skkn một số giải pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ đạt hiệu quả cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non nga thái

Thật vậy, Ngôn ngữ là một công cụ hữu hiệu để trẻ có thể bày tỏ nhữngnguyện vọng của mình từ khi còn rất nhỏ để người lớn có thể chăm sóc, điềukhiển, giáo dục trẻ là một điều kiệ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN NGA SƠN

===========*0*==========

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO

CHẤT LƯỢNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ ĐẠT HIỆU QUẢ CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON NGA THÁI

Người thực hiện : Phạm Thanh Xuân Chức vụ : P Hiệu trưởng Đơn vị công tác : Trường MN Nga Thái SKKN thuộc lĩnh vực: Quản lý

THANH HOÁ, NĂM 2018

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

a Thuận lợi

b Khó khăn

c Kết quả khảo sát

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Biện pháp 1 Xây dựng kế hoạch chỉ đạo phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu

giáo

Biện pháp 2.Nâng cao kiến thức về lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho giáo

viên

Biện pháp 3 Chỉ đạo giáo viên nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ

cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học

Biện pháp 4 Chỉ đạo giáo viên xây dựng môi trường phát triển ngôn ngữ

cho trẻ mẫu giáo theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm

Biện pháp 5 Chỉ đạo giáo viên phối kết hợp với phụ huynh nhằm phát

triển ngôn ngữ cho trẻ

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

- Đối bản thân, phụ huynh và nhà trường

- Đối với giáo viên

- Đối với trẻ

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

- Kết luận

- Kiến nghị

* Tài liệu tham khảo

* Danh mục các đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được hội đồng đánh giá

xếp loại kể từ khi vào ngành đến nay

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ II khóa VIII đã khẳng định: “Giáo dục

đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế xã hội, giáo dục là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” Giáo dục mầm non là khâu đầu tiên trong nền giáo dục

quốc dân góp phần quan trọng cải tạo tiền đề cho sự phát triển toàn diện nhâncách trẻ em Trong đó ngôn ngữ là một phương diện quan trọng trong sự pháttriển nhân cách trẻ thơ trong 6 năm đầu đời, nó là công cụ để tư duy, là chìakhoá để nhận thức, là phương tiện để giao tiếp, điều khiển, điều chỉnh các hành

vi giúp trẻ lĩnh hội các giá trị đạo đức chuẩn mực

Thật vậy, Ngôn ngữ là một công cụ hữu hiệu để trẻ có thể bày tỏ nhữngnguyện vọng của mình từ khi còn rất nhỏ để người lớn có thể chăm sóc, điềukhiển, giáo dục trẻ là một điều kiện quan trọng để trẻ tham gia vào mọi hoạtđộng và trong hoạt động hình thành nhân cách trẻ, góp một phần quyết định đểtrẻ hòa nhập với cộng đồng và là một trong những phương tiện thúc đẩy trẻ trởthành một thành viên trong xã hội loài người

Ở lứa tuổi mầm non nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển rấtnhanh là thời kỳ phát cảm ngôn ngữ Đây là giai đoạn có nhiều điều kiện thuậnlợi nhất cho sự lĩnh hội ngôn ngữ nói và các kỹ năng đọc viết ban đầu của trẻ[9] Ở giai đoạn này trẻ đạt được thành tích vĩ đại mà các giai đoạn sau khôngthể có được, trẻ học nghĩa và cấu trúc của từ Cách sử dụng từ ngữ để chuyển tảisuy nghĩ và cảm xúc của bản thân, hiểu mục đích và cách thức con người sửdụng chữ viết Nếu khái niệm ngôn ngữ không được nắm bắt trong khoảng thờigian này thì trẻ sẽ không bao giờ có thể học ngôn ngữ [9]

Cùng với quá trình lĩnh hội ngôn ngữ, trẻ lĩnh hội và phát triển các nănglực tư duy như xây dựng và biểu đạt ý tưởng, chia sẻ thông tin và tiếp nhận đáplại ý tưởng thông tin với người khác Ngôn ngữ giúp trẻ bày tỏ ý kiến, đặt câuhỏi, phân loại và phát triển cách tư duy và tạo nên cầu nối giữa quá khứ, hiện tại

và tương lai Vugotsky đã nhấn mạnh rằng: “ngôn ngữ nói rất quan trọng trong việc giải quyết nhiệm vụ khó, tạo mối quan hệ xã hội và kiểm soát hành vi của những trẻ khác như hành vi của bản thân”.

Phát triển ngôn ngữ và giao tiếp còn ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vựcphát triển khác của trẻ Sự lĩnh hội ngôn ngữ là rất cần thiết cho việc phát triểntình cảm xã hội và nhận thức của trẻ, ảnh hưởng đến khả năng học tập trongtrường tiểu học, trung học và cả trong tương lai

Vì vậy phát triển ngôn ngữ tiếng việt ở lứa tuổi mầm non là cực kỳ quantrọng và cần thiết, nó tạo tiền đề cho giáo dục phát triển ngôn ngữ ở lứa tuổi họcđường, góp phần cho những thành công trong tương lai của con người Hàngnăm Trường Mầm Non Nga Thái đã luôn chú trọng đến phát triển ngôn ngữ chotrẻ Tuy nhiên, trên thực tế, do đặc điểm trẻ mầm non dễ vấp phải những tậtngôn ngữ nói như: nói ngọng, nói lắp… nên rất ảnh hưởng đến sự phát triển tâm

lý, thái độ của trẻ Hiện nay, nhiều gia đình bố mẹ còn bận mải lo làm ăn ít quantâm đến nhu cầu gắn bó của trẻ, nên trẻ không được gần gũi trẻ sẽ ngại giao tiếp,

mà giao tiếp với người lớn là điều kiện quyết định để trẻ lớn lên và trưởngthành Đối với trường tôi, nằm trên địa bàn xã Nga Thái, dân cư chủ yếu thuộcThiên Chúa giáo nên cũng ảnh hưởng phần nào đến tập nói của trẻ, trẻ nói sainhiều do tiếng địa phương, phát âm chưa chính xác, còn lẫn lộn giữa các phụ âmtiếng việt, trẻ còn phát âm lẫn lộn giữa âm “n” và “l”; giữa âm “ch” và “tr…

Mặt khác, ở lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo trên thực tế tạitrường tôi còn có nhiều giáo viên còn cứng nhắc, rập khuôn máy móc, chưa linhhoạt, sáng tạo trong việc tổ chức cho trẻ hoạt động, hạn chế cho trẻ thực hànhtrải nghiệm Vậy nên, việc nâng cao chất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữcho giáo viên là rất quan trọng, giúp trẻ được phát triển ngôn ngữ theo nguyêntắc cơ bản của giáo dục có chất lượng, trẻ được học trong môi trường học tậpthân thiện, phương pháp giảng dạy tích cực, cởi mở và thân quen gần gũi, đòihỏi giáo viên phải biết đổi mới hình thức tổ chức và phương pháp dạy học theoquan điểm giáo dục hiện đại “lấy trẻ làm trung tâm” Sự phát triển ngôn ngữ củatrẻ em phụ thuộc rất lớn vào sự giao tiếp của trẻ em và người lớn, và trẻ em vớinhau Trong công tác giáo dục mầm non, giáo viên đóng một vai trò quan trọngtrong quá trình phát triển ngôn ngữ cho trẻ, giáo viên cần phải rèn luyện ngônngữ cho trẻ một cách thường xuyên, liên tục ở mọi lúc mọi nơi, mọi hoạt độngvới nhiều biện pháp khác nhau

Nhận thức sâu sắc được tầm quan trọng của giáo dục phát triển ngôn ngữcho trẻ trong nhà trường, bản thân tôi là một phó hiệu trưởng trực tiếp chỉ đạo

việc thực hiện chuyên môn, đã thôi thúc tôi tìm ra: “Một số giải pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ đạt hiệu quả cho trẻ mẫu giáo tại trường mầm non Nga Thái” để áp dụng nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy

cho đội ngũ giáo viên ở trường, giúp cho giáo viên hiểu biết thêm về những hìnhthức tổ chức thực hiện, tích cực đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng caochất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng của giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo tạiTrường mầm non Nga Thái Từ đó đề xuất một số giải pháp chỉ đạo nhằm nâng caochất lượng phát triển ngôn ngữ đạt hiệu quả cho trẻ mẫu giáo Đồng thời góp phần

nâng cao chất lượng giáo dục, giúp trẻ có một vốn từ mạch lạc để trẻ có khả năngbước vào lớp 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Các hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo ở trường mầmnon Nga Thái

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Sưu tầm, phân tích và tổng hợp các tài

liệu để tìm hiểu cơ sở lý luận cho đề tài

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Phỏng vấn, trò

chuyện với giáo viên, với phụ huynh và học sinh để tìm hiểu thực trạng

- Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động của trẻ, giáo viên để tìm

Theo nhà giáo dục học Liên xô E L Tikhêcva đã khẳng định: “Ngôn ngữ

là công cụ để tư duy, là chìa khoá để nhận thức, là vũ khí để chiếm lĩnh kho tàng kiến thức của dân tộc, của nhân loại Do ngôn ngữ giữ vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống con người”.

