ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRONG CĂN HỘ CHUNG CƯ TẠI HÀ NỘI .... • MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI - Xác định đặc điểm, văn hóa tín ngưỡng và biểu
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
-
NGUYỄN VIẾT DŨNG KHÓA: 2016-2018
TỔ CHỨC KHÔNG GIAN TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG
TỔ TIÊN TRONG CĂN HỘ CHUNG CƯ TẠI HÀ NỘI
Chuyên ngành: Kiến trúc
Mã số : 60.58.01.02
LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG
XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN
Hà Nội – 2018
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn tới Khoa sau Đại học-Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành xong luận văn của mình
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới TS Nguyễn Thị Ngọc Dung, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình làm luận văn, cùng toàn thể các thầy cô trong tiểu ban hướng dẫn đã đóng góp những ý kiến quý báu, đưa ra những phương pháp, tìm hướng đi, giúp tôi hoàn thành luận văn này
Sau cùng, tôi xin cảm ơn nhà trường, cơ quan công tác và toàn thể bạn bè đã giúp đỡ tôi tìm kiếm tài liệu, thu thập tài liệu trong suốt quá trình thực hiện luận văn
Nguyễn Viết Dũng
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và
có nguồn gốc rõ ràng
Tác giả
Nguyễn Viết Dũng
Trang 4MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục hình vẽ, sơ đồ, đồ thị
Danh mục bảng biểu
PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài………1
Mục đích nghiên cứu……… 2
Đối tượng nghiên cứu……….2
Phạm vi nghiên cứu………2
Phương pháp nghiên cứu……….……2
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài………3
PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ KHÔNG GIAN TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRONG CĂN HỘ CHUNG CƯ CAO TẦNG TẠI HÀ NỘI 4
1.1.Tổng quan về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 4
1.1.1.Nguồn gốc của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 5
1.1.2.“Quan niệm” về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 11
1.1.3.Các nghi thức thờ cúng tổ tiên 14
1.2 Thực trạng tổ chức không gian thờ cúng tổ tiên gắn với quá trình phát triển căn hộ chung cư cao tầng tại Hà Nội 22
Trang 5CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN TÍN
NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRONG CĂN HỘ CHUNG CƯ TẠI HÀ NỘI
……… 27
2.1.Cơ sở pháp lý 27
2.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn……… 27
2.2.1.Ảnh hưởng của điều kiện khí hậu tại Hà Nội……….27
2.2.2.Ảnh hưởng của điều kiện văn hóa-xã hội Hà Nội 30
2.2.3.Ảnh hưởng điều kiện kinh tế, dân cư, kỹ thuật 52
2.2.4 Yếu tổ tiện nghi và thẩm mỹ trong tổ chức không gian căn hộ nói chung và không gian thờ cúng nói riêng 55
2.3 Tổ chức không gian thờ cúng trong căn hộ chung cư tại Hà Nội và các vấn đề tồn tại 56
2.4 Phân loại các giải pháp tổ chức linh hoạt cho không gian thờ cúng 62
2.4.1 Phân loại về mặt định tính 62
2.4.2 Phân loại về mặt định lượng 68
2.5 Xu hướng phát triển 69
CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRONG CĂN HỘ CHUNG CƯ TẠI HÀ NỘI 71
