Nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở hà nội ( Luận văn thạc sĩ)

Nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở hà nội ( Luận văn thạc sĩ)Nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở hà nội ( Luận văn thạc sĩ)Nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở hà nội ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG THỊ MAI

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA CHA MẸ CÓ CON

CHẬM PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ Ở HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI - 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG THỊ MAI

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA CHA MẸ CÓ CON

CHẬM PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ Ở HÀ NỘI

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 8 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS ĐỖ VĂN ĐOẠT

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các tài liệu, tư liệu được sử dụng trong luận văn của tôi có nguồn dẫn rõ ràng, các kết quả nghiên cứu là quá trình lao động trung thực của tôi

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Mai

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô trong Khoa Tâm lý - Học Viện Khoa Học Xã Hội, đã được quan tâm giúp đỡ, tạo điểu kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy giáo, T.S Nguyễn Văn Đoạt - người

đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin cám ơn tới các chuyên viên tâm lý, các giáo viên tại Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ tâm lý giáo dục An Phước - Tây Hồ -Hà Nội, đã không ngừng nỗ lực, nhiệt tình giúp đỡ tôi, đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đồng thời tôi cũng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới phụ huynh đã tạo điều kiện, cộng tác, giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn

Dù đã cố gắng thật nhiều, song do điều kiện và năng lực của bản thân còn hạn chế nên luận văn chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót Kính mong được sự nhận xét, góp ý chân thành của các nhà khoa học, các quý thầy cô

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 3 năm 2018

Học viên

Hoàng Thị Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA CHA MẸ CÓ CON CHẬM PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ 12

1.1 Nhu cầu tham vấn tâm lí 12

1.2 Cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ 20

1.3 Nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ 23

1.4 Các yếu tố tác động đến nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ 32

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37

2.1 Khách thể và địa bàn nghiên cứu 37

2.2 Phương pháp nghiên cứu 38

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA CHA MẸ CÓ CON CHẬM PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ Ở HÀ NỘI 44

3.1 Thực trạng khó khăn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ 44

3.2.Thực trạng nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở Hà Nội 46

3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở Hà Nội 62

3.4 Phân tích trường hợp điển hình về nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở Hà Nội 65

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 79

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1: Khó khăn của các bậc cha mẹ khi có con chậm phát triển ngôn ngữ 44 Bảng 3.2 Đánh giá chung về nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở Hà Nội biểu hiện qua những mong muốn về nội dung tham vấn 46 Bảng 3.3 Đánh giá chung của giáo viên về nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở Hà Nội biểu hiện qua những mong muốn về nội dung tham vấn 47 Bảng 3.4: Những mong muốn nhận được sự trợ giúp của các nhà tham vấn khi cha

mẹ gặp khó khăn trong giao tiếp với trẻ 48 Bảng 3.5: So sánh giữa cha mẹ và giáo viên về những mong muốn nhận được sự trợ giúp của các nhà tham vấn khi cha mẹ gặp khó khăn trong giao tiếp với trẻ 50 Bảng 3.6: Những mong muốn nhận được sự trợ giúp của các nhà tham vấn khi cha

mẹ gặp khó khăn trong nuôi dạy con 51 Bảng 3.7: So sánh giữa cha mẹ và giáo viên về những mong muốn nhận được sự trợ giúp của các nhà tham vấn khi cha mẹ gặp khó khăn trong nuôi dạy trẻ 52 Bảng 3.8: Những mong muốn nhận được sự trợ giúp của các nhà tham vấn khi cha

mẹ gặp khó khăn khi giúp trẻ thiết lập các mối quan hệ 53 Bảng 3.9: Đánh giá của giáo viên về những mong muốn nhận được sự trợ giúp của các nhà tham vấn khi cha mẹ gặp khó khăn trong việc giúp trẻ thiết lập các mối quan hệ 54 Bảng 3.10: Những mong muốn nhận được sự trợ giúp của các nhà tham vấn khi cha

mẹ gặp khó khăn trong lựa chọn phương pháp 55 Bảng 3.11: Đánh giá của giáo viên về những mong muốn nhận được sự trợ giúp tâm