Không chỉ có vậy, ngôn ngữ tạo nên những con người có linh hồn Ngônngữ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nên tư duy, nhân cáchcon người, thúc đấy quá trình tự điều chỉnh hành động chính bản thân mình

Đối với trẻ mầm non nói chung, trẻ mẫu giáo nói riêng trước hết ngôn ngữ

là phương tiện hình thành và phát triển nhận thức về thế giới xung quanh, làcông cụ để trẻ học tập, vui chơi Ngôn ngữ được tích hợp trong tất cả các hoạtđộng giáo dục khác

Trẻ có nhu cầu rất lớn trong việc nhận thức thế giới xung quanh mongmuốn hoà nhập với xã hội loài người Thông qua ngôn ngữ sẽ giúp trẻ hiểu vànhận biết về chính bản thân mình, về con người và khám phá các sự vật xungquanh cũng như các biến cố đang xảy ra trong đời sống hàng ngày của trẻ:Nắng, mưa, nóng, lạnh, các mối quan hệ trong xã hội Đối với các em thế giớixung quanh luôn chứa đựng những điều mới lạ, hấp dẫn Thật vậy! những câuhát ru ngọt ngào, những cử chỉ âu yếm vỗ về đã đem đến cho trẻ những cảm giác

bình yên Đặc biệt khi trẻ được tiếp xúc thường xuyên với ngôn ngữ văn học quacác bài ca dao, đồng dao, các câu chuyện kể, qua giao tiếp hàng ngày ở trườngmầm non đã giúp trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong ngôn ngữ tiếng mẹđẻ, cái đẹp trong hành vi, trong cuộc sống Từ đó giúp trẻ thêm yêu quê hương,yêu đất nước.

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2017 - 2018 trường mầm non Nga Thái tiếp tục chỉ đạo thựchiện chuyên đề “Giáo dục phát triển ngông ngữ cho trẻ ” làm chuyên đề trọngtâm trong năm Nhà trường đã tạo điều kiện về sơ sở vật chất, mua sắm cáctrang thiết bị, tổ chức cho giáo viên trong trường tham gia các hoạt động điểm

về thực hiện Tuy nhiên trong quá trình tổ chức thực hiện tôi gặp những thuậnlợi khó khăn sau:

a Thuận lợi:

Nhà trường được sự quan tâm của Phòng giáo dục và đào tạo Huyện NgaSơn, các cấp uỷ Đảng chính quyền địa phương Xã Nga Thái tạo điều kiện quantâm giúp đỡ xây dựng tương đối đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy vàhọc Bên cạnh đó nhà trường còn mua sắm bổ sung thêm tranh ảnh, tài liệuphục vụ cho việc dạy và học, đặc biệt là nhà trường có đội ngũ giáo viên trẻnăng động có trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn (14/16 đồng chí có bằng Đại học)nhiệt tình thực sự yêu nghề, mến trẻ tạo được niềm tin cho các bậc phụ huynh,chính điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc, nuôi dưỡng giáo dụctrẻ Cho đến nay chuyên đề đã được tổng kết nhưng việc tổ chức thực hiện vàchỉ đạo chuyên đề phát triển ngôn ngữ cho trẻ còn nhiều hạn chế, kết quả đạtđược chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu đạt ra

b Khó khăn:

Năm học 2017 - 2018 trường tôi có 257 cháu mẫu giáo nhưng số cháu đãhọc qua lớp bé, nhỡ chỉ có 105/257 cháu Do đó khả năng nghe, nói, làm quenvới việc đọc viết cũng như cách sử dụng câu từ của trẻ còn nhiều hạn chế Trẻthường hay nói lắp, nói ngọng, phát âm chưa chính xác, còn lẫn lộn giữa các phụ

âm tiếng việt, chưa mạnh dạn trong giao tiếp, sử dụng chưa đúng câu từ Bêncạnh đó một số giáo viên chưa nắm chắc các phương pháp, biện pháp tổ chứchoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ cũng như chưa sáng tạo trong việc lồngghép nội dung này vào các hoạt động và thời điểm trong ngày, mọi lúc mọi nơi.Mặt khác mộtsố phụ huynh chưa ý thức được vấn đề phát triển ngôn ngữ cho trẻtheo hướng chuẩn cho con em mình

c Kết quả thực trạng:

Từ những thuận lợi và khó khăn trên tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng

đầu năm của cô và trẻ ở lĩnh vực dạy và học ngôn ngữ Phụ lục 1

Bảng 1: Khảo sát thực trạng chất lượng giáo viên (Tháng 9 năm 2017) Bảng 2: Khảo sát thực trạng chất lượng trên trẻ ( Tháng 9 năm 2017 )

Thông qua kết quả của thực trạng đã cho thấy, với tổng số cháu nắm vững

về nội dung phát triển ngôn ngữ còn hạn chế Xuất phát từ thực trạng đó để chỉ

đạo nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo tốt hơn nữa tôi đãmạnh dạn đưa ra một số giải pháp và tổ chức thực hiện như sau:

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Biện pháp phát triển hoạt động ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo là cách thứcthực hiện các nội dung phát triển các kỹ năng ngôn ngữ nhằm giúp trẻ có khảnăng diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, có văn hóa và chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 Cónhiều biện pháp để phát triển hoạt động ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo Tuy nhiên,dựa trên cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm

non nói chung và trẻ mẫu giáo nói riêng và qua quá trình tổ chức thực hiện nâng

cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo tại trường Mầm Non NgaThái, tôi đã có một số giải pháp tổ chức thực hiện mang lại kết quả khá khả thinhư sau:

Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch chỉ đạo phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu

giáo.

Phát triển ngôn ngữ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triểnnhân cách của trẻ mầm non nói riêng và con người trong xã hội nói chung Nó làcông cụ của tư duy vì thế ngôn ngữ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triểnnhận thức, giải quyết vấn đề và chức năng tư duy ký hiệu tượng trưng của trẻ.Ngôn ngữ là phương tiện của giao tiếp, trẻ sử dụng ngôn ngữ để bày tỏ thái độ,suy nghĩ, tình cảm của bản thân với mọi người xung quanh và để tiếp nhận, hiểuthái độ suy nghĩ tình cảm giao tiếp của người khác Việc phát triển ngôn ngữcho trẻ trong giao tiếp sẽ giúp cho trẻ dễ dàng tiếp cận với các môn học khác:Tạo hình, âm nhạc, toán… Vì vậy vai trò của người giáo viên hết sức quantrọng, cần phải có một kinh nghiệm, phải lập kế hoạch giáo dục và đưa ra cácgiải pháp cụ thể để có phương pháp tối ưu phát triền ngôn ngữ cho trẻ

Phát triển ngôn ngữ phải được tiến hành một cách tích hợp và tự nhiên bắtđầu từ những ý tưởng kinh nghiệm gần gũi và có ý nghĩa đối với trẻ Nhữngkinh nghiệm của trẻ được biểu đạt trong một ngữ cảnh có nội dung, trẻ cần đượclàm quen với ngôn ngữ nói trong ngữ cảnh cụ thể thông qua các loại hình hoạtđộng phong phú như nghe, đọc, kể chuyện, đọc thơ, tham quan dạo chơi, quansát các ký hiệu chữ viết, bảng biểu trong phòng nhóm, vui chơi, giao tiếp và cáchoạt động học tập khác trong sinh hoạt hàng ngày

