ỨNG DỤNG GIS MÔ TẢ CÁC HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT TRÊN CÁC LOẠI ĐẤT KHÁC NHAU TẠI XÃ THẠNH AN, HUYỆN CẦN GIỜ, TP. HỒ CHÍ MINH

Để có những hiểu biết thêm về hiện trạng sử dụng đất theo loại đất, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Ứng dụng GIS mô tả các hiện trạng sử dụng đất trên các loại đất khác nhau xã T

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

*******

CAO THỊ AN TRINH

ỨNG DỤNG GIS MÔ TẢ CÁC HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT TRÊN CÁC LOẠI ĐẤT KHÁC NHAU TẠI XÃ THẠNH AN,

HUYỆN CẦN GIỜ, TP HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG

Trang 2

HUYỆN CẦN GIỜ, TP HỒ CHÍ MINH

Ngành: Quản lý tài nguyên rừng

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: TS PHẠM TRỊNH HÙNG

Thành phố Hồ Chí Minh Tháng 7/2012

Trang 3

LỜI CÁM ƠN

Đề tài được thực hiện tốt đẹp, tôi xin chân thành cảm ơn đến:

Cha mẹ và gia đình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi có được ngày

hôm nay

Đặc biệt chân thành cảm ơn thầy Phạm Trịnh Hùng đã hướng dẫn tận tình

trong suốt qua trình làm bài để tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Ban giám hiệu trường ĐH Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh, ban chủ

nhiệm khoa Lâm Nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và nghiên cứu

Quý thầy cô trường Đại học Nông Lâm TP.HCM đã truyền đạt những kiến

thức quý báu suốt 4 năm đại học để tôi có được như ngày hôm nay

Cuối cùng xin cảm ơn tất cả những người bạn đã góp ý, giúp đỡ để tôi

hoàn thành luận văn này

Sinh viên

Trang 4

TÓM TẮT

Sử dụng đất phải có một phương pháp hợp lý, tuân theo những hoạch định ban đầu, xác định tiềm năng của từng loại đất có như vậy mới hạn chế được những tác hại xấu đến đất như: xói mòn, kết cấu tầng đất Tuy nhiên hiện nay việc đánh giá khả năng thích hợp của từng kiểu sử dụng theo loại đất vẫn chưa được quan tâm nhiều Để có những hiểu biết thêm về hiện trạng sử dụng đất theo loại đất, chúng

tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Ứng dụng GIS mô tả các hiện trạng sử dụng đất

trên các loại đất khác nhau xã Thạnh An, huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh”

Khóa luận đã ứng dụng hệ thống thông tin địa lý để đánh giá hiện trạng sử dụng đất trên toàn địa bàn xã Thạnh An theo loại đất để đưa ra những bản đồ chuyên đề hiện trạng sử dụng đất theo từng loại đất Từ đó, xuất ra được bảng thống

kế diện tích của từng hiện trạng sử dụng đất để làm cơ sở vẽ biểu đồ hiện trạng sử dụng đất để đưa ra những kết luận chung về các kiểu hiện trạng sử dụng theo một loại đất cụ thể

Sau khi có những kết luận chung nhất về các kiểu hiện trạng theo từng loại đất ta sử dụng excel để tiến hành phân tích mối quan hệ giữa từng kiểu sử dụng đất trên tất cả 10 loại đất ở xã Thạnh An đánh giá phân tích mối quan hệ của chúng Những hiện trạng sử dụng đất có hệ số tương quan càng cao thì càng có quan hệ chặt chẽ với loại đất

Tổng hợp bản đồ chuyên đề, biểu đồ hiện trạng sử dụng đất và mối quan hệ từng kiểu sử dụng đất theo các loại đất có thể kết luận rằng: rừng đước và rừng hỗn giao chịu phụ thuộc vào loại đất, các hiện trạng sử dụng đất như rừng mấm, rừng mấm bần đước, đất xây dựng, đất nuôi tôm và ruộng muối không mấy lệ thuộc vào loại đất

Trang 5

SUMMARY

Using land must be a reasonable method, following the original plans, determining the potential of each kind of lands It is the way to eliminate the adverse effects on land such as erosion, soil structure However, the evaluating of the ability to appropriate assessment of each type of land has not been noted nowaday To have true knowledge more about the current land usage, we have

reseached the project with topic: "Application of GIS to describe the current

status of land use on different soil types in Thanh An Commune, Can Gio district,

Ho Chi Minh City "

Thesis was the application of geographic information systems to assess the status of local land usage all over Thanh An commune, and make thematic maps of land use status for each type of soil,and output area statements of status of land use This is a basis for mapping out the current status of land use as well as making general conclusions about the types of status of a specific land

When obtaining the most general conclusions about the current status for each type of soil, we use excel for analyzing the relationship between each type of lands using on all 10 types of land in Thanh An as well as their relationship The current use of land with higher correlation coefficient, the more closely related to soil type

