HOàn thiện chính sách thuế xuất nhập khẩu trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới

Thuế là một trong những công cụ quản lý và điều tiết của nhà nước về tình hình sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hoá - dịch vụ trong nước. Ngoài ra chính sách thuế còn là một trong những công cụ để thực hiện các chiến lược kinh tế của đất nước. Trong hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế, các nước thường dùng các công cụ để quản lý như: hạn ngạch, tỷ giá, giấy phép, thuế quan. Trong đó thuế xuất nhập khẩu thường được các nước sử dụng cơ bản nhất bởi nó là cơ sở trong trao đổi buôn bán và là một nguồn thu đối với ngân sách quốc gia. Ở Việt Nam, thuế xuất nhập khẩu được ban hành thành luật vào tháng 12 năm 1987 với tên gọi là Luật thuế xuất nhập khẩu hàng mậu dịch. Sau hai lần sửa đổi vào các năm 1991 và 1993 và gần đây nhất là tại kỳ họp thứ 3 Quốc hội khoá X (tháng 4, tháng 5-1998), Luật thuế xuất nhập khẩu đã có những nội dung thay đổi cơ bản về thời hạn tính thuế, thuế xuất, về xử lý vi phạm... Tuy vậy trong quá trình thực hiện, thuế xuất nhập khẩu vẫn còn nhiều hạn chế và có những điểm chưa phù hợp với tình hình thực tế trong nước, cần phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung. Mặt khác, trong thực tiễn phát triển kinh tế của đất nước cũng như bối cảnh quốc tế mới, làm cho luật thuế xuất nhập khẩu vừa đáp ứng được nhu cầu quản lý kinh tế trong nước, vừa phù hợp với luật lệ và thông lệ quốc tế. Các yếu tố thúc đẩy hoàn thiện chính sách thuế xuất nhập khẩu là: Do nhu cầu đòi hỏi cần phải có chính sách thuế xuất nhập khẩu phù hợp để đảm bảo sự công bằng giữa các doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu; khuyến khích sản xuất và thúc đẩy xuất khẩu.

LỜI MỞ ĐẦU

Thuế là một trong những công cụ quản lý và điều tiết của nhànước về tình hình sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hoá - dịch vụtrong nước Ngoài ra chính sách thuế còn là một trong những công cụ

để thực hiện các chiến lược kinh tế của đất nước Trong hoạt động kinhdoanh thương mại quốc tế, các nước thường dùng các công cụ để quản

lý như: hạn ngạch, tỷ giá, giấy phép, thuế quan Trong đó thuế xuấtnhập khẩu thường được các nước sử dụng cơ bản nhất bởi nó là cơ sởtrong trao đổi buôn bán và là một nguồn thu đối với ngân sách quốcgia

Ở Việt Nam, thuế xuất nhập khẩu được ban hành thành luật vàotháng 12 năm 1987 với tên gọi là Luật thuế xuất nhập khẩu hàng mậudịch Sau hai lần sửa đổi vào các năm 1991 và 1993 và gần đây nhất làtại kỳ họp thứ 3 Quốc hội khoá X (tháng 4, tháng 5-1998), Luật thuếxuất nhập khẩu đã có những nội dung thay đổi cơ bản về thời hạn tínhthuế, thuế xuất, về xử lý vi phạm Tuy vậy trong quá trình thực hiện,thuế xuất nhập khẩu vẫn còn nhiều hạn chế và có những điểm chưa phùhợp với tình hình thực tế trong nước, cần phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung

Mặt khác, trong thực tiễn phát triển kinh tế của đất nước cũng nhưbối cảnh quốc tế mới, làm cho luật thuế xuất nhập khẩu vừa đáp ứngđược nhu cầu quản lý kinh tế trong nước, vừa phù hợp với luật lệ và