Vì vậy, để nâng cao kiến thức và thực hành cho cán bộ, giáo viên trongnhà trường ngay từ đầu năm học, Ban giám hiệu nhà trường đã xây dựng kếhoạch một cách cụ thể, xác thực với điều kiện thực tế của nhà trường cũng nhưcủa địa phương Sau khi xây dựng kế hoạch xong tôi đã đưa ra tập thể hội đồng

sư phạm nhà trường bàn bạc, bổ sung thống nhất khẳng định mục tiêu, giải phápthực hiện Từ kế hoạch của nhà trường từng cán bộ giáo viên xây dựng kế hoạchcho cá nhân: Trong đó phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, biện pháp, dự kiếnthời gian thực hiện cụ thể cho năm học, cho từng chủ đề lớn, mạng nội dung,mạng hoạt động, kế hoạch tuần, kế hoạch ngày cũng như nội dung tích hợp lồngghép giáo dục ngôn ngữ, làm đồ dùng, bổ sung trang thiết bị cho từng chủ đề,tuần phù hợp với từng chủ đề cụ thể, Xây dựng MTGD lấy trẻ làm trung tâm

trên cơ sở chỉ đạo của Sở, Phòng giáo dục đã triển khai Từ đó nhà trường có kếhoạch kiểm tra các lớp thực hiện nội dung đã đề ra.

* Kết quả: Đã có 8/8 lớp mẫu giáo xây dựng được kế hoạch giáo dục và

đây cũng là tiêu chí đánh xếp loại thi đua giáo viên trong năm

Biện pháp 2: Nâng cao kiến thức về lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho giáo

viên

Phát triển ngôn ngữ là một trong 5 lĩnh vực phát triển toàn diện của trẻmẫu giáo nên đã được nhà trường đặc biệt quan tâm chú trọng và đã tổ chứcthực hiện trong nhiều năm, giáo viên đã nắm được kiến thức về phát triển ngônngữ cho trẻ và vận dụng vào hoạt động giảng dạy Nhưng trong quá trình thựchiện giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc tích hợp các môn học, chưa tích cựcsáng tạo, vì thế trong năm học 2017-2018 Trường mầm non Nga Thái tiếp tụcchỉ đạo quyết liệt, triển khai thực hiện nhằm giúp giáo viên nắm bắt và cập nhậtthêm kiến thức mới phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục mầm nonlấy trẻ làm trung tâm

Ngoài việc tạo điều kiện cho giáo viên mẫu giáo được tham gia học tậpcác chuyên đề do Phòng giáo dục tổ chức, Ban giám hiệu nhà trường đã tổ chứcsinh hoạt theo các hình thức sau:

* Tổ chức hội thảo

Để buổi hội thảo diễn ra sôi nổi và đạt hiệu quả cao, công tác chuẩn bị là

vô cùng quan trọng Vì vậy trước khi tổ chức, tôi phải soạn thảo và chuẩn bị nộidung câu hỏi có liên quan đến nội dung phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo đểđưa ra tập thể giáo viên cùng thảo luận

Ví dụ: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là gì? Vì sao phải phát triển ngôn ngữ

cho trẻ mẫu giáo? Mục tiêu giáo dục phát triển ngôn ngữ là gì? Nội dung giáodục phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo? Nội dung phát triển ngôn ngữ đượctiến hành thông qua những hoạt động nào, thời điểm nào, hình thức nào? Đểgiúp trẻ hứng thú tham gia hoạt động phát triển ngôn ngữ bạn sẽ làm như thếnào? Tích hợp nội dung phát triển ngôn ngữ vào các môn học và các hoạt độngnhư thế nào?

* Tổ chức dự giờ, thăm lớp.

Đây là công tác được đánh giá thường xuyên của phó hiệu trưởng phụtrách chuyên môn bởi thông qua hoạt động này giúp giáo viên điều chỉnh, khắcphục kịp thời những hạn chế tồn tại mà giáo viên đang gặp phải Chính vì vậy,ngay từ đầu năm học tôi đã xây dựng kế hoạch kiểm tra các hoạt động của nhàgiáo, kiểm tra toàn diện, dự giờ đột xuất giáo viên để kịp thời uốn nắn, bổ sungnhững hạn chế tồn tại

Trước khi đi dự giờ, kiểm tra hàng năm vào đầu năm học nhà trường chỉđạo giáo viên giỏi, có nhiều kinh nghiệm dạy tiết mẫu

Ví dụ: Đối với khối mẫu giáo 4 - 5 tuổi tôi đã lựa chọn cô Trần Thị

Duyên là giáo viên có chuyên môn vững vàng, có nhiều kinh nghiệm, là giáo

viên giỏi cấp huyện dạy mẫu hoạt động cho trẻ làm quen với câu chuyện: “Niềm vui từ bát canh cải” nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Đối với khối mẫu giáo 5 – 6 tuổi hoạt động dạy mẫu là cho trẻ làm quen

với tác phẩm văn học đề tài: Dạy trẻ đọc thơ: “giữa vòng gió Thơm” do cô Nguyễn Thị Liễu đảm nhiệm và đề tài: Kể chuyện sáng tạo: Truyện: “Giấc mơ kỳ lạ” do cô Mỵ Thị Thúy thực hiện Phụ lục 2.

Sau khi giáo viên được bồi dưỡng chuyên môn qua việc tổ chức các hoạtđộng dạy mẫu phát triển ngôn ngữ cho trẻ tôi mới tiến hành theo dõi, kiểm tracác hoạt động của nhà giáo theo qui định để điều chỉnh kịp thời

Ngoài ra, tôi còn chỉ đạo các tổ chuyên môn nâng cao chất lượng nội dungsinh hoạt chuyên môn đặc biệt là nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ chotrẻ Tham mưu với Hiệu trưởng nhà trường tổ chức cho giáo viên đi tham quanthực tế các trường trọng điểm trong huyện như: Trường mn Nga Giáp, MN NgaYên, MN Thị Trấn

Thông qua các hình thức trên đã giúp giáo viên nắm chắc những mục tiêu,nội dung, phương pháp tổ chức thực hiện phát triển ngôn ngữ đến trẻ một cách

có hiệu quả

Biện pháp 3: Chỉ đạo giáo viên nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ

cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học.

Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là đưa đến cho trẻ một chân trờimới của nghệ thuật văn chương Với trẻ mầm non văn học nói về thế giới cỏ câyhoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên vũ trụ giúp trẻ nhận biêt các mối quan hệbiểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái tình huống và nhân vật Thông qua giao tiếphàng ngày, qua các bài thơ, câu chuyện, các bài ca dao, đồng dao, các trò chơidân gian, làm quen với việc đọc viết sẽ làm cho vốn từ của trẻ phát triển, mởrộng hiểu biết về thế giới xung quanh Vậy làm thế nào để giúp trẻ phát triểnngôn ngữ một cách tốt nhất? Thực hiện vấn đề này tôi đã chỉ đạo giáo viên tổchức thực hiện như sau:

a Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động đọc thơ, kể chuyện cho trẻ nghe:

Trẻ mẫu giáo chưa biết đọc Trẻ thường cảm thụ bài thơ, câu chuyệnthông qua giọng đọc và cảm xúc của người đọc Chính vì vậy, trước khi kểchuyện, đọc thơ cho trẻ nghe, tôi yêu cầu giáo viên, phải xác định rõ thể loạitruyện, thơ, phải thuộc tác phẩm

Ví dụ: Đối với chuyện xác định được giọng đọc, giọng kể rõ ràng, phù

hợp với giọng điệu tính cách của từng nhân vật; đối với thơ để giúp trẻ cảm thụtốt ngôn ngữ của thơ thì phải thể hiện nhịp điệu âm điệu và sắc thái của bài thơ.Khi đọc giáo viên phải thể hiện bằng giọng đọc diễn cảm, nghệ thuật, bày tỏđược thái độ của mình đối với tác phẩm văn học từ nét mặt cử chỉ điệu bộ để tácphẩm truyền sang trẻ

