Công tác xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện lương sơn, tỉnh hòa bình ( Luận văn thạc sĩ)

Công tác xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện lương sơn, tỉnh hòa bình ( Luận văn thạc sĩ)Công tác xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện lương sơn, tỉnh hòa bình ( Luận văn thạc sĩ)Công tác xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện lương sơn, tỉnh hòa bình ( Luận văn thạc sĩ)Công tác xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện lương sơn, tỉnh hòa bình ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BÙI THỊ THU HOÀI

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM VỚI PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành : Công tác xã hội

Mã số: 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS BÙI THỊ MAI ĐÔNG

HÀ NỘI, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi – Bùi Thị Thu Hoài, học viên cao học khóa 2016 - 2018, chuyên ngành Công tác xã hội, Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của

TS Bùi Thị Mai Đông, Học viện Phụ nữ

Những kết luận trong luận văn này là trung thực, chưa được công bố trong bất

kỳ công trình nào khác Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng Khoa học

Tác giả luận văn

Bùi Thị Thu Hoài

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN VÀ CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM ĐỐI VỚI PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN 9

1.1 Tổng quan về phụ nữ nghèo đơn thân 9

1.2 Một số vấn đề lý luận về công tác xã hội nhóm đối với PNNĐT 15

1.3 Luật pháp, chính sách đối với phụ nữ nghèo đơn thân và các mô hình hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân 30

1.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến các hoạt động của công tác xã hội nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân 32

Chương 2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM ĐỐI VỚI PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN 35

2.1.Tổng quan về địa bàn và khách thể nghiên cứu 35

2.2 Thực trạng công tác xã hội nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân 47

2.3 Đánh giá kết quả đạt được và những khó khăn, tồn tại trong Công tác xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại địa bàn khảo sát 57

CHƯƠNG 3 ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM VỚI PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ 62

3.1 Lý do sử dụng công tác xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình 62

3.2 Tiến trình công tác xã hội nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình 63

3.3 Khuyến nghị 77

KẾT LUẬN 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PHỤ LỤC 81

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1 Phụ nữ nghèo đơn thân trên địa bàn huyện Lương Sơn 38

Bảng 2 Bảng tổng hợp các thông tin chung về phụ nữ nghèo đơn thân 39

Bảng 3 Các nhu cầu của phụ nữ nghèo đơn thân 46

Bảng 4 Trình độ của cán bộ, nhân viên làm công tác xã hội 48

Bảng 5 Các tổ chức hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân vay vốn 53

Bảng 6 Số buổi sinh hoạt các tổ chức mà phụ nữ nghèo đơn thân tham gia 56

Bảng 7 Nội dung sinh hoạt nhóm mà phụ nữ nghèo đơn thân tham gia trên địa bàn huyện Lương Sơn năm 2017 57

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nghèo đói vẫn là tình trạng mang tính toàn cầu và đang là hiện tượng bức xúc hiện nay, nó tồn tại ở mọi quốc gia, châu lục và không trừ một đất nước nào Bước sang thế kỷ XXI, kinh tế thế giới ngày càng phát triển tình trạng đói đã không còn, tuy nhiên tình trạng nghèo vẫn còn tồn tại, cuộc sống nghèo khổ của một số bộ phận người dân không theo kịp sự phát triển kinh tế của xã hội Số hộ nghèo cũ thì tái nghèo, hộ cận nghèo rơi vào nghèo dẫn tới tỷ lệ hộ nghèo tăng cao, đặc biệt là phụ nữ nghèo đơn thân

