Chương 5 Đánh giá tác động và xác định giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu

Bài giảng Môn Biến Đổi Khí Hậu là tài liệu học tập tham khảo cho các bạn chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường. Nguồn: Ts. Trần Trí Dũng.

Trang 1

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG VÀ XÁC ĐỊNH GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ VỚI

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Trang 2

5.1 Các tác động của biến đổi

khí hậu

Trang 3

Các tác động của biến đổi khí hậu

- Tác động theo các yếu tố khí hậu:

+ Thay đổi về nhiệt độ:

# Tăng lượng bốc hơi, làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán;

# Tăng bệnh truyền nhiễm và trường hợp bệnh người già;

# Tăng khả năng phát triển sâu, dịch bệnh làm giảm sản lượng nông nghiệp;

# Tăng áp lực lên gia súc và động vật hoang dã;

# Tăng nguy cơ cháy rừng;

# Tăng nhu cầu sử dụng điện

Trang 4

+ Thay đổi về lượng mưa:

# Tăng dòng chảy lũ, ngập lụt;

# Tăng khả năng sản xuất thủy điện;

# Tăng nguy cơ xói mòn và sạt lở đất;

# Tăng hạn hán và xâm nhập mặn mùa khô;

# Thay đổi hệ sinh thái lưu vực sông, các vùng ngập nước

+ Các hiện tượng khí hậu cực đoan:

# Tăng nguy cơ tổn thất về người và cơ sở vật chất;

# Tăng nguy cơ tàn phá các hệ sinh thái ven biển;

# Tăng lũ lụt, xói mòn, sạt lở đất

Trang 5

+ Nước biển dâng:

# Mất đất và ảnh hưởng đến

cơ sở hạ tầng;

# Tăng ngập lụt ven biển và ven sông;

# Xâm nhập mặn sâu hơn;

# Thay đổi hệ sinh thái ven biển và cửa sông;

# Giảm khả năng tiêu thoát nước;

# Dễ bị tác động bởi lũ lụt

và bão;

# Xói mòn và sạt lở gia tăng ven biển

Trang 6

- Tác động theo khu vực chịu ảnh hưởng:

+ Vùng ven biển và hải đảo: 3 khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam

Trang 7

+ Vùng núi và trung du:

# Thường xuyên chịu ảnh hưởng của các hiện tượng lũ, lũ quét, sạt lở đất, cháy rừng, hạn hán;

# Các ngành chịu tác động mạnh là an ninh lương thực, lâm nghiệp, giao thông, y tế, tài nguyên nước

Trang 8

Việt Nam là một trong những nước chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu (nguồn: http://blogs.worldbank.org/eastasiapacific)

Trang 9

- Tác động tiềm tàng của BĐKH đối với các lĩnh vực:

Mức độ tác động tiềm tàng

của biến đổi khí hậu và

nước biển dâng đến các

lĩnh vực kinh tế - xã hội

(nguồn: Chương trình mục tiêu

Quốc gia ứng phó với Biến đổi

khí hậu)

Trang 10

Mức độ nhạy cảm và khả năng thích ứng (nguồn: Chương trình mục tiêu Quốc gia ứng phó với Biến đổi khí hậu)

Trang 11

5.2 Cách thức tiếp cận, tổ chức thực hiện và quy trình đánh giá

Trang 12

Cách thức tiếp cận, tổ chức thực hiện và quy trình

đánh giá

- Cách tiếp cận trong đánh giá:

+ Định nghĩa: Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu là việc xác định các ảnh hưởng (bất lợi và có lợi) do biến đổi khí hậu gây ra

+ 3 cách đánh giá theo IPCC mà việc lựa chọn phụ thuộc vào yêu cầu đánh giá, phạm vi, khung thời gian và nguồn lực cho phép :

# Tiếp cận tác động

# Tiếp cận tương tác

# Tiếp cận tổng hợp

Trang 13

đánh giá

+ Trình tự đánh giá (đơn giản hóa):

# Đánh giá tác động của BĐKH ở thời điểm hiện tại;

# Đánh giá tác động của BĐKH trong tương lai ứng với kịch bản BĐKH và điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường tương lai - theo khung thời gian đánh giá;

# Đánh giá tác động của BĐKH trong tương lai ứng với kịch bản BĐKH và điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau của địa phương;