Bên cạnh đó phải làm tốt công tác chuẩn bị: đồ dùng trực quan (tranh ảnhminh họa), môi trường kể chuyện, cách gây hứng thú Và đặc biệt là hệ thốngcâu hỏi đàm thoại Vì thông qua hệ thống câu hỏi đàm thoại của giáo viên sẽgiúp trẻ, tái tạo lại một cách có hệ thống các sự việc diễn ra Tùy vào đối tượngtrẻ để giáo viên có thể lựa chọn câu hỏi theo mức độ từ thấp đến cao, từ dễ đếnphức tạp và nâng cao dần theo độ tuổi

* Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua truyện kể

Giáo viên phải xác định được giọng của từng nhân vật như: Giọng củachó Sói khi thấy Dê Trắng thì quát to thể hiện sự hống hách, kiêu ngạo; giọngcủa Dê Trắng thì nhút nhát, run sợ trước Sói; còn giọng của Dê Đen thì dũngcảm hiên ngang đầy thách thức Qua đó sẽ giúp trẻ hiểu được ngôn ngữ kểtruyện và khắc sâu lời nói của từng nhân vật và xác định được sắc thái biểu cảmcủa nhân vật qua cử chỉ, ánh mắt điệu bộ thể hiện của giáo viên khi vào vai cácnhân vật

Bên cạnh đó trong quá trình đọc thơ kể chuyện cho trẻ nghe tôi yêu cầugiáo viên phải kết hợp giải thích cho trẻ một số từ khó, từ mới trong vốn từ củatrẻ Hay để giúp trẻ tái tạo nội dung truyện, nhớ lại có hệ thống các sự việc diễn

ra, cô giáo phải sử dụng hệ thống câu hỏi đàm thoại

Ví Dụ: trong câu truyện “Ba cô gái” tôi đã yêu cầu giáo viên sử dụng các

dạng câu hỏi phù hợp từng đối tượng trẻ Với trẻ yếu, trung bình có thể đặt câuhỏi:

+ Các con vừa nghe cô kể câu truyện gì? Trong câu truyện bà mẹ sinhđược bao nhiêu cô con gái? Khi bà mẹ ốm bà nhờ ai mang thư đến cho các concủa bà? Vì sao Chị Hai bị Sóc biến thành nhện? Vì sao ? Khi nghe báo tin mẹ bị

* Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các bài thơ.

Thơ ca là tinh hoa của ngôn ngữ, là kết tinh của tiếng mẹ đẻ Biết bao điềucủa cuộc sống được diễn đạt trong thơ một cách giàu nhạc điệu, giàu hình ảnh,làm nảy sinh trong lòng người đọc những tình cảm thiết tha với cuộc đời, nhữngước mơ trong sáng về tương lai Đặc biệt thơ ca góp phần làm giàu nhân cáchtrẻ, góp phần vào giáo dục nghệ thuật, phát triển hoàn thiện ngôn ngữ cho trẻ Vìvậy khi dạy thơ ca cho trẻ tôi đã chỉ đạo giáo viên cần chú ý đến những nội dungsau:

Trước hết cần phải chọn bài thơ hay phù hợp với chủ đề, với cách cảm,cách nghĩ của từng độ tuổi, rồi đọc diễn cảm một cách tự nhiên, rõ vần điệu,nhịp điệu cho trẻ nghe, nhấn mạnh hình tượng trong các bài thơ nhằm giúp trẻcảm nhận vẻ đẹp của ngôn ngữ từng bài thơ

Ví dụ: Khi dạy trẻ bài Thơ: “Thăm nhà bà”

Tôi đã gợi ý cho giáo viên cần khai thác được hình ảnh đẹp trong bài thơ

đó là “Đàn gà”, “Chú lật đật, chạy nhanh nhanh”, “Kêu chiếp chiếp, gà mải miết, nhặt thóc vàng” để làm toát lên trọng tâm của bài thơ.

Hay với bài “Dán hoa tặng mẹ” Thì nội dung chính chứa đựng ở đây là

món quà để tặng mẹ do chính mình làm ra và lòng biết ơn với cô giáo

Bên cạnh đó thì việc xác định giọng đọc cũng rất cần thiết yêu cầu giáoviên phải xác định được giọng điệu của bài thơ, ngắt nhịp rõ ràng, biết nhấngiọng vào những từ chứa đựng nội dung chính, có thể đọc to, đọc kéo dài ra mộtchút hay đọc lắng xuống và điều đặc biệt quan trọng là cách phát âm đúng, cácthanh ( ? ) các âm đầu, các vần

Ví dụ: Bài thơ “Dán hoa tặng mẹ”

Khi dạy bài thơ này giáo viên phải dạy trẻ ngắt nhịp 3/2 đối với dòng 1 vàdòng 4 Nhịp 2/3 đối với dòng 2 và dòng 3 Cả bốn dòng thơ này chỉ có một câuloại ngắt dòng, nên tôi hướng dẫn giáo viên khi dạy trẻ nghỉ hơi ít ở mỗi nhịp,đến chỗ có dấu chấm câu nghỉ dài hơn

Ngoài những điều kiện trên thì khi đọc mẫu cô phải đọc diễn cảm, thểhiện điệu bộ bài thơ, tạo được sự hứng thú của bài thơ Đồng thời giáo viên cóthể thay đổi bằng hình thức ngâm thơ

Qua các bài thơ cô giáo cần giúp trẻ thấy được cái hay, cái đẹp, trongnhững vần điệu, nhạc điệu của bài thơ khêu gợi được những xúc cảm của trẻ

để hướng trẻ đến cái thiện, chân lý của cuộc sống, biết yêu thương chia sẻ vớingười khác

* Phát triển ngông ngữ qua các bài ca dao, đồng giao, các trò chơi dân gian

Mỗi hoạt động của trẻ đều có mục đích nhất định Vì thế hoạt động nàocũng có tính chất riêng của nó Nếu như ở hoạt động có chủ định được tổ chứcnhằm cung cấp kiến thức cho trẻ thì hoạt động ngoài trời giúp trẻ gần gũi vớithiên nhiên, khám phá các hiện tượng tự nhiên và phát triển thể chất Vì vậy tôi

đã yêu cầu giáo viên lựa chọn các bài ca dao, đồng giao các trò chơi vào các thờiđiểm trong ngày sao cho phù hợp Đặc biệt những bài đồng giao thường gắn liềnvới trò chơi dân gian vì thế tổ chức thường xuyên cho trẻ được tiếp xúc thôngqua các nội dung này sẽ làm cho vốn từ của trẻ được tăng nhanh, đặc biệt làngôn ngữ mạch lạc

Ví dụ: Trong giờ đón trả trẻ tôi đã chỉ đạo cho giáo viên cho trẻ nghe và

đọc các bài ca dao mang tính giáo dục cao như: “Công cha như núi thái sơn”,

“Bà còng” Nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ khi đọc và giáo dục trẻ lòng biết

ơn sâu sắc tới ông bà, cha mẹ

Hay trước giờ ăn giáo viên có thể cho trẻ đọc bài ca dao “Cái bống cái bang” Với hoạt động góc chủ đề: Các hiện tượng tự nhiên cho trẻ đọc bài ca dao : “Tưới rau” “ Nu na nu nống”, “Kéo cưa lừa xẻ”, “Lộn cầu vồng”, “Rồng rắn lên mây”, “Chi chi chành chành”, “Dung dăng dung dẻ”, “Mèo đuổi chuột”

Bên cạnh đó tôi còn phát động, khuyến khích chị em giáo viên tìm kiếm,sưu tầm các bài thơ, câu truyện, câu đố, ca dao đồng giao và đặt lời mới cho câutruyện, bài thơ nhằm cung cấp thêm về thế giới xung quanh, phát triển ngôn

ngữ thoả mãn nhu cầu của trẻ qua các chủ đề Phụ lục 3

b Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động dạy trẻ đọc thuộc thơ, kể lại chuyện diễn cảm:

