skkn một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học bằng vật thật trong hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ 5 6 tuổi tại trường mầm non nga yên

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC BẰNG VẬT THẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC ĐỐI VỚI

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC BẰNG VẬT THẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC ĐỐI VỚI TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI TẠI

TRƯỜNG MẦM NON NGA YÊN

4 1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

5 1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

6 2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

7 2.1 C¬ së lý luËn của sáng kiến kinh nghiệm 2

8 2.2.Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiếnkinh nghiệm 3

9 2.3 các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5

10

2.3.1 Xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể các đề tài về

khám phá khoa học khi sử dụng vật thật trong các chủ đề

của chương chình giáo dục mầm non trẻ 5 - 6 tuổi

511

2.3.2 Tuyên truyền với cha mẹ sưu tầm, tìm kiếm vật chất

để phục vụ khám phá khoa học bằng vật thật thông qua

hoạt động thực tiễn của trẻ tại trường

7

12 2.3.3 Xây dựng môi trường cho trẻ sử dụng bằng vật thậtphong phú hấp dẫn giúp trẻ khám phá khoa học. 10

13 2.3.4 Khám phá khoa học thông qua ứng dụng thí nghiệmthực hành khoa học. 11

14 2.3.5 Khám phá khoa học thông qua hoạt động ngoài trời 1315

2.3.6 Khám phá khoa học thông qua các trò chơi sử dụng

bằng vật thật nhằm chơi luyện tập củng cố kiến thức cho

trẻ

14

16 2.3.7 Tăng cường cho trẻ quan sát vật thật để phát triển

các giác quan, khắc sâu nhận thức về đối tượng tìm hiểu 17

17 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm với hoạt động

giáo dục với bản thân đồng nghiệp và nhà trường 18

18 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 19

1 LỜI MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Một chương trình giáo dục Mầm non tốt là một chương trình lấy trẻ làmtrung tâm Có nghĩa là nó được xây dựng dựa trên những hứng thú, nhu cầu kinhnghiệm và khả năng của trẻ Chương trình này sẽ tạo cơ hội cho trẻ phát triểntoàn diện Không chỉ chú trọng tới sự phát triển trí tuệ mà còn nuôi dưỡng tâmhồn, phát triển thể chất, khả năng giao tiếp xã hội của trẻ Một chương trình giáodục mầm non tốt là một chương trình không chỉ quan tâm tới trẻ được học cái gì

mà còn chú trọng trẻ học như thế nào? Tức là cho trẻ trải nghiệm học tập tíchcực để phát triển đam mê học hỏi của trẻ và khả năng tự học.[1]

Trong chương trình giáo dục trẻ mầm non có rất nhiều môn học và các hoạtđộng giúp trẻ phát triển toàn diện, một trong những môn học góp phần xây dựngnền móng tri thức ban đầu cho trẻ đó là môn khám phá khoa học Môn khám phákhoa học giúp trẻ khám phá môi trường xung quanh trẻ Trẻ được trải nghiệmthông qua các hoạt động học và trực tiếp khám phá chúng: Biết được tên, đặcđiểm, mùi vị, công dụng các đối tượng mà trẻ khám phá Tuy nhiên qua quátrình tìm hiểu và sử dụng một số biện pháp cho trẻ khám phá khoa học tôi thấycác phương pháp như: Dùng hình ảnh qua tranh minh hoạ hay qua băng đĩa chưagiúp trẻ nhận thức sâu sắc về đối tượng hay sự vật mà trẻ cần khám phá, hoặc trẻnhận thức được đặc điểm của sự vật, hiện tượng nhưng chưa sâu sắc, chưa kíchthích được trí tượng tượng, tìm tòi và khả năng ghi nhớ của trẻ về sự vật, hiệntượng đó còn hạn chế Vì tất cả những lý do này, tôi luôn mong muốn mìnhphải làm thế nào để giúp trẻ học thật tốt bộ môn khám phá khoa học Tôi rấtquan tâm và trăn trở về việc làm sao để có những phương pháp hay và hữu íchnhất giúp trẻ thỏa mãn được nhu cầu khám phá và tìm hiểu thế giới xung quanh

và trong quá trình giúp trẻ nhận biết về thế giới xung quanh tôi quan sát và thấyđược rằng cho trẻ khám phá khoa học bằng vật thật đã giúp trẻ lĩnh hội kiến thứcnhanh hơn và có hiệu quả hơn Đặc biệt với trẻ 5 - 6 tuổi nhận thức của các cháucòn hạn chế, vốn hiểu biết mới chỉ là sơ đẳng thì việc lựa chọn và sử dụng đồdùng là vật thật cho trẻ khám phá khoa học rất quan trọng Khám phá khoa họcbằng vật thật làm cho trẻ thích thú vì trẻ không chỉ được nhìn mà trẻ còn được

sờ, mó, nếm, ngửi Vì vậy tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học bằng vật thật trong hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non Nga Yên” nhằm tìm ra phương pháp

giúp trẻ lĩnh hội kiến thức nhanh nhất chính xác nhất và hiệu quả nhất

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu nhằm đưa ra các biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học bằng vậtthật trong hoạt động khám phám phá khoa học đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổigiúp trẻ hứng thú và đạt kết quả cao trong giờ hoạt động khám phá khoa học

- Giúp trẻ phát triển thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ, hình thành nhữngyếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ tâm thế vào lớp 1.