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, một trong những nhiệm vụ đầu tiên mà Bác Hồ đã chỉ đạo là chống giặc đói Vấn đề công bằng xã hội - vấn đề có quan hệ trực tiếp và quyết định đối với việc xóa đói giảm nghèo đã được Đảng ta luôn quan tâm chú ý Năm 1986, Việt Nam đã thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước So với công cuộc cái cách và chuyển đổi từ kinh tế

kế hoạch tập trung sang kinh tế thị trường ở các quốc gia khác, đổi mới ở nước ta có những đặc thù riêng Vì vậy, nó đã mang lại những thay đổi sâu sắc về nhiều mặt trong đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của đất nước Trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra nhiều chính sách giúp người dân xóa đói giảm nghèo, tuy nhiên, thực tế hiện nay số hộ nghèo vẫn còn nhiều, tình trạng tái nghèo thường xuyên diễn ra, khoảng cách giàu nghèo ngày càng giãn rộng, chênh lệch giàu nghèo giữa các khu vực, giữa các dân tộc còn cao, xuất phát từ nhiều nguyên nhân nghèo khác nhau, số hộ phụ nữ nghèo cao, đặc biệt càng khó khăn hơn nữa khi họ là những phụ nữ nghèo đơn thân… phụ nữ nghèo đơn thân không chỉ nghèo đơn thuần về về vật chất mà tinh thần của họ cũng thiếu thốn, đa số họ mặc cảm tự ti về bản thân, ngại giao tiếp, đôi khi bị cộng đồng kỳ thị Họ chưa được phát huy hết khả năng của mình để cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống… Tất cả những điều đó đã và đang trở thành thách thức lớn cho công tác giảm nghèo của Việt Nam nói chung và của từng địa phương nói riêng trong những năm tới

Với mong muốn tìm ra giải pháp giúp đỡ phụ nữ nghèo đơn thân thoát khỏi đói nghèo, tự tin vươn lên trong cuộc sống thì công tác xã hội nhóm là giải pháp hữu hiệu giúp họ nâng cao năng lực của bản thân để giải quyết vấn đề của mình gặp phải Tuy nhiên, trong bối cảnh nghề Công tác xã hội còn mới mẻ ở Việt Nam, vai

2

trò can thiệp, hỗ trợ của công tác xã hội đối với PNNĐT còn rất mờ nhạt, chủ yếu thông qua sự trợ giúp của các ban ngành đoàn thể, chưa chuyên nghiệp và còn thiên

về các hoạt động từ thiện, cán bộ làm công tác công tác xã hội còn thiếu và hạn chế

về trình độ, yếu về năng lực, vì vậy hiệu quả trợ giúp không cao

Lương Sơn là một huyện miền núi của tỉnh Hòa Bình; tuy cách thủ đô Hà Nội không xa, chưa đầy 40 km, vị trí địa lý rất thuận tiện cho việc đi lại, song theo thống kê của phòng Lao động - Thươnng binh và Xã hội huyện, tính đến cuối năm

2017, toàn huyện có 1.517 hộ nghèo, trong đó phụ nữ nghèo đơn thân chiếm 84 hộ Đây là một nhóm yếu thế trong xã hội đang rất cần sự trợ giúp của xã hội bởi hằng ngày họ đang đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức trong cuộc sống

Để hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân, cần tiến hành các đề tài nghiên cứu, khảo sát, đánh giá một cách chính xác, khách quan những khó khăn và nhu cầu của nhóm đối tượng này; đánh giá thực trạng công tác xã hội trong các hoạt động can thiệp, hỗ trợ họ giải quyết các vấn đề trong cuộc sống; có như vậy mới tìm ra được các giải pháp khả thi, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của các hoạt động công tác xã hội trong lĩnh vực này

Với những lí do trên, tác giả mạnh dạn chọn đề tài “Công tác xã hội nhóm

với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình” làm đề tài

nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Các nghiên cứu Bài viết “Gender, poverty and globalization in India” của

tác giả Pande R (2007) đề cập đến mối liên quan giữa giới, nghèo đói và toàn cầu hóa Tác giả cho rằng tại Ấn Độ quá trình toàn cầu hóa đã gây ra sự bất bình đẳng trong phân phối các nguồn lực theo địa vị, giới và dòng tộc Phụ nữ nghèo ở khu vực nông thôn và trong các khu vực phi chính thức bị ảnh hưởng nặng nề nhất do các làn sóng chuyển đổi kinh tế gần đây [23]

Bài viết “Gender earnings and poverty reduction: post - communist Uzbekistan” của tác giả Bhat B.A (2011) đề cập đến vấn đề thu nhập theo giới và

xóa đói giảm nghèo Trong bài viết này, tác giả chỉ ra rằng ở Uzbekistan, phụ nữ có

