- Trình bày được tác động của quang chu kì đến sự ra hoa của cây ngày ngắn, cây ngày dài và cây trung tính.. Đối vói cây ngày ngắn, nếu đặt cây trong điều kiện ngày ngắn nhưng ban đêm có
Trang 1ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA SINH HỌC
-GIÁO ÁN SINH HỌC 11
BÀI 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA
(Nâng cao - Dạy máy)
Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện
Ts Đặng Thị Dạ Thủy Nguyễn Thị Linh
Lớp: Sinh 3B MSV: 15S3011043
Huế, tháng 4 năm 2018
Trang 2GIÁO ÁN SINH HỌC 11 BÀI 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA
(Nâng cao – Dạy máy)
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Trình bày được ảnh hưởng của các nhân tố đến sự ra hoa: tuổi cây, ngoại cảnh, quang chu kì, phitocrom, hormone
- Phân tích được sự ra hoa phụ thuộc vào thời gian chiếu sáng và tối (quang chu kì) với sự có mặt của phitocrom
2 Kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, hình ảnh
- Rèn luyện kỹ năng làm việc với sách giáo khoa
- Rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm
3 Thái độ
- Giải thích được các hiện tượng về sự ra hoa của cây trong tự nhiên
- Có ý thức vận dụng các kiến thức khoa học về điều khiển sự ra hoa của các loài cây trong thực tiễn sản xuất, có ý thức bảo vệ, chăm sóc cây trồng hợp lý
4 Năng lực hướng tới
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ, thuật ngữ sinh học
- Năng lực giải quyết vấn đề sinh học và sáng tạo (năng lực vận dụng kiến thức Sinh học để giải thích một số hiện tượng trong thực tiễn trồng trọ
- Năng lực giao tiếp, hợp tác trong hoạt động nhóm
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ: diễn đạt trình bày ý kiến, nhận định của bản thân
II NỘI DUNG TRỌNG TÂM BÀI HỌC
- Quang chu kì
- Phitocrom
- Hormone ra hoa- florigen
Trang 3III PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Máy chiếu, máy tính, sách giáo khoa SH 11(NC)
- Phiếu học tập (PHỤ LỤC)
IV PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
- Hỏi đáp – tìm tòi
- Quan sát tranh - tìm tòi
V BẢNG MÔ TẢ VÀ HỆ THỐNG CÂU HỎI/ BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ
Nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụng thấp Vận dụng cao
Các nhân tố
chi phối sự ra
hoa
- Nêu được các nhân tố chi phối sự
ra hoa
- Nêu được tác động của tuổi cây, vai trò của ngoại cảnh đến sự ra hoa
- Nêu được khái niệm quang chu kì
- Phát biểu được khái niệm
phitocrom và nêu được vai trò của phitocrom đối với
sự ra hoa của cây
- Trình bày được bản chất
và cơ chế tác động của florigen đến
sự ra hoa
- Trình bày được tác động của quang chu kì đến sự
ra hoa của cây ngày ngắn, cây ngày dài
và cây trung tính
- Giải thích được một số hiện tượng trong
tự nhiên như: tại sao có cây ra hoa vào mùa hè? Có cây lại ra hoa vào mùa đông?
- Giải thích được hiện tượng xuân hóa
Ứng dụng - Nêu được một số
ứng dụng điều hòa
sự ra hoa
- Giải thích được cơ sở khoa học của một số cách người dân thường làm trong nông nghiệp, trồng cây như: chông đèn vào ban đêm cho hoa cúc, thanh long
Trang 4* Hệ thống câu hỏi
1 Có những nhân tố nào chi phối sự ra hoa của cây?
2 Từ những ví dụ về sự ra hoa của cây cà chua, chuối, na và cây tre Nhận xét về
sự ra hoa của những loài cây này?
3 Ông cha ta từ lâu đã có câu: “Trẻ trồng na, già trồng chuối” Hãy giải thích câu tục ngữ đó theo cách hiểu của mình?
4 Giải thích tại sao lại có hiện tượng: cây non nhiều lá ít rễ thì phát triển cho nhiều hoa đực? Ngược lại cây non có nhiều rễ phụ thì phát triển cho nhiều hoa cái?
5 Thế nào là hiện tượng xuân hóa?
6 Có các yếu tố ngoại cảnh nào ảnh hưởng đến sự ra hoa của cây?
7 Thế nào là quang chu kì?
8 Đối vói cây ngày ngắn, nếu đặt cây trong điều kiện ngày ngắn nhưng ban đêm
có 1 tia lóe sáng lên, theo các em thì kết quả thí nghiệm như thế nào?