Synthesis of thematic maps, charts of land using status, relationship between every kind of using land for each type of land use , I concluded that mangrove forests and mixed forests is depended on different soil type as well as the current land using such as sprouts, seeds of forest merchantability, developing land, brining shrimp land are not very dependent on soil type

Trang 6

MỤC LỤC

Trang

TRANG TỰA i

LỜI CÁM ƠN ii

TÓM TẮT iii

SUMMARY iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu 2

1.3 Ý nghĩa khoa học của đề tài 3

1.4 Giới hạn đề tài 3

Chương 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4

2.1 Nghiên cứu về hệ thống thông tin địa lý 4

2.1.1 Tìm hiểu từ viết tắt GIS 4

2.1.2 Cấu trúc của hệ thống thông tin địa lý 5

2.1.3 Một số ứng dụng GIS trong lâm nghiệp 7

2.2 Tìm hiểu về đất ngập mặn 8

2.2.1 Phân loại đất ngập mặn 8

2.2.2 Đặc điểm chung của đất ngập mặn 10

2.3 Những nguyên cứu liên quan đến đề tài 11

2.4 Thảo luận về tổng quan nghiên cứu 12

Chương 3 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 13

3.1 Giới thiệu về địa điểm nghiên cứu 13

Trang 7

3.1.1 Vị trí địa lý 13

3.1.2 Đặc điểm địa hình khí hậu 13

3.1.2 Tài nguyên 13

3.1.2.1 Đất đai 13

3.1.2.2 Tài nguyên nước 14

3.1.2.3 Tài nguyên rừng 14

3.2 Lý do chọn địa điểm nghiên cứu 15

Chương 4 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 16

4.1 Mô tả hiện trạng sử dụng đất theo các loại đất 16

4.1.1 Ngoại nghiệp 16

4.1.2 Nội nghiệp 16

4.2 Phân tích mối tương quan giữa diện tích các loại đất theo từng kiểu sử dụng đất khác nhau của xã Thạnh An 17

Chương 5 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 19

5.1 Hiện trạng sử dụng đất ở xã Thạnh An theo các loại đất 19

5.1.1 Hiện trạng sử dụng đất ở xã Thạnh An theo loại đất D4W3MP1 19

5.1.2 Hiện trạng sử dụng đất ở xã Thạnh An theo loại đất D4W2MP1 21

5.1.3 Hiện trạng sử dụng đất xã Thạnh An theo loại đất T5W1tn 22

5.1.4 Hiện trạng sử dụng đất xã Thạnh An theo loại đất D3W5Fx 24

5.1.5 HIện trạng sử dụng đất xã Thạnh An theo loại đất D4W2MP2 26

5.1.6 Hiện trạng sử dụng đất xã Thạnh An theo loại đất D5W1Bb 28

5.1.7 Hiện trạng sử dụng đất xã Thạnh An theo loại đất D5W2MP1 29

5.2 Mối tương quan giữa diện tích các loại đất với diện tích từng hiện trạng sử dụng

Trang 8

5.2.3 Phân tích mối tương quan giữa diện tích loại đất với rừng mấm 37

5.2.4 Phân tích mối tương quan giữa diện tích loại đất với rừng mấm bần đước 38

5.2.5 Phân tích mối quan hệ giữa diện tích loại đất với ruộng muối 39

5.2.6 Phân tích mối tương quan giữa diện tích loại đất với đất nuôi tôm 39

5.2.7 Phân tích mối tương quan giữa diện tích loại đất với đất xây dựng 40

5.2.8 Thảo luận kết quả 40

Chương 6 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 42

6.1 Kết luận 42

6.2 Kiến nghị 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 5.1: Các hiện trạng sử dụng đất trên loại đất D4W3MP1 20

Bảng 5.2 : Các hiện trạng sử dụng đất trên loại đất D4W2MP1 21

Bảng 5.3: Các hiện trạng sử dụng đất trên loại đất T5W1tn 23

Bảng 5.4: Các hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D3W5Fx 25

Bảng 5.5: Các hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D4W2MP2 27

Bảng 5.6: Các hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D5W1Bb 28

Bảng 5.11: Mối tương quan giữa hệ số tương quan và hệ số dốc 40

Trang 10

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 2.1: Các loại hình hệ thống thông tin 5

Hình 2.2: Các thành phần của GIS 7

Hình 3.1: Bản đồ huyện Cần Giờ 14

Hình 4.1: Sơ đồ tổng hợp hiện trạng sử dụng đất theo từng loại đất 17

Hình 4.2: Sơ đồ phân tích mối tương quan giữ diện tích các loại đất theo từng kiểu sử dụng đất 18

Hình 5.1: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất trên loại đất D4W3MP1 19

Hình 5.2: Biểu đồ hiện trạng sử dụng đất trên loại đất D4W3MP1 20

Hình 5.3: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất trên loại đất D4W2MP1 21

Hình 5.4: Biểu đồ hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D4W2MP1 22

Hình 5.5: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất theo loại đất T5W1tn 22