ít của cải, địa vị xã hội, quyền lực và cơ hội để tự khẳng định mình so với đàn ông

có cùng vị trí xã hội Quá trình nữ hóa nghèo đói ở Trung Á và Uzbekistan liên

3

quan mật thiết với những hạn chế về văn hóa và thể chất Chính điều này tạo ra bức trần cản trở sự tham gia của phụ nữ vào các hoạt động kinh tế [22]

Cũng đề cập đến vấn đề phụ nữ nghèo nhưng tác giả Allahdadi F (2011)

trong bài viết “Towards rural women’s empowerment and poverty reduction in Iran” lại cung cấp một cách tiếp cận về trao quyền cho phụ nữ nông thôn trong hoạt

động giảm nghèo tại Iran Nghiên cứu này đã khẳng định đóng góp to lớn của phụ

nữ trong công cuộc XĐGN ở nhiều vùng nông thôn tại các nước đang phát triển Tác giả đã chỉ ra rằng, việc trao quyền cho phụ nữ nông thôn bị giới hạn bởi những rào cản văn hóa, hạn chế họ tiếp cận các dịch vụ giáo dục và y tế Những đặc điểm văn hóa đã gây ra những hạn chế rất nghiêm trọng đối với sự tự chủ, đi lại, và các loại hình sinh kế sẵn có dành cho phụ nữ [20]

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Tình trạng đói nghèo là một vấn đề xã hội Ở mỗi Quốc gia khác nhau và ở mỗi thời điểm lịch sử thì nghèo đói có biểu hiện khác nhau Vì vậy, tình trạng nghèo đói luôn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trên thế giới Tuy nhiên, mỗi quốc gia có sự nghiên cứu, mức độ quan tâm và biện pháp riêng nhằm giải quyết vấn đề nghèo đói Những nghiên cứu đó được thể hiện trong: Báo cáo phát triển Việt Nam (VDR) (2012); Nghèo đói và xóa đói, giảm nghèo ở Việt Nam, Lê Xuân Bá (cùng tập thể tác giả) (2001)[1], “Nghèo – Báo cáo Phát Triển Việt Nam 2004”, “Một số vấn đề giảm nghèo ở các dân tộc thiểu số Việt Nam” năm 2003

Năm 2010 nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố “Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ 2010 – Việt Nam 2/3 chặng đường thực hiện các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ, hướng tới năm 2015” Báo cáo đã đánh giá những thành tựu Việt Nam đạt được trong mục tiêu xóa bỏ tình trạng nghèo cùng cực, thiếu đói Báo cáo cũng chỉ ra thách thức công cuộc xóa đói giảm nghèo thời gian tới

Năm 2014, tác giả Bùi Thị Mai Đông - Học viện Phụ nữ Việt Nam đã thực hiện đề tài nghiên cứu “Tâm trạng của phụ nữ đơn thân trong giai đoạn hiện nay”,

đề tài đã chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến tâm trạng tích cực và tiêu cực, từ đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường các yếu tố ảnh hưởng đến tâm trạng tích cực và hạn chế các yếu tố dẫn đến tâm trạng tiêu cực, góp phần cải thiện đời sống tinh thần cho phụ nữ đơn thân Đề tài cũng nêu ra các chính sách xã hội dành cho phụ nữ làm mẹ đơn thân còn rât ít và còn lồng ghép trong các chính sách khác như: Chính sách cho

4

vay vốn đối với hộ nghèo, chính sách miễn, giảm tiền học phí đói với học sinh con gia đình nghèo Chưa có chính sách riêng đối với phụ nữ đơn thân Việc thực hiện các chính sách này cũng còn bất cập, ảnh hưởng đến tâm trạng của những phụ nữ làm mẹ đơn thân Chẳng hạn: Bị xóa khỏi danh sách hộ nghèo mặc dù chưa hết nghèo; khi ra khỏi danh sách hộ nghèo thì không được hưởng bất cứ chính sách nào của phụ nữ đơn thân.[3,71]