3.1 Các nguyên tắc tổ chức không gian 71
3.2 Sơ đồ bố trí không gian thờ cúng gắn với mặt bằng căn hộ linh hoạt 74
3.2.1 Sơ đồ bố trí căn hộ linh hoạt cơ sở 74
3.2.2 Các dạng căn hộ và phân khu cho không gian thờ cúng 75
3.3 Các giải pháp xử lý kỹ thuật cho không gian thờ cúng 84
3.3.1 Giải pháp lựa chọn kích thước bàn thờ, tủ thờ 84
Trang 63.3.2 Giải pháp ngăn chia không gian thờ cúng 87
3.3.3 Giải pháp tổ chức hệ thống kỹ thuật 88
3.4 Các nguyên tắc thiết kế và giải pháp thiết kế sử dụng đồ đạc nội thất cho không gian thờ cúng trong căn hộ chung cư tại Hà Nội 91
3.4.1 Các nguyên tắc thiết kế trong sử dụng đồ đạc nội thất không gian thờ cúng trong căn hộ chung cư cao tầng tại Hà Nội 91
3.4.2 Các giải pháp thiêt kế trong sử dụng đồ đạc nội thất không gian thờ cúng trong căn hộ chung cư cao tầng tại Hà Nội 93
3.5 Các thiết kế thực nghiệm 100
3.5.1 Thiết kế thực nghiệm không gian thờ cúng tổ tiên căn hộ chung cư ở Home City 101
3.5.2 Thiết kế thực nghiệm không gian thờ cúng tổ tiên chung cư Hồ Tùng Mậu .103
3.5.3 Thiết kế thực nghiệm không gian thờ cúng tổ tiên chung cư Tân Hoàng Minh-Hoàng Cầu 105
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 107
Kết luận 107
Kiến nghị 108
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 7DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ
Hình 1.1 Đền thờ Quốc tổ Hùng Vương 13
Hình 1.3 Lễ Giỗ tổ Hùng Vương 16
Hình 1.4 Hình ảnh bàn thờ gia tiên 18
Hình 1.5 Hình ảnh bàn thờ khu tập thể Nguyễn Công Trứ 23
Hình 1.6 Hình ảnh bàn thờ khu tập thể Kim Liên 23
Hình 1.7 Hình ảnh bàn thờ khu tập thể Văn Chương 25
Hình 1.8 Hình ảnh bàn thờ ở chung cư Trung Hòa Nhân Chính 26
Hình 2.2 Bàn thờ bài trí mầu sắc hài hòa 32
Hình 2.3 Bàn thờ phù hợp với quan niệm dân gian 36
Hình 2.4 Tỷ lệ các tôn giáo ở Việt Nam theo điều tra chính thức
của Chính phủ năm 2011
41
Hình 2.5 Hình ảnh bàn thờ phật 46
Hình 2.6 Thờ cúng tổ tiên trong gia đình Phật giáo 47
Hình 2.7 Thờ cúng tổ tiên trong gia đình theo đạo Công giáo 50
Hình 2.9 Kết quả điều tra những phòng không cần độc lập 59
Hình 2.10 Kết quả điều tra nhu cầu kết hợp phòng khách với
không gian khác
59
Trang 8Hình 2.11 Kết quả điều tra ưu tiên về tầm nhìn cảnh quan của
các phòng trong căn hộ chung cư
60
Hình 2.12 Kết quả điều tra nhu cầu sắp xếp phòng theo hướng 60
Hình 2.13 Nhu cầu bố trí phòng thờ riêng biệt 61
Hình 2.14 Nhu cầu chọn hướng bàn thờ tổ tiên 61
Hình 2.15 Không gian tâm linh chỉ thờ thần linh 63
Hình 2.16 Sơ đồ bố trí bàn thờ thần linh và gia tiên 64 Hình 2.17 Tổ chức không gian thờ cúng thần linh và gia tiên 65
Hình 2.18 Mô hình kết hợp thờ Đạo Phật và thờ gia tiên 66
Hình 2.19 Mô hình kết hợp thờ Thiên Chúa và thờ gia tiên 67
Hình 2.20 Bộ ba bát hương trong thờ cúng 68
Hình 3.1 Trình tự sắp xếp phân khu chức năng cho không gian
thờ tính từ lối vào căn hộ
72
Hình 3.2 Sơ đồ tổ hợp không gian chức năng hình thành căn hộ
linh hoạt cơ sở
75
Hình 3.3 Sơ đồ giải pháp căn hộ linh hoạt từ 1-3 phòng ngủ 76 Hình 3.4 Sơ đồ căn hộ linh hoạt cơ sở với các không gian chức
năng
77