Hình 5.6: Biểu đồ sử dụng đất theo loại đất T5W1tn 23

Hình 5.7: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D3W5Fx 24

Hình 5.8: Biểu đồ hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D3W5Fx 25

Hình 5.9: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D4W2MP2 26

Hình 5.11: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D5W1Bb 28

Hình 5.12: Biểu đồ hiện trạng sử dụng đất theo loại đất D5W1Bb 29

Trang 11

Hình 5.21: Mối tương quan giữa diện tích loại đất với diện tích rừng hỗn giao 36

Hình 5.23: Mối tương quan giữa diện tích loại đất với diện tích rừng mấm 37

Hình 5.24: Mối tương quan giữa diện tích loại đất với diện tích rừng mấm bần đước 38

Hình 5.25: Mối tương quan giữa diện tích loại đất với diện tích ruộng muối 39

Hình 5.26: Mối tương quan giữa diện tích loại đất với diện tích đất nuôi tôm 39

Hình 5.27: Mối tương quan giữa diện tích loại đất với diện tích đất xây dựng 40

Hình 5.28: Mối quan hệ giữa các hiện trạng sử dụng đất với hệ số tương quan 41

Trang 12

ô nhiễm môi trường…nhưng giữa lòng thành phố lại có một khu rừng ngập mặn Cần Giờ Nó không những là “lá phổi xanh” của thành phố mà còn là “ quả thận” lọc nước thải từ thượng nguồn đưa xuống trước khi đổ ra biển.(Phòng kỹ thuật rừng ngập mặn Cần Giờ, 2011)

Rừng ngập mặn Cần Giờ do đất phù sa bồi tụ, mặt đất không thật bằng phẳng, thấp dần từ bắc xuống nam Ở trung tâm hình thành lòng chảo cao từ -0,5 đến +0,5 m Ngoài ra còn có một số gò đất hoặc cồn cát rải rác cao từ 1-2 m Có thể chia đất đai ở Cần Giờ thành 5 dạng: đất ngập triều hai lần trong ngày, một lần trong ngày, vài lần trong tháng, ngập vào cuối năm và dạng đất cao rất ít ngập Từ các thế đất khác nhau nên độ ngập triều, độ mặn, phèn, tính chất lý-hóa cũng khác nhau Việc phân chia loại cây trồng cũng theo những điều kiện trên để chọn loại cây phù hợp theo nguyên tắc “đất nào thì cây nấy” Chính vì vậy mà rừng Cần Giờ có 90% là Đước, còn lại là một số cây khác như: Mấm, Sú, vẹt, bần, cóc đỏ…đó là những loài cây điển hình của vùng đất ngập mặn (theo Cát Văn Thành, 2011)

Rừng ngập mặn Cần Giờ được trồng vào năm 1978 với mục tiêu ban đầu là khôi phục nhanh vùng rừng Sác đã bị hủy diệt do chất độc hóa học Đến nay, rừng ngập mặn Cần Giờ đóng vai trò trong phòng hộ ven biển và bảo vệ môi trường cho thành phố Hồ Chí Minh Năm 2000 rừng ngập mặn Cần Giờ được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển của thế giới Tổng diện tích rừng phòng hộ Cần Giờ

Trang 13

hiện nay là 37.236,93 ha, trong đó diện tích rừng là 30.530,21 ha (18.937,46 ha rừng trồng, 11.592,75 ha rừng tự nhiên) và diện tích đất khác là 6.671 ha (phòng kỹ thuật rừng ngập mặn Cần Giờ, 2011)

GIS là một công cụ hộ trợ đắc lực cho con người trong mọi mặt của đời sống GIS ra đời sử dụng những thành tựu của khoa học máy tính (Computer science) để ứng dụng trong nhiều ngành khoa học, nhiều lĩnh vực có liên quan đến

dữ liệu không gian, từ những ngành khoa học tự nhiên đến những ngành khoa học

xã hội liên quan chủ yếu vào hoạt động của con người Có thể nói GIS đã và đang trở nên quen thuộc với nhiều người, nhiều ngành trên thế giới Ngày nay, GIS được xác lập như một ngành khoa học liên quan ( Vũ Trung Kiên, 2006)

Trong lĩnh vực lâm nghệp, GIS giúp xây dựng những bản đồ chuyền đề với

độ chính xác cao phục vụ cho công tác quản lý và bảo vệ rừng Do đó tiềm năng ứng dụng của GIS trong lĩnh vực lâm nghiệp là vô hạn GIS cho phép chúng ta thể hiện, cập nhật thông tin một cách nhanh chóng, chính xác và mang tính thẩm mỹ cao

Để tìm hiểu thêm vai trò GIS trong quản lý tài nguyên rừng đồng thời đánh giá sự phát triển của các trạng thái rừng có phụ thuộc vào loại đất hay phụ thuộc vào

các yếu tố khác chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài “ Ứng dụng GIS mô tả các

hiện trạng sử dụng đất trên các loại đất khác nhau tại xã Thạnh An, huyện Cần Giờ, tp Hồ Chí Minh.”