lý khi cha mẹ gặp khó khăn trong việc lựa chọn phương pháp 58 Bảng 3.12: Mong muốn được trợ giúp về hình thức tham vấn 59 Bảng 3.13: Mong muốn được trợ giúp của các nhà tham vấn về hình thức tham vấn trực tiếp 60 Bảng 3.14 Các yếu tố ảnh hưởng tới NCTVTL của cha mẹ có con CPTNN ở Hà Nội 62 Bảng 3.15 Đánh giá của giáo viên về các yếu tố ảnh hưởng tới nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở Hà Nội 64 Bảng 3.16: Kế hoạch Can thiệp cho bé G.M của con anh T.A 69 Bảng 3.17: Kế hoạch Can thiệp cho bé Đ.A con của chị M.P 75

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, sự hội nhập là một điều thiết yếu của cuộc sống Việt Nam cũng

đã có sự hội nhập rất nhiều với bạn bè năm châu bằng việc mở cửa về mọi mặt Cuộc sống của người Việt dần dần được nâng cao hơn nhờ sự hội nhập này Khi con người đã thỏa mãn nhu cầu vật chất của bản thân thì đó cũng là lúc họ nhận ra mình còn cần được chăm sóc về mặt tinh thần Bởi hội nhập không chỉ mang lại những lợi ích mà còn mang đến những tác động tiêu cực và vô cũng mạnh mẽ đến tầng lớp trẻ hiện nay Đã có rât nhiều công trình nghiên cứu trong nước chỉ ra một điều rằng các bậc cha mẹ hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc nuôi dạy trẻ, đặc biệt là trẻ chậm phát triển Trước những khó khăn đó, họ muốn bộc lộ nhu cầu tham vấn tâm lý Tham vấn tâm lý là một hoạt động nhằm hộ trợ cho con người về tâm

lý, thể chất quan hệ, giao tiếp, … Trong sự phát triển của xã hội, tham vấn được du nhập về Việt Nam như một nghề chuyên nghiệp để hộ trợ tâm lý cho con người trước những khó khăn tâm lý như vậy

Hiện tượng trẻ chậm phát triển ngôn ngữ ngày càng gia tăng, nó là một dạng rối loạn phát triển tồn tại ở một số lượng khá lớn trẻ em Vậy đối với các gia đình có con chậm phát triển ngôn ngữ phải đối mặt với những điều gì và cách nuôi dạy trẻ ra sao? Điều này đang là một câu hỏi lớn được đặt ra cho toàn xã hội

Tuy xã hội rất phát triển, song ở phương Đông, đặc biệt là quốc gia Á Đông như Việt Nam thì sự thừa nhận một chứng tâm lý là rất khó, hơn nữa đây lại là chứng liên quan đến trẻ nhỏ Do vậy hoạt động tham vấn cho cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ lại càng mới mẻ, ít được quan tâm đúng mức Cán bộ chuyên sâu về tham vấn cho cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ lại càng ít Tuy vậy trong những năm gần đây, do nhu cầu được tham vấn tâm lý ngày càng cao nên cũng đã có một số cơ sở tiến hành đào tạo và tham vấn các vấn đề liên quan đến cách chăm sóc và nuôi dạy trẻ chậm phát triển ngôn ngữ Tuy nhiên chỉ ở mức là tự phát, nhỏ lẻ, do các cá nhân hoặc các tổ chức phi chính phủ tài trợ

Trong thực tế, sự phát triển ngôn ngữ của trẻ không diễn ra một cách suôn sẻ Trong nhiều trường hợp, sự phát triển tâm lý không diễn ra theo quy luật chung, hoặc gặp một số khó khăn, trở ngại trong quá trình phát triển, có thể gây ra chứng

2

chậm ngôn ngữ Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bình thường của ngôn ngữ, năng lực giao tiếp ở trẻ, mà còn có ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của các chức năng tâm lý khác

