Chăm sóc giáo dục trẻ mầm non vừa là một khoa học vừa là một nghệthuật, đòi hỏi cô giáo mầm non phải có kiến thức khoa học toàn diện sâu sắc,vừa phải có sự năng động, sáng tạo, luôn luôn
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI LÀM QUEN VỚI CHỮ CÁI
TẠI TRƯỜNG MẦM NON THỊ TRẤN
Người thực hiện: Mai Thị Hương Sen
Trang 22.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 52.3.1 Phải xây dựng kế hoạch cho trẻ làm quen với chữ cái một
2.3.6 Việc tổ chức cho trẻ làm quen chữ cái được tiến hành ở
2.3.8 Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong việc cho trẻ
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Chúng ta đang sống ở thế kỉ 21, thế kỉ của khoa học hiện đại đòi hỏi vănminh trí tuệ, do vậy con người cần phải năng động sáng tạo để phù hợp với sựphát triển của thời đại Muốn được như vậy ngay từ lứa tuổi mẫu giáo, trẻ cầnphải có cơ hội để được phát triển toàn diện bởi lứa tuổi mẫu giáo chính là điểmkhởi đầu của sự hình thành ý thức bản ngã Mà giáo dục mầm non là một bộphận trong hệ thống giáo dục quốc dân, là ngành học đầu tiên, là mắt xích đầutiên, có một vị trí, vai trò quan trọng, tạo tiền đề về vật chất và tinh thần cho trẻtiếp thu tốt chương trình giáo dục phổ thông
Chăm sóc giáo dục trẻ mầm non vừa là một khoa học vừa là một nghệthuật, đòi hỏi cô giáo mầm non phải có kiến thức khoa học toàn diện sâu sắc,vừa phải có sự năng động, sáng tạo, luôn luôn tạo ra cái mới để thu hút sự chú ýcủa trẻ, lôi cuốn trẻ vào hoạt động, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi “trực quansinh động” Trong các hoạt động ở trường mầm non hầu hết trẻ 5-6 tuổi đã nắmđược cách hoạt động Nhưng trong đó hoạt động “làm quen với chữ cái” cónhững yêu cầu khắt khe hơn như: Những chữ cái là những quy định cụ thể, cótính khoa học và chính xác không được linh hoạt thay đổi, trong khi đó phươngpháp chủ đạo của giáo dục mầm non là “Học mà chơi, chơi mà học” Điều đóđồng nghĩa với việc phải tổ chức nhiều hoạt động khác nhau- các hoạt động trẻyêu thích, hứng thú đáp ứng được sự phát triển của trẻ, trẻ được trải nghiệm,khám phá và thể hiện chính mình
Giáo dục mầm non của chúng ta ngày càng có nhiều đổi mới trong côngtác CSGD trẻ Cùng với sự đổi mới của giáo dục Mầm Non nói chung, hoạtđộng làm quen chữ cái cũng có những đổi mới đáng kể Có thể nhận thấy rằngcùng với các hoạt động trẻ được tiếp cận ở trường mầm non thì làm quen vớichữ cái là một trong những hoạt động đóng vai trò quan trọng trong việc giáodục phát triển toàn diện ở trẻ về mọi mặt, như: trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ Đặcbiệt môn “làm quen với chữ cái” không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, nhậnbiết mặt chữ, cấu tạo của chữ cái, biết so sánh các chữ cái cùng nhóm, biết chơithành thạo các trò chơi chữ cái mà nó còn giúp trẻ nhận biết thế giới xungquanh, giúp trẻ giao tiếp với mọi người Có thể nói, môn LQCC là tiền đề vữngchắc giúp trẻ mẫu giáo lớn bước vào lớp một với một tâm thế tự tin, vững vàng,
Trang 4bởi chữ cái là một phương tiện đặc biệt quan trọng không thể thiếu được ởtrường tiểu học
