Nâng cao chất lượng dạy và học chương Sóng ánh sáng vật lí 12 THPT thông qua việc xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử

Lí do chọn đề tài Nghị quyết Hội nghị TW 8 Khoá XI về đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục -Đào tạo số 29 - NQ/TW khẳng định: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết Hội nghị TW 8 Khoá XI về đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục

-Đào tạo ( số 29 - NQ/TW) khẳng định: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ

sở để người học tự cập nhật kiến thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động ngoại khoá, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học".

Điều 28.2 Luật giáo dục cũng quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng tự làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học thì phương tiện dạy họcđóng vai trò quan trọng Phương tiện dạy học hiện đại ứng dụng công nghệ thôngtin ngày càng phổ biến và chiếm ưu thế

Trong chương trình Vật lí THPT, chương “Sóng ánh sáng” là một trongnhững chương có nội dung rất quan trọng và khá trừu tượng đối với học sinh Sáchgiáo khoa THPT đã được biên soạn lại với hình thức và nội dung phong phú Tuynhiên, nguồn tư liệu về hình ảnh chưa nhiều, các thí nghiệm được trình bày dướidạng tĩnh chưa thể hiện đầy đủ bản chất của hiện tượng Mặt khác, như chúng tabiết, môn Vật lí là môn khoa học thực nghiệm Mặc dù vậy, ở nhiều trường THPThiện nay thiết bị dạy học đã được trang bị khá đồng bộ và hiện đại không đủ nhưngvẫn không đủ phục vụ cho nhiều lớp học trong cùng một khoảng thời gian Để khắcphục hạn chế trên, giáo viên (GV) bộ môn thường tìm kiếm các thí nghiệm ảo, cáchình ảnh, videoclip hiện tượng… đưa vào các bài dạy nhằm tăng tính hấp dẫn, tínhtrực quan cho học sinh (HS), nhưng việc tìm kiếm tài liệu mất nhiều thời gian vàđôi khi chưa đủ đáp ứng yêu cầu sử dụng Đối với HS, ngoài việc học ở trường với

các thầy cô, các em còn tìm kiếm bài tập, tìm hiểu thêm kiến thức ở sách tham khảo

và đặc biệt ở trên mạng Internet Tuy nhiên, nhiều GV và HS vẫn còn phân vânkhông biết sử dụng như thế nào cho hợp lí và đặc biệt là nguồn tài liệu phong phútrên mạng đó đã được kiểm định chất lượng hay chưa

Với những lí do trên tôi chọn đề tài “Nâng cao chất lượng dạy và học chương Sóng ánh sáng vật lí 12 THPT thông qua việc xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử”

Đề tài thể hiện cách nhận thức của tôi về vấn đề đổi mới giáo dục, hi vọng sẽđóng góp một phần nhỏ vào việc đào tạo những con người mới năng động, tự lực,sáng tạo, yêu tổ quốc, yêu đồng bào, làm việc hiệu quả như mục tiêu của công cuộcđổi mới toàn diện giáo dục đề ra

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử hỗ trợ dạy học chương “Sóng ánh sáng”Vật lí 12 THPT nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh, góp phầnnâng cao chất lượng dạy học môn Vật lí ở trường THPT

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

- Lí luận và phương pháp dạy học Vật lí ở trường THPT

- Nội dung chương trình Vật lí 12 THPT

- Một số ứng dụng của CNTT trong dạy học vật lí

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 cơ bản THPT và sử dụng trong dạy học vật lítrên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử vào dạy học chương “Sóng ánhsáng” Vật lí 12 THPT thì sẽ kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh từ đó nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Vật lí

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc sử dụng tài liệu điện tử trongdạy học Vật lí

- Nghiên cứu chương trình Vật lí 12 THPT.

- Xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử hỗ trợ dạy học chương “Sóng ánh sáng” Vật

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết:

+ Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, chỉ thị của Bộ giáo dục và Đào tạo, Các bàibáo, tạp chí chuyên ngành về dạy học và đổi mới PPDH để nâng cao chất lượng dạyhọc ở trường THPT

+ Nghiên cứu cơ sở lí luận về PPDH Vật lí ở trường phổ thông, các luận văn và luận

án liên quan, nội dung chương trình lớp 12 cơ bản THPT

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Điều tra thăm dò ý kiến của giáo viên và học sinh về việc sử dụng tài liệu điện tửtrong dạy học

- Thực nghiệm sư phạm (TNSP):

+ Tiến hành thực nghiệm có đối chứng ở một số trường THPT

+ Đánh giá chất lượng học tập của học sinh sau khi tổ chức sử dụng tài liệu điện tử

hỗ trợ dạy học

- Phương pháp thống kê toán học:

+ Sử dụng phương pháp thống kê toán học để trình bày kết quả thực nghiệm sưphạm và kiểm định giả thuyết thống kê về sự khác nhau trong kết quả học tập củahai nhóm thực nghiệm (TN ) và đối chứng (ĐC )

7 Đóng góp của đề tài

7.1 Về lí luận

Hệ thống hoá cơ sở lí luận của việc xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử trong dạyhọc Vật lí ở trường THPT

7.2 Về ứng dụng

- Xây dựng, sưu tầm hệ thống tài liệu điện tử phục vụ dạy học chương “ Sóng ánhsáng” gồm văn bản, hình ảnh, mô phỏng, thí nghiệm ảo, video clip, ngân hàng câuhỏi trắc nghiệm khách quan, ngoại khóa…

- Biên soạn 4 giáo án và 4 BGĐT trong chương “Sóng ánh sáng” có sử dụng các tàiliệu điện tử đã xây dựng

8 Cấu trúc skkn

Skkn gồm các phần chính sau:

- Phần I: Đặt vấn đề

- Phần II: Giải quyết vấn đề

+ Cơ sở lí luận của việc xậy dựng và sử dụng tài liệu điện tử trong dạy họcVật lí ở trường THPT

+ Xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử hỗ trợ dạy học chương “Sóng ánh

sáng” Vật lí 12 THPT

+ Thực nghiệm sư phạm

- Phần III: Kết luận và đề xuất

- Phần phụ lục

PHẦN II: NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU ĐIỆN

TỬ TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Cơ sở lí luận về phương pháp dạy học theo hướng tích cực

1.1.1 Hoạt động nhận thức vật lí của học sinh

Nhận thức vật lí là nhận thức chân lí khách quan V.I.Lenin đã chỉ rõ quy luật

chung nhất của hoạt động nhận thức là: “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của nhận thức chân lí, của sự nhận thức hiện thực khách quan”.

Quá trình nhận thức vật lí không phải luôn diễn ra suôn sẻ, thuận lợi mà luôn

có những mâu thuẫn, những sự đấu tranh quyết liệt sống mái giữa những tư tưởng,những quan điểm, những phương pháp cũ và mới Nhờ thế mà các nhà khoa họcxây dựng được những khái niệm, những định luật, những mô hình, những lí thuyếtvật lí phản ánh ngày càng chính xác hơn các hiện tượng vật lí, bao quát được càngnhiều hơn các lĩnh vực khác nhau của vật lí học Bởi vậy muốn cho học sinh hoạtđộng nhận thức có hiệu quả thì cần dùng chính phương pháp nhận thức đó

Hoạt động nhận thức của HS thể hiện ở đặc điểm và điều kiện làm việc

Về kiến thức, HS luôn tự tìm cho bản thân những kiến thức mà loài người đãbiết đến và đặc biệt là những điều mà GV biết Việc HS khám phá ra những tínhchất, định luật không phải để làm phong phú thêm cho kho tàng kiến thức nhân loại

mà là cho chính bản thân mình Những kiến thức đó có thể là ở sách vở, tài liệu.Điều quan trọng là học sinh phải “tự khám phá lại” để tập làm cái công việc khámphá đó cho hoạt động thực tiễn sau này

Về thời gian, thời gian làm việc chủ yếu của HS là ở lớp, trong các tiết họcvật lí, hoặc trong các buổi ngoại khóa, thời gian học ở nhà

Về phương tiện, HS tiếp xúc với các phương tiện đơn giản Chủ yếu là cácdụng cụ trong phòng thí nghiệm hoặc các dụng cụ tự làm

1.1.2 Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh

1.1.2.1 Khái niệm tích cực hóa

Tích cực hóa là một tập hợp các hoạt động của thầy giáo và các nhà giáo dục nóichung, nhằm biến người học từ thụ động thành chủ động, từ đối tượng tiếp nhận trithức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập.