1.2 Mục tiêu

Để tìm hiểu và có những nhận định chung về hiện trạng các loại rừng trên vùng đất ngập mặn của xã Thạnh An đề tài thực hiện hai mục tiêu sau:

- Mô tả hiện trạng sử dụng đất ở xã Thạnh An theo các loại đất

- Phân tích mối tương quan giữa diện tích loại đất với diện tích các loại hiện trạng sử dụng đất

Trang 14

1.3 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Về mặt lý thuyết: đề tài cung cấp những hiểu biết về mối tương quan giữa các hiện trạng sử dụng đất theo loại đất ở xã Thạnh An

Về mặt thực tiễn: cung cấp cho ban quản lý rừng những thông tin cần thiết phần nào hổ trợ cho việc chọn những loài cây trồng thích hợp trên các loại đất cần quy hoạch trồng rừng

1.4 Giới hạn đề tài

Quá trình hình thành và phát triển của một hiện trạng sử dụng đất phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: loại đất, chế độ ngập triều,độ mặn, phèn, phương án quy hoạch sử dụng đất…nhưng do thời gian thực hiện khóa luận có phần hạn chế nên

đề tài chỉ tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của các loại đất khác nhau đến các hiện trạng sử dụng đất tại xã Thạnh An để tiến hành lấy số liệu làm cơ sở cho việc tính toán

Trang 15

Chương 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

2.1 Nghiên cứu về hệ thống thông tin địa lý

2.1.1 Tìm hiểu từ viết tắt GIS

Khái niệm hệ thông tin địa lý được hình thành từ ba khái niệm địa lý, thông tin và hệ thống, được viết tắt là GIS:

Khái niệm “địa lý” (Geographic) được sử dụng ở đây vì trước hết GIS liên

quan đến các đặc trưng “địa lý” hay các đặc trưng về không gian Các đặc trưng trên bản đồ là biểu diễn ảnh của các đối tượng không gian trong thế giới thực: biểu tượng màu và kiểu đường được sử dụng để thể hiện các đặc trưng không gian khác nhau trên bản đồ không gian hai chiều (2D) Khái niệm “địa lý” đề cập đến bề mặt

hai chiều, ba chiều (3D)…của trái đất Còn khái niệm “không gian” (Spatial) đề cập

đến bất kỳ cấu trúc đa chiều nào Do vậy “địa lý” là tập con của “không gian”

Khái niệm “thông tin” (Information) đề cập đến khối dữ liệu khổng lồ do

GIS quản lý Các đối tượng thế giới thực đều có tập riêng các dữ liệu chữ - số thuộc tính hay đặc tính (còn gọi là dữ liệu phi hình học, dữ liệu thống kê) và các thông tin

vị trí cần cho lưu trữ, quản lý các đặc trưng không gian

Khái niệm “hệ thống” (System) đề cập đến cách tiếp cận hệ thống của GIS

Môi trường của hệ thống GIS được chia nhỏ thành các Mođun để dễ hiểu, dễ quản

lý nhưng chúng được tích hợp thành hệ thống thống nhất, toàn vẹn Công nghệ thông tin đã trở thành quan trọng, cần thiết cho tiếp cận này và hầu hết các hệ thống thông tin đều được xây dựng trên cơ sở máy tính (Vũ Trung Kiên, 2006)

Trang 16

Hình 2.1: Các loại hình hệ thống thông tin

Từ ba khái niệm trên có thể rút ra một khái niệm chung nhất về GIS:

Hệ thống thông tin địa lý là một hệ thống cho phép thu thập, tích hợp, phân tích và hiển thị tất cả các dữ liệu có hệ quy chiếu

Hệ thống thông tin địa lý là tập hợp nhiều lớp thông tin (Layer) (Phạm Trịnh Hùng, 2010)

2.1.2 Cấu trúc của hệ thống thông tin địa lý

GIS là một hệ thống gồm các phần: phần cứng, phần mềm, cơ sở dữ liệu và con người

a Phần cứng

Bao gồm hệ thống máy tính và các thiết bị ngoại vi có khả năng thực hiện các chức năng nhập thông tin (Input), xuất thông tin (Output) và xử lý thông tin của phần mềm Hệ thống này gồm có máy chủ (server), máy khách (client), máy

Hệ thông tin phi hình học

(kế toán, QLNS…)

HỆ THÔNG TIN

Các hệ thông tin không gian khác

Hệ thông tin không gian

Hệ thống thông tin đất đai

Trang 17

quét (scanner), máy in (printer) được liên kết với nhau trong mạng LAN hay Internet

b Phần mềm

Một phần mềm của GIS thường có bốn chức năng:

- Nhập thông tin không gian và thông tin thuộc tính từ các nguồn khác nhau

- Lưu trữ, điều chỉnh, cập nhật và tổ chức các thông tin không gian và thông tin thuộc tính