- Trang bị cho trẻ trí thức đơn giản, chính xác, cơ bản và cần thiết về các sựvật hiện tượng gần gũi trong môi trường xung quanh

- Rèn luyện phát triển cho trẻ các quá trình tâm lý, đặc biệt là kỹ năng nhậnthức để trẻ có thể tự phát hiện vấn đề và giải quyết các vấn đề đơn giản

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Căn cứ vào yêu cầu của đề tài tôi chọn đối tượng trẻ 5 - 6 tuổi ở trườngmầm non Nga Yên làm đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

* Nhóm các phương pháp dạy học dùng lời

* Nhóm các phương pháp dạy học trực quan

* Nhóm các phương pháp dạy học thực tiễn

* Phương pháp dạy học bằng trò chơi

* Phương pháp thực hành, thử nghiệm

* Phương pháp thống kê, toán học

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

2.1 C¬ së lý luËn của sáng kiến kinh ngiệm

Ở Việt Nam vấn đề cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh được cácnhà giáo dục quan tâm từ những năm 50 - 60 của thế kỷ XX Thời kỳ đó cho trẻlàm quen với môi trường xung quanh được coi là phương tiện nhằm mục đích đểphát triển ngôn ngữ Từ những năm 80 khi chương trình dự thảo và cải cách mẫugiáo được biên soạn thì làm quen với môi trường xung quanh được tách ra nhưmột lĩnh vực độc lập với tên gọi “Cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh”.Tên gọi này được duy trì trong chương trình đổi mới hình thức chăm sóc và nuôidạy trẻ (2004) Trong chương trình giáo dục mầm non hiện nay làm quen vớimôi trường xung quanh được gọi là khám phá khoa học thuộc lĩnh vực phát triểnnhận thức [2]

Trong chương trình giáo dục mầm non: Đối với giáo dục mẫu giáo, phươngpháp giáo dục phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá,môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng đáp ứng yêu cầu, hứng thúcủa trẻ theo phương châm “chơi mà học, học bằng chơi” Chú trọng đổi mới tổchức môi trường giáo dục nhằm khích thích và tạo cơ hội tích cực khám phá, thửnghiệm và sáng tạo ở các hoạt động một cách vui vẻ Kết hợp hài hoà giữa giáodục trẻ trong nhóm bạn với giáo dục cá nhân, chú ý đặc điểm riêng của từng trẻ

để có phương pháp giáo dục phù hợp.[3]

Trong tài liệu “Hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình giáo dục mầmnon mẫu giáo 5 - 6 tuổi” ở phần hướng dẫn các nội dung giáo dục đã nêu: “Khoa

học khụng chỉ là kiến thức mà cũn là quỏ trỡnh hay con đường tỡm hiểu, khỏmphỏ thế giới tự nhiờn Khỏm phỏ khoa học với trẻ nhỏ là quỏ trỡnh tớch cực thamgia hoạt động thăm dũ, tỡm hiểu thế giới tự nhiờn Ở giai đoạn này, giỏo viờnkhụng nhất thiết phải dạy hoặc giải thớch những kiến thức khoa học cho trẻ màchủ yếu giỳp trẻ suy nghĩ nhiều hơn nhiều hơn về những gỡ chỳng nhỡn thấy vàđang làm, kớch thớch trẻ quan sỏt, xem xột, phỏng đoỏn cỏc sự vật hiện tượngxung quanh và thảo luận/ chia sẻ điều trẻ nhhỡ thấy, điều trẻ nghĩ hoặc điều cũnbăn khoăn, thắc mắc.[4].

Khỏm phỏ khoa học là một quỏ trỡnh tiếp xỳc, tỡm tũi tớch cực từ phớa trẻnhằm phỏt hiện những cỏi mới, những cỏi ẩn dấu trong cỏc sự vật, hiện tượngxung quanh So với “làm quen” thỡ “khỏm phỏ” bao gồ cỏc hoạt động đa dạng,tớch cực hơn; nội dung khỏm phỏ phong phỳ, sõu sắc hơn Mục tiờu của khỏmphỏ khoa học: Giỳp trẻ cú những hiểu biết đơn giản, chớnh xỏc, cần thiết về cỏc

sự vật, hiện tượng xung quanh; phỏt triển cỏc kỹ năng nhận thức, kỹ năng xó hội

và hỡnh thành cho trẻ thỏi độ sống tớch cực trong mụi trường, trong đú mục tiờuphỏt triển kỹ năng là mục tiờu cơ bản Để đạt được cỏc mục tiờu trờn rất cần sựhướng dẫn, giỳp đỡ phự hợp, sỏng tạo từ phớa giỏo viờn

Chớnh vỡ thế Khỏm phỏ mụi trường xung quanh nhằm củng cố hệ thống hoỏkiến thức, mở rộng vốn hiểu biết về thế giới xung quanh trẻ, qua đú làm giàuvốn từ của trẻ Trẻ được khỏm phỏ thế giới xung quanh mỡnh, những điều trẻchưa biết hoặc đó biết nhưng chưa cụ thể Trẻ được trải nghiệm thụng qua cỏchoạt động học bằng vật thật và trực tiếp khỏm phỏ chỳng Hơn thế mụn học cũngiỏo dục lễ giỏo, giỏo dục vệ sinh, dinh dưỡng, giỏo dục bảo vệ mụi trường chotrẻ

2.2.Thực trạng của vấn đề trước khi ỏp dụng sỏng kiến kinh nghiệm 2.2.1 Thuận lợi :

- Trường mầm non Nga Yờn cú 100% giỏo viờn đạt chuẩn và trờn chuẩn.Trường cú đội ngũ Cỏn bộ giỏo viờn nhiệt tỡnh năng động, cú chuyờn mụnnghiệp vụ vững vàng, được tiếp thu chuyờn đề giỏo dục mầm non mới theothụng tư 28/2016/TT-BGDĐT ngày 30/12/2016 Luôn luôn nâng cao ý thứctrách nhiệm, thực hiện nghiêm túc quy chế chuyên môn và kỷ luật lao động cao

- Nhà trường luụn nhận được sự quan tõm, chỉ đạo của cỏc cấp lónh đạo,cỏc ban ngành đoàn thể Xõy dựng được cỏc phũng học đạt chuẩn tạo điều kiệncho trẻ hoạt động thoải mỏi, an toàn Khuụn viờn nhà trường xanh- sạch- đẹp.Ban giỏm hiệu nhà trường lónh đạo toàn diện, chỳ trọng cụng tỏc nõng cao chấtlượng giỏo dục và đảm bảo an toàn cho trẻ nờn mụi trường giỏo dục của toàntrường đó ổn định

- Nhà trường thường xuyờn tổ chức cỏc buổi bồi dưỡng chuyờn mụn, nõngcao năng lực giảng dạy cho đội ngũ giỏo viờn

- Ban giám hiệu luôn quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất và chỉ đạo sát saotrong công tác chuyên môn, nhà trường đã trang bị đầy đủ tài liệu, học liệu Lớphọc trang bị các thiết bị hiện đại phục vụ cho giảng dạy: máy chiếu, ti vi, đầuđĩa.