9 Đối với cây ngày dài, nếu đặt cây trong điều kiện ngày ngắn nhưng ban đêm có
1 tia lóe sáng lên, theo các em thì kết quả thí nghiệm như thế nào?
10 Thời kì sáng hay tối quyết định sự ra hoa?
11 Phitocrom là gì? Có mấy dạng tồn tại?
12 Vai trò của Phitocrom là gì?
13 Florigen được sản xuất ở đâu và vận chuyển đi đâu?
14 Người ta chong đèn vào ban đêm cho hoa cúc và thanh long để làm gì?
VI DỰ KIẾN TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC TIẾT HỌC
1 Ổn định lớp (1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ (3 phút)
Câu hỏi: Hãy nêu khái niệm hormone thực vật và phân loại hormone
Đáp án: Hormone là các chất hữu cơ có mặt ở trong cây với một lượng rất nhỏ,
được vận chuyển đến các bộ phận khác nhau của cây Điều tiết và đảm bảo sự hài hòa của các hoạt động sinh trưởng
Trang 5- Hoocmon có 2 nhóm:
Kích thích sinh trưởng: Auxin, giberellin, xytokinin
Ức chế sinh trưởng: Acit abxixic, etylen
3 Tổ chức hoạt động dạy bài mới
* Đặt vấn đề (2 phút)
* Đặt vấn đề: Ở thực vật, bên cạnh việc tăng kích thước khối lượng của cây, các hiện tượng đâm chồi nảy lộc, ra hoa cũng là biểu hiện của sự phát triển Đặc biệt sự hình thành hoa là dấu hiệu của việc chuyển tiếp của cây từ pha sinh dưỡng sang
pha sinh sản Vậy sự ra hoa bị chi phối bởi những nhân tố nào? và con người đã
vận dụng những hiểu biết đó vào sản xuất nông nghiệp ra sao? Để trả lời cho
những câu hỏi đó thì hôm nay chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài mới:
“BÀI 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA”
Thời
gian
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học
sinh
Nội dung bài học
Hoạt động 1: Tìm hiểu nhân tố tuổi cây và vai trò ngoại cảnh
*GV: chiếu hình ảnh về
sự ra hoa của cây cà chua
(lấy hình 36 SGK CB) và
yêu cầu học sinh trả lời
câu hỏi sau:
? Qua hình trên em hãy
cho biết khi nào thì cây cà
chua ra hoa?
*GV: chiếu thêm hình ảnh
về sự ra hoa của một số
cây khác: chuối sau 1 năm
thì ra hoa, mãng cầu 3
năm, tre 50 năm… Từ
những ví dụ trên em có
nhận xét gì về sự ra hoa
của những loài cây này?
HS: Quan sát hình
HS: Cây cà chua khi
có 14 lá thì ra hoa
HS: Các loài cây này
phải đến độ tuổi nhất định thì mới ra hoa
I Các nhân tố chi phối sự ra hoa
1 Tuổi cây và hormone.
a Tuổi cây
+ Sự ra hoa liên quan đến tuổi cây
+ Mỗi giống cây, loại cây khác nhau có thời gian cần thiết để ra hoa là khác nhau
+ Ví dụ: tre 50 năm, na 3 năm, chuối 1 năm…
Trang 6*GV bổ sung: Ở một số
loài cây đến một độ tuổi
nhất định sẽ ra hoa mà
không phụ thuộc vào điều
kiện ngoại cảnh Tùy vào
giống loài đến một độ tuổi
xác định sẽ ra hoa.Và sự
ra hoa của các loài cây đó
chính là phụ thuộc vào
nhân tố tuổi cây
*GV: Ông cha ta từ lâu đã
có câu: “Trẻ trồng na, già
trồng chuối” Vậy, các em
hiểu câu ca dao đó như thế
nào?