- Phân tích biến đổi thông tin trong cơ sở dữ liệu nhằm giải quyết các bài toán tối ưu và mô hình mô phỏng không gian- thời gian

- Hiển thị và trình bày thông tin dưới các dạng khác nhau, với các biện pháp khác nhau

Phần mềm được phân thành ba lớp: hệ điều hành, các chương trình tiện ích đặc biệt và các chương trình ứng dụng

c Cơ sở dữ liệu

Bao gồm một cơ sở dữ liệu chứa các thông tin không gian (thông tin địa lý: cập nhật tọa độ X,Y trong hệ tọa độ phẳng hoặc địa lý) và các thông tin thuộc tính liên kết chặt chẽ với nhau và được tổ chức theo một ý đồ chuyên ngành nhất định Thời gian được mô tả như một kiểu thuộc tính đặc biệt Quan hệ được biểu diễn thông qua thông tin không gian và/hoặc thuộc tính

d Con người( chuyên gia)

Con người quản lý hệ thống và phát triển các dự án nhằm ứng dụng GIS để nghiên cứu các vấn đề thực tế

Người sử dụng gồm các chuyện gia kỹ thuật, người thiết kế và duy trì hệ

thống, người sử dụng nó để trợ giúp thực hiện những công việc hàng ngày (Nguyễn

Quốc Bình, 2007)

Trang 18

Hình 2.2: Các thành phần của GIS 2.1.3 Một số ứng dụng GIS trong lâm nghiệp

- Lê Quốc Trí (2011) chủ yếu tập trung nghiên cứu sạt lỡ đất ở 10 khu vực ở

các xã An Thới Đông, Lý Nhơn, Long Hòa, Cần Thạnh, Thạnh An- khu dữ trữ sinh quyển rừng ngập mặn Qua các giai đoạn 1953-1965, 1965-1973, 1873-1989, 1989-

2010 Qua bốn giai đoạn nhìn chung các xã chịu sạt lỡ mạnh nhất là Long Hòa, Cần Thạnh, Thạnh An và hầu như các xã đều tập trung ở gần biển nên chịu tác động mạnh của gió và sóng biển Bằng phương pháp sử dụng các ảnh kỹ thuật viễn thám Landsat, JERS-1/OPS và QuickBird cùng với sự hộ trợ của phần mềm MapInfo 6.0

để tiến hành số hóa bản đồ ở mười khu sạt lỡ qua các giai đoạn rồi chồng ghép các lớp thông tin lên để có thể tính toán ra diện tích sạt lỡ hay bồi tụ qua các năm Cần Giờ là huyện nằm ở vùng cửa sông nên tình hình sạt lỡ diễn ra rất phổ biến ở nhiều nơi trong huyện Việc ứng dụng GIS trong việc nghiên cứu vấn đề sạt lỡ ở đây là rất

có ích và cần thiết vì nó giúp cung cấp thêm thông tin về tình hình sạt lỡ trong khu vực cho các cơ quan quản lý để có biện pháp khắc phục kịp thời nhưng đề tài chỉ tập trung ở một số khu vực điển hình trong khi toàn huyện có rất nhiều địa điểm xảy

ra sạt lỡ nhưng vẫn chưa được nghiên cứu đến

GIS

Dữ liệu

Phần mềm Phần cứng

Trang 19

- Trần Duy Đắc (2009) điều tra theo tuyến để theo dõi sự phân bố của loài Trắc bắng phương pháp bố trí đồng đều trên toàn khu vực với diện tích ô tiêu chuẩn

là 2000m2, sử dụng máy định vị GPS để đánh hiện trạng, khoanh vùng phân bố Tiến hành thu thập số liệu và các tài liệu phân bố có liên quan Sử dụng phần mềm MapInfo để xây dựng các bản đồ chuyên đề về hiện trạng rừng và sự phân bố loài Trắc ở rừng đặc dụng Đăk Uy Sử dụng bản đồ hiện trạng tiến hành khoanh vẽ xác định các trạng thái rừng để làm cơ sở cho việc lập bản đồ phần bố loài Trắc ở rừng đặc dụng từ đó xác định được các hiện trạng rừng thích hợp cho loài Trắc sinh sống

và phát triển Nhưng bên cạnh đó đề tài vẫn chưa nói rõ loài sống tốt nhất là loại trạng thái rừng nào và giải thích được tại sao ở trạng thái rừng đó nó lại sinh trưởng tốt hơn ở các trạng thái rừng khác