Phần lớn trẻ chậm phát triển ngôn ngữ đều gặp khó khăn trong việc giao tiếp với người khác và bày tỏ cảm xúc của mình Nhiều cha mẹ cảm thấy không chấp nhận được khi con mình học và chơi cùng với các trẻ chậm phát triển ngôn ngữ, các bạn học cùng đôi khi trêu và không chơi cùng Điều này khiến cho gia đình có con chậm phát triển ngôn ngữ cảm thấy áp lực và kì thị Vì vậy mà cũng gây ra nhiều áp lực lớn cho việc tuyên truyền nâng cao nhận thức về chậm phát triển ngôn ngữ

Xuất phát từ những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài: “ Nhu cầu tham vấn

tâm lý của cha mẹ có con chậm phát triển ngôn ngữ ở Hà Nội”, là việc làm cần

thiết, không những có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa thiết thực, giúp cha

mẹ, người thân có thể thích nghi và khắc phục được những trở ngại tâm lý để chăm sóc và nuôi dạy trẻ chậm phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất, giúp trẻ chậm phát triển ngôn ngữ có thể hòa nhập vào cuộc sống thường ngày

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

2.1 Tình hình nghiên cứu nước ngoài

2.1.1 Các nghiên cứu về nhu cầu

Nhu cầu là những đòi hỏi tất yếu hợp quy luật, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của của cơ thể Khi bàn đến nhu cầu, các triết đã viết như sau: bản thân nhu cầu đầu tiên được thỏa mãn, hành động thỏa mãn và công cụ đã đạt được để thỏa mãn nhu cầu ấy lại đưa tới những nhu cầu mới, vừa nảy sinh ra những nhu cầu mới này là sự việc lịch sử đầu tiên [11]

Cuối thể kỷ XIX, S.Freud đã đưa ra vấn đề nhu cầu vào lý thuyết bản năng của con người Theo Freud, lực vận động hành vi con người đều hướng tới việc mong muốn những nhu cầu cơ thể [ Dẫn theo 26]

Vào những năm của thế kỷ XX đã xuất hiện một loạt các nghiên cứu về nhu cầu con người Chẳng hạn như lý thuyết động cơ hệ của K.Lewin cho rằng, những nhân tố thực của hoạt động tâm lý của con người không chỉ xuất phát từ nhu cầu cơ thể mà còn xuất phát từ nhu cầu xã hội [ Dẫn theo 26]

Đến nửa cuối thế kỷ XX có rất nhiều quan niệm khác nhau về nhu cầu của con người được bổ sung và được trình bày trong các công trình nghiên cứu của

3

Mc.Clelland, Carl Rogers, Rom Harre Các tác giả này đều nhấn mạnh đến tầm quan trọng của nhu cầu xã hội và khẳng định đây chính là tác nhân tích cực cho sự phát triển cá nhân [ Dẫn theo 22]

Dựa trên quan điểm triết học Mác - Lênin, X.L.Rubinstein cho rằng, con người có nhu cầu sinh vật nhưng bản chất con người là tổng thể hòa các mối quan

hệ xã hội, vì vậy cần xét đồng thời các vấn đề cơ bản của con người với nhân cách Ông nhấn mạnh sự cần thiết của con người về một “cái gì đó” nằm ngoài cơ thể

“Cái gì đó” chính là đối tượng của nhu cầu, có khả năng đem lại sự thỏa mãn nhu cầu thông qua sự hoạt động của chủ thể Theo ông nhu cầu là một thành tố động cơ, chính là hạt nhân cách cho nên nhu cầu xác định những biểu hiện khác nhau của nhân cách, đó là xúc cảm, tình cảm, ý chí, hứng thú niềm tin Từ quan niệm trên ta thấy rằng, nhu cầu của con người vừa mang tính tích cực, vừa mang tính chủ động