# Cập nhật đánh giá tác động của BĐKH khi các thông tin thay đổi;

# Đánh giá tác động của BĐKH có thể được thực hiện theo ngành, vùng địa lý, lưu vực sông với sự tham gia của các bên liên quan ở địa phương;

# Có xem xét đến các yếu tố về giới trong khi đánh giá

Trang 14

đánh giá

Khung đánh giá tính dễ bị tổn thương và rủi ro do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ở đô thị (nguồn: http://what-when-how.com)

Trang 15

đánh giá

- Tổ chức thực hiện đánh giá Biến đổi khí hậu:

+ Tổ công tác Biến đổi khí hậu của địa phương

+ Chuyên gia hỗ trợ

+ Tập huấn trước khi đánh giá

+ Xây dựng kế hoạch chi tiết trước khi tiến hành

+ Có sự tham gia đóng góp của người dân địa phương và các bên liên quan (khi cần)

Trang 16

đánh giá

Khóa tập huấn về Biến đổi khí hậu ở Quảng Bình

(nguồn: http://isponre.gov.vn)

Trang 17

đánh giá

- Quy trình lập kế hoạch ứng phó với Biến đổi khí hậu:

# Khởi động và chuẩn bị triển khai;

# Xác định mục tiêu;

# Lập kế hoạch;

# Thu thập thông tin và số liệu điều tra cơ bản;

# Đánh giá tác động của Biến đổi khí hậu;

Trang 18

đánh giá

- Các bước đánh giá Biến đổi khí hậu cho cấp Tỉnh:

# Xác định kịch bản Biến đổi khí hậu và nước biển dâng;

# Xác định các kịch bản phát triển kinh tế xã hội hoặc ngành;

# Xác định các ngành, đối tượng ưu tiên và phạm vi đánh giá;

# Lựa chọn và phát triển công cụ đánh giá;

# Đánh giá tác động của Biến đổi khí hậu, nước biển dâng theo kịch bản;

# Đánh giá rủi ro do tác động của Biến đổi khí hậu, nước biển dâng;

# Đánh giá khả năng thích ứng và khả năng dễ bị tổn thương;

Trang 19

Trang 20

5.3 Phương pháp và công cụ đánh giá theo ngành, lĩnh vực

Trang 21

Phương pháp và công cụ đánh giá

theo ngành, lĩnh vực

- Phân loại các phương pháp đánh

giá tác động của biến đổi khí hậu:

+ Các phương pháp định tính

và định lượng;

+ Chia ra 4 nhóm:

# Các phương pháp thực nghiệm;

# Các phương pháp ngoại suy;

# Các phương pháp nghiên cứu sử dụng các trường hợp tương tự;

# Các phương pháp chuyên gia

Trang 22

* Các phương pháp thực nghiệm:

• Là các phương pháp chuẩn để kiểm tra các giả thuyết hay đánh giá quá trình, nguyên nhân và ảnh hưởng thông qua việc làm thí nghiệm trực tiếp

• Trong đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, các phương pháp thực nghiệm được dùng chủ yếu để xác định tác động của các yếu tố khí hậu và môi trường đến các đối tượng nghiên cứu

Hạn chế: chỉ thích hợp với các lĩnh

vực và đối tượng mục tiêu có quy

mô nhỏ, phạm vi tác động nhỏ và

môi trường của tác động có thể

kiểm soát được

Trang 23

* Các phương pháp ngoại suy các số liệu lịch sử:

Sử dụng các mô hình toán để dự đoán những tác động trong tương lai bằng cách ngoại suy các số liệu quan trắc trong quá khứ

Trang 24

Mô phỏng 3D cho vùng ô nhiễm nước dưới đất sử dụng

phần mềm GMS (nguồn: http://www.ce.utexas.edu)

Trang 25

• Có 4 loại nghiên cứu tương tự thường được dùng là:

 Sự kiện lịch sử tương tự;

 Xu hướng lịch sử tương tự;

 Khu vực khí hậu hiện tại tương tự;

 Khu vực khí hậu tương lai tương tự

Trang 26

* Các phương pháp chuyên gia:

Tập hợp các ý kiến và đánh giá của các chuyên gia về tác động của biến đổi khí hậu lên đối tượng đang xem xét