- Cao Việt Hưng (2009) dựa trên ảnh viễn thám và số liệu từ ô điều tra tạm thời (500 m2) Nghiên cứu các chỉ tiêu tăng trưởng, sinh trưởng bình quân và tổ thành loài của các hiện trạng rừng, và tiền hành làm bản đồ hiện trạng tài nguyên rừng tại lâm trường sông Dinh Kiểm tra khoanh vẽ hiện trạng rừng trên ảnh viễn thám so sánh với thực địa Toàn khu vực có 10 kiểu hiện trạng chưa tính đến các đất khác như đất sản xuất nương rẫy, giao thông, sông suối Tính toán diện tích của các hiện trạng rừng Đề tài cung cấp nhiều thông tin về tình hình sinh trưởng bình quân,

tổ thành loài và diện tích của các trạng thái rừng nhưng do sử dụng ảnh viễn thám nếu ảnh có độ phân giải không cao và mới sắc không rõ rệt rất dễ xảy ra tình trạng nhầm lẫn trong quá trình giải đoán ảnh, dự đoán các trạng thái và rất dễ dẫn đến tình trạng khoanh vẽ không chính xác ranh giới các trạng thái rừng

2.2 Tìm hiểu về đất ngập mặn

2.2.1 Phân loại đất ngập mặn

Phân loại đất ngập mặn được chia là ba loại:

- Đất ngập mặn chưa có phèn tiềm tàng

Trang 20

Ba đơn vị phân loại đất ngập mặn ven biển này có quan hệ chặt chẽ đến sự phân bố tự nhiên của các loại rừng ngập mặn ven biển ở Việt Nam:

- Đất ngập mặn chưa xuất hiện tầng phèn tiềm tàng-tầng sinh phèn là nơi phân

bố tự nhiên của các loại rừng ngập mặn như: rừng bần chua, rừng mấm trắng và rừng mấm đen

- Đất ngập mặn phèn tiềm tàng là nơi phân bố tự nhiên của nhiều loại rừng ngập mặn như: rừng đước, rừng đước vòi, rừng vẹt, rừng dà, rừng trang

- Đất ngập mặn than bùn phèn tiềm tàng là nơi phân bố của rừng cóc (Cà Mau)

Nếu phân loại rừng ngập mặn một cách chi tiết thì có thể phân chia theo một

số đặc điểm của đất rừng ngập mặn để phục vụ cho công tác lựa chọn loại cây trồng, khoanh nuôi tái sinh tự nhiên, mức độ sinh trưởng của rừng ngập mặn và áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh thế nào…thì có thể phân chia rừng ngập mặn theo các thành phần như: thành phần cơ giới của đất, độ mặn của nước và đất ngập mặn, hàm lượng chất hữu cơ trong đất, độ sâu của tầng sinh phèn

a Thành phân cơ giới của đất ngập mặn

Có ba loại:

- Đất cát rời: không có rừng ngập mặn tự nhiên phân bố

- Đất cát dính và đất cát pha: rừng ngập mặn sinh trưởng xấu hoặc rất xấu

- Đất thịt và đất bùn-sét: rừng ngập mặn sinh trưởng trung bình đến tốt

- Nếu độ mặn lớn hơn 80 ‰ rừng ngập mặn sinh trưởng rất xấu hoặc không

có loại rừng ngập mặn nào có thể tồn tại

Trang 21

c Hàm lượng chất hữu cơ trong đất

- Đất có hàm lượng chất hữu cơ từ 2-8% rất thích hợp cho rừng ngập mặn

- Đất có hàm lượng chất hữu cơ từ 8-15% thích hợp cho rừng ngập mặn

- Đất có hàm lượng chất hữu cơ từ <2% hoặc >8% ít thích hợp

d Độ sâu của tầng sinh phèn

- Tầng sinh phèn nằm gần mặt đất (0-50cm) gây hạn chế đến sự sinh trưởng của rừng ngập mặn

Tầng sinh phèn nằm ở sâu (>50cm) ít bị hạn chế hơn

2.2.2 Đặc điểm chung của đất ngập mặn

Đất ngập mặn là nhóm đất có tuổi hình non trẻ nhất do đó trong phẩu diện đất chưa hình thành các tầng phát sinh Sự khác nhau về màu sắc thành phần cấp hạt, hàm lượng các cation kiềm trao đổi từ tầng đất mặt đến các tầng đất sâu, phụ thuộc chủ yếu vào quá trình trầm tích, bồi tụ phù sa địa hóa ở vùng phù sa ven biển, tức là quá trình địa chất có ảnh hưởng mạnh hơn các quá trình hình thành đất

Do ảnh hưởng mạnh của nước mặn và nước lợ ven biển trong quá trình ngập triều khi triều cường nên đã hình thành nên các nhóm đất mặn:

Đất mặn có hàm lượng Cl- ‰ phân chia như sau:

Trang 22

Quá trình phân giải chất hữu cơ trong đất ngập mặn diễn ra tương đối chậm , nên chất hữu cơ tích lũy trong đất mỗi ngày một nhiều hơn ở trong đất dưới rừng ngập mặn sinh trưởng tốt như rừng đước ở bán đảo Cà Mau hàng năm 8-18 tấn rơi rụng theo trọng lượng khô nên đã biến đổi đất ngập mặn thành đất ngập mặn giàu chất hữu cơ, thẩm chí có nơi trở thành đất than bùn ngập mặn phèn tiềm tàng (Đỗ Đình Sâm và ctv,2006)