- Bản thân tôi là một giáo viên có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, luôn yêunghề, mến trẻ, nhiệt tình trong công việc, luôn nâng cao vai trò tự học tập đểtrao dồi những kiến thức mới cho bản thân, tìm tòi và học hỏi những phươngpháp đổi mới trong quá trình giảng dạy, chịu khó tìm sách báo và ứng dụng côngnghệ thông tin Luôn trang bị cho mình phương tiện dạy học tốt nhất Hơn nữahay nghiên cứu sử dụng vật thật (có thể) vào các hoạt động của trẻ giúp trẻ húngthú học tập Và tự làm một số đồ dùng để chơi, sưu tầm tranh ảnh sách báo đểphục vụ các hoạt động học và hoạt động vui chơi của trẻ

- Tổng số học sinh của lớp là 39 cháu, đa số các cháu ngoan ngoãn, lễ phép, làhọc sinh vùng nông thôn nên các cháu thuần tuý, biết vâng lời cô giáo và cha mẹ

- Hội cha mẹ luôn quan tâm đến các hoạt động của nhà trường, chi hội cha

mẹ của lớp tôi, đã đầu tư đồ dùng đồ chơi cho con em mình đầy đủ, hưởng ứngmọi phong trào của lớp và nhà trường đề ra Đặc biệt cha mẹ học sinh đã nhiệttình tìm kiếm nguyên vật liệu sẵn có của địa phương giúp cho việc sử dụng đồdùng dạy học, nhất là vật thật đạt hiệu quả cao

2.2.2 Khã kh¨n

Bên cạnh những thuận lợi trên tôi còn gặp không ít những khó khăn như sau:

- Giáo viên trong trường chưa có nhiều sáng tạo trong việc thay đổi hìnhthức, cách thức lên lớp còn dập khuôn đơn điệu, giáo viên chưa tạo môi trường,tạo ra các tình huống và tổ chức các hoạt động để cho trẻ tiếp xúc trải nghiệmvới các sự vật, hiện tượng, về môi trường xung quanh.vv Qua thực tế, vẫn cònmột số hoạt động dạy hình thức tổ chức nội dung khám phá đơn điệu, kém hấpdẫn, đồ dùng chưa sáng tạo chưa thu hút trẻ Cách thức tổ chức khám phá chưathực sự phát huy được tính tích cực của trẻ Nên bản thân chưa học hỏi đượcnhiều sáng tạo mới của đồng nghiệp trong nhà trường

- Các thiết bị dạy học, giáo cụ trực quan phục vụ cho quá trình phám pháchưa phong phú, hấp dẫn về chủng loại, màu sắc, chưa đáp ứng được nhu cầucủa trẻ hiện nay

- Chưa có những đồ dùng thí nghiệm phù hợp để phục vụ cho trẻ thínghiệm khám phá khoa học

- Bản thân chưa mạnh dạn xây dựng các hoạt động khám phá vào kế hoạchhoặc nếu có xây dựng thì cò mang tính hình thức, khuôn khổ, gò bó

- Việc áp dụng các thí nghiệm khoa học vào giảng dạy chưa được thực hiệnthường xuyên từ những năm học trước Do đó, ở thời gian đầu, nhiều trẻ chưamạnh dạn tham gia làm thí nghiệm dẫn đến khả năng sáng tạo của trẻ

- Là một xã đồng màu kinh tế chậm phát triển, đời sống còn gặp rất nhiềukhó khăn, sự quan tâm của cha mẹ đối với con em ở lứa tuổi mầm non còn nhiềuhạn chế đa số con nhà nông, có nhiều cháu lần đầu ra lớp đang nhút nhát, chưa

tự tin khi giao tiếp với người lạ Một số trẻ chưa hứng thú khi tham gia vào cáchoạt động khám phá trải nghiệm, trẻ cảm thấy mệt mỏi, gò bó, chưa tập trung.Trẻ chưa mạnh dạn, tự tin khi tham gia vào các hoạt động Khả năng tiếp thukiến thức về khám phá khoa học không đồng đều Vì vậy cũng ảnh hưởng khôngnhỏ đến công tác chăm sóc giáo dục trẻ

2.2.3 Kết quả của thực trạng:

Năm học 2017 - 2018 Tôi đựợc phân công chủ nhiệm lớp Mẫu giáo (5 - 6tuổi), tôi nhận thấy hoạt động cho trẻ khám phá khoa học về môi trường xungquanh còn hạn chế trẻ chưa tích cực tham gia vào các hoạt động trải nghiệm

Để có phương pháp, biện pháp dạy trẻ có những kiến thức sâu rộng, biếtđược tầm quan trọng của thế giới xung quanh trẻ và kỹ năng, cách hoạt động tìmhiểu các đối tượng Chính vì vậy đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ đểnắm được kết quả cụ thể Tôi tiến hành khảo sát trẻ trên nhiều hình thức: Trongcác giờ hoạt động, mọi lúc mọi nơi, đón trả trẻ…vv

*Kết quả thực trạng:

Vào đầu năm học tôi đã khảo sát chất lượng trẻ với kết quả như sau:

(Kèm theo các bảng khảo sát chất lượng đầu năm phụ lục 1)