Cụ thể: nhu cầu là sự đòi hỏi cần được thỏa mãn ở chủ thể hay không thỏa mãn lại phụ thuộc vào hệ thống các đối tượng trong điều kiện cụ thể ( tính thụ động của nhu cầu); mặt khác nhu cầu sẽ thúc đẩy chủ thể tích cực tìm kiếm đối tượng, phương thức, phương tiện để thỏa mãn nhu cầu – nhu cầu thúc đẩy hoạt động, kích thích hoạt động ( tính tích cực của nhu cầu) Chính từ hai mặt này mà ta thấy được sự hình thành và phát triển của nhu cầu Đó là sự vận động bên trong của nhu cầu theo giai đoạn, cấp độ nhất định [ 17, tr 588]

Khi đề cập tới A.N Leonchiev đã xác định hai cấp độ của nó: là trạng thái tâm lý bên trong, là điều kiện bắt buộc của hoạt động, nó thể hiện trạng thái thiếu thốn của cơ thể, nhưng do chưa có đối tượng để thả mãn nên ở cấp độ này nhu cầu chỉ mang tính phát động sức mạnh của các chức năng tâm lý và tạo ra sự kích thích chung Kết quả dẫn đến các hành vi tìm tòi vô hướng Cấp độ thứ hai, cao hơn, nhu cầu gặp gỡ đối tượng, ở cấp độ nhu cầu có khả năng kích thích, hướng dẫn và điều chỉnh hoạt động theo một hướng rõ ràng: hướng đến các đối tượng thỏa mãn nhu cầu Như vậy, nhu cầu theo đúng nghĩa tâm lý học (ở cấp độ tâm lý) phải gắn liền với đối tượng của nó Nói cách khác nhu cầu phải được “ vật hóa”, “ đối tượng hóa” vào trong thực thể khách quan, ở bên ngoài chủ thể, hướng dẫn và kích thích chủ thể về phía đó Sự phát triển của nhu cầu là sự phát triển nội dung của đối tượng [17, tr 589]

2.1.2 Các nghiên cứu về tham vấn tâm lý

4

Tham vấn tâm lý nó gắn liền với hướng nghiệp, nghề tham vấn thực ra xuất hiện từ những buổi bình minh của nhân loại, song phải đến tận thế kỷ 19, hoạt động tham vấn mấy được nhem nhóm coi như là một hoạt động chuyên môn một cách chuyên nghiệp và bắt đầu được nhân rộng ra nhiều nước và vùng lãnh thổ

Thực ra khởi nguồn của tham vấn là tham vấn hướng nghiệp Nhờ tham vấn hướng hướng nghiệp mà nghề tham vấn mới nhanh chóng lan sang được các lĩnh vực khác và được xã hội thừa nhận

Chủ yếu vào những năm cuối thế kỷ 19, có một tiền đề quan trọng khi xã hội phải nhìn tham vấn như một nghề nghiệp quan trọng là do có cách tiếp cận rất nhân đạo trong giáo dục cũng như cách tiếp cận cho những người tâm thần.Tiền đề quan trọng nhất, người đặt nền móng chính xác cho nghề tham vấn nói chung là Frank Parsons Ông đã là cha đẻ của ngành tham vấn hướng nghiệp cũng như rất nhiều nghiên cứu về tham vấn sau này

P.K Onner cho rằng tham vấn là một quá trình, vì nó đòi hỏi các nhà tham vấn phải dành thời gian nhất định và sử dụng các kỹ năng một cách thuần thục để giúp đỡ các đối tượng / thân chủ tìm hiểu, xác định vấn đề và triển khai các giải pháp trong điều kiện cho phép Ông cho rằng tham vấn là một khoa học thực hành nhằm giúp cho con người ta vượt qua được những khó khăn của mình, giúp họ có khả năng hoạt động độc lập trong xã hội, bằng chính kỹ năng sống và năng lực của mình [3, tr.18]

Richard Nelsson (1997) cũng cho rằng mục tiêu của tham vấn là hướng tới thay đổi cách thức cảm nhận, suy nghĩ và hành động của con người để giúp họ tạo nên một cuộc sống tốt đẹp hơn, do vậy theo ông, tham vấn là một quá trình can thiệp giải quyết vấn đề với các mối quan hệ, một quá trình tương tác đặc biệt, giữa người làm và thân chủ Ông cho rằng tham vấn có thể được sử dụng ở những cấp độ khác nhau Nó có thể là dạng hoạt động mang tính chuyên sâu của các nhà tâm lý học, cán sự xã hội nhưng nó có thể là một phần của giáo viên, ý tá hay điều dưỡng, các nhà tình nguyện viên [3, tr 19]