Như chúng ta đã biết từ khi đứa trẻ bắt đầu biết đọc và viết thì ngôn ngữnói và ngôn ngữ viết hoà làm một Chúng ta phải hiểu rằng, bất cứ một biểu hiệnnào của ngôn ngữ viết cũng liên quan chặt chẽ với khả năng ngôn ngữ nói, vàbất cứ một bài tập nào về ngôn ngữ viết cũng có thể sử dụng vào sự phát triểncủa ngôn ngữ nói Ngôn ngữ sẽ phát triển một cách tự nhiên nếu như điều kiệnxung quanh thuận lợi, có sự tác động về phương pháp, hình thức của con ngườiđặc biệt là với trẻ mẫu giáo lớn - lứa tuổi bắt đầu làm quen chữ cái Vậy làm thế
nào để trẻ học tốt 29 chữ cái? Từ những lý do trên tôi chọn đề tài SKKN “Một
số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với chữ cái tại Trường Mầm non Thị trấn Nga Sơn”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen chữ cái
- Nghiên cứu thực tế việc cho trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái tại trườngMầm non Thị trấn
- Phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ
5 - 6 tuổi (Hoa Hồng) Trường Mầm non Thị trấn Nga Sơn Nhằm đề xuất một
số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi làm quen với chữcái khả thi góp phần phát triển ngôn ngữ cũng như chuẩn bị tôt các điều kiện chotrẻ vào lớp 1
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu
giáo 5 - 6 tuổi làm quen chữ cái
- Phạm vi nghiên cứu: Trẻ 5 - 6 tuổi (Hoa Hồng) Trường Mầm non Thị trấnNga Sơn
1.4 Phương pháp nghiên cứu :
Để làm tốt các nhiệm vụ nghiên cứu tôi sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra thực tiễn
- Phương pháp trao đổi, hướng dẫn
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Có thể nói nhu cầu nhận thức là nhu cầu vốn có của con người Nó xuấthiện ở trẻ ngay từ sau khi sinh và phát triển mạnh mẽ ở lứa tuổi mẫu giáo Biểuhiện đầu tiên của nhu cầu này là mong muốn có được các ấn tượng về sự vật,hiện tượng xung quanh bằng những nỗ lực nhận thức của cá nhân trẻ thông qua
ngôn ngữ và lời nói Đối với trẻ 5 - 6 tuổi, việc giao tiếp được mở rộng, mặt
khác cơ quan phát âm đã trưởng thành, nên trẻ có thể phát âm ra những âmtương đối chuẩn, kể cả những âm khó trong tiếng mẹ đẻ Khả năng ngôn ngữliên quan chặt chẽ đến sự phát triển trí tuệ và những trải nghiệm của trẻ Cũngchính từ khả năng ngôn ngữ phát triển phát triển như vậy nên trẻ 5 - 6 tuổi đã cóthể học đọc có hiệu quả qua các hoạt động mà trẻ yêu thích, đáp ứng đúng với
sự phát triển độ tuổi của trẻ Cho trẻ làm quen với chữ cái là tổ chức thực hiệncác hoạt động cho trẻ nhận biết, phát âm các chữ cái riêng biệt, kĩ năng so sánhcác chữ cái và chơi các trò chơi với chữ cái
Từ khi mới sinh đến khi 5 - 6 tuổi, trẻ làm quen với những từ đầu tiên đến
từ bố mẹ, gia đình hay các âm thanh xung quanh trẻ, có thể lên đến hàng nghìn
từ Thông thường những từ ngữ đầu tiên trẻ nghe được là từ cha mẹ hay ngườithân và trẻ cũng muốn viết về những người hay những cái gắn bó mật thiết vớicác em Do đó, việc dạy chữ cái cho trẻ không phải là việc đơn giản mà cần phải
