huống có thể xảy ra khi tiến hành thí nghiệm
+ Cách bố trí vị trí ngồi/đứng… của trẻ, sự tham gia vào thí nghiệm của trẻ
* Tiến hành cho trẻ làm thí nghiệm
Bước 1: Dự đoán mục đích, cách tiến hành, kết quả thí nghiệm:
Giáo viên cho trẻ suy nghĩ, phán đoán mục đích, cách tiến hành, kết quảhoặc đưa ra những giả thiết trước khi cho trẻ tiến hành thí nghiệm sau đó thốngnhất với trẻ về mục đích làm thí nghiệm
Bước 2: Tổ chức và hướng dẫn thực hiện thí nghiệm
- Tổ chức: Giáo viên có thể chia trẻ thành các nhóm thực hiện thí nghiệm,giao đồ dùng thí nghiệm cho các nhóm
- Hướng dẫn: Giáo viên hướng dẫn cách tiến hành các thao tác làm thínghiệm (theo các mức độ)
Trước khi tiến hành thao tác thí nghiệm, nên trò chuyện để kích thích trẻchú ý quan sát, suy đoán…
Ví dụ: Trước khi thả 1 vật vào nước, có thể hỏi: Các con đoán xem, cô sẽ
làm gì với vật này?, Điều gì sẽ xảy ra khi cô thả vật này vào nước?
+ Nếu thí nghiệm đơn giản, dễ thực hiện và đảm bảo an toàn thì giáo viêncho các nhóm trẻ hoặc từng trẻ tiến hành các thao tác làm thí nghiệm Ví dụ: tan
và không tan, vật chìm vật nổi…
+ Nếu thí nghiệm phức tạp hoặc có thể khó đảm bảo an toàn cho trẻ thìgiáo viên thực hiện các thao tác làm thí nghiệm còn trẻ quan sát Ví dụ khi làmthí nghiệm Nước bốc hơi, cô cho trẻ quan sát quá trình nước được đun nóngtrong nồi thủy tinh
Bước 3: Cho trẻ quan sát, phát hiện hiện tượng xảy ra
Từng trẻ hoặc nhóm trẻ báo cáo kết quả thí nghiệm, so sánh với dự đoánban đầu Các bạn khác nhận xét, góp ý Dùng các thủ pháp nghệ thuật để trẻ tậptrung chú ý, phát hiện ra sự thay đổi của đối tượng đang được tác động Giáoviên có thể đặt câu hỏi, ví dụ: Con đã quan sát thấy điều gì? Hiện tượng gì đãxảy ra?
Nên cho trẻ lưu giữ thông tin về hiện tượng quan sát được bằng cách điền
ký hiệu vào mô hình
Bước 4: Giải thích hiện tượng
Khuyến khích trẻ giải thích các hiện tượng quan sát được Sau đó giáo viênkhái quát lại thông tin cần cung cấp Giáo viên lưu ý sử dụng lời giải thích đảm
Trang 13bảo cơ sở khoa học nhưng đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với nhận thức của trẻ Vídụ: Giải thích lý do vì sao viên bi chìm, quả bóng nổi, giáo viên có thể nói: Viên
bi chìm vì nó đang nằm ở đáy bình nước; Quả bóng nhựa nổi vì nó đang nằm ởmặt nước… Lý do: Khi thả vào nước, hòn bi bị lực hút xuống mạnh hơn lựcnước đẩy lên nên bi chìm còn bóng bị lực nước đẩy lên mạnh hơn lực hút xuốngnên bóng nổi
Bước 5: Kết luận
Khuyến khích trẻ rút ra kết luận, sau đó cô chính xác hóa thông tin kết luận.Nên kết hợp với kết quả trên mô hình để cho trẻ kết luận Ví dụ: Một vậtchìm hay nổi phụ thuộc vào lực nước đẩy nó lên hay lực hút nó xuống Vật nàothả xuống nước mà bị lực hút xuống mạnh hơn lực đẩy lên thì chìm còn vật nào
bị lực đẩy lên mạnh hơn lực hút xuống thì nổi Vật chìm bao gồm bi, thìa inox,đinh sắt…; vật nổi bao gồm bóng nhựa, viên xốp, lá khô…
Bước 6: Liên hệ, ứng dụng kiến thức vào thực tế
Ví dụ: Tàu, thuyền… nổi được trên mặt nước nên có thể giúp con người di
chuyển từ nơi này đến nơi khác Mỏ neo chìm xuống dưới nước nên có thể giữtàu, thuyền đứng lại ở một nơi Nếu rơi xuống nước mà không biết bơi thì chúng
ta sẽ bị chìm, bị chết đuối; do vậy không được tự ý chơi gần nước…
* Đánh giá: Cho trẻ nhận xét, đánh giá kết quả quá trình làm thí nghiệm.