Sự gia nhập vào các tổ chức trong khu vực như ASEAN và sựtham gia hiệp định AFTA và gần đây nhất là việc Việt Nam ký hiệpđịnh thương mại song phương với Mỹ đang đặt ra nhiều vận hội cho sựphát triển của đất nước, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức mà chúng

ta thực sự phải nỗ lực thì mới đạt được những mục tiêu phát triển mongmuốn Thách thức trước mắt là chúng ta phải thực hiện những cắt giảmthuế quan với nhiều mặt hàng theo yêu cầu của CEPT trong chươngtrình của AFTA Chương trình này đòi hỏi ta phải có những thay đổi vềchính sách thuế xuất nhập khẩu cho phù hợp

Quá trình quốc tế hoá đang phát triển mạnh mẽ, ở khắp các châulục, các khu vực của thế giới, kéo theo sự tham gia ngày càng mạnh mẽthậm chí của các nước chậm tiến nhất Sự hoà nhập quốc tế này đòi hỏiphải có sự thống nhất ngày càng rộng rãi những luật lệ quốc tế tronghợp tác phát triển Sự hoà nhập tất yếu của Việt Nam vào hợp tác khuvực và quốc tế cũng đang đặt ra nhiệm vụ thích hợp hoá các chính sáchquản lý phát triển kinh tế, trong đó đặc biệt nhấn mạnh chính sách thuếxuất nhập khẩu, đối với các điều kiện và thông lệ chung của thế giới

Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên chúng tôi thực hiện bài viết này

với tiêu đề: “HOàn thiện chính sách thuế xuất nhập khẩu trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới”.

Mục đích của bài viết là làm sao để chính sách thuế xuất nhậpkhẩu của ta phù hợp với chính sách thuế của khu vực và thế giới Bàiviết được chia làm ba phần:

Phần một: Thuế và chính sách thuế xuất nhập khẩu ở Việt

Nam hiện nay.

Phần hai: Thực trạng và hạn chế của chính sách thuế xuất

nhập khẩu trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới.

Phần ba(phần chính): Hoàn thiện chính sách thuế xuất nhập

khẩu trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới hiện nay.

Bài viết được thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy cô giáo Dothời gian có hạn và trình độ còn hạn chế chính vì thế bài viết khôngtránh khỏi những sai sót, rất mong nhận được sự góp ý của các thày côgiáo để bài viết sau được thực hiện tốt hơn

Xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

I Thuế và chính sách thuế xuất nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay.

1 Thuế xuất nhập khẩu và tác dụng của nó.

Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu phát sinh khi có sự chuyển dịchhàng hoá qua cửa khẩu và qua khu chế xuất Đối tượng nộp thuế là tất

cả hàng hoá được phép xuất nhập khẩu qua biên giới và hàng hoá ngoàithị trường mua bán với khu chế xuất Hàng vận chuyển quá cảnh, hàngchuyển khẩu và hàng nhân đạo không thuộc diện chịu thuế

Thuế xuất nhập khẩu là một trong những biện pháp tài chính màcác nước dùng để can thiệp vào hoạt động ngoại thương Thuế xuấtnhập khẩu thực chất là một khoản thu bắt buộc điều tiết vào giá của cáchàng hoá, dịch vụ được trao đổi buôn bán giữa các quốc gia mà chủ sởhữu chúng phải nộp thuế cho nhà nước

Thuế chính là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước Thôngthường nguồn thu từ thuế chiếm từ 60 - 90% ngân sách Cho nên thuếthường trở nên là một công cụ quan trọng của chính phủ góp phần tíchcực vào việc điều chỉnh các mất cân đối lớn trong nền kinh tế; gópphần khuyến khích tăng trưởng kinh tế; khuyến khích cạnh tranh và mở

rộng các thành phần kinh tế, động viên khai thác tài nguyên lao động,nguyên nhiên vật liệu trong nước; kích thích khai thác nguồn vốn từnước ngoài; mở rộng giao lưu hàng hoá Ngoài ra, thuế còn có tácdụng góp phần bảo đảm công bằng xã hội, bình đẳng giữa các thànhphần kinh tế