2.3 Những nguyên cứu liên quan đến đề tài

Võ Tiến Phong (2009) từ số liệu đầu vào là bản đồ hiện trạng sử dụng đất trong hai giai đoạn 2000-2005 dưới sự hộ trợ của phần mềm MapInfo tiến hành tích hợp dữ liệu Qua việc tích hợp dữ liệu sẽ giúp mô tả được hiện trạng sử dụng đất tại

xã Phúc Thọ theo các giai đoạn 2000, 2005 Từ đó tìm ra sự thay đổi hiện trạng sử dụng đất trong giai đoạn 2000-2005 Về nguyên tắc đề tài đã so sánh tìm ra diện tích thay đổi của các kiểu sử dụng đất chủ yếu là đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp tăng lên đáng kể nhưng diện tích đất rừng và đất khác lại giảm đi rất nhiều

Đề tài đưa ra nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi diện tích như: mặt hàng nông sản có giá trị kinh tế cao, tăng dân số, ý thức người dân, sự quản lý chưa chặt chẽ của các cơ quan chức năng nhưng lại không đi sâu vào giải quyết vần đề một vấn đề

mà chỉ nói chung chung

Trang 23

Cao Duy Thuần (2009) lập kế hoạch sử dụng đất bằng cách thu thập số liệu thứ cấp từ ủy ban nhân dân xã Phúc Thọ, huyện Lâm Hà, điều tra thực địa, sử dụng các bộ công cụ trong phương pháp điều tra nhanh nông thôn (PRA) để phỏng vấn nông hộ, tổ chức họp nhóm nhằm tìm hiểu, đánh giá tiềm năng sử dụng đất ở địa phương Qua việc điều tra đề tài đã đưa ra được các kiểu sử dụng chính của khu vực nghiên cứu là: đất thổ cư, ao cá, đất màu, lúa nước, cà phê, đất xây dựng, đất rừng sản xuất và tỉ lệ phần trăm của từng kiểu sử dụng đất Từ quá trình phỏng vần, điều tra cũng xác định được kế hoạch sử dụng đất những năm tiếp theo của người dân trong thôn Do đề tài tiến hành dưới sự hổ trợ của bộ công cụ PRA phỏng vấn người dân nên những số liệu thu thập được vẫn mang tính chất định tính nên cần có sự đối chiếu giữa số liệu thu thập từ người dân với số liệu của ban quan lý hay từ bản đồ hiện trạng sử dụng đất của xã để có những kết luận mang tính chất định lượng và chính xác hơn

2.4 Thảo luận về tổng quan nghiên cứu

Tóm lại từ việc nghiên cứu về hệ thống thông tin địa lý, tìm hiểu sơ lược về

sự đất ngập mặn cùng những nguyên cứu liên quan đến đề tài ở hai mục trên cho thấy việc ứng dụng GIS ngày nay được áp dụng rất rộng rãi ở các lĩnh vực khác nhau trong nông-lâm-ngư nghiệp Riêng lĩnh vực lâm nghiệp thì GIS là một phần mềm hổ trợ đắc lực cho các cán bộ lâm nghiệp

Quá trình điều tra đánh giá khả năng thích hợp của các kiểu sử dụng đất theo loại đất ít phổ biến Nhiều kiểu sử dụng đất phát sinh là do nhu cầu của con người, không để ý đến sự thích hợp của loại hình sử dụng đất theo loại đất

Phối hợp GIS với đánh giá hiện trạng sử dụng đất trên các loại đất khác nhau mặc dù đã có đề tài thực hiện nhưng vẫn chưa nhiều và những đề tài thực hiện chủ yếu tập trung nghiên cứu, tìm hiểu có sự tham gia việc quy hoạch sử dụng đất mà chưa có những đề tài nghiên cứu ảnh hưởng tổng hợp các nhân ảnh hưởng đến việc

Trang 24

Chương 3 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU

3.1 Giới thiệu về địa điểm nghiên cứu

3.1.1 Vị trí địa lý

Thạnh An là xã đảo của huyện Cần Giờ cách trung tâm khoảng 8km tính theo đường chim bay và cách trung tâm thành phố khoảng 50 km Tổng diện tích tự nhiên của xã là 13.141,46 ha, chiếm 18,66% diện tích tự nhiên của hyện

Toạ độ địa lý: 10022’14’’ -10037’39’’ vĩ độ bắc; 106046’12” - 107000’50’’ kinh độ đông

Ranh giới xã được xác định như sau:

- Phía Đông giáp xã Long Sơn-tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu

- Phía Tây giáp xã Long Hòa huyện Cần Giờ

- Phía Nam giáp biển Đông (vịnh Gánh Rái cửa biển Cần Giờ)

- Phía Bắc giáp xã Phước An huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai

3.1.2 Đặc điểm địa hình khí hậu

Địa bàn xã Thạnh An có địa hình trung bình thấp, tương đối bằng phẳng và

bị chia cách bởi sông rạch

Khí hậu: nằm trong khu vực gió mùa xích đạo vùng đồng bằng Nam bộ Trong năm có một mùa mưa và một mùa nắng, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau Thời tiết khá ôn hòa, ít có các yếu tố bất thường như bão lụt, nhiệt độ quá nóng hay quá lạnh

3.1.2 Tài nguyên

3.1.2.1 Đất đai

Tổng diện tích tự nhiên của xã Thạnh An là 13.141,46 ha, trong đó: đất bãi cát ngập nước 107,5 ha chiếm 1,4% diện tích đất của xã; đất mặn, phèn ngập mặn

Trang 25

theo con nước 784,9ha chiếm 10%; đất mặn, phèn ngập mặn 6.960,1 ha chiếm 88,6% (không tính đất thổ cư, đất chuyên dùng và sông rạch)

3.1.2.2 Tài nguyên nước

Thạnh An có diện tích mặt nước khá lớn (bao gồm đầm, sông, biển) 5.357

ha, chiếm 48,53% tổng diện tích tự nhiên toàn xã nên có tiềm năng rất lớn và giúp cho xã thuận lợi trong giao thông đường thủy, khai thác đánh bắt, nuôi trồng thủy sản

3.1.2.3 Tài nguyên rừng

Thạnh An có 6.587,88 ha đất rừng phòng hộ, chiếm 50,13 % tổng diện tích của xã

(theo ban quản lý xây dựng nông thôn mới xã Thạnh An, 2011)

Trang 26

3.2 Lý do chọn địa điểm nghiên cứu

Xã Thạnh An là xã đảo duy nhất của huyện Cần Giờ Địa bàn xã có nhiều loại đất như đất bãi cát ngập nước, đất mặn, phèn ngập mặn theo con nước gắn liền với các loại đất là các hiện trạng sử dụng đất khác nhau

Tìm hiểu mối quan hệ giữa loại đất với hiện trạng sử dụng đất ở xã Thạnh

An vẫn chưa có đề tài nào thực hiện

Từ hai đặc điểm trên chúng tôi quyết định chọn xã Thạnh An là địa điểm nghiên cứu của đề tài để giúp thuận lợi trong quá trình thu thập số liệu cũng như phương tiện đi lại

Trang 27

Chương 4 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Mô tả hiện trạng sử dụng đất theo các loại đất

4.1.1 Ngoại nghiệp

Thu thập số liệu tại ban quản lý rừng phòng hộ huyện Cần Giờ:

Thu thập dữ liệu không gian: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất tỉ lệ 1/25.000, bản đồ loại đất tỉ lệ 1/25.000 của huyện Cần Giờ đã được số hóa

4.1.2 Nội nghiệp

Từ bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ đất của huyện Cần Giờ sử dụng phần mềm MapInfo tiến hành tạo các lớp bản đồ chuyên đề phục vụ cho mục tiêu của đề tài đặt ra theo các bước sau đây:

- Từ bản đồ đất của huyện dùng phép trích dữ liệu trong phân tích không gian tạo ra một lớp bản đồ các loại đất của xã Thạnh An Sau khi có bản đồ các loại đất của xã dùng phép lọc một điều kiện lọc ra từng loại đất khác nhau của xã lưu lại thành từng lớp bản đồ riêng biệt Theo bản đồ đất của xã thì toàn xã có 10 loại đất

- Sử dụng ranh giới của từng loại đất cắt theo bản đồ hiện trạng sử dụng đất bằng phương pháp trích dữ liệu để tạo ra lớp bản đồ hiện trạng sử dụng đất theo từng loại đất Sau đó Update lại cột diện tích cho lớp hiện trạng sử dụng đất rồi xuất bảng thuộc tính của lớp hiện trạng sử dụng đất theo loại đất qua Excel Dựa vào bảng thuộc tính để tính toán diện tích của từng hiện trạng sử dụng đất theo từng loại đất rồi lập thành bảng hiện trạng sử dụng đất theo từng loại đất Từ bảng số liệu tiến hành vẽ biểu đồ hiện trạng sử dụng đất theo từng loại đất

Trang 28

Hình 4.1: Sơ đồ tổng hợp hiện trạng sử dụng đất theo từng loại đất

4.2 Phân tích mối tương quan giữa diện tích các loại đất theo từng kiểu sử dụng đất khác nhau của xã Thạnh An

Từ bảng thuộc tính xuất ra từ MapInfo sử dụng Excel để tính toàn diện tích của 10 loại đất theo diện tích từng kiểu hiện trạng sử dụng đất Sau đó vẽ biểu đồ để xác định mối tương quan giữa mười loại đất theo từng kiểu hiện trạng sử dụng đất

để phân tích xem liệu kiểu hiện trạng sử dụng đất phụ thuộc vào loại đất hay do con người tác động để tạo nên kiểu sử dụng đất đó hoặc là cả hai

Dữ liệu đầu vào

Định dạng
Số trang	56
Dung lượng	1,89 MB