có phương pháp cẩn thận Do vậy với tư cách người hỗ trợ, giúp đỡ, điều khiểnhoạt động hướng dẫn trẻ làm quen với chữ cái Chúng ta cần biết rõ đặc điểmcủa lứa tuổi để hiểu rõ bản chất quá trình nhận thức của trẻ, những khó khăn màtrẻ có thể gặp phải trong quá trình làm quen chữ cái để có cách thức giáo dụcphù hợp cho trẻ nhằm tạo ra hiệu quả giáo dục cao nhất
2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trường mầm non Thị Trấn là trường chất lượng cao của ngành học mầmnon Huyện nga sơn Trường luôn được sự quan tâm của các cấp, các ngành đầu
tư về cơ sở vật chất tương đối đầy đủ, sạch đẹp, trang thiết bị đồ dùng đồ chơi đểtrẻ được khám phá và trải nghiệm Trường có bề dầy thành tích nhiều năm liền
Trang 6được Đảng và nhà nước tặng thưởng giấy khen và bằng khen Năm 2007 vinh
dự trường được đón nhận Huân chương lao động hạng III
- Bản thân tôi được ban giám hiệu phân công phụ trách lớp 5 – 6 tuổi làmột giáo viên trẻ có bề dầy kinh nghiệm trong việc chăm sóc giáo dục trẻ, tâmhuyết với nghề, năng động, sáng tạo tìm tòi khám phá những điều mới lạ trongchương trình mầm non mặt khác lớp tôi đa số các cháu đã được học từ nhà trẻnên các cháu đều nhanh nhẹn, tự tin, hồn nhiên, năng động trong các hoạt động Trong thực tế khi đưa con tới trường, cha mẹ đều mong muốn con mìnhđược phát triển một cách toàn diện, mạnh dạn, tự tin hơn trước đám đông Đó làmong muốn chính đáng và cũng là mục tiêu, phương pháp mới của ngành giáodục mầm non Không chỉ dạy trẻ kiến thức mà dạy trẻ kỹ năng sống, dạy trẻ biếtcách xử lý chủ động trong các tình huống
Trên thực tế, số lượng trẻ tự kỷ, nhút nhát, kém mạnh dạn ngày càng nhiều,
đa số trẻ chưa phát huy được hết tính tích cực, chủ động, sáng tạo Điều đó đặt
ra cho các cô giáo mầm non một nhiệm vụ nữa là làm thế nào giúp các bé mạnhdạn tự tin trong giao tiếp với bạn bè và người lớn? Để trả lời câu hỏi này, tôiluôn tìm tòi, ứng dụng các biện pháp, hình thức, tổ chức các hoạt động giúp trẻtrong lớp tôi có cơ hội được thể hiện và tự khẳng định mình trong giao tiếp với
cô giáo, bạn bè và mọi người xung quanh
Một lý do nữa là việc trẻ em ngày nay được bao bọc quá kỹ khiến trẻ đánhmất sự tự tin về khả năng của bản thân Một số phụ huynh cho rằng cứ lo chocon đầy đủ, chiều chuộng theo ý thích của con, còn việc dạy dỗ thì phó mặc chogiáo viên Mặc dù rất quan tâm đến con nhưng đa số phụ huynh là công chứcnhà nước nên ít có thời gian dành cho con, phần lớn đều nhờ cậy ông bà vàngười giúp việc, vì vậy việc thống nhất quan điểm, biện pháp chăm sóc giáo dụctrẻ giữa giáo viên và phụ huynh còn gặp nhiều khó khăn
Xuất phát từ đặc điểm trên tôi nhận thấy nhiệm vụ quan trọng mà giáoviên cần phải giải quyết khi tổ chức các hoạt động không phải đơn giản là cungcấp kiến thức mà phải làm sao để trẻ nói lên được ý kiến của trẻ và phải tạo chotrẻ thói quen suy nghĩ nhanh và biết bảo vệ ý kiến, tìm các cách giải quyết khácnhau cho cùng một vấn đề Có như vậy mới thực sự giúp trẻ chủ động trong tư
Trang 7duy, mạnh dạn, tự tin điều này đã thúc đẩy tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp
nâng cao chất lượng cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với chữ cái tại Trường Mầm
non Thị trấn Nga Sơn”.