Việt Nam là một trong những nước mà hệ thống thuế chưa pháttriển thì thuế xuất nhập khẩu được xem là một nguồn thu quan trọngtrong ngân sách của chính phủ Khối lượng thuế nhập khẩu chiếm tỷtrọng lớn nhất trong toàn bộ nguồn thu của nước ta, do đặc điểm là sảnxuất công nghiệp còn non yếu và tiêu thụ lại theo khuynh hướngchuộng đồ ngoại Nên tốc độ nhập khẩu luôn tăng nhanh hơn tốc độphát triển kinh tế và vì vậy thuế nhập khẩu càng trở nên quan trọng.Thuế nhập khẩu bảo hộ sản xuất trong nước, nâng đỡ các ngành côngnghiệp non trẻ trong nước, đảm bảo các cam kết với chính phủ nướcngoài, là công cụ để nhà nước thực hiện các chiến lược lớn liên quantới thương mạt quốc tế Thuế xuất nhập khẩu còn có tác dụng khuyếnkhích các doanh nghiệp tham gia tích cực vào hoạt động xuất nhậpkhẩu

2 Chính sách thuế xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện nay.

Trong những năm qua, chính sách thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩucủa Việt Nam đã từng bước được đổi mới để phù hợp với tình hình pháttriển kinh tế - xã hội và chủ trương mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại

của Nhà nước ta Nhờ đó, chính sách thuế xuất nhập khẩu đã góp phầnthúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, thực hiện chủ trương tăng nguồnthu cho ngân sách nhà nước, dần trở thành công cụ quản lý vĩ mô,khuyển khích đẩy mạnh hoạt đông xuất nhập khẩu phù hợp với chínhsách mở cửa, chính sách phát triển kinh tế đối ngoại của nước ta trongtình hình mới

Theo quy định tại Luật thuế xuất nhập khẩu được sửa đổi vào năm

1993 và gần đây tại kỳ họp thứ X (tháng 4, tháng 5/ năm 1998) thì biểuthuế xuất nhập khẩu của ta bao gồm hai loại thuế suất là thuế suất ưuđãi và thuế xuất phổ thông

Thuế suất ưu đãi được áp dụng cho hàng nhập khẩu từ các nước

có ký các điều khoản ưu đãi trong quan hệ buôn bán với Việt Nam với điều kiện phải ghi rõ từng mặt hàng, số lượng, mức thuế suất ưu đãi cụ thể.

Thuế suất thông thường được áp dụng chung cho các loại hàng hoá nói chung không phụ thuộc vào xuất xứ của hàng hoá từ nước nào, hàng hoá từ mọi nước dùng chung một mức thuế.

Để khuyến khích xuất nhập khẩu, đặc biệt đối với việc nhập khẩu hàng hoá phục vụ cho sản xuất và xuất khẩu, chính sách thuế xuất nhập khẩu còn qui định các trường hợp được miễn giảm và hoàn lại thuế.

II Thực trạng và hạn chế của chính sách thuế xuất nhập khẩu hiện nay của Việt Nam.

Trước yêu cầu của tình hình mới, đặc biệt là bố trí lại cơ cấu kinh

tế, tăng cường mở rộng hơn nữa quan hệ kinh tế đối ngoại với cácnước, đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế khu vực và thế giới, hướngmạnh về xuất khẩu thì chính sách thuế xuất nhập khẩu của nước ta đãbộc lộ những hạn chế như:

Chưa đáp ứng được yêu cầu thực hiện chiến lược hướng mạnh vềxuất khẩu; Chưa phù hợp với chiến lược phát triển nền kinh tế nhiềuthành phần; Chưa phù hợp với thông lệ và các nguyên tắc của các tổchức quốc tế mà nước ta đã và sẽ hội nhập; Trong tổ chức thực hiệnchính sách thuế xuất nhập khẩu còn nhiều bất cập