Nhìn vào bảng thực trạng trên, chúng ta thấy kết quả thu được qua các hoạtđộng khám phá của trẻ trong lớp là rất thấp Điều này gây ảnh hưởng lớn đếnphát triển nhận thức ở trẻ nói chung Từ thực trạng này đặt ra vấn đề cấp thiếtphải có những biện pháp tổ chức cho trẻ khám phá khoa học phù hợp hơn nữa

Từ tình hình đó, tôi rất băn khoăn, trăn trở phải làm thế nào để tổ chức được cáchoạt động khám phá cho trẻ đạt hiệu quả Tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp

để tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ, cụ thể như sau:

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

2.3.1 Xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể các đề tài về khám phá khoa học khi sử dụng vật thật trong các chủ đề của chương chình giáo dục mầm non trẻ 5 - 6 tuổi

Đứng trước thực tế trên tôi đã mạnh dạn xây dựng kế hoạch cụ thể cho từngchủ đề có những đề tài gì về khám phá khoa học, từ đó thiết kế các hoạt độngtìm ra những phương pháp và các hình thức phong phú để thu hút trẻ vào thếgiới xung quanh mình như một phép màu muôn hình muôn vẻ Nhằm nâng caochất lượng dạy và học của cô và trẻ theo các chủ đề ở độ tuổi, rồi đưa ra hỏi ýkiến ban giám hiệu, được ban giám hiệu nhất trí và góp ý kiến cho bản thân, sau

đó tôi thực hiện trên lớp Chính vì vậy tôi đã đưa vào kế hoạch mỗi tuần, mỗitháng, chủ đề phải phù hợp với độ tuổi Việc xây dựng kế hoạch cụ thể như trênnhằm đưa vào một số các mục tiêu đánh giá chất lượng trẻ

Ví dụ: Xây dựng kế hoạch thực hiện các đề tài khám phá khoa học theo

tuần, tháng, chủ đề: Thế giới động vật và thế giói thực vật.

- Hoạt động ngoài trời:

Quan sát con bò

- Con gà, con chó,con mèo, con chim bồcâu

- Con bò

- 70% cha mẹtìm được vậtthật

- Nhờ 1 cha mẹmang bò đếncanh đồng cạnhtrường

- Hoạt động ngoài trời:

Quan sát con khỉ

- Tạo các con vậtsống trong rừng bằngthú nhồi bông Cácgốc cây có thế đẹp

- Tìm kiếmđược 10 gốccây, đẻ tạo khurừng

- 1 phụ huynhcho mượn.Tuần III:

từ 10/01

đến 16/01

- Hoạt động học:

Tìm hiểu một số con vậtsống dưới nước

- Hoạt động ngoài trời:

Quan sát con cá

- Con cá, con cua,con tôm, con ốc, contrai…

- Con cá quả, cá rô,

cá diếc

- Cha mẹ tìmkiếm được đadạng các convật sống dướinước

- 50% cha mẹthu thập

-Hoạt động ngoài trời:

Quan sát con chuồn chuồn

- Con nhộng, conbướm

- các loại cuồn chuồn

- 5 con nhộng,

5 con bướm, 20con chuồnchuồn

Tìm hiểu một số loại cây

- Hoạt động ngoài trời:

Quan sát cây nhãn

- Các loại cây

- Tại Sân trường

- 100% cha mẹủng hộ

Tuần II: - Hoạt động học:

từ 29/01

đến 02/02

Một số loại rau

- Hoạt động ngoài trời:

Quan sát vườn rau

- Các loại rau

- vườn rau của bé

- 100% cha mẹtham gia

- có 8 loại rauTuần III:

- Hoạt động ngoài trời:

Quan sát vườn hoa của bé

- Các loại Hoa

- Vườn hoa tại trường

- 100% thamgia tìm kiếm,

Tìm hiểu một số loại quả

- Hoạt động ngoài trời:

Quan sát quả bưởi

- Các loại quả

- Quả bưởi

- 100% cha mẹtìm kiếm mangđến cho lóp

- 39 quả bưởi

2.3.2 Tuyên truyền với cha mẹ sưu tầm, tìm kiếm vật chất để phục vụ khám phá khoa học bằng vật thật thông qua hoạt động thực tiễn của trẻ tại trường.

Tâm lý của trẻ em ở lứa tuổi mẫu giáo đang ở thời kỳ phát triển mạnh mẽ,song chưa hoàn thiện, trẻ chưa có hoạt động tư duy logíc - tư duy trìu tượng hay

tư duy khái niệm Bởi vậy, hoạt động học của trẻ mẫu giáo chưa thể diễn ra đầy

đủ và hoàn thiện như ở trường phổ thông Bặc biệt ở các cấp học từ tiểu học trởlên phương tiện học là sách giáo khoa, còn đối với trẻ mầm non chưa biết đọc,chưa biết viết nên đồ dùng đồ chơi là dụng cụ, là sách giáo khoa của trẻ, nó cóvai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻ Nó còn là phương pháp hữu hiệu đểtruyền thụ kiến thức cho trẻ…Toàn bộ những vấn đề lý luận dạy học cho trẻmẫu giáo ở trên đã phân biệt sự khác biệt, sự khác nhau trong nội dung, phươngpháp và các hình thức tổ chức dạy học với phổ thông [5]

Đứng trước quan niệm trên để tạo điều kiện cho trẻ thường xuyên đượckhám phá khoa học bằng vật thật trong hoạt động khám phá khoa học đối với trẻmẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non Tôi đã mạnh dạn phối kết hợp với cha

mẹ sưu tầm, tìm kiếm vật chất để phục vụ khám phá khoa học bằng vật thật

thông qua hoạt động thực tiễn tại trường, từ đó cha mẹ và cô giáo tìm tòi những

vật thật sẵn có của địa phương để đưa vào hoạt động của trẻ

Qua các chủ đề trước tôi đưa ra ý tưởng về tuyên truyền với cha mẹ sưutầm, tìm kiếm vật chất để phục vụ khám phá khoa học bằng vật thật thông quahoạt động thực tế của trẻ tại trường Lúc đầu một đến hai chủ đề trước cha mẹchưa hiểu những vật thật đó dùng để làm gì?, tại sao trẻ phải tiếp xúc với vậtthật đó?, vật đó cung cấp gì cho trẻ? Tại sao đến trường, lớp phải tìm hiểu nhữngvật đó? Cha mẹ đưa ra rất nhiều các câu hỏi khác nhau, chưa biết như thế nào?,