* Kết quả thực trạng
Năm học 2017 – 2018 tôi được phân công chủ nhiệm lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi,
tôi nhận thấy hoạt động cho trẻ làm quen với chữ cái của trẻ còn hạn chế trẻ
chưa thực sự tích cực tham gia hoạt động cùng cô.Vì vậy tôi đã tiến hành khảo
sát trẻ ở mọi lúc mọi nơi và có kết quả như sau:
Bảng khảo sát trước khi áp dụng sáng kiến
29 chữ cái
Nhận biết đúng mặt 29 chữ cái (Chữ viết thường và chữ in hoa)
Biết so sánh cấu tạo con chữ
Biết chơi trò chơi chữ cái
Tỉlệ
%
Đạt
Tỉlệ
%
CĐ
Tỉlệ
Đạt
Tỉlệ
%
CĐ
Tỉlệ
%
Đạt
Tỉlệ
%
CĐ
Tỉlệ
%
Đạt
Tỉlệ
%
CĐ
Tỉ lệ%
3193.9 2 6.1 25 75.7 8 24.3 28 84.9 5 15.1 19 57.5 4 42,5 21 63.6 12 36.4
Từ kết quả trên tôi đã trăn trở rất nhiều Sau một thời gian nghiên cứu và
trải nghiệm tôi đã tìm ra các giải pháp hiệu quả nhất để đề tài của mình đạt kết
quả như mong đợi
2.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
Để nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen chữ cái một
cách hiệu quả tôi đã tìm và vận dụng một số giải pháp sau:
2.3.1 Phải xây dựng kế hoạch cho trẻ làm quen với chữ cái một cách
phù hợp ở từng chủ đề.
Trang 8Trong chương trình chăm sóc giáo trẻ hiện nay, các nội dung cho trẻ làmquen với chữ cái được đưa vào các chủ đề, chủ điểm Do vậy mà ngay từ đầunăm học tôi đã xây dựng kế hoạch cụ thể rõ ràng phù hợp với điều kiện, hoàncảnh và tình hình thực tế của nhà trường nói chung cũng như của lớp học mà tôigiảng dạy nói riêng Tuy nhiên kế hoạch này phải được sự đồng ý nhất trí và phêduyệt của BGH Mỗi chủ đề, chủ điểm tôi chỉ lựa chọn 2-3 chữ cái có cùng đặcđiểm để truyền đạt cho trẻ, giúp trẻ ghi nhớ và phân biệt các chữ cái một cáchsâu sắc nhất Tránh trường hợp ôm đồm kiến thức, ép trẻ học cùng một lúc quánhiều chữ cái khiến trẻ bị nhầm lẫn và không thể ghi nhớ nổi khi học làm quenvới chữ cái thường được tôi đưa vào tuần đầu của chủ đề, những tuần còn lại trẻ
sẽ có thời gian để ôn luyện những chữ cái đã học bằng nhiều hình thức khácnhau Đối với những chủ đề thời gian kéo dài tôi có thể cho trẻ làm quen tới 2nhóm chữ cái Việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với chữ cái theo chủ đềcòn giúp giáo viên suy nghĩ sâu về nội dung hoạt động dạy trẻ làm quen chữ cáiphù hợp với điều kiện ở địa phương và điều kiện trường, lớp của mình
Kế hoạch cho trẻ làm quen với chữ cái được tôi lên kế hoạch và thực hiện như sau:
Chủ đề Chữ cái trẻ được làm quen
Thế giới thực vật- Tết nguyên đán b, d, đ
Quê hương - Đất nước - Bác Hồ g, y; s,x
Trang 9Việc xây dựng môi trường cho trẻ làm quen chữ cái như thế nào để phù