Tham vấn với sự ứng dụng rộng rãi trong xã hội nghề tham vấn được coi như một nghề chuyên nghiệp với môi trường làm việc là ở các trường giáo dưỡng, các trường dạy nghề, các trại giam, các bệnh viện, trường học…

Với một số nước phát triển như Thụy Điển, Mỹ, Canada….thì muốn làm tham vấn cán bộ tham vấn cần phải có bằng thạc sĩ tham vấn độc lập ở các nước

5

phát triển như vậy đều có một hội đồng quốc gia với các quy định chặt chẽ để có thể cấp bằng hành nghề [Dẫn theo 27, tr.25 - 49]

2.1.3 Các nghiên cứu về trẻ chậm phát triển ngôn ngữ

Đối với trẻ em, việc phát triển ngôn ngữ đóng vai trò hết sức quan trọng, cần được quan tâm sớm Ngôn ngữ không chỉ giúp trẻ giao tiếp với mọi người xung quanh, tích lũy kiến thức, phát triển tư duy, làm phong phú đời sống tinh thần của trẻ mà còn là phương tiện điều khiển, điều chỉnh hành vi, giúp trẻ lĩnh hội các giá trị, chuẩn mực đạo đức

Sự phát triển ngôn ngữ nói ở trẻ em là một trong những tiến trình phức tạp Một số nhà nghiên cứu như Mowrer (1960) cho rằng, “tiếng bập bẹ của trẻ chứa đựng những âm thanh có trong hầu hết các ngôn ngữ trên thế giới và việc hình thành lời nói là một quá trình chọn lọc, loại bỏ những âm thanh không có nghĩa và giữ lại những âm thanh có nghĩa trong tiếng mẹ đẻ của trẻ” [Dẫn theo 31, tr.5-8]

Có một số quan điểm về sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ em:

- Lý thuyết hành vi: O.P Skinner trong tác phẩm Hành vi bằng lời cho rằng: Ngôn ngữ của trẻ cũng như mọi hành vi khác được hình thành do thao tác quyết định và sự “bắt chước” là rất quan trọng Những thao tác về ngôn ngữ cùng với sự giúp đỡ của người lớn sẽ giúp trẻ nhanh chóng trưởng thành về ngôn ngữ [Dẫn Theo 25, tr.26]

- Lý thuyết tự nhiên: Noam Chomxky cho rằng, trẻ em đóng vai trò nhân tố chính trong sự phát triển nhân ngôn ngữ của chính mình Đây là thành tựu chỉ có ở con người, con người có cơ quan sản sinh ngôn ngữ trong não bộ, chỉ cần có sự tác động thêm từ bên ngoài là ngôn ngữ có cơ hội xuất hiện [Dẫn theo 25, tr 27]

- Lý thuyết phát triển của ngôn ngữ dựa trên nhận thức của Piaget cho rằng, ngôn ngữ không quan trọng lắm đối với sự phát triển của tư duy Theo ông tư duy phát triển được là nhờ trẻ hành động với các vật thể vật chất, phát hiện ra những thiếu sót trong tư duy hiện có, luyện tập để sáng tạo ra phương thức tư duy phù hợp với hiện thực Ông cũng cho rằng mọi trẻ em đều trải qua quá trình phát triển như nhau nhưng lại với tốc độ khác nhau, vì vậy giáo viên phải nỗ lực tổ chức hoạt động cho từng trẻ, hoặc nhóm chứ không phải theo cả lớp [Dẫn theo 25,tr 28 ]

- Lý thuyết về vùng phát triển gần Vugotxki đề cập đến một loại bài tập mà trẻ không thể giải quyết được nếu không có sự giúp đỡ của người lớn hay bạn bè

Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full