Trang 27

Việc lựa chọn phương pháp cụ thể nào phụ thuộc vào từng địa phương, đặc điểm của từng trường hợp đánh giá và sẽ do tổ công tác của địa phương phối hợp cùng các chuyên gia xác định

Trang 28

+ Những rủi ro có thể xảy ra;

+ Các tiêu chí đánh giá năng lực thích ứng

Trang 29

- Phương pháp và công cụ đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực:

+ Đối tượng bị tác động;

+ Những rủi ro có thể xảy ra;

+ Lựa chọ phương pháp và công cụ đánh giá phù hợp

Trang 30

(nguồn hình ảnh : https://cfpub.epa.gov)

Trang 31

Ví dụ: Đánh giá tác động của Nhiệt độ gia tăng đến lĩnh vực

Tài nguyên nước

Trang 32

Phương pháp GIS chồng bản đồ

Trang 33

5.4 Các giải pháp thích ứng

Trang 34

Các giải pháp thích ứng

- Mục tiêu:

Mục tiêu của thích ứng là nâng cao năng lực thích ứng và giảm nhẹ khả năng dễ bị tổn thương do tác động biến đổi khí hậu, góp phần duy trì các hoạt động kinh tế xã hội của địa phương tiến đến phát triển bền vững

Trang 35

- Phân loại: theo phương thức thực hiện:

+ Các giải pháp về tăng cường năng lực: nâng cao nhận thức, năng lực xã hội, năng lực thể chế;

+Các giải pháp điều chỉnh: can thiệp hoặc điều chỉnh các kế hoạch, chính sách đang thực hiện;

+ Các giải pháp công nghệ: đưa ra các kỹ thuật, thiết kế mới;

+ Các giải pháp về cơ chế: xây dựng các hướng dẫn, tiêu chuẩn và thủ tục mới;

+ Các giải pháp đầu tư cơ sở hạ tầng: tái định cư, cung cấp hệ thống cấp thoát nước, hệ thống đê điều;

+ Các giải pháp sinh thái: bảo tồn và cải thiện môi trường tự nhiên, phục hồi và trồng rừng;

+ Các giải pháp kinh tế: đa dạng hóa hoặc hỗ trợ các nguồn sinh

kế

Trang 36

Giải pháp quản lý “Làng khí hậu thông minh” để ứng phó với

Biến đổi khí hậu (nguồn hình ảnh : http://www.icrisat.org)

Trang 37

- Quy trình xác định và chọn lựa các giải

pháp thích ứng:

+ Việc xác định các giải pháp thích ứng

được thực hiện sau khi có kết quả Đánh

giá tác động của biến đổi khí hậu;

+ Mục tiêu, yêu cầu, các nguồn lực và các

giới hạn trong xác định và chọn lựa các

giải pháp thích ứng được xác định với sự

tham gia của các bên liên quan bao gồm

chính quyền, cộng đồng, doanh nghiệp,

nhà tài trợ, và những người hưởng lợi

Trang 39

+ Quy trình xác định các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu

Trang 40

+ Phương pháp phân tích chi phí- lợi ích

Ví dụ: Ma trận phân tích chi phí và lợi ích

Trang 41

+ Phương pháp phân tích ma trận đa mục tiêu:

Ma trận đa mục tiêu là công cụ để lựa chọn và phân loại sơ

bộ (sàng lọc) các giải pháp thích ứng khi việc lựa chọn phải xem xét đến nhiều tiêu chí Công cụ này đặc biệt hữu ích khi việc ra quyết định được thực hiện trong điều kiện các thông tin đầu vào chứa đựng các yếu tố không chắc chắn

Ví dụ: Ma trận phân tích đa mục tiêu

Trang 42

Tài liệu tham khảo

1 - Lương Văn Việt (2017) Biến đổi khí hậu Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh

2 - Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường (2011) Tài liệu hướng dẫn đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và xác định các giải pháp thích ứng NXB Tài nguyên Môi trường và Bản đồ Việt Nam

3 - Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008) Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu

4 - Nguyễn Văn Thắng và cộng sự (2010) Biến đổi khí hậu và tác động ở Việt Nam Viện khoa học Khí tượng thủy văn và Môi trường

5 - Trần Thanh Xuân, Trần Thục, Hoàng Minh Tuyển (2011) Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước Việt nam Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật

7 - Một số tài liệu khác

Định dạng
Số trang	42
Dung lượng	2,17 MB