Vì đầu năm học Nhà trường chưa thống nhất được với PGD về một số khoản thunên chưa họp phụ huynh sớm được, nên việc đưa nội dung tuyên truyền vàobuổi họp phụ huynh là chưa kịp thời và tôi đã viết bài truyên truyền và kế hoạch

tên các đề tài về khám phá khoa học treo ở góc trao đổi với cha mẹ Đặc biệt đếnbuổi họp phụ huynh đầu năm học tôi đã có kế hoạch lồng ghép nội dung tuyêntruyền này vào buổi họp của lớp và giải thích cho cha mẹ hiểu: Ở các cấp học từtiểu học trở lên phương tiện học là sách giáo khoa, còn đối với trẻ mầm nonchưa biết đọc, chưa biết viết nên đồ dùng đồ chơi là dụng cụ, là sách giáo khoacủa trẻ, nó có vai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻ Mà đồ dùng đồ chơi lànhững vật rất gần gũi xung quanh trẻ nó không xa lạ, không phải một thứ gì cao

xa, nó là gạo, là ngô, là sắn, là lạc, vừng, rau, củ, quả, các con vật gần gũi xungquanh trẻ…, là những đồ dùng tự tạo của giáo viên và trẻ cùng làm từ nguyênvật liệu sẵn có của địa phương, là vật dụng v.v…nó ở xung quanh chúng ta Nócòn là phương pháp hữu hiệu để truyền thụ kiến thức cho trẻ Vì trẻ lứa tuổi này

"Học mà chơi - Chơi bằng học" Qua vui chơi giúp trẻ tiếp thu những kiến thức,

kỹ năng một cách tích cực Đồ dùng đồ chơi có tác dụng lớn lao đến việc hìnhthành và phát triển nhân cách trẻ Chính những đồ dùng đồ chơi này giúp trẻđược thao tác, được hoạt động, được trải nghiệm, được thể hiện những nhu cầu

cá nhân, được phát triển cân đối hài hoà, từ đó phát triển toàn diện

Vì vậy đồ dùng đồ chơi hết sức cần thiết và quan trọng trong khi học cũngnhư khi chơi đối với trẻ Không những thế còn có ý nghĩa thật to lớn và sâu sắcđối với trẻ, vì bất kỳ một trẻ em nào đều có nhu cầu chơi và rất yêu quý đồ chơi,trẻ sống và hành động cùng với đồ chơi Đồ chơi giúp trẻ tìm hiểu, khám khá thếgiới xung quanh Đồ dùng đồ chơi còn giúp trẻ làm quen với những đặc điểm,tính chất của nhiều đồ vật, biết được công dụng của chúng trong sinh hoạt hàngngày của trẻ Hoạt động với đồ dùng đồ chơi vừa làm thoả mãn nhu cầu vuichơi, vừa làm cho đôi bàn tay khéo léo, phát triển thể lực, phát triển tư duy,tưởng tượng, sáng tạo của trẻ

Từ những nội dung trên cha mẹ có biết vật thật ở xung quanh ta tác độngrất lớn đối với trẻ như thế nào không? Bởi cha mẹ đa số làm nghề nông, buônbán nhỏ lẻ, nên thu nhập cũng không cao, đóng góp hàng năm rất hạn chế, tiềnmua đồ dùng đồ chơi lại không có để mua phong phú cho trẻ hoạt động Vì thếtại sao đồ dùng đồ chơi ngay ở gia đình mình mà không tìm kiếm, thu thập chotrẻ khám phá, nhằm đỡ tốn tiền, không mất tiền mua mà trẻ lại gây hứng thú chotrẻ theo phương châm “chơi mà học, học bằng chơi” nhằm khích thích và tạo cơhội tích cực khám phá, thử nghiệm và sáng tạo ở các hoạt động một cách vui vẻ,kích thích óc sáng tạo, tưởng tượng, phát triển tư duy, trí nhớ một cách đơn giảncho trẻ Hiểu được những vấn đề trên từ các chủ đề tiếp theo cha mẹ luôn quantâm đến việc học của trẻ, cũng như việc thường xuyên thu thập, tìm kiếm các đồdùng đồ chơi nói chung và vật thật xung quanh cha mẹ nói riêng Qua đó làmcho các hoạt động khám phá của trẻ sử dụng phong phú rất nhiều về đồ dùng đồchơi bằng vật thật

Ví dụ: Đối với chủ đề Thế giới động vật

Với đề tài: “Tìm hiểu một số con vật sống dưới nước” Tôi đã trao đổi với

cha mẹ trẻ vào mọi lúc, mọi nơi, lúc đón - trả trẻ về nội dung bài học của trẻ về

thứ, ngày đó học những hoạt động gì, để xem cha mẹ có các con vật đó có tronggia đình hay không mang đến ủng hộ lớp Vì tôi thiết nghĩ đa phần cha mẹ làmnghề nông khi đi ra đồng làm ruộng hay đi bắt được những con ốc, con cua, contôm, con cá, con trai, con lươn có thể mang đến lớp đưa cho cô giáo để cô chotrẻ khám phá

Hay ví dụ đề tài: “Một số con vật sống trong gia đình”: Thì khi đón - trả

trẻ tôi trao đổi đề tài đó với cha mẹ về các con vật mà mình cần cung cấp cho trẻnhư con chim bồ câu, con gà, con ngan, con chó, con mèo mang đến cho lớpmượn, có cha mẹ thì mang lồng để đựng ccác con vật Qua đó trẻ được tìm hiểukhám phá những con vật bằng vật thật trẻ rất thích thú, giúp trẻ khám phá mộtcách thoải mái sinh động, trao đổi, trả lời các câu hỏi khi cô hỏi một cách nhanhnhẹn, quyết đoán, thông minh Đặc biệt còn giáo dục trẻ biết ăn thức ăn các convật đó cung cấp chất đạm, giúp cho cơ thể khỏe mạnh thông minh, nhanhlớn Từ đó giúp trẻ đến lớp hay ở nhà ăn đa dạng các món ăn chế biến từ thịtcác con vật đó