Phát triển ngôn ngữ thể hiện rõ thông qua hoạt động dạy trẻ đọc thuộcthơ, kể lại chuyện diễn cảm Vì vậy tôi đã chỉ đạo giáo viên chủ yếu chú trọngkhuyến khích trẻ đọc diễn cảm bài thơ, kể diễn cảm câu chuyện giúp trẻ khôngchỉ đọc đúng, đọc thuộc bài thơ mà còn đọc hay kể hay, đọc kể diễn cảm Khôngnhững sử dụng ngữ điệu của giọng đọc mà còn kết hợp cả cử chỉ điệu bộ minhhọa để làm tăng tính biểu cảm của bài thơ

Ví dụ: Khi trẻ đọc bài thơ “ông mặt trời óng ánh” trẻ vừa đọc thơ vừa bắt

chước động tác mô phỏng tia nắng tỏa ra chiếu sáng hai mẹ con, trẻ nhíu mắt

một cách đáng yêu để nhìn ông mặt trời; Bài “Đến thăm nhà bà” cho trẻ vừa

đọc thơ vừa làm động tác gọi bập bập các chú gà con Đồng thời giáo viên phảikhéo léo lồng ghép giáo dục trẻ những bài học đạo đức rút ra qua bài thơ

Ví dụ: dạy trẻ đọc thơ “Làm Anh” cô giáo phải kết hợp nhắc nhở, giáo

dục các con: làm anh chị phải độ lượng luôn nhường nhị và thương yêu em nhỏ

c Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua trò chơi đóng kịch.

Trò chơi đóng kịch được coi là một hoạt động vui chơi đặc biệt của trẻmẫu giáo Trò chơi đóng kịch không chỉ là phương tiện để phát triển năng lựcsáng tạo, giáo dục thẩm mỹ giúp trẻ phát triển toàn diện, bồi dưỡng cho trẻ lòngnhân ái, những đức tính tốt đẹp mà còn phát huy ngôn ngữ mạch lạc, hình thànhkhả năng ghi nhớ có chủ đích, tạo cơ hội cho trẻ có khả năng hoạt động nghệthuật ngay từ lứa tuổi mầm non Chính vì vậy nên tôi đã chỉ đạo giáo viên hướngdẫn trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi đóng kịch các tác phẩm văn học Đây cũng là mộthình thức giúp trẻ dễ dàng tiếp nhận từ ngôn ngữ viết sang ngôn ngữ kể Vì ởlứa tuổi này trẻ chưa thể đọc được truyện và quá trình cho trẻ làm quen với tácphẩm văn học cần phải đa dạng hình thức và tổ chức thật sinh động

Vậy muốn hướng dẫn trẻ đóng kịch đạt hiệu quả tốt thì cần phải làm thếnào? Từ câu hỏi trên đã đặt ra, tôi đã tìm hiểu và đi sâu vào khai thác thể loạidạy trẻ đóng kịch và tôi đã nhận ra rằng muốn chỉ đạo giáo viên hướng dẫn trẻđóng kich thật tốt thì các nội dung như: Lựa chọn tác phẩm văn học, chuyểndịch kịch bản, chuẩn bị trang phục, hoá trang, cảnh trí, âm thanh và đặc biệt làrèn luyện kỹ năng thể hiện ngôn ngữ và hành động của các nhân vật là điều vôcùng quan trọng và cần thiết khi dạy trẻ đóng kịch

- Lựa chọn truyện, chuyển thể kịch bản.

Các tác phẩm giáo viên lựa chọn để đóng kịch cần phải, viết ngắn gọn,xúc tích và phải có tính kịch, có mâu thuẫn, xung đột giữa các nhân vật khôngnên có quá nhiều nhân vật Đặc biệt các tác phẩm được lựa chọn phải đáp ứngđược yêu cầu giáo dục: Giáo dục tình yêu quê hương, yêu đất nước, tình cảm giađình, cách đối nhân xử thế, bộc lộ tính cách của từng nhân vật phải rõ ràng phù

hợp qua hành động và ngôn ngữ Qua đó giúp trẻ biết thực hiện được một số quytắc thông thường trong giao tiếp.

Ví dụ: Những câu chuyện có tính kịch cao đó là Truyện kể: “Chú dê

đen”; “Tích chu”; “Ba cô tiên”; “cây táo thần”; “Quả bầu tiên”

Đó là những câu chuyện có nội dung giáo dục tốt, có tính kịch cao, ngôn

từ ngắn gọn dễ hiểu, mà giáo viên trường tôi đã lựa chọn khi dạy trẻ đóng kịch.Tôi thấy phù hợp và cho chuyển thể thành kịch bản: Xác định số lượng và tính

cách các nhân vật, xác định tính chất ngôn ngữ của nhân vật Phụ lục 4.

- Khi chuyển thể thành kịch bản cho phép giáo viên có thể thêm hoặc bớttình tiết và nhân vật nhưng vẫn đảm bảo nội dung trọng tâm kịch bản Một vởkịch có thể có từ 3-4 nhân vật chính nếu quá ít nhân vật thì vở kịch trở nên tẻnhạt nhưng nếu quá nhiều thì sẽ trở nên lộn xộn, không trọng tâm làm phân tánchú ý của trẻ khi tham gia đóng kịch

Ví dụ: Trong câu chuyện “Chú dê đen” truyện kể mở đầu có đoạn: “Có

một chú dê trắng đi vào rừng kiếm lá non để ăn, nước suối mát để uống ” Nhưng khi chuyển thể sang kịch bản giáo viên có thể chuyển thành “Dê trắng vừa đi vùa hát: la la la trời hôm nay trong xanh/suối róc rách reo quanh/ta vào rừng cho nhanh/ Hái những lá cây xanh/ la la la Chà, ở đây có nhiều lá non và nước suối mát quá! Mình phải ăn uống một bữa no say mới được ” Hay đoạn

kể “chú Dê Đen đang đi tới một khu rừng kiếm lá non để ăn, nước suối mát để uống ” thì chuyển thể thành kịch bản: “Dê Đen vừa đi vừa hát: Ta là chú Dê Đen/ Thích chén lá cây non/Thích tung tăng chạy nhảy/Trên vách núi chon von/

Ta là chú Dê Đen/ ăn no bụng căng tròn/ Lăn ra làm một giấc/ Trên vách núi chon von/Be be be be ” Như vậy khi xem người nghe có thể nhận ra đây là

lời độc thoại của nhân vật với khán giả Cuối câu chuyện dẫn chuyện nhằm giáo

dục trẻ: “các bạn ơi! Thế là chú Dê Đen thông minh dũng cảm đã đuổi được chó sói gian ác rồi Người thông minh dũng cảm bao giờ cũng chiến thắng đúng vậy không các bạn?

- Rèn luyện kỹ năng thể hiện ngôn ngữ và hành động nhân vật cho trẻ.

Muốn giúp trẻ nắm được vai diễn của mình tôi đã chỉ đạo giáo viên tạođiều kiện thật tốt cho trẻ hiểu tác phẩm, hiểu về vai mình đóng, đồng thời cho trẻluyện tập vai diễn của mình Ngôn ngữ của nhân vật phải ngắn gọn, đủ ý, dễhiểu, chuyển tải đủ nội dung Câu đối thoại phải có đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ, rõràng mạch lạc, cần loại bỏ những từ ngữ không phù hợp nhưng vẫn không làmthay đổi ngữ điệu và tính cách nhân vật Khi hướng dẫn trẻ đóng kịch cần chú ýsửa sai cho những trẻ nói ngọng, nói lắp, trẻ nói tiếng địa phương…Luyện chotrẻ cách thể hiện ngữ điệu, giọng điệu của các nhân vật Cần nhấn mạnh vào các

từ cần nhấn mạnh trong các câu nói của nhân vật

Ví dụ: Câu nói của lão địa chủ trong truyện “Quả bầu tiên” trong đoạn

thả chim én lên trời: “ Bay đi én con, mau hãy mang hạt bầu tiên về đây cho ta ” Thể hiện sự độc ác tham lam của lão địa chủ.