Hình 3.5 Bố trí không gian thờ cúng trong phòng ăn, phòng
khách, tiền phòng
78
Hình 3.6 Sơ đồ giải pháp căn hộ linh hoạt ghép 79 Hình 3.7 Sơ đồ không gian căn hộ linh hoạt vượt tầng loại 1 80 Hình 3.8 Sơ đồ không gian căn hộ linh hoạt vượt tầng loại 2 81
Trang 9Hình 3.9 Sơ đồ không gian căn hộ linh hoạt vượt tầng loại 3 81 Hình 3.10 Bố trí không gian thờ cúng thành phòng thờ riêng biệt
trong căn hộ Penthouse
83
Hình 3.11 Bố trí không gian thờ cúng kết hợp với không gian
sinh hoạt chung trong căn hộ Penthouse
83
Hình 3.12 Kích thước bàn thờ treo tường 86 Hình 3.13 Tủ thờ dạng hai tầng và dạng có ngăn kéo linh hoạt 87
Hình 3.14 Kệ thấp bên dưới có bánh xe di chuyển 87
Hình 3.15 Vách ngăn sử dụng cho không gian thờ cúng 88 Hình 3.16 Tác dụng của tấm chống ám khói bàn thờ 89
Hình 3.17 Quạt hút âm trần lắp đặt cho không gian thờ cúng 90
Hình 3.18 Giải phát lựa chọn hình dạng, kiểu dáng khu thờ 93
Hình 3.19 Lựa chọn các hoa văn, chi tiết trang trí truyền thống
cho khu vực thờ cúng tổ tiên
94
Hình 3.20 Cắt lớp cấu tạo gỗ công nghiệp làm vách ngăn bàn
thờ
95
Hình 3.21 Bảng mầu một số mẫu gỗ công nghiệp mfc 95
Hình 3.22 Bàn thờ sử dụng gỗ công nghiệp 96
Hình 3.23 Lư đồng trong thờ cúng tổ tiên 97 Hình 3.24 Một dạng liên kết được sử dụng trong gỗ công nghiệp
mfc
98
Hình 3.25 Đề xuất bố trí không gian thờ tại phòng khách 99 Hình 3.26 Đề xuất cách bố trí không gian thờ tại tiền phòng 99
Trang 10Hình 3.27 Đề xuất bố trí không gian thờ đối với căn hộ linh hoạt
ghép
100
Hình 3.28 Mặt bằng căn hộ thực nghiệm 1715V4 Home City
Trung Kính
101
Hình 3.29 Phối cảnh không gian thờ cúng ở căn hộ 1715V4
Home City Trung Kính
102
Hình 3.30 Không gian thờ cúng trong thực tế 102
Hình 3.32 Mặt bằng thực nghiệm căn hộ chung cư Hồ Tùng Mậu 103
Hình 3.33 Phối cảnh không gian thờ cúng ở căn hộ chung cư Hồ
Tùng Mậu
104
Hình 3.34 Không gian thờ cúng trong thực tế 104
Hình 3.35 Mặt bằng thực nghiệm căn hộ chung cư Tân Hoàng
Minh, Hoàng Cầu
105
Hình 3.36 Phối cảnh không gian thờ cúng căn hộ chung cư Tân
Hoàng Minh, Hoàng Cầu
105
Trang 11DANH MỤC BẢNG, BIỂU
Số hiệu bảng,
biểu
Tên bảng, biểu Trang
Bảng 2.1 Kết quả đánh giá nhu cầu các không gian chức năng
trong căn hộ
57
Trang 12PHẦN MỞ ĐẦU
• LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI
“An cư thì mới lạc nghiệp”, đó là câu nói của cha ông ta từ xưa đến nay Nhà ở
là vấn đề đầu tiên mà mỗi người đều phải nghĩ tới cho cuộc sống của mình Đó không chỉ là vấn đề của người có thu nhập cao mà còn của cả những người thu nhập thấp, không chỉ những người thành thị mà cả những người nông thôn, không chỉ là vấn đề của quá khứ hay hiện tại mà của cả tương lai sau này Quỹ đất vốn có không tăng hoặc tăng không đáng kể, trong khi dân số tăng một cách chóng mặt, điều đó làm cho nhu cầu về nhà ở ngày càng bức thiết Nhằm tiết kiệm quỹ đất ít ỏi, những ngôi nhà cao tầng được con người xây dựng, đặc biệt ở các khu đông dân cư nơi các thành phố lớn như thủ đô Hà Nội