Trong những năm qua mặc dù chính sách thuế xuất nhập khẩu củaViệt Nam đã có nhiều thay đổi, tuy nhiên vẫn còn nhiều những điểmchưa hợp lý Cụ thể như sau:

1 Biểu thuế:

Việc ban hành biểu thuế xuất khẩu, nhập khẩu (xuất nhập khẩu)hiện hành là chưa phù hợp: thuế suất dàn trải quá rộng, thuế xuất nhậpkhẩu do phải gánh chịu nhiều mục tiêu bao gồm cả kinh tế, văn hoá và

xã hội, cho chính sách thuế xuất nhập khẩu nằm trong hệ thống thuế

với tính chất là một công cụ điều tiết trong tay nhà nước Do vậy, mà

cơ cấu thuế trở lên quá phức tạp, trùng lắp nhiều mức thuế qui định quáchi tiết Một vài mức thuế rất sát nhau, đặc biệt là thuế nhập khẩu như:0,5%, 1%, 2% và 3%, 5%, 6% và 7%, 10% và 11%, 15% và 16%, 38%

và 40% có thể hiện có nhiều mức thuế chi tiết như thế là do phải thựchiện nhiều mục tiêu làm kinh tế - xã hội, nhiều trường hợp thuế bảo hộđến từng doanh nghiệp sản xuất hoặc từng doanh nghiệp sản xuất trongtừng nhóm doanh nghiệp trong nước Điều này làm cho biểu thuế mấttính trung lập của nó Quá nhiều mức thuế suất làm cho cơ cấu thuếphức tạp một cách không cần thiết Thuế dàn trải là có hại - thậm chí taihại hơn mức thuế suất cao nhưng thống nhất - vì chúng có thể đưanguồn vốn vào hoạt động không có hiệu quả

Việc ban hành biểu thuế nhập khẩu hiện nay có quá nhiều mứcthuế suất dưới 5% làm cho kết quả thu vào ngân sách bị hạn chế, dồngánh nặng về yêu cầu động viên ngân sách nhà nước cho các mặt hàngkhác Biểu thuế nhập nhẩu mặc dù quy định theo khung thuế suất tạođiều kiện cho việc qui định mức thuế suất cụ thể được linh hoạt nhưnglại dẫn đến thiếu ổn định, làm cho doanh nghiệp thiếu yên tâm trongviệc đầu tư phát triển sản xuất và xuất khẩu

2 Thuế nhập khẩu bao gồm nhiều thứ thuế, cả thuế doanh thu,thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế VAT cho nên thuế suất rất cao (như rượu-bia từ 100 - 150%, ôtô từ 50% - 200% ) Tuy có thuận tiện là tập

hỗ trợ phát triển kinh tế hay hạn chế tiêu thụ đều là chỗ dựa cho hiệntượng tiêu cực Việc giảm xuất nhập khẩu tiểu ngạch đã phần nào hạnchế hiện tượng tiêu cực theo các cửa khẩu biên giới rất khó kiểm soát

4 Một vấn đề nữa là việc ban hành biểu thuế với nhiều mức thuếsuất cao, thấp còn căn cứ vào mục đích sử dụng chứ không theo tínhchất hàng hoá Vì vậy nhiều mặt hàng có cùng tính chất nhưng mụcđích sử dụng khác nhau có thuế suất nhập khẩu chênh lệch khá lớn như:

xe đua (thuế suất là 5%), xe đạp thường (70%), ôtô 4 chỗ (200%), xecứu thương (0%) Cho nên nhiều doanh nghiệp đã lợi dụng điều này

mà thực hiện hành vi gian lận thương mại, trốn thuế Thủ thuật quantrọng nhất để trốn thuế là hạ thấp giá trị hàng nhập khẩu để hạ thấp giátrị tính thuế hay hạ quy cách kê khai để hưởng mức thuế suất thấp hơn