Đi liền với ngôn ngữ là cử chị điệu bộ, nét mặt luôn đóng vai trò quantrọng làm nổi bật tính cách nhân vật tạo nên sự sinh động hấp dẫn của vở kịch

Ví dụ: Đóng vai én đoạn én con bị tên địa chủ bẻ gãy cánh : Thể hiện vẻ

mặt đầy hận thù “Tên địa chủ đọc ác! Hắn đã hại mình lại còn vờ vĩnh thương hại”

( Hình ảnh: Trẻ MG 5 - 6 tuổi chơi trò chơi đóng kịch “ Mèo đi câu cá”)

Trong các ngày lễ hội tôi chỉ đạo cho giáo viên tổ chức cho trẻ có thểtham gia đóng kịch, diễn rối, đọc thơ, kể chuyện diễn cảm theo kịch bản sẵn cóhoặc khuyến khích trẻ sử dụng kinh nghiệm, kỹ năng ngôn ngữ sẵn có của mìnhphù hợp với vai diễn của nhân vật và bối cảnh của câu chuyện để trẻ luôn luôn

Mạnh dạn tự tin trong giao tiếp, phát triển ngôn ngữ nói

d Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua kể chuyện sáng tạo.

Kể chuyện sáng tạo có thể là hiện thực qua tranh ảnh, đồ dùng đồ chơihoặc có thể là chuyện cổ tích, tiếp nối câu chuyện của cô Chính vì vậy tôi đãchỉ đạo cho giáo viên thường xuyên kể trong các hoạt động hàng ngày đặc biệt

là qua hoạt động đón trả trẻ, hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo, mục đíchnhằm giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc logic chặt chẽ và phát huy khả năngsáng tạo của trẻ đồng thời phát triển khả năng chú ý Những đề tài dạy trẻ kểchuyện sáng tạo thường là những đề tài gần gũi và quen thuộc với trẻ nhưngmuốn để trẻ tự tin, mạnh dạn trong khi kể và kể theo một trình tự nhất định thìgiáo viên phải là người hướng dẫn đắc lực nhất Tôi hướng dẫn giáo viên khi tổchức cho trẻ kể truyện sáng tạo theo tranh

Ví dụ: khi cô cho trẻ kể chuyện sáng tạo về câu chuyện “chú Dê Đen”

trước tiên cô phải hướng sự chú ý của trẻ bằng những tình huống hấp dẫn như:

“Có một chú Dê Trắng đang đi tìm ăn những chiếc lá non và uống nước suối mát, Bất chợt…” Cô tạo tình huống chỗ thắt nút và dừng để hỏi trẻ “các con nghĩ điều gì sẽ xảy ra?” nhằm giúp trẻ suy nghĩ và xây dựng ý tưởng, nội dung

tiếp theo của câu truyện; giúp trẻ xây dụng bố cục diễn biến, các hành đồng tiếptheo của câu truyện; hướng đến giúp trẻ thể hiện thái độ tình cảm của mình vàocâu truyện Cô sẽ trò truyện và đàm thoại với trẻ để đưa ra câu hỏi gợi mở như:

- Con gì xuất hiện?Thái độ của nó như thế nào? Nó quát Dê Trắng như thế nào?Dê Trắng đáp lại ra sao?Thái độ của Dê Trắng như thế nào?Cuối cùng

Dê Trắng bị làm sao?Nếu là con con sẽ như thế nào khi thấy Sói?

Cô dẫn truyện“Có một chú Dê Đen cũng đi tới khu rừng đó để tìm ăn những chiếc lá non và uống nước suối mát, Thấy Dê Đen đi qua nó quát hỏi….”

- Dê Đen đã bình tĩnh trả lời như thế nào?Sói xám lại rụt rè hỏi gì?Dê Đen dõng dạc trả lời ra sao?Sói Xám run run hỏi tiếp những gì?Dê Đen quát to như thế nào?Cuối cùng Sói Xám đã phải như thế nào?

Lúc này cô để cho trẻ tha hồ kết thúc truyện:

-“Sói xám sợ quá há rộng mồm, thế là Dê Trắng từ trong bụng Sói Xám nhảy ra”;

-“Sói Xám hỏang sợ chạy thẳng vào rừng sâu, không giám quay trở lại nữa Còn Dê Đen và Dê Trắng lại tiếp tục đi tìm lá non để ăn và nước suối mát để uống”;

-“Dê Đen tiến thẳng vào Chó Sói cắm đôi sừng nhọn hoắt vào bụng Chó Sói, Chó Sói sợ quá liền cút thẳng vào rừng” Cô khái quát lại các hướng giải

quyết hành động khác nhau mà trẻ định hướng cho câu truyện của trẻ Cho trẻ tự

kể truyện và cô là người nhận xét đánh giá

* Kể chuyện theo tranh: Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ,

qua đó giáo dục tình cảm xã hội, biết yêu thương chia sẻ với những người xungquanh Ở biện pháp này tôi chỉ đạo giáo viên cần chuẩn bị tranh theo chủ đề màtrẻ đang học Cô đàm thoại: Đối với trẻ mẫu giáo bé thì cô sử dụng câu hỏi cótính chất liệt kê các nhân vật, đồ vật, đặc điểm và hành động được miêu tả trongtranh như: “Ai đây?” “Cái gì đây” “Màu gì?” “Đang làm gì?” Khi đàm thoạigiáo viên có thể kết hợp với trò chơi ngôn ngữ nhằm kích thích trẻ quan sát cácnhân vật và chú ý lắng nghe lời nói của cô Đối với mẫu giáo nhỡ: ngoài các câuhỏi như ở mẫu giáo bé, giáo viên đặt câu hỏi có tính tổng hợp hơn, yêu cầu mô

tả và giải thích hiện tượng xảy ra Đối với mẫu giáo lớn bổ sung các câu hỏi yêucầu trẻ mô tả sắc thái tình cảm(vui, buồn, ngạc nhiên…) của các nhân vật

Ví dụ: Khi kể chuyện theo tranh ở chủ đề: “Gia đình” Đầu tiên cô cho trẻ

xem tranh về gia đình Trao đổi với trẻ về chủ đề, cô kể mẫu “Gia đình nhà ban Hải Yến có 4 người Bố, mẹ, chị và Hải Yến Trong gia đình, người mà Hải Yến yêu qúi nhất đó là mẹ Mẹ Hải Yến dịu dàng và yêu thương Haỉ Yến rất

nhiều ”Sau đó cô cho trẻ kể về gia đình của mình…

Chỉ đạo giáo viên thường xuyên sử dụng hệ thống câu hỏi đàm thoại đểgợi nhớ về chủ đề trong tranh và câu chuyện cô vừa kể bằng hệ thống câu hỏi

mở để trẻ khắc sâu nhân vật và nội dung của chủ đề cần kể

Việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo có hiệu quả phát triển lời nói mạch lạcnếu thực hiện thường xuyên và liên tục góp phần làm giàu vốn từ, kinh nghiệmsống và khả năng tư duy của trẻ

* Kết quả:

- Cán bộ giáo viên đã nắm bắt vững vàng nội dung phát triển ngôn ngữcho trẻ và vận dụng linh hoạt vào chương trình giáo dục trẻ đáp ứng được mụcđích yêu cầu của mầm non mới hiện nay

- 100% Các cháu hứng thú khi tham gia các hoạt động phát triển ngônngữ

+ Mạnh dạn, tự tin khi tham gia đóng kịch.