Ví dụ: Chủ đề thế giới thực vật:

Với đề tài: “Tìm hiểu một số cây lương thực” Ở đề tài này thì vật thật rất

sẵn có trong gia đình của cha mẹ nên được cha mẹ mang đến lớp rất phong phú

đa dạng về lương thực như ngô, khoai, sắn, lạc, vừng, đậu đay là những sảnphẩm mà cha mẹ đã làm ra Ngoài việc trẻ tìm hiểu về kiến thức tên gọi, đặcđiểm, lợi ích còn phát triển khả năng quan sát, phán đoán đưa ra nhận xét, phát

âm đúng, phát triển vốn từ cho trẻ, chơi đúng luật, hứng thú trong khi chơi Giáodục cho trẻ tính đoàn kết, tính tập thể, mạnh dạn, tự tin Giúp trẻ được vui chơithoải mái, đảm bảo an toàn trong khi chơi Đặc biệt biết bảo vệ môi trường sạch

sẽ, gữi gìn sản phẩm, biết quý trọng sản phẩm của cha mẹ làm ra từ mồ hôi vàcông sức, biết lấy và cất đồ chơi đúng nơi quy định

Hoặc với đề tài: “Tìm hiểu một số loại hoa” Để cho trẻ sử dụng vật thật

để khám phá khoa học thì phụ huynh phải biết thứ, ngày nào con mình khámphá về các loại hoa, rồi cần cung cấp hoa gì cha mẹ đã nắm bắt được và tìmkiếm hay ở nhà mình mang đến cho cô giáo rất đa dạng phong phú nhiều loạihoa như: Hoa Cúc, Hoa Đào, Hoa Hồng, Hoa Đồng Tiền, Hoa ThượcDược Đây cũng là thói quen hàng ngày của cha mẹ trẻ mang vật thật đến cho

cô giáo dạy trẻ

(Hình ảnhminh hoạ kèm theo phụ lục 2)

* Kết quả: 100% cha mẹ đã nhất trí, nhiệt tình, ủng hộ kế hoạch của tôi

đưa ra, nên cha mẹ mang vật thật sẵn có của gia đình hay tìm kiếm ở địa phươngmình mang đến cho cô giáo ngày càng phong phú hơn Cha mẹ thấy con emmình ngày một nhanh nhẹn, khéo léo, thông minh và hiểu biết sâu hơn về các đồvật mà trẻ đã khám phá Từ đó cha mẹ rất phấn khởi, nhiệt tình tìm nhữngnguyên vật liêu, vật thật ủng hộ cô giáo, ngày càng tin tưởng vào việc chăm sóc

- nuôi dưỡng - giáo dục trẻ và đưa trẻ đến lớp ngày một đông hơn so với nămhọc trước

Qua đó, 100% giúp trẻ tìm hiểu khám phá bằng vật thật rất thích thú, giúptrẻ khám phá một cách thoải mái sinh động, trao đổi, trả lời các câu hỏi khi côhỏi một cách nhanh nhẹn, quyết đoán, thông minh.

2.3.3 Xây dựng môi trường cho trẻ sử dụng bằng vật thật phong phú hấp dẫn giúp trẻ khám phá khoa học.

Muốn cho trẻ sử dụng những vật thật vào hoạt động trong lớp, là việc làmkhông thể thiếu được đối với giáo viên Đây là hình thức giáo dục phù hợp vớitâm lý của trẻ, môi trường có lạ, đẹp thì mới hấp dẫn, khơi gợi được tính tò mòham hiểu biết của trẻ, từ đó trẻ mới khát khao được tìm hiểu, khám phá

Xác định môi trường rất quan trọng trong quá trình hoạt động và tác độngmạnh đến tâm lý, khả năng tìm hiểu của trẻ Trên thực tế thì điều kiện môitrường bên trong và ngoài lớp đầu năm học chưa đảm bảo, đồ dùng cho trẻ khámphá chưa phong phú, đa dạng, hấp dẫn Vì vậy ngay từ đầu năm học tôi đã chútrọng trang trí môi trường trong và ngoài lớp nhằm gây hứng thú cho trẻ Đểkhích lệ trẻ tham gia vào hoạt động trải nghiệm khám phá khoa học về môitrường tự nhiên Tôi đã căn cứ vào chủ đề mình thực hiện để trang trí cho góckhám phá khoa học, góc tạo hình hoạt động thật hấp dẫn tôi treo các loại tranh

về môi trường tự nhiên đồng thời ở dưới góc tôi chuẩn bị các loại đồ dùng phùhợp với chủ đề mình đang thực hiện

Ví dụ: Khi thực hiện chủ đề “Thế giới động vật” tôi chuẩn bị nhiều

nguyên vật liệu sẵn có của địa phương và các nguyên vật liệu trẻ đã khám phábằng vật thật ở các hoạt động khám phá khoa học rồi tận dụng làm lên nhữngbức tranh Bằng các loại vỏ ốc, vỏ ngao, vỏ sò, vỏ trai…ở đề tài trước: Một sốcon vật sống dưới nước mà trẻ đã tìm hiểu Sau đó tôi và trẻ cùng làm nhiều cácbức tranh rất sinh động từ đó lôi cuốn trẻ lòng ham mê, thích thể hiện sự khéoléo, thông minh của mình khi tham gia thực hiện một sản phẩm cùng các bạn và

cô giáo

Ví dụ: Thực hiện chủ đề “ Thế giới thực vật”

