Giun sán hiếm gặp và phòng chống giun sán

Tr×nh bµy c¸c biÖn ph¸p chÝnh trong phßng chèng giun s¸n ë ViÖt Nam... Chẩn đoán:Chẩn đoán lâm sàng: RLTH kéo dài Xét nghiệm tìm âú trùng giun l ơn trong phân là chẩn đoán xác định Ch

Giun s¸n hiÕm gÆp

vµ phßng chèng giun s¸n

ë ViÖt Nam

Môc tiªu

1. Tr×nh bµy chu kú vµ ® êng l©y

nhiÔm, chÈn ®o¸n cña giun l ¬n, giun xo¾n vµ s¸n m¸ng

2. Nªu nguyªn t¾c phßng chèng giun s¸n

ë ViÖt Nam

3. Tr×nh bµy c¸c biÖn ph¸p chÝnh trong

phßng chèng giun s¸n ë ViÖt Nam

Giun l ¬n

1 VÞ trÝ ph©n lo¹i:

Giun tãc thuéc bé Ascaroidae, hä Rhabditidae,

gièng Strongyloides, loµi Strongyloides

2 § êng l©y nhiÔm vµ chu kú sèng

3 Giun l ¬n trªn thÕ giíi

- Ch©u phi: 3-16%; - Achentina: 11%

- Brazil: 23-35%; - Trung Quèc: 2%

4 NhiÔm giun l ¬n ë ViÖt

5 T¸c h¹i cña giun l ¬n

niªm m¹c ruét, viªm loÐt

6 Chẩn đoán:

Chẩn đoán lâm sàng: RLTH kéo dài

Xét nghiệm tìm âú trùng giun l ơn trong phân là

chẩn đoán xác định

Chẩn đoán miễn dịch ELISA

8 Phòng bệnh:

 Xây dựng hố xí hợp vệ sinh và sử dụng

đúng quy cách

 Quản lý phân tốt, không phóng uế bừa bãi

 Bảo vệ da khi tiếp xúc với đất, nguồn có thể ô nhiễm ấu trùng giun l ơn

 Diệt mầm bệnh bằng điều trị đặc hiệu

Giun Xoắn

Trichinella spiralis

Nguyên nhân gây bệnh

- Bệnh giun xoắn do Trichinella gây nên

- Giun tr ởng thành ký sinh ở ruột

- Giun xoắn đơn giới, con đực dài 1,2 -

1,5mm, con cái dài 2,2 - 3mm Con cái đẻ tới

550 - 1500 ấu trùng trong 4 - 6 tuần

- ấu trùng kích th ớc 0,1mm đi vào hệ bạch

huyết và máu để tới các cơ của cơ thể vật chủ, chủ yếu là các cơ vân

Chu kú ph¸t triÓn cña giun

xo¾n

Trªn thÕ giíi

• BÖnh giun xo¾n ph©n bè réng kh¾p trªn thÕ giíi tõ ch©u ¢u, ch©u ¸, ch©u Mü,

ch©u Phi nh : Anh, §øc, Liªn X«, Hµ Lan,

Thuþ §iÓn, §an M¹ch, T©y Ban Nha,

Bungari, Rumani, Ên §é, Trung Quèc, Th¸i Lan, Lµo, Indonesia, Hawai, NhËt b¶n, New zealand, Mü, Canada, Mexico, Brazil,

uruguay, argentina, Ecuador, ChilÐ,

Angieria, Ai cËp, Senegal, Kenya, Tanzania,

Tại Việt Nam

• Năm 1970 tại một xã thuộc huyện Mù

Căng Chải, tỉnh Nghĩa Lộ (nay thuộc

tỉnh Yên Bái) có vụ dịch giun xoắn với 26

ng ời ăn thịt lợn sống d ới dạng nem đều

bị mắc bệnh, chết 4 ng ời Đó là một lợn nái 50kg, đã đẻ nhiều lứa và nuôi đ ợc 8 năm taị địa ph ơng, mỗi gam thịt chứa

879 ấu trùng giun xoắn Một con lợn khác

đ ợc nuôi 7 năm tại địa ph ơng, có 70 ấu

• Tại xã Quài Tở, Tuần Giáo, Điện Biên,

món "lạp" cũng đ ợc lấy từ một con lợn

đ ợc nuôi tại địa ph ơng và đều bị

nhiễm bệnh giun xoắn

• T¹i B¾c Yªn (S¬n La) n¨m 2008 cã 22 ng

Tác hại và triệu chứng

• ấu trùng giun xoắn ký sinh trong cơ gây co rút và nhiễm độc

• Các bệnh nhân ở Việt Nam đ ợc theo dõi cho thấy triệu chứng

đồng loạt xuất hiện sau 1-2

tuần (trung bình 10,3 ngày)

Chẩn đoán lâm sàng:

• Sau thời gian ủ bệnh 10-25 ngày, các triệu chứng xuất hiện (th ờng thành dịch với nhiều ng ời triệu chứng t ơng tự nhau):

• - Phù: th ờng phù mi mắt, có khi phù cả đầu, hay xuống chi trên hoặc toàn thân

• - Đau cơ: Rất th ờng gặp, đau khi vận động, thở,

ho, nhai, nuốt

• - Sốt: th ờng sốt tăng dần cùng với các triệu chứng trên, đôi khi sốt âm ỉ.