đã trở thành phổ biến đối với hàng hoá có đơn giá lớn và thuế suất caonhư: xe hơi, rượu mạnh Điển hình như là các doanh nghiệp nhậpkhẩu xe tải nhẹ nhưng nguy trang dưới hình thức là nhập khẩu xe đông

lạnh chuyên dụng để trốn thuế từ 60% xuống còn 10% hay xe ôtô dulịch thì được lắp thêm đèn, còi thành xe cứu thương để được hoànthuế

5 Thuế chồng lên thuế được thể hiện ở việc thuế đánh trên giáCIF và thuế đánh trên phụ thu, cụ thể như sau: ví dụ khi một Cty xuấtkhẩu gạo với giá FOB (hàng giao tại cảng Việt Nam) khoảng 250USD/

MT, thì phải đóng thế suất là 1% tức là 25USD Nhưng nếu Công ty đóxuất khẩu với giá CIF (hàng đưa đến tận cảng nước người bán) thì giáhàng cộng thêm phí vận chuyển là 40USD/MT, do đó giá thành xuất là290USD/MT, với thuế suất xuất khẩu là 1% tức 29USD Như vậy nhàxuất khẩu bị thiệt 4USD chi phí vận chuyển, đơn vị Vận tải biển cũngphải đóng thuế doanh thu trên 40USD đó Và đơn vị bảo hiểm cũngđóng thuế doanh thu khi hưởng phí bảo hiểm vận chuyển qua biển dođơn vị xuất nhập khẩu đóng Như vậy một tấn gạo xuất khẩu với giáCIF thì đóng thuế là 29USD, và đơn vị vận chuyển, đơn vị bảo hiểmcũng đóng thuế nữa Trong đó, đơn vị xuất khẩu chịu thiệt thòi nhất,cho nên họ chỉ bán với giá FOB cho có lợi Nếu đơn vị xuất khẩu vớigiá FOB thì đơn vị Vận tải và Bảo hiểm Việt Nam thất thu do đó ngânsachs nhà nước cũng thất thu, chính điều này cần phải nghiên cứu sửađổi Ở Việt Nam không phải công ty nào cũng muốn xuất theo giá CIF.Một số công ty sợ rủi ro khi vận tải qua đường biển nên chỉ xuất theogiá FOB Nhưng một khi ngành bảo hiểm hoạt động mạnh, thì số Công

ty xuất khẩu theo giá CIF sẽ nhiều hơn (vì giá CIF đa số là được giáhơn giá FOB) Nếu chính sách thuế không kịp thời được sửa đổi để

khuyến khích xuất khẩu theo giá CIF, và khuyến khích ngành bảo hiểmphát triển thì nguồn thu ngân sách sẽ bị hạn chế rất nhiều

6 Quy định trong việc nộp thuế nhập khẩu nguyên liệu, phụ liệu

để sản xuất hàng xuất khẩu và hoàn trả thuế xuất khẩu cũng còn hạnchế, bất hợp lý với biểu thuế từ 30 - 45% cho những lô hàng nguyênliệu, phụ liệu để sản xuất hàng xuất khẩu, trong thời gian nộp thuế 30ngày thì cơ sở sản xuất sẽ không có đủ vốn để tạm ứng nộp thuế, vì khinguyên liệu về, cơ sở phải lo triển khai sản xuất trong thời gian vàitháng thậm chí có lô kéo dài tới nửa năm

Việc thực hiện thuế xuất nhập khẩu tiểu ngạch biên giới còn bấthợp lý Điều này được thể hiện ở chỗ: thông thường thì các mặt hàngViệt Nam xuất sang Trung Quốc là những mặt hàng khuyến khích xuấtkhẩu như than số 11, 12; chuối xanh, tiêu, điều, ớt, dừa Với số lượng