- Với chủ đề này tôi đã tận dụng các nguyên vật liệu bỏ đi ở hoạt độngtrước như vỏ cam, vỏ quýt, vỏ xoài, vỏ nhãn, vỏ quả vải, lá cây, lá rau, hạt gạo,hạt ngô, hạt dẻ, hạt đậu… rồi tôi lấy phơi nắng hoặc ép khô sau đó cho trẻ làmtạo thành các bức tranh rất đẹp và sinh động, hấp dẫn Như quả cam ở đề tài:

“Tìm hiểu về một số loại quả” để trẻ nếm, ngửi, tìm hiểu tôi đã bóc, gọt vỏ vàcắt, tôi đều chú ý tạo từng miếng thành các cánh hoa hay quả Còn lá cây, với đềtài: “Tìm hiểu một số loại cây” hay “Tìm hiểu một số loại rau”, tôi đã lấy nhữngchiếc lá cây, lá rau sau khi trẻ tìm hiểu xong mang ép khô, khi cần mang ra chotrẻ làm lá cây ở bức tranh Hơn nữa với đề tài: “Tìm hiểu một số cây lươngthực” như ngô, lúa, gạo, khoai lang, lạc, đậu…tôi đã lấy những hột hạt của đề tàinày tận dụng cho cô với trẻ, trẻ với trẻ cùng làm các bước tranh về con vật hayquả, đồ dùng, hay phong cảnh đồng quê…rất là đẹp Tất cả các sản phẩm trêntôi đều gợi mở cho trẻ đưa ra ý tưởng rồi thống nhất đặt tên cho bức tranh từ đótrẻ rất hào hứng suy nghĩ nói ra các ý trưởng của mình muốn đặt tên cho bức

tranh đó Các bức tranh này đã sử dụng vào trang trí lớp môi trường bên trong,môi trường bên ngoài và vào hoạt động học hay vui chơi của trẻ

(Hình ảnhminh hoạ kèm theo phụ lục 3a)

Với môi trường ngoài lớp: Tôi xây dựng một số cây cảnh treo các cột ởngoài hè, các vỏ con ốc, con ngao, con trai…rửa sạch phơi khô quét màu trangtrí thành những đèn lồng, ốc xoắn, quả cầu, bông hoa trang trí ở ngoài hiên Ngoài không gian ở lớp thì tôi đã phối kết giữa Nhà trường, cô giáo và cha

mẹ đóng góp các cây cảnh, hoa …khi chơi tết xong mang ra ủng hộ nhà trườngrất nhiều các loại cây tạo nên “Vườn thiên nhiên của bé” với các khu vườnthuốc nam, vườn cây cảnh, vườn hoa, vườn cây ăn quả Và có “Vườn rau củabé” có rất nhiều các loại rau để trẻ có thể tham quan và khám phá Tôi thườngxuyên tổ chức cho trẻ nhặt lá, tưới rau, làm cỏ Làm cho trẻ luôn luôn phấn khởi

và thích thú khi tham gia

(Hình ảnhminh hoạ kèm theo phụ lục 3b)

* Kết quả: Với việc tạo môi trường trong và ngoài lớp học đẹp mắt, sinh

động, lôi cuốn trẻ, giúp trẻ có khả năng ghi nhớ nhanh, rèn sự tư duy, óc tưởngtượng, khả năng nhanh nhạy sáng tạo cho trẻ Như vậy trẻ sẽ rất thích học mỗikhi sử dụng vật thật như tiến hành thí nghiệm, tìm hiểu, từ đó khả năng nhậnthức của trẻ sẽ phát triển mạnh hơn Phụ huynh đã ủng hộ 51 chậu, giỏ cây cảnh,

5 luông và 5 loại thuộc nam, 13 chậu hoa và nhiều loại rau Tạo ra vườn thiênnhiên, vườn rau của bé thật sinh động và mát mắt

Hơn nữa, từ những vật thật ở hoạt động khám phá trước tôi đã tận dụng lạilàm nguyên vật liệu tạo lên những bức tranh rất là sinh động, hấp dẫn gây hướngthú cho trẻ hoạt động một cách tích cực và tự hào khi mình đã cùng nhau tạo nênbức tranh đẹp như thế Đã có 39/39 cháu = 100% thích tham gia vào hoạt động.Đặc biệt, các bức tranh này tôi đã dùng để trang trí môi trường trong lớp và môitrường ngoài lớp được ban giám hiệu, ban giám khảo Hội thi “Xây dựng môitrường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non” cấp trường, cấphuyện đánh giá cao Kết quả: Cấp trường lớp tôi được đánh giá là lớp xuất xắc.Còn đối với cấp Huyện được đoàn kiểm tra về kiểm tra đánh giá rất sinh động,phù hợp với nội dung hội thi Những sáng kiến này đã nhân rộng trong nhàtrường thực hiện; Chính vì thế mà nhà trường là một trong ba trường được đoànkiêm tra huyện đánh giá cao và được chọn đi dự hội thi cấp Tỉnh, Kết quả đạtgiải ba cấp Tỉnh

2.3.4 Khám phá khoa học thông qua ứng dụng thí nghiệm thực hành khoa học.

Tổ chức cho trẻ làm các thí nghiệm đơn giản là một hình thức tạo tìnhhuống nhận thức Chúng ta cần biết rõ trẻ học tốt nhất khi trải nghiệm trực tiếp

Đó là cơ hội trẻ sử dụng mọi giác quan để tìm hiểu khám phá, thử nghiệm để tìm

ra hoặc kiểm tra lại những hiểu biết của mình, phát triển quá trình tâm lý và đặcbiệt là quá trình nhận thức, những kỹ năng tư duy bậc cao Qua quá trình thínghiệm trẻ tự trải nghiệm, tự tìm hiểu, hiểu được vấn đề và rút ra được kết luận

cho vấn đề được nêu Chính vì vậy người lớn có thể trợ giúp trẻ sáng tạo khichơi bằng cách cố gắng: Không ra lệnh hoặc ép buộc trẻ, phải theo cách củamình, không chê bai hay nhắc nhở về điều chưa làm được ở trẻ; đừng nóng vộihay lo lắng về kết quả chưa đạt được của trẻ; đừng bận tâm nhiều về những gìtrẻ đưa ra là không giống với hiện thực và vội vã “sửa sai”; và không nênthường xuyên hướng dẫn hành động chơi của trẻ một cachs quá chi tiết cụ thể.Hãy cho trẻ cơ hội và chúng ta hãy thấy trẻ của chúng ta thật sáng tạo[6]