• - Ngoài ra có thể có sẩn ngứa hay chảy máu

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng:

• - Sinh thiÕt c¬ t×m Êu trïng soi trùc tiÕp hoÆc tiªu c¬.

• - T¨ng b¹ch cÇu ¸i toan lµ triÖu chøng quan

träng trong chÈn ®o¸n B¹ch cÇu ¸i toan th êng t¨ng 15-30%, cã khi 50-60%, thËm chÝ 90%.

• - XÐt nghiÖm ph©n t×m giun xo¾n tr ëng

§iÒu trÞ

• Cã thÓ sö dông mét trong c¸c lo¹i thuèc sau :

• - Praziquantel 75mg/kg chia 3 lÇn trong

ngµy, phèi hîp corticoid.

• - Mintezol (Thiabendazol) 25mg/kg/ngµy x 24 ngµy

• - Mebendazole 500mg x 2 lÇn/ngµy x 10

ngµy

• - Albendazole 15mg/kg/ngµy x 10 ngµy

Phßng bÖnh

• - Kh«ng nu«i lîn th¶ r«ng

ngoµi rõng, ngoµi v ên.

• - Kh«ng ¨n sèng c¸c lo¹i thÞt hoÆc ch a nÊu chÝn

S¸n m¸ng

Schistosoma

trong ® êng m¸u

• S¸n m¸ng cã 2 hÊp khÈu, kh«ng cã thùc

qu¶n vµ 2 nh¸nh ruét nèi víi nhau,

Chu kú ph¸t triÓn cña s¸n

m¸ng Schistosoma

•Trong số 19 loài sán máng thuộc giống

Schistosoma có 6 loài đ ợc xác định là

gây bệnh ở ng ời nh

•Schistosoma hematobium chủ yếu ký sinh

trong tĩnh mạch bàng quang gây tổn th

ơng ở bàng quang;

•S japonicum, S mekongi, S intercalatum

và S malayensis chủ yếu ký sinh ở tĩnh

mạch cửa và gây tổn th ơng ở hệ thống gan-mật, lách, ruột;

•S mansoni chủ yếu ký sinh và tổn th ơng

ở ruột

3 Tình hình bệnh sán

máng

• 3.1 Trên thế giới

• Bệnh sán máng l u hành ở 74 n ớc trên thế giới với

khoảng 200 triệu ng ời mắc bệnh (WHO, 1984),

• Đặc biệt các n ớc có chung đ ờng biên giới với Việt

Nam nh Trung Quốc, Lào và Cămpuchia đều có

bệnh sán máng l u hành cao

• Tại Trung Quốc l u hành sán máng S japonicum với

900.000 ng ời nhiễm, ở Lào l u hành sán máng S

mekongi với tỷ lệ nhiễm ở vùng đảo Khong là 14% (Sorumani, 1969) và ở Cămpuchia l u hành sán máng

S mekongi với tỷ lệ nhiễm ở Kratie là 11,2% (Iijima,

1968) Ngoài ra, ở Stung-Treng (Cămpuchia) và một

số vùng khác từ đảo Khong(Lào) đến

• 3.2 Tại Việt Nam

• Tuy vậy, ở Việt Nam ch a có thông báo bệnh sán máng ở ng ời, nh ng đã

Chẩn đoán

• Chẩn đoán lâm sàng

• Triệu chứng tiết niệu nổi bật đối với S

haematobium: đái máu kèm theo đái dắt,

đái buốt, có điểm xuất huyết ở bàng

quang, tăng sinh niêm mạc, màng nhầy.

• Triệu chứng tiêu hoá nổi bật đối với S

mansoni, S japonicum và S mekongi: ậm

ạch, ỉa chảy, đi lỵ, sốt nhiễm độc, gan to, lách to, loét sùi trực tràng, sa trực tràng

• Điều trị

• Điều trị đặc hiệu bằng

praziquantel 40mg/kg, liều duy nhất.

• Phòng bệnh

• Phòng bệnh bằng giáo dục

sức khoẻ, không tắm sông,

ao hồ, điều trị ca bệnh.

phßng chèng bÖnh giun s¸n ë ViÖt nam

+ BÖnh giun s¸n phæ biÕn trªn toµn

+ S¸n l¸ gan nhá l u hµnh Ýt

nhÊt 24 tØnh , cã n¬i tû lÖ

nhiÔm 40%.