Theo Báo cáo đề dẫn hội thảo “Công tác xã hội với phụ nữ và trẻ em: kinh nghiệm của một số quốc gia”, tác giả Trần Quang Tiến – Giám đốc Học viện Phụ

nữ Việt Nam có nêu: “Tình trạng nghèo đói vẫn đang là vấn đề toàn cầu, trong đó phần đông người nghèo là phụ nữ và trẻ em gái Thống kê của Liên Hợp Quốc cho thấy số lượng phụ nữ sống trong nghèo khổ không giảm đi mà tăng thêm nhiều do suy thoái kinh tế, thiên tai, biến đổi khí hậu và chiến tranh ở một số nước khu vực Trung Đông Ở Việt Nam, tình trạng nghèo đói đã có sự cải thiện đáng kể nhờ nỗ lực của Chính phủ, các tổ chức quốc tế và trong nước thông qua triển khai các chương trình, dự án xóa đói giảm nghèo, phát triển sản xuất Mặc dù vậy, phụ nữ, nhất là phụ nữ đơn thân vẫn có tỷ lệ nghèo đói cao hơn” [11]

Cũng nghiên cứu ở khía cạnh chuyên nghiệp hóa các dịch vụ CTXH nhưng

tác giả Hà Thị Thư (2016) lại nghiên cứu trên nhóm đối tượng yếu thế Bài viết “Sự chuyên nghiệp trong dịch vụ công tác xã hội đối với nhóm đối tượng yếu thế” của

tác giả một lần nữa khẳng định nhu cầu dịch vụ CTXH ở Việt Nam ngày càng cao Tác giả cũng đã phân tích vai trò của dịch vụ CTXH với nhóm đối tượng yếu thế và chỉ ra hai khía cạnh của sự chuyên nghiệp là “con người chuyên nghiệp” và “môi trường chuyên nghiệp” [17]

Phát biểu tại diễn đàn “Bình đẳng giới giảm nghèo bền vững”, Chủ nhiệm

Ủy ban Các vấn đề xã hội Trương Thị Mai ngoài việc điểm lại những thành tích, nỗ lực trong công cuộc xóa đói giảm nghèo cũng như bình đẳng giới cũng đã cho rằng:

“Phụ nữ thường phải gánh chịu ảnh hưởng của nghèo đói nhiều hơn nam giới và chính họ là những người nghèo nhất trong số những người nghèo” [9]

Một số nghiên cứu khác như “Nghiên cứu các mô hình giảm nghèo của các đối tác Quốc tế ở Việt Nam” Nghiên cứu về “Thực trạng hoạt động hỗ trợ việc làm cho phụ nữ nghèo tại Yên Bái – tiếp cận theo hướng nâng cao năng lực” Các tác giả: Nguyễn Trung Hải, Nguyễn Thị Liên, Vũ Thị Giang, Nguyễn Tuấn Anh, Võ

xã hội nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận về phụ nữ nghèo đơn thân và công tác xã hội nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân, đề tài tiến hành khảo sát thực trạng công tác xã hội nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình nhằm đưa ra một số khuyến nghị góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động CTXH nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân ở huyện Lương Sơn nói riêng, ở Việt Nam hiện nay nói chung

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về phụ nữ nghèo đơn thân và CTXH nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân; Làm rõ các lý thuyết ứng dụng trong CTXH nhóm với phụ nữ nghèo đơn thân và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động can thiệp nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân

- Khảo sát, phân tích thực trạng công tác xã hội nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân trên địa bàn huyện Lương Sơn Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến việc trợ giúp phụ nữ nghèo đơn thân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là công tác xã hội nhóm đối với phụ nữ nghèo đơn thân

4.2 Khách thể nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu thực trạng công tác xã hội đối với phụ nữ nghèo đơn thân trên các nhóm khách thể sau:

- Phụ nữ nghèo đơn thân

- Nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệp (cán bộ Lao động – Thương binh

& xã hội) và bán chuyên nghiệp (cán bộ các đoàn thể)

- Lãnh đạo đảng, chính quyền, các ban ngành

Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full