Trên thế giới, nhà cao tầng, siêu cao tầng và nhà chọc trời đã được xây dựng rất nhiều trong đô thị các nước đã và đang phát triển Đến nay, tại nhiều thành phố, nhất là các thành phố có lịch sử phát triển nhà cao tầng lâu đời như Chicago, New York… tốc độ phát triển nhà cao tầng chậm hẳn lại, ít có xây mới mà chủ yếu là cải tạo để hoàn thiện hơn Xây dựng mới nhà cao tầng ngày nay chỉ tập trung chủ yếu ở các nước đang phát triển và chậm phát triển ở châu Á, châu Phi Việt Nam cũng là một đất nước đang phát triển mạnh nhà cao tầng Trong khoảng thời gian gần đây, loại hình nhà cao tầng được xây dựng nhiều, và ngày càng nhiều hơn Còn rất nhiều vấn đề bất cập và cấp bách trong thiết kế, xây dựng, thẩm định và quản lý chất lượng công trình nhà cao tầng ở Việt Nam Những căn hộ khi được bàn giao cho người sử dụng thì đại đa số đều phải cải tạo lại, từ vấn đề chất lượng xây dựng đến các không gian chức năng, đặc biệt là không gian tâm linh để phù hợp với văn hóa lối sống của người Việt nhằm đáp ứng được nhu cầu thờ cúng tổ tiên vốn là nét văn hóa tín ngưỡng đặc trưng của Việt Nam
Đứng trước thách thức đó, cần có một nghiên cứu khoa học để chỉ ra được những yếu tố văn hóa lối sống nào và biểu hiện của nó vào trong cách tiếp cận tổ chức không gian tín ngưỡng trong mỗi căn hộ chung cư, nhằm gắn kết được mọi
Trang 13thành viên, đẩy mạnh các giá trị truyền thống tốt đẹp, từ đó cải thiện các mối quan
hệ trong gia đình cũng như ngoài xã hội, tiến tới một môi trường đô thị phát triển hiện đại nhưng vẫn giữ được những đặc trưng riêng, phù hợp với văn hóa và truyền thống đã hình thành qua nhiều thế hệ và sát với nhu cầu sử dụng thực tế của người dân
• MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
- Xác định đặc điểm, văn hóa tín ngưỡng và biểu hiện của nó trong cách tổ chức không gian thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư
- Xác định cơ sở khoa học cho việc tổ chức không gian tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư Từ đó đưa ra các nguyên tắc tổ chức không gian thờ cúng tổ tiên một cách hợp lý và phù hợp với điều kiện thực tế ở các căn hộ chung cư cao tầng trong phạm vi Hà Nội
- Đề xuất giải pháp tổ chức không gian tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư ở Hà Nội Tùy thuộc vào từng hình thức loại hình căn hộ chung cư mà đưa ra giải pháp bố trí không gian thờ cúng tổ tiên cho phù hợp và tối ưu nhất
• ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các dạng tổ chức không gian tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong các căn hộ chung cư
• PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là các dạng không gian thờ cúng tổ tiên trong căn
hộ chung cư tại Hà Nội
• PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp thu thập tài liệu về các đặc điểm văn hóa, tín ngưỡng trong lối sống người Việt nói chung và người Hà Nội nói riêng, đặc điểm và sự phát triển của các căn hộ chung cư cao tầng
Trang 14- Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu để đưa ra những nhận định cụ thể hơn
về đặc điểm không gian thờ cúng tổ tiên tại căn hộ chung cư cao tầng ở Hà Nội Từ
đó đưa ra những giải pháp bố trí không gian thờ cúng cho phù hợp