*GV bổ sung: Cây Na
nếu trồng bằng hột giống
đến 4-5 năm mới cho trái,
thời gian thu hoạch khá là
lâu nên người trẻ trồng là
thích hợp nhất, còn cây
chuối thì dễ trồng và được
thu hoạch sớm ngay một
năm Những người đã lớn
tuổi, hay cần đầu tư ngắn
hạn, cần cho kết quả
nhanh nên trồng loại cây
này là thích hợp nhất
*GV nêu hiện tượng:
Trong thực tế cây non có
nhiều lá ít rễ thì phát triển
cho nhiều hoa đực Ngược
lại cây non có nhiều rễ
phụ thì phát triển cho
HS: Trồng na lâu thu
hoạch vì 4,5 năm cây mới ra hoa, trồng chuối mau thu hoạch (1 năm) người già sớm được hưởng được thành quả của mình
Trang 7nhiều hoa cái Dựa vào
kiến thức đã học ở bài
trước các em hãy giải
thích tại sao lại có hiện
tượng đó?
*GV bổ sung: Người ta
đã ứng dụng đặc điểm này
vào trong nông nghiệp đó
là muốn cho ra nhiều hoa
đực thì cắt bớt rễ, còn
muốn có nhiều hoa cái thì
kích thích cho ra nhiều rễ
phụ
*GV: Vậy nếu cây vừa
nhiều rễ, vừa nhiều lá thì
tỷ lên hoa đực và hoa cái
trên cây theo em sẽ như
thế nào? Tại sao?
*GV: Như vậy các chất
điều hòa sinh trưởng có
ảnh hưởng đến sự phân
hóa giới tính của hoa
*GV bổ sung: Ngoài
giberelin và xitokinin còn
có auxin góp phần tạo nên
sự cân bằng trong biểu
hiện giới tính, etilen tạo
nên 100% hoa cái ở các
HS: Do lá sản sinh
hoocmon Giberilin, rễ sản sinh hoocmon Xitokinin.Giberilin kích thích cho ra hoa đực Xitokinin kích thích cho ra hoa cái
HS: tỷ lệ hoa đực và
hoa cái bằng nhau Vì
có sự cân bằng giữa hai loại hormone giberelin và xitokinin
b Hormone
- Các chất điều hòa sinh trưởng ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính của hoa
+ Giberelin nhiều → hoa đực + Xitokinin nhiều → hoa cái + Gib = Xit → hoa đực = hoa cái
Trang 8cây bầu bí.
*GV dẫn dắt: Như vậy sự
ra hoa của cây liên quan
đến tuổi cây và lượng
hormone, tuy nhiên không
phải mọi thực vật khi đủ
tuổi thì chúng đều ra hoa
Vậy sự ra hoa còn phụ
thuộc vào nhân tố nào nữa
? Để tìm hiểu điều đó ta
vào mục tiếp theo vai trò
của điều kiện ngoại cảnh
*GV: Chiếu 1 số hình ảnh
về ảnh hưởng của nhiệt độ
đến sự ra hoa: cây lúa mì
hay bắp cải ra hoa kết hạt
sau khi trải qua một mùa
đông lạnh hoặc được xử lý
ở nhiệt độ thấp thích hợp
nếu gieo vào mùa xuân
Các hiện tượng đó là gọi
là xuân hóa
? Vậy xuân hóa là gì?
*GV bổ sung: Như vậy
có rất nhiều thực vật mà
nhiệt độ, đặc biệt là nhiệt
độ thấp, có ý nghĩa rất
quan trọng cho sự hình
thành hoa của chúng Ví
dụ như đối với các cây hai
năm như su hào, bắp cải…
nếu thời kì dinh dưỡng
của chúng trải qua một
mùa đông lạnh thì sang
năm sau mới ra hoa Còn
nếu như không có tác
động của nhiệt độ thấp thì
HS:là hiện tượng ra hoa của cây phụ thuộc vào nhiệt độ thấp
2 Vai trò ngoại cảnh
* Xuân hóa: là hiện tượng ra
hoa của cây phụ thuộc vào nhiệt
độ thấp
* Ngoại cảnh ảnh hưởng tới:
+Thời điểm ra hoa của cây
+ Ảnh hưởng tới sự phân hóa giới tính hoa của cây:
Nhân tố môi trường → hormone thực vật → bộ máy di truyền (ADN) → giới tính đực, cái
Trang 9chúng giữ lại trạng thái
dinh dưỡng không xác
định
*GV: Yêu cầu HS nghiên
cứu mục I.2 SGK/136 và
trả lời câu hỏi:
? Các yếu tố ngoại cảnh
nào ảnh hưởng đến sự
phân hóa giới tính của
cây?
*GV: Các yếu tố đó ảnh
hưởng như thế nào tới sự
ra hoa của cây?