+ Nghe, hiểu lời nói trong giao tiếp hàng ngày

+ 100% Trẻ thích tham gia vào trò chơi

- 100% cán bộ giáo viên tham gia tìm kiếm, sưu tầm, sáng tác, đặt lời mớicho các bài hát dân ca, ca dao, đồng dao, các trò chơi dân gian

- 10/10 lớp làm đồ dùng bổ đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động phùhợp với chủ đề (Rối, sa bàn, mô hình, xây dựng VideoClíp cho các hoạt độngtruyện kể, đọc thơ ) từ các nguyên vật liệu mở

Biện pháp 4: Chỉ đạo giáo viên xây dựng môi trường phát triển ngôn ngữ

cho trẻ mẫu giáo theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm

Xây dựng môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo theo quanđiểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm nhằm giúp trẻ học ngôn ngữ như một họatđộng vui chơi Môi trường phát triển ngôn ngữ tôt có nghĩa là phải đáp ứng đượcnhu cầu, sở thích của trẻ, trò chuyện tích cực tạo cơ hội để trẻ giao tiếp với nhau,với giáo viên, với những người xung quanh

a Chỉ đạo giáo viên phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua môi trường chữ viết trong lớp học và ngoài lớp học:

Đối với trẻ mẫu giáo, môi trường là một vấn đề hết sức quan trọng nhằmkích thích cho trẻ hứng thú tham gia hoạt động Trang trí sắp xếp phòng, lớp cácgóc chơi đảm bảo thẩm mỹ, thân thiện, an toàn, phù hợp với nội dung giáo dục,

có các đồ dùng đồ chơi nguyên vật liệu đa dạng phong phú hấp dẫn trẻ sẽ tạođược môi trường ngôn ngữ để trẻ tương tác và phát triển các kỹ năng ngôn ngữ

Vì thế tôi đã chỉ đạo giáo viên xây dựng môi trường tại lớp mình theo phươngpháp Động - Tĩnh với hình ảnh ngộ nghĩnh, màu sắc phong phú nội dung phùhợp với từng chủ đề, trong mỗi góc, dưới mỗi hình ảnh đều có chữ viết kèmtheo Việc trang trí lớp vừa làm đẹp cho phòng học vừa tạo cho trẻ có điều kiệntrải nghiệm được làm quen với chữ viết ở trong tranh hình thành kỹ năng đọcsớm: đọc từ trái sang phải; kỹ năng vận động tinh: mở sách lật từng trang, chỉtheo tranh hoặc dòng chữ; Kỹ năng giao tiếp: lắng nghe cô và bạn kể chuyện,bắt chước những từ hoặc câu nói trong truyện, tự kể lại truyện; trả lời những câuhỏi trong truyện, học từ mới trong truyện; kỹ năng nhận thức: nhớ được cốttruyện và tự kể lại truyện, dự đoán diễn biến sẽ xảy ra tiếp theo của câu chuyện,liên hệ câu chuyện với các kinh nghiệm khác

Ví dụ: Chỉ đạo giáo viên bố trí Góc Sách Truyện gần nơi có nhiều ánh

sáng, yên tĩnh ít người qua lại Vì góc sách trong lớp học mầm non là điều cầnthiết góp phần tinh chỉnh khả năng đọc và hơn nữa các kỹ năng ngôn ngữ của trẻ

về các phát âm và ngữ pháp Ở đó trẻ có thể thực hiện hoạt động học, viết tự do.Hình thành góc đọc hấp dẫn với những cuốn sách yêu thích của trẻ, tranh truyệnchữ to, thơ chữ to, các bài ca dao, đồng giao, truyện kể sáng tạo, truyện cổ tích,truyện dân gian Việt Nam và một số tranh ảnh, tạp chí khác phù hợp với đặcđiểm lứa tuổi của trẻ, cô khuyến khích trẻ mang những cuốn sách hay từ nhà đếnlớp để cùng chia sẻ Có thể đặt một cái đài ở góc sách, có những chiếc băng đọcchuyện và những quyển truyện tương ứng và cô chuẩn bị thêm những chiếc bút

chì màu và bút màu và giấy cho trẻ tự do viết một mình Bố trí sách ở nơi vừavới tầm của trẻ Ngoài ra, tôi chỉ đạo giáo viên cùng với trẻ tự sáng tạo cùng làmnhững đồ dùng tự tạo để trang trí góc sách Những khung rối làm từ các vỏthùng catton, những cuốn sách làm từ bìa lịch cũ, những con rối que, rối bóng,rối ngón tay cho trẻ diễn rối, tập đóng kịch…góp phần làm cho góc sách thêmsinh động và ngộ nghĩnh Khuyến khích trẻ cùng cô trang trí, sắp đặt các đồdùng trong góc theo ý thích phù hợp dễ lấy dễ thấy dễ cất, dễ sử dụng

Trong lớp học tôi chỉ đạo giáo viên có thể tạo môi trường chữ viết xungquanh trẻ thông qua ghi tên các góc chơi, tên các đồ dùng đồ chơi ở các góc, ghitên của trẻ trên các sản phẩm đồ dùng của trẻ như: Ba lô, khăn mặt, bàn chải

đánh răng, ca cốc Phụ lục 4

(Hình ảnh: Xây dựng MT trong lớp nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ)

Ngoài ra tôi còn chỉ đạo giáo viên có thể sáng tạo làm thêm các đồ chơi

và tổ chức chơi các trò chơi luyện kỹ năng nghe- nói cho trẻ như: Nói chuyệnvòng tròn, đối tác chuyện trò, bảng nói chuyện hàng ngày (ngày/tháng/thờitiết/sinh nhật), xúc xắc kỳ diệu, trò chơi đóng vai, bàn cờ chữ cái, cánh cửa kỳdiệu, tập làm phóng viên,…Các trò chơi luyện kỹ năng đọc viết như: Ngân hàng

từ, Biểu đồ vần, tạo chữ viết sáng tạo, những ô cửa bí mật, hòm thư của lớp,chiếc thảm kỳ diệu,…Các bài tập thực hành cuộc sống giúp trẻ phát triển ngônngũ như: xâu chữ cái thành tên, xếp hột hạt tạo thành các chữ, tìm và kẹp cácchữ cái, gắp hạt xâu vòng tạo thành các nét chữ, vẽ tô màu chữ cái…

(Hình ảnh: trẻ chơi trò chơi với chữ cái “xúc xắc kỳ diệu”)

Môi trường ngoài lớp: Mỗi cây cối, đồ vật đều được gắn các từ riêng: Cây

đa, cây vú sữa, cây phượng, thùng đựng rác… tạo môi trường chữ có kèm hình

ảnh không những cho trẻ hiểu biết về thế giới xung quanh mà còn cung cấp

được vốn từ, cho trẻ một cách nhanh nhất cụ thể nhất Phụ lục 4

(Hình ảnh: Xây dựng môi trường ngoài lớp giúp phát triển ngôn ngữ cho trẻ)

* Kết quả: 100% giáo viên nắm vững nội dung, phương pháp phát triển

ngôn ngữ cho trẻ và biết vận dụng nội dung của chuyên đề vào giảng dạy mộtcách linh hoạt 8/8 lớp mẫu giáo xây dựng được môi trường chữ viết.100% cánbộ giáo viên tham gia sưu tầm các bài hát, bài thơ, ca dao, đồng dao, làm bổsung đồ dùng đồ chơi phục vụ các chủ đề

b Chỉ đạo giáo viên phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua môi trường xã hội:

Tôi luôn chú trọng chỉ đạo giáo viên tạo môi trường xã hội thuận lợi đểcho trẻ thường xuyên được giao tiếp, tương tác thể hiện mối quan hệ thân thiệngiữa giáo viên với trẻ, trẻ với trẻ, giữa trẻ đối với những người xung quanh.Giáo viên cần tạo môi trường giao lưu ngôn ngữ tích cực cho trẻ Giáo viên cầnthường xuyên trò chuyện với trẻ và khuyến khích trẻ nói Khi trẻ gặp khó khănhay tâm lý ngập ngừng nhút nhát thì cô cần khích lệ hỗ trợ động viên để trẻ tíchcực trò chuyện Khi giao tiếp với trẻ cô cần phải có giọng nói dịu dàng, thái độbằng ánh mắt trìu mến, tình cảm nồng ấm gần gũi với trẻ khiến trẻ tự tin hơn.Đồng thời cô phải chú ý lắng nghe, nhiệt tình đáp lại những lời nói, trả lời câuhỏi của trẻ Khi trả lời câu hỏi của trẻ nên nhắc lại những từ do chính trẻ nói ra

Cô cố gắng giúp trẻ nói câu đúng và đầy đủ Nội dung trò chuyện là những vấn

đề gần gũi, quen thuộc trong sinh hoạt hàng ngày

Cô luôn giao tiếp và trao đổi với trẻ ở mọi lúc mọi nơi, tại mọi thời điểmtrong ngày như đón trả trẻ, hoạt động ngoài trời, hoạt động góc,… và ở cả nhữnghoạt động học khác như giờ âm nhạc, chữ cái, KPKH, tạo hình…Cô luôn tạo cơhội cho trẻ bằng cách đặt câu hỏi để kích thích sự tò mò và tập cho trẻ thích nói

Ví dụ: Hoạt động đón trả trẻ thì cô luôn giáo dục trẻ biết chào hỏi lễ phép

đối với người lớn như ông, bà, bố, mẹ, cô giáo, anh chị… ngoài ra tôi còn sưu

tầm bài thơ “Khuyên bé” để cho trẻ học thuộc và nhằm giáo dục trẻ biết yêu mọi

thứ khi đến trường

Ví dụ: Với hoạt động ngoài trời.