+ S¸n l¸ gan lín l u hµnh trªn 47 tØnh , cã tØnh 2000 bÖnh

nh©n

+ S¸n l¸ phæi l u hµnh ë 10

tØnh , cã n¬i tû lÖ nhiÔm

+ Sán lá ruột lớn có ở ít nhất 16

tỉnh, sán lá ruột nhỏ ở ít

nhất 18 tỉnh

+ Sán dây/ấu trùng sán lợn ở ít nhất trên 50 tỉnh

+ Một số loài giun sán khác đã

đ ợc phát hiện nh giun xoắn, giun đầu gai, giun đũa chó, giun l ơn, sán nhái…

2 Tác hại của bệnh giun sán ở Việt

Nam

• - Hội chứng thiếu máu, suy giảm dinh d

ỡng do giun sán

• - Hội chứng viêm, tắc do giun sán

• - Hội chứng nhiễm độc do giun sán

• - Hội chứng thần kinh, não do giun sán

• - Hội chứng lạc chủ, lạc chỗ do giun sán

• - Các biến chứng, di chứng do giun sán

• - Phát sinh bệnh ung th do giun sán

Đối t ợng đích cần u tiên

•Trẻ em

•Nông dân, phụ nữ tuổi sinh sản

•Công nhân môi tr ờng tiếp xúc phân, rác, đất bẩn

•Công nhân ngành than

•Ng ời có tập quán ăn thức ăn sống nh gỏi cá, cua n ớng, thịt tái nem thính…

3 Cơ sở khoa học để XD KH

PCGS

• Đặc điểm sinh lý, sinh thái GS

• Đặc điểm dịch tễ học, tác hại của GS

• Các yếu tố nguy cơ: tự nhiên, xã hội,

tập quán…

• Điều kiện chuyên môn, tài chính

• Từ các yếu tố trên đ a ra lựa chọn u tiên

- Lứa tuổi có tỷ lệ nhiễm cao, tác hại lớn

- Nghề nghiệp liên quan đến nhiễm giun sán

- Dân nghèo vùng sâu, vùng xa

• Theo chuyên môn kỹ thuật:

- Đã có giải pháp kỹ thuật

- Đã có ph ơng tiện phòng chống

Sö dông tæng hîp c¸c nguån lùc vµ

5 Chiến l ợc PCGS ở Việt

Nam

•Phát triển kinh tế-xã hội

•Vệ sinh môI tr ờng

•Tuyền thông GDSK cộng đồng

•Vệ sinh an toàn thực phẩm

•Điều trị đặc hiệu

•Huy động cộng đồng tham gia

•Đẩy mạnh NCKH và trang thiết bị

•Xây dựng phác đồ điều trị

6 Biện pháp chính PCGS ở

Việt Nam

• Phát tiển kinh tế-xã hội:

- Xoá đói giảm nghèo

• VÖ sinh an toµn thùc phÈm:

- Cung cÊp thùc phÈm s¹ch

- Cung cÊp n íc s¹ch

- KiÓm so¸t giÕt mæ sóc vËt.

- Chèng m«i giíi vµ VCTG truyÒn bÖnh

- B¶o vÖ thøc ¨n khái bÞ nhiÔm bÈn (ruåi, nhÆng, gi¸n, kiÕn, bôi, …)

+ Gi¸o dôc häc ® êng

+ Th êng xuyªn, liªn tôc

+ GDTT mäi n¬i, mäi cÊp

+ Y tÕ c¬ së, GV,HS,SV lµ tuyªn

truyÒn viªn PCGS

• Thay đổi tập quán, hành

- Bảo vệ da: không đi chân đất, bảo hộ lao động

• Phát hiện bệnh

Phát hiện bệnh gồm phát hiện thụ

động và chủ động cho cá nhân và cộng đồng

- Chẩn đoán vùng

- Chẩn đoán KST: lâm sàng, xét nghiệm

- Chẩn đoán đối t ợng nguy cơ cao

đồng tham gia, tránh rủi ro

+Chọn thuốc an toàn nhất

gia

• Năm 2000-2001:

- Trong dự án WHO đã tiến hành trên 6

tỉnh, mỗi tỉnh 1 huyện với 164 tr ờng tiểu học gồm 121 xã ( 13.557 học

• Kết quả sau 1 năm, tỷ lệ nhiễm giun đ ờng ruột giảm từ 62,7% xuống còn 34,9%

• Trong đó tỷ lệ nhiễm giun đũa giảm

• ThÝ ®iÓm phßng chèng SLGN t¹i 2 x· thuéc

xuèng cßn 8,8%; tû lÖ nhiÔm s¸n l¸ phæi

gi¶m 82,4% (gi¶m tõ 5,1 xuèng cßn 0,9%)

vµ kh«ng cßn tr êng hîp nµo ¨n cua n íng sau can thiÖp.

đến tính bền vững của dự án để

quản lý ch ơng trình có hiệu quả nhất

• Báo cáo cập nhật kết quả và những

Chóc c¸c em häc giái