hợp với trẻ, gây hứng thú cho trẻ đồng thời giúp trẻ nhớ nhanh chữ cái lại đạttính thẩm mỹ cao quả là rất khó Đối với trẻ mầm non lớp học chính là mái nhàthứ hai của trẻ Cảm giác đầu tiên khi trẻ bước vào cửa lớp, phản xạ tự nhiên củatrẻ là nhình xung quanh xem có những gì và có đẹp không Vì vậy, việc trang trí,tạo môi trường cho trẻ hoạt động là vô cùng quan trọng Việc trang trí lớp họccho trẻ 5 tuổi khác rất nhiều so với việc trang trí ở lớp bé và lớp nhỡ Để trẻhứng thú với các mảng hoạt động, tôi đã tập trung trẻ cùng tham gia thảo luậndưới dạng kể chuyện sáng tạo Cuối cùng cô và trẻ đi đến thống nhất chọn têncủa từng góc chơi mỗi khi chuyển chủ đề mới Ở mỗi góc, tôi đều lựa chọn mộttên gọi đáng yêu, ngộ nghĩnh, gần gũi trẻ, và bắt buộc phải có hình ảnh minhhoạ cho các tiêu đề ấy Như vậy sẽ thu hút được sự chú ý của trẻ, từ đó mục đích
ôn luyện chữ đã học, cung cấp vốn từ cho trẻ đạt hiêụ quả tối đa Khi trang trítên gọi các góc, tôi thường lựa chọn cỡ chữ cho phù hợp với góc, dán chữ ở độcao vừa tầm nhìn của trẻ để trẻ dễ nhìn thấy Đặc biệt kiểu chữ phải chuẩn, hầuhết các chữ này tôi thường để ở dạng chữ in thường, với màu sắc đẹp phù hợpvới mảng hoạt động và hình ảnh minh hoạ của góc Còn mảng hoạt động của trẻ
ở phía dưới tôi thường gài nhựa trong, các chữ rời với mẫu chữ khác nhau nhưchữ in thường viết thường, chữ in hoa để trẻ cùng bắt chước cô ghép tên góc.Khi chơi tôi thường hỏi chữ cái đầu tiên của từ là chữ gì? Chữ cái nào trong từ
đã học rồi? Làm như vậy trẻ nhớ các từ đó rất lâu và lại một lần nữa trẻ đượcluyện phát âm, đặc biệt có trẻ đã thao tác ghép chữ nhiều lần thành quen và đã tựghép mà không cần mẫu của cô Ngoài ra tôi thường thay đổi tên gọi hình ảnh
và các góc cho phù hợp với từng chủ đề và tạo sự mới mẻ hấp dẫn mỗi khi trẻđến lớp VD: Với chủ đề ngành nghề ở góc xây dựng: Tôi thống nhất với trẻ đặttên góc: "Bé làm thợ xây”, trẻ được làm quen với từ " thợ xây", và biết được từ "thợ xây" có chữ cái đầu tiên là chữ T, chữ đã học là chữ: â, ơ…Như vậy, quamỗi chủ điểm tôi lại cung cấp thêm cho trẻ nhớ và tự viết được nhiều từ mới và
ôn luyện nhiều chữ cái đã học Đặc biệt góc học tập là nơi trẻ được trẻ được ônluyện và trải nghiệm với chữ cái nhiều nhất
Trang 10Trẻ được ôn luyện chữ cái đã học qua góc văn học và chữ cái
Ngoài ra mỗi đồ dùng, đồ chơi hay dưới những bức tranh tôi đều viết hoặcgắn những chữ hoặc từ chỉ tên đồ dùng, đồ chơi nhằm kích thích trẻ quan sát,tìm và ghi nhớ những chữ cái đã học hoặc đã được làm quen Đối với các ngăngiá góc, tôi vẽ ký hiệu đồ dùng đồ chơi kèm theo từ (tên gọi của đồ dùng) vàgiới thiệu với trẻ Như vậy, hàng ngày trẻ được chơi được nhìn thấy từ, thứ tựcác chữ cái trong từ, dần dần trẻ thuộc từ đó, có thể tự ghép chữ cái rời thành từ