Giáo viên chính xác hoá thông tin rồi khái quát những thông tin cơ bản
2.3.3.2 Lựa chọn các thí nghiệm và tổ chức cho trẻ làm thí nghiệm
Qua quá trình công tác, nghiên cứu và thử nghiệm một số thí nghiệm khoahọc về nước, ánh sáng, không khí, ô nhiễm môi trường và sự chuyển động tôinhận thấy có thể ứng dụng một số kiến thức khoa học về lĩnh vực nhận thức vàohoạt động học có chủ định thông qua khám phá môi trường xung quanh như:Tìm hiểu về nước và các hiện tượng tự nhiên; Phân loại đồ dùng theo chất liệu Ngoài ra, có thể thực hiện trong các giờ hoạt động ngoài trời, hoạt động ngoạikhóa, hoạt động chiều để mở rộng hiểu biết cho trẻ, trẻ rất hứng thú với các thínghiệm khoa học đó là:
- Khám phá về nước
+ Sự chuyển màu, chuyển mùi của nước
+ Kết quả mong đợi: Trẻ biết được nước chuyển màu, chuyển mùi do bịbẩn, biết được nguyên nhân làm cho nước chuyển màu, chuyển mùi Giáo dụctrẻ ý thức bảo vệ môi trường, nguồn nước
+ Chuẩn bị: 2 xô đựng nước sạch Một ít là rụng, cọng rau muống
+ Tiến hành:
Bước 1: Cho trẻ quan sát và so sánh màu sắc, mùi vị của hai xô nước.
Quan sát rác thải
Bước 2: Cho trẻ thả lá cây và cọng rau muống vào một xô nước Sau đó để
cả hai xô nước trong 2 - 3 ngày
Bước 3: Sau 2 - 3 ngày, cho trẻ quan sát và nhận xét ở trong hai xô nước.
Giáo viên gợi ý để trẻ quan sát và trả lời: Hai xô nước bây giờ có gì khác nhau?
Trang 14Xô nước có rau và có lá bây giờ thế nào? Muốn giữ cho nước sạch chúng mìnhphải làm gì? Tổ chức cho trẻ thảo luận nhóm và rút ra kết luận.
+ Giải thích: Rác làm cho nước bị nhiễm bẩn.
- Khám phá về không khí
Còng như nguồn nước, không khí đóng vai trò hết sức quan trọng trong sựsinh tồn của muôn loài sinh vật trên trái đất Vì vậy, hiện nay sự nóng lên củatrái đất là mối đe dọa đến đời sống của toàn sinh thể trên trái đất, trong đó cócon người Với ý nghĩa đó, tôi làm thí nghiệm “Cuộc chạy đua của 3 cây nến”nhằm cho trẻ hiểu biết về kiến thức bảo vệ nguồn không khí
Thí nghiệm “Cuộc chạy đua của 3 cây nến”
+ Kết quả mong đợi: Cho trẻ nhận biết không khí xung quanh Trẻ nhận
biết nến cháy nhờ có khí oxi Khi khí oxi hết thì nến sẽ bị tắt Trẻ rút ra nhậnxét: Cây nên nào cháy lâu nhất, tại sao?
+ Chuẩn bị: 3 cây nến, bật lửa 2 bình thủy tinh lớn và nhỏ.
+ Tiến hành:
Bước 1: Cho trẻ quan sát và gọi tên các đồ dùng mà cô đã chuẩn bị Hỏi trẻ
gắn cây nến lên đĩa bắng cách nào?
Sau khi gắn xong đặt một đĩa nến ở ngoài, một đĩa còn lại được đậy bởi mộtcái bình nhỏ Cô hỏi trẻ: “Hiện tượng gì xảy ra? Cây nến nào cháy lâu hơn?”
Bước 2: Cô tiếp tục đốt một cây nến nữa và úp lên bởi cái bình lớn Cô hỏi
trẻ đoán xem hiện tượng gì xảy ra? Cho trẻ dự đoán cây nến nào cháy lâu nhấttrong 3 cây nến?
Bước 3: Cô cho trẻ quan sát cho đến khi 2 cây nến trong bình tắt dần Sau
đó cho trẻ rút ra kết luận
+ Giải thích : Cây nến với nhiều không khí xung quanh có thể tiếp tục cháy
sau khi 2 cây nến trong bình đã tắt Cây nến trong bình lớn sẽ cháy lâu hơn câynến trong bình nhỏ
Giáo dục trẻ ý thức bảo vệ môi trường, trồng nhiều cây xanh để có nhiềuoxi cung cấp cho sự sống của mỗi chúng ta
- Khám phá về âm thanh, tiếng động
Thí nghiệm “Những cái chai ca hát”: Thí nghiệm này tôi tiến hành tại mọi
thời điểm trong năm học và mọi lúc mọi nơi, nhất là với Góc nghệ thuật hoặctrong hoạt đông giáo dục âm nhạc
+ Kết quả mong đợi : Giúp trẻ hiểu được không khí rung động tạo thành
âm thanh Khi thổi vào thủy tinh hay thổi ngang qua miệng chai sẽ làm chokhông khí bên trong rung động Số lượng không khí trong các chai không giốngnhau sẽ phát ra âm thanh khác nhau
+ Chuẩn bị: 4 cái chai : 1 cái không đựng gì, 3 chai còn lại đựng ba lượngnước khác nhau 1 cái muỗng
+ Tiến hành:
Bước 1: Cho trẻ quan sát và gọi tên các đồ dùng cô đã chuẩn bị Hỏi trẻ
đoán xem cô dùng các đò dùng đó để làm gì
Bước 2: Cô cho trẻ xếp chai thành hàng ngang.