*GV: Nhận xét, chốt kiến
thức
HS: Nhiệt độ, độ ẩm,
ánh sáng, hàm lượng
CO2, dinh dưỡng khoáng
HS: Ảnh hưởng tới:
+ Thời điểm ra hoa của cây
+ Sự phân hóa giới tính hoa của cây
Hoạt động 2: Tìm hiểu về quang chu kỳ, phitocrom và florigen
*GV dẫn dắt: Trong thực
tế, một số cây chỉ ra hoa
vào mùa hè, một số cây
chỉ ra hoa vào mùa đông,
một số khác lại ra hoa
quanh năm Vậy nhân tố
nào đóng vai trò chính chi
phối sự ra hoa ở trên?
*GV thông báo: độ dài
chiếu sáng ban ngày và
bóng tối ban đêm ảnh
HS: Tương quan độ
dài ngày- đêm
3 Quang chu kì
a Khái niệm
Quang chu kì là thời gian chiếu sáng xen kẽ với bóng tối (độ dài của ngày đêm) ảnh hưởng tới sinh trưởng và phát triển của cây
b Phân loại cây theo quang chu kì.
+ Cây ngày ngắn
+ Cây ngày dài
+ Cây trung tính
Trang 10hưởng tới sinh trưởng và
phát triển của thực vật gọi
là quang chu kỳ
? Thế nào là quang chu
kỳ?
*GV: Dựa vào quang chu
kì người ta phân thành:
cây ngày dài, cây ngày
ngắn, cây trung tính
*GV: yêu cầu hs nghiên
cứu mục I.4 SGK/137 để
hoàn thành phiếu học tập
trong 5phút
(Phiếu học tập- phụ lục)
*GV: gọi đại diện nhóm
trả lời và gọi nhóm khác
nhận xét bổ sung
*GV: nhận xét hoàn chỉnh
phiếu học tập cho HS
*GV: Đối với cây ngày
ngắn và cây ngày dài,
trong điều kiện đêm dài
nếu được chiếu sáng bổ
sung sẽ làm ảnh hưởng
đến sự ra hoa của cây
*GV: chiếu hình 36.2
SGK/138.sự ra hoa của
cây ngày ngắn, cây ngày
dài và cây trung tính
*GV: Tiến hành làm thí
HS: Quang chu kì là
thời gian chiếu sáng xen kẽ với bóng tối ảnh hưởng tới sinh trưởng và phát triển của cây
HS: thảo luận nhóm
để hoàn thành phiếu học tập
Trang 11nghiệm đối với cây ngày
ngắn như sau:
Trong điều kiện ngày dài,
đêm ngắn → cây không ra
hoa Trong điều kiện ngày
ngắn, đêm dài → cây ra
hoa Nếu đặt cây trong
điều kiện ngày ngắn
nhưng ban đêm có một tia
sáng lóe lên như trên, hãy
dự đoán kết quả thí
nghiệm như thế nào?
*Giáo viên đưa kết quả
*GV: Tương tự tiến hành
làm thí nghiệm đối với cây
ngày dài như sau:
Trong điều kiện ngày
ngắn, đêm dài→ cây
không ra hoa Trong điều
kiện ngày dài, đêm
ngắn→ cây ra hoa Nếu
đặt cây trong điều kiện
ngày ngắn nhưng ban đêm
có 1 tia sáng lóe lên như
trên, hãy dự đoán kết quả
thí nghiệm như thế nào?
*GV đưa ra kết quả
* GV: Cây ngày ngắn:
phá vỡ đêm dài → cây
không ra hoa→ cây ngày
ngắn cần đêm dài để ra
hoa Cây ngày dài: phá vỡ
đêm dài thành đêm ngắn
cây ra hoa→ cây ngày dài
cần đêm ngắn ra hoa
*GV: đối với cây trung
HS: Dự đoán kết quả
(ra hoa hoặc không)
HS: dự đoán kết quả
(ra hoa hoặc không)
Trang 12tính trong trường hợp nào
cũng ra hoa
*GV: như vậy thời kỳ
sáng hay tối quyết định sự
ra hoa?