Ở lứa tuổi mẫu giáo, các thí nghiệm được tổ chức một cách đơn giản và chỉquan sát những hiện tượng về mặt định tính mà chưa yêu cầu đánh giá về mặtđịnh lượng Nội dung thí nghiệm phù hợp với chương trình và khả năng nhậnthức của trẻ Tùy vào chủ đề, đối tượng, trình độ nhận thức và thời gian hoạtđộng một ngày của trẻ tôi đã sưu tầm và thiết kế một số thí nghiệm khao họcvào hoạt động một ngày của trẻ 5 - 6 tuổi như sau:

Thí nghiệm 1: Nước không màu, không mùi, không vị.

*Mục đích: Trẻ biết được nước không màu, không mùi, không vị

*Chuẩn bị: Bình thủy tinh, nước, những viên bi các màu khác nhau

*Tiến hành thí nghiệm:

Bước 1: Kể cho trẻ nghe câu chuyện: “Câu chuyện về nước”

Bước 2: Cô lấy một bình thủy tinh trong suốt và đổ nước vào Cô chuẩn bịnhiều viên bi mỗi viên một màu

-Tiến hành thí nghiệm: Cho trẻ quan sát nước và ngửi mùi, nếm thử vịnước Lấy viên bi màu đỏ và cho trẻ so sánh màu của viên bi với nước

Bước 3: Cô đưa ra các câu hỏi: Nước có vị gì? Nước có mùi không? Vậynước có màu gì? Chúng ta cần làm gì để bảo vệ nguồn nước?

-Trẻ rút ra kết luận: “Nước không màu, không mùi, không vị”

- Cô tổng kết ý kiến của trẻ và giúp trẻ kết luận: “Nước không màu, khôngmùi, không vị, là chất lỏng không thể cằm, nắm được” Giáo dục trẻ về ích lợicủa nước và trẻ phải biết làm thế nào để bảo vệ nguồn nước và sử dụng tiết kiệmnước

Thí nghiệm 2: Không khí có ở xung quanh chúng ta

*Mục đích: Trẻ biết được không khí có ở xung quanh chúng ta

*Chuẩn bị: Túi nilon

*Tiến hành thí nghiệm:

Bước 1: Cho trẻ chơi trò chơi “bịt mũi”

+ Chúng ta thở được là nhờ có không khì, không khí có ở xung quanhchúng ta

Bước 2:Cho trẻ lấy một túi nilon không bị thủng, rách Căng rộng miệng túi

để lấy không khí Nhanh tay xoắn chặt miệng túi Túi nilon căng phồng

Bước 3: Cô đặt câu hỏi: Trong túi có gì?

Trẻ rút ra kết luận: Không khí ở xung quanh chúng ta

Tôi tổng kết các ý kiến của trẻ và giúp trẻ kết luận: “Không khí có ở xungquanh chúng ta”.

(Hình ảnh minh hoạ kèm theo phụ lục 4a)

* Thí nghiệm 3: Thí nhiệm về tác dụng của cây cần nước, ánh sáng và không khí:

- Mục đích:

+ Thông qua thí nghiệm trẻ biết được cây sống được là nhờ có nước, ánhsáng và không khí

+ Giáo dục trẻ cây xanh có tác dụng rất lớn với môi trường sống

+ Khuyến khích trẻ trồng cây xanh, yêu quý và bảo vệ cây xanh

- Chuẩn bị: Hai chậu cây, nước

- Tiến hành:

+ Cô lấy 2 chậu cây xanh 1 chậu cô cho trẻ tưới nước hàng ngày, một chậu

5 ngày không được tưới nước

+ Sau 5 ngày cô mang 2 chậu cây cho trẻ nhận xét, phán đoán:

- Cô hỏi trẻ vì sao một chậu cây xanh tốt (vì cây được tưới nước)

- Vì sao một cây bị khô héo (vì cây không được tưới

Bước 1: Tôi trò chuyện với trẻ về vật chìm nổi

Bước 2: Cho trẻ quan sát và nhận xét về các đồ vật làm thí nghiệm sau đólần lượt cho các vật vào chậu nước và cho trẻ quan sát

Bước 3: Cô đặt câu hỏi mở: Các con có nhận xét gì khi cho các vật vàotrong nước?

- Tại sao quả bóng và xốp lại nổi còn ca và thìa lại chìm?

Trẻ rút ra kết luận: Những vật nặng thì chìm còn vật nhẹ thì nổi

Tôi tổng kết các ý kiến của trẻ và giúp trẻ kết luận: cũng là đồ vật nhưngkhi cho vào nước có vật chìm, vật nổi tùy thuộc chất liệu của đồ vật và độ nặng,nhẹ của đồ vật

(Hình ảnh minh hoạ kèm theo phụ lục 4b)

Kết quả: Sau khi cho trẻ được trực tiếp làm thử nghiệm trên, tôi nhận thấy

trẻ rất vui, thực sự hứng thú, say mê và hỏi những câu hỏi rất nghộ nghĩnh trước

đó đã được chứng minh qua việc học khám phá khoa học và cũng từ đó các kiếnthức được khắc sâu hơn

2.3.5 Khám phá khoa học thông qua hoạt động ngoài trời.

Trong các giờ hoạt động ngoài trời trẻ được tìm hiểu thêm về sự vật hiệntượng vì thế ngoài kiến thức trẻ được biết trong giờ hoạt động chính thì những