ít, kém chất lượng những mặt này khó xuất khẩu theo con đường chínhngạch, mà chỉ phù hợp với hình thức xuất khẩu tiểu ngạch Nhưng xuấtkhẩu tiểu ngạch phải chịu một mức thuế suất là 5%, cao hơn xuất khẩuchính ngạch Chính thuế nhập khẩu đánh vào hàng nguyên liệu đầuvào đã làm tăng giá cả hàng hoá sản xuất và xuất khẩu trong nước, làmgiảm khả năng cạnh tranh hàng hoá của ta trên thị trường thế giới Nhưvậy thuế suất đó là một lực cản kìm hãm xuất khẩu của các doanhnghiệp trong nước

Hiện nay, Việt Nam đã ký kết hiệp định thương mại với nhiềunước, trong đó có điều khoản dành cho nhau ưu đãi tối huệ quốc về

thuế nhập khẩu (MFN) nhưng không ghi rõ từng mặt hàng với số lượng

cụ thể Do đó, trên thực tế, Biểu thuế nhập khẩu hiện hành của ViệtNam chỉ có duy nhất một loại thuế suất áp dụng phổ cập cho tất cả cácloại hàng hoá không phân biệt nguồn gốc xuất xứ hoặc tình huống ápdụng Hơn nữa, Việt nam đã tham gia khu vực mậu dịch tự do ASEAN(AFTA), Diễn đàn kinh tế Châu Á Thái Bình Dương(APEC), và sắp tới

sẽ là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) nên trongquan hệ thương mại với các nước thành viên của các tổ chức này vàmột số nước Việt Nam có chung biên giới, Việt Nam đã, đang và sẽ cónhững thoả thuận ưu đãi riêng Như vậy qui định về thuế suất ưu đãicủa luật thuế xuất nhập khẩu hiện hành chưa cụ thể, chưa phù hợp vớithông lệ quốc tế về ưu đãi tối huệ quốc (MFN)

Đặc biệt mới ta đã ký hiệp định thương mại song phương với Mỹ,

do đó hàng hoá của ta sẽ thâm nhập dễ dàng hơn vào thị trường nước

Mỹ - một thị trường lớn, giầu và quan trọng vào bậc nhất thế giới Hơnnữa, qua hiệp định này Việt Nam cũng sẽ ký được hiệp định thươngmại với nhiều nước khác nữa Như vậy, qui định về thuế suất ưu đãicủa luật thuế xuất nhập khẩu hiện hành không còn phù hợp với tìnhhình kinh tế đối ngoại của Việt Nam hiện nay cũng như trong thời giantới Do đó cần phải hoàn thiện chính sách thuế xuất nhập khẩu của tacho phù hợp với chính sách thuế của khu vực và thế giới

III Các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thuế xuất nhập khẩu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới hiện nay.

Trong điều kiện hiện nay, việc hoàn thiện chính sách thuế xuấtnhập khẩu cần phải thực hiện theo những mục tiêu, phương hướng sau:

Chính sách thuế xuất nhập khẩu phải là công cụ thực hiện chiếnlược phát triển kinh tế hướng ngoại, hướng về xuất khẩu phục vụ sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Trở thành công cụ địnhhướng và hỗ trợ phát triển các ngành kinh tế của Việt Nam được xácđịnh là có lợi thế cạnh tranh trong thương mại khu vực và thế giới.Điều này đòi hỏi bảo hộ có chọn lọc, hợp lý chứ không tràn lan, chungchung như trước đây Chức năng hướng dẫn tiêu dùng, tăng cho ngânsách của thuế này được chuyển cho thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế VAT

để phù hợp với thé giá trị gia tăng mới ban hành và thuế tiêu thụ đặcbiệt sẽ được bổ sung trong thời gian tới

Chính sách thuế xuất nhập khẩu cần bảo hộ có điều kiện sản xuấttrong nước, nhưng không cản trở cho mở rộng buôn bán, đầu tư giữanước ta với các nước ASEAN, và sự tham gia của ta vào WTO Chínhsách thuế xuất nhập khẩu phải tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tếtham gia vào hoạt động xuất khẩu