Khi cho trẻ đi dạo chơi, thăm quan, thăm vườn thiên nhiên Cô đặt câu hỏi

và trao đổi với trẻ: Trong vườn có những loại hoa gì? Đặc điểm của mỗi loại

hoa Ngoài ra tôi còn giáo dục cho trẻ biết yêu thiên nhiên thông qua bài thơ

sưu tâm: “Đừng nhé bé ơi” “trồng cây”

Khi đi tham quan vườn cổ tích, cô giáo phải tích cực đàm thoại với trẻ vềnhân vật trong vườn cổ tích Nhân vật ấy có trong truyện nào? Có tính cách rasao? Nhân vật ấy đáng yêu hay đáng ghét, đáng khen hay đáng chê? Qua đó đểphát triển vốn từ và ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ một cách tích cực vì trẻ được nhớlại truyện và nhân vật trẻ đã được học

Đối với khu vực chơi với cát nước thì trẻ được trải nghiệm, thông qua đótrẻ được đánh giá, nhận xét, kể lại những hiện tượng trẻ đã được trải nghiệmnhư: vật chìm vật nổi, dòng chảy của nước, cát sỏi có thể tạo thành các nét chữhình các con vật nhờ bàn tay khéo léo của trẻ Để phát triển được vốn từ chotrẻ thì cô có một vai trò quan trọng là luôn luôn dùng câu hỏi mở để kích thíchngôn ngữ nói cho trẻ

Ví dụ: Với hoạt động góc.

Trong quá trình tổ chức chơi ở các góc tôi đã gợi ý, trao đổi cùng giáoviên để đưa ra biện pháp phát triển ngôn ngữ cho phù hợp Tập cho các cháugiao tiếp, trao đổi với nhau, để chọn món, chọn thực phẩm và biết trong đó giàuchất gì?

Ví dụ: Ở góc thư viện tôi cùng giáo viên hướng dẫn trẻ làm album trong

đó ghi những câu ca dao tục ngữ mà trẻ đã biết Ngoài ra chúng tôi còn viết tiếp

ở trong đó những câu ca dao, tục ngữ, câu chuyện, bài thơ mới Từng trẻ có thểmang album về nhà, những câu ca dao, tục ngữ, câu chuyện, bài thơ mới sẽ đượccha mẹ viết tiếp hoặc vẽ những bức tranh theo những câu ca dao, tục ngữ ấy.Sau đó trẻ mang đến lớp trao đổi với nhau về những câu ca dao tục ngữ mới đãbiết và cô giáo đọc cho cả lớp nghe, dạy trẻ những câu ca dao, tục ngữ đó Khuyến khích trẻ đọc theo trí nhớ, có thể cho trẻ chơi trò chơi “ Cô giáo” trẻđóng vai cô giáo và kể truyện cho học sinh nghe (những câu truyện trẻ đã đượclàm quen

Ví dụ: Ở góc phân vai Giáo viên cho trẻ tập vào vai các nhân vật mang

các loại rau củ quả phát triển khả năng kể chuyện sáng tạo như: Tôi là “Rau thìa là” một loài rau có lá rất nhỏ, tôi mang trong mình rất nhiều Vitamin và muối

khoáng đấy các bạn có thể chế biến tôi thành nhiều món ăn khác nhau như: Xào,luộc đặc biệt là nấu canh cá khoai thì ngon tuyệt đấy các bạn ạ Còn tôi tên gọi

là “Quả cà chua” mình tròn, màu đỏ nhưng tôi lại cung cấp rất nhiều Vitamin

đấy nhé

Với hoạt động tạo hình: Trong hoạt động này cô sử dụng các loại câu hỏi

để giúp trẻ hiểu nghĩa của từ

Ví dụ: Con hãy vẽ cho cô 3 quả cam, một quả tô màu đỏ, một quả tô màu

xanh, một quả tô màu vàng

Hay trong bài tập nhận biết cô giáo đưa cho trẻ một bài tập và yêu cầu trẻthực hiện: Các con hãy vẽ cho cô một đàn cá đang bơi, bơi đầu đàn là cá mẹ tonhất, bơi tách rời là đàn cá con đằng sau cá mẹ là những con cá nhỏ hơn

Cùng với sự hướng dẫn của cô chúng sẽ dần hiểu nghĩa được các từ kháiniệm.

* Với hoạt động cho trẻ làm quen với chữ viết

Tôi yêu cầu giáo viên phải phát âm chính xác các từ, các câu, các âm tiếttiếng việt đặc biệt là các âm tiết khó: L, n, tr, ch, s, x

Cần phải phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi: Để luyện phát âmcho Muốn vậy đòi hỏi mọi giáo viên phải nắm vững khả năng phát âm, khảnăng của từng trẻ và lựa chọn thời điểm thích hợp Ngoài ra tôi còn chỉ đạo giáoviên trao đổi, tuyên truyền với phụ huynh cùng phối hợp trong công tác nâng

cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo Phụ lục 5

* Kết quả: 100% giáo viên phát âm chuẩn các âm tiếng Việt biết vận dụng,

lồng ghép chuyên đề tích hợp vào các hoạt động khác, mọi lúc mọi lúc, mọi nơi

- 96 % trẻ hứng thú tham gia tích cực vào các hoạt động 100% Trẻ 5 tuổinắm chắc 29 chữ cái, không nói ngọng, nói lắp

Biện pháp 5: Chỉ đạo giáo viên phối kết hợp với phụ huynh nhằm phát triển

ngôn ngữ cho trẻ.

Công tác phối hợp với phụ huynh là đặc biệt quan trọng vì thế để giáoviên có kỹ năng tuyên truyền, trình bầy chuyển tải nội dung chuyên đề đến phụhuynh một cách tự tin, lưu loát, thuyết phục làm cho phụ huynh hiểu vấn đề tôi

đã hướng dẫn giáo viên soạn thảo nội dung tuyên truyền sao cho thiết thực, phùhợp với nhận thức của từng phụ huynh Muốn làm được điều đó giáo viên phảivững vàng lập trường quan điểm, nắm vững vấn đề cần truyền đạt, để có thể giảiđáp những thắc mắc của phụ huynh Đồng thời phải luôn lắng nghe, tiếp thu ýkiến đóng góp của phụ huynh có như thế mới tạo được lòng tin đối họ để họ cóthái độ hợp tác trong công tác chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục trẻ

- Giáo viên có thể đề nghị cha mẹ cùng góp sách cũ Hàng ngày, trẻ có thểmượn sách mang về nhà, khích lệ các gia đinh liên tục đọc cho trẻ nghe hoặc tạohứng thú xem sách cùng với trẻ Khi cho trẻ mượn sách, bố (mẹ) ghi lại tênsách, ngày mượn, ngày trả vào một quấn sổ nhỏ (hoặc vào một bảng) Nhắc bố

mẹ trẻ nếu chẳng may bị sách sách thì cần dán lại (cùng làm với trẻ) rồi mới trả

- Vận động phụ huynh tìm kiếm, sưu tầm các bài hát, bài thơ, ca dao đồngdao cho trẻ mầm non Ủng hộ về vật chất để mua sắm trang thiết bị dạy học

- Hàng ngày vào những giờ đón trả trẻ Nhà trường thường mở đĩa VCDcác bài hát, các bài thơ câu chuyện có nội dung giáo dục phù hợp với đặc điểmcủa trẻ, phù hợp chủ đề Để phụ huynh hiểu và hợp tác trong việc phát triểnngôn ngữ cho trẻ

* Kết quả: 100% giáo viên có kỹ năng tuyên truyền 97% Phụ huynh đã

nhận thức được tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo.Tìm kiếm và sưu tầm được 69 bài thơ, ca dao, đồng dao, các bài hát, trò chơidân gian Ủng hộ 15.000.000đ mua sắm máy 2 máy vi tính, 2 ty vi cho cô giáo

và các cháu hoạt động

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.