đó và phát âm,"đọc" rất thành thạo Việc ghép tên các đồ vật đồ chơi trong lớpkhông những tác động lên giác quan của trẻ để nhớ các chữ các từ lâu và chínhxác mà còn giúp cho hoạt động có chủ đích phát triển ngôn ngữ làm quen vớichữ cái được ôn luyện củng cố một cách thoải mái nhẹ nhàng Qua các chủđiểm, mỗi khi thay đổi đồ dùng đồ chơi, thay đổi các tiêu đề trên giá đồ chơi, tôilại giới thiệu cho trẻ đồ dùng đồ chơi mới, giới thiệu chữ mới, từ mới Và tôithấy rằng đó là môi trường cho trẻ LQCC thực sự phong phú và có hiệu quả.Bên cạnh đó, tôi còn tạo cơ hội để trẻ được tiếp xúc với nhiều chữ thôngqua các biểu bảng, danh sách lớp phân theo nhóm, tổ trong lớp học Chẳng hạnngay từ đầu năm học, khi đã ổn định danh sách lớp, tôi tạo cơ hội để trẻ tiếp xúcvới chữ, với từ, tên của mình bằng cách: Viết các danh sách của 4 tổ có kèmtheo ký hiệu để trẻ biết tên mình ở tổ nào, có những bạn nào trong tổ của mình.Chữ của trẻ tôi thường viết ở dạng chữ in thường và chữ viết hoa (vì đây là tênriêng) Trẻ được khắc sâu hình ảnh tên của mình và được làm quen với chữ viếtthường và chữ được khắc sâu hình ảnh tên của mình và được làm quen với chữviết thường và chữ in hoa Từ đó trẻ nhận ra tên mình trong các ký hiệu cuả vởtập tô, khăn, ca cốc…
Trang 11Đó là môi trường trong lớp học còn đối với môi trường ngoài lớp học tôicũng chú ý cho trẻ làm quen với chữ cái qua góc thiên nhiên, mảng tuyêntruyền, khu vực để đồ dùng cá nhân của trẻ Đây là nơi trẻ thường xuyên hoạtđộng nên có tác dụng ôn tập củng cố chữ cái và từ rất tốt Mỗi một môi trườnghoạt động của trẻ, tôi đều chủ động tạo môi trường để trẻ có cơ hội được luyệnphát âm, ôn luyện chữ đã biết, làm quen chữ mới và làm quen từ một cách rất tựnhiên thoải mái không gò bó áp đặt trẻ
Với việc tạo được môi trường phong phú cho trẻ hoạt động tôi nhận thấytrẻ rất hào hứng, tích cực tham gia vào hoạt động, khả năng quan sát, ghi nhớchữ cái rất tốt, ngôn ngữ mạch lạc cũng từ đó được phát huy
2.3.3 Thường xuyên thay đổi hình thức cho trẻ LQCC qua hoạt động
có mục đích.
Hoạt động học là hình thức cơ bản nhất cho trẻ LQCC Những kiến thức,những biểu tượng về chữ cái mà trẻ tiếp thu được trong hoạt động học thườngchính xác, sâu sắc và toàn diện Do đó với mỗi tiết học làm quen với chữ cái ởmỗi đề tài, mỗi chủ điểm khác nhau tôi đều nghiên cứu rất kĩ trong việc thay đổi
và sáng tạo trong hình thức giảng dạy nhằm đạt kết quả cao nhất Tránh lặp đilặp lại theo một hình thức cũ đơn điệu, dễ gây nhàm chán với trẻ Thông thườngtôi tổ chức hoạt động cho trẻ LQCC thức một hội thi hay một trò chơi mang tínhsáng tạo để kích thích sự hứng thú và tò mò của trẻ