- Khảo sát thực tiễn không gian thờ cúng tổ tiên một số căn hộ chung cư cao tầng thực tế tại Hà Nội để đưa ra phương án bố trí không gian thờ cúng ở căn hộ chung
cư tại Hà Nội một cách tối ưu và hiệu quả nhất
• Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN ĐỀ TÀI
- Nêu bật được các giá trị truyền thống cần khai thác trong việc tổ chức không gian tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư tại Hà Nội
- Đưa ra một nghiên cứu cụ thể về các yếu tố văn hóa truyền thống và biểu hiện của nó trong việc tổ chức không gian tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư
- Đề xuất những khía cạnh cần khai thác cho công tác tổ chức không gian tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư tại Hà Nội, góp phần cải thiện đời sống thể chất cũng như tinh thần của người dân
- Tổng hợp nhu cầu, các dạng không gian thờ cúng trong chung cư như một tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu, thiết kế
- Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu của đề tài, các nhà thiết kế nội thất, thiết kế công trình chung cư có thể tham khảo, nghiên cứu để bố trí không gian thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư ngay từ khâu thiết kế lập dự án
Trang 15Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui
lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội
Email: digilib.hau@gmail.com
TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN
Trang 16KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Kết luận
Kết quả nghiên cứu đề tài rút ra một số kết luận sau:
Thực trạng về tổ chức không gian thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư cao tầng tại Hà Nội cho thấy:
- Vấn đề cốt lõi đặt ra trong thiết kế mặt bằng căn hộ chung cư cao tầng nói chung và đặc biệt là không gian thờ cúng tổ tiên nói riêng là: Cần đảm bảo tính linh hoạt cũng như phù hợp với điều kiện vi khí hậu tương đối khắc nghiệt của Hà Nội
- Việc bố trí không gian thờ cúng tổ tiên trong căn hộ chung cư tại Hà Nội cần đặc biệt lưu tâm bởi không chỉ yêu cầu đáp ứng được nhu cầu lưu giữ các nét đẹp truyền thống văn hóa hướng về cội nguồn của dân tộc mà còn đảm bảo phù hợp với nhịp sống hiện đại của con người, đặc biệt đối với một đô thị lớn-thủ đô của đất nước đang trên đà phát triển mạnh mẽ như thành phố Hà Nội
- Đối với căn hộ chung cư cao tầng tại thành phố Hà Nội, việc lựa chọn bố trí không gian tâm linh trong căn hộ là vấn đề thực sự cấp thiết nhưng đôi khi chưa được quan tâm tìm hiểu và có những định hướng khoa học rõ ràng, linh hoạt
Đề xuất những nguyên tắc bố trí không gian thờ cúng tổ tiên tại căn hộ chung
cư cao tầng tại Hà Nội với các căn hộ linh hoạt
- Mô hình căn hộ linh hoạt được đề xuất chỉ rõ về cấu tạo chung căn hộ linh hoạt được phân chia thành 2 bộ phận chính là không gian ở linh hoạt (khu khô) và không gian phụ trợ tập trung (khu ướt) Đặc biệt làm rõ và quan tâm tới vấn đề bố trí không gian thờ cúng tổ tiên trong khu khô, đối với từng dạng căn hộ linh hoạt, cụ thể là:
+ Căn hộ linh hoạt mẫu từ 1-3 phòng ngủ
+ Căn hộ ghép và vượt tầng trên 3 phòng ngủ
+ Căn hộ Penthouse