*GV bổ sung: như vậy
thời kỳ tối quyết định sự
ra hoa, cây ngày ngắn là
cây cần đêm dài vì chúng
cần bóng tối dài hơn để
phân hóa hoa và ngược lại
cây ngày dài là cây cần
đêm ngắn vì chúng cần độ
dài tối ngắn hơn để ra hoa
*GV nhấn mạnh: trong
đêm tối, chỉ cần có một
lóe sáng với cường độ rất
yếu đã có thể ức chế sự ra
hoa của cây ngày ngắn,
nhưng không ảnh hưởng
tới sự ra hoa của cây ngày
dài Cường độ ánh sáng
yếu như vậy cho phép
nghĩ rằng quang chu kỳ
không thể phụ thuộc trực
tiếp vào quá trình quang
hợp, chứng tỏ không phải
do diệp lục ảnh hưởng đến
sự ra hoa của CNN và
CND mà do 1 nhân tố
khác đó là phitocrôm Vậy
phitocrom có bản chất như
thế nào? Và vai trò của nó
ra sao? Chúng ta chuyển
sang mục 4 Phitocrom
*GV: yêu cầu học sinh
nghiên cứu mục I.5 SGK/
138 và cho biết:
HS: Thời kỳ tối quyết
định sự ra hoa
HS: lắng nghe
Trang 13? Phitocrom là gì?
? Có mấy dạng tồn tại?
*GV bổ sung: P660 là
dạng bất hoạt, không có
tác dụng sinh lý P730 là
dạng hoạt động, ức chế sự
ra hoa của cây ngày ngắn,
kích thích sự ra hoa của
cây ngày dài 2 dạng này
có thể chuyển đổi theo sơ
đồ sau (như trong SGK)
*GV: yêu cầu học sinh
nêu vai trò của phytocrom
*GV dẫn dắt: Trong điều
kiện quang chu kỳ thích
hợp, sự ra hoa còn phụ
thuộc vào một loại
hormone ra hoa, gọi là
Florigen Đây là hợp chất
của Giberelin và antezin
*GV: Nơi sản xuất và
vận chuyển của florigen?
HS:
+ Là sắc tố enzim có ở
chồi mầm và chóp của
lá mầm
+ Tồn tại ở 2 dạng:
P660, P730
HS: lắng nghe
HS: + Hấp thụ ánh
sáng chi phối sự ra hoa
+ Tác dụng đến các vận động cảm ứng
+ Đóng mở khí khổng
+ Kích thích hạt nảy mầm
HS: Florigen được sản
4 Phitocrom
a Đặc điểm
- Là một loại protein hấp thụ ánh sáng
- Tồn tại ở 2 dạng:
+ Dạng hấp thụ ánh sáng đỏ →
Pđ (P660)
+ Dạng hấp thụ ánh sáng đỏ xa
→Pđx(P730)
Chiếu sáng, đỏ
P660 P730 Tối, đỏ xa
b Vai trò
+ Hấp thụ ánh sáng chi phối sự
ra hoa
+ Tác dụng đến các vận động cảm ứng
+ Đóng mở khí khổng
+ Kích thích hạt nảy mầm
5.Hormone ra hoa – Florigen
a Bản chất florigen
+ Florigen là hormone kích thích sự ra hoa
+ Florigen= giberelin + antezin
Trang 14*GV bổ sung: Khi lá
nhận được quang chu kì
thích hợp thì lá hình thành
một chất gây phân hóa
mầm hoa => florigen và di
chuyển vào đỉnh sinh
trưởng của thân, lá, làm
cây ra hoa Người ta
chứng minh sự có mặt của
florigen bằng thí nghiệm
ghép cành
*GV: chiếu hình 36.1 và
mô tả thí nghiệm:
A là cây ngày dài, B là cây
ngày ngắn Người ta ghép
cành giữa 2 cây này lại
với nhau và sau đó đặt 2
cây trong điều kiện ngày
dài, kết thúc thí nghiệm thì
cả hai cây đều ra hoa
? Tại sao lại xảy ra hiện
tượng trên?
*GV: Vậy nếu vẫn giữ
nguyên thí nghiệm như
trên nhưng đặt chúng
trong điều kiện ngày ngắn
thì sẽ xảy ra hiện tượng
gì?
sinh từ lá và được vận chuyển vào đỉnh sinh trưởng của thân và cành
HS: lắng nghe
HS: Trong điều kiện
ngày dài, cây ngày dài tạo ra Florigen kích thích sự ra hoa, chất này truyền qua chỗ ghép sang cây ngày ngắn kích thích cây ngày ngắn ra hoa
b Tác động của Florigen
+ Florigen được sản sinh từ lá
và được vận chuyển vào đỉnh sinh trưởng của thân và cành để kích thích sự ra hoa
+ Có thể truyền qua chỗ ghép,
xử lý ra hoa ở một cây thì cây còn lại cũng ra hoa