1.1.2.2 Đặc điểm của tính tích cực

Tính tích cực của HS có mặt tự phát và mặt tự giác:

Mặt tự phát của tính tích cực là những yếu tố tiềm ẩn, bẩm sinh thể hiện ởtính tò mò, hiếu kỳ, hiếu động, linh hoạt và sôi nổi trong hành vi mà ở mỗi đứa trẻđều có, tùy theo mức độ khác nhau Cần coi trọng những yếu tố tự phát này, cầnnuôi dưỡng phát triển chúng trong dạy học

Mặt tự giác của tính tích cực thể hiện chỗ tính tích cực có mục đích và đốitượng rõ rệt, do đó có hoạt động để chiếm lĩnh đối tượng đó Tính tích cực, tự giácthể hiện ở óc quan sát, tính phê phán trong tư duy, trí tò mò khoa học

1.1.2.3 Những biểu hiện và mức độ tích cực của học sinh

* Những biểu hiện tích cực của học sinh

Theo Thái Duy Tuyên, tính tích cực nhận thức biểu hiện dưới các góc độ về

mặt ý chí như sau:

+ HS tập trung chú ý cao độ vào những vấn đề của bài học

+ Có tinh thần quyết tâm kiên trì để hoàn thành nhiệm vụ học tập

+ Không nản chí trước những tình huống khó khăn

+ Có thái độ phản ứng về mặt cảm xúc

Theo M.N.Scatkin thì tính tích cực bao gồm tính tích cực bên trong và tínhtích cực bên ngoài

Tính tích cực bên trong biểu hiện:

+ Cường độ làm việc trí óc cao, huy động những hành động và thao tác tưduy như khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát, so sánh

+ Việc thể hiện mức độ sẵn sàng tâm lí, nhu cầu, nguyện vọng

+ Việc độc lập đưa ra quyết định trong những tình huống có vấn đề nêu ra,chọn con đường và phương tiện để đạt được mục đích, ở sự độc đáo trong giải quyếtvấn đề.

Tính tích cực bên ngoài biểu hiện:

+ HS rất năng động, hăng hái tham gia vào mọi hình thức của hoạt động họctập

+ HS rất tập trung để hướng đến đối tượng nhận thức Biểu hiện ở nét mặt và

cử chỉ

Thực tế, tích cực nhận thức phát sinh không chỉ duy nhất từ các nhu cầu nhậnthức mà gồm các nhu cầu đạo đức, nhu cầu sinh học Có một số trường hợp tính tíchcực bên ngoài không kèm theo tính tích cực trong tư duy

+ Tìm tòi: HS tìm kiếm trong vốn kiến thức và phương pháp của mình để tựlực giải quyết một hoặc một số vấn đề cụ thể được GV nêu ra

+ Sáng tạo: HS phát hiện vấn đề cần giải quyết hoặc tìm được cách giải mớikhác hơn, hay hơn, độc đáo hơn

1.1.2.4 Các biện pháp tổ chức hoạt động nhận thức nhằm phát huy tính tích cực của HS

* Đảm bảo cho HS có điều kiện tâm lí thuận lợi để tự lực hoạt động

Tạo mâu thuẫn, gợi động cơ, hứng thú, tìm cái mới GV có thể khen thưởng,hứa hẹn một viễn cảnh tương lai tốt đẹp, nhưng quan trọng nhất, có khả năng làmthường xuyên và có hiệu quả bền vững là sự kích thích bên trong bằng mâu thuẫnnhận thức, mâu thuẫn giữa nhiệm vụ mới phải giải quyết và khả năng hiện có của

HS còn bị hạn chế, chưa đủ còn phải cố gắng vươn lên tìm kiếm một giải pháp mới,kiến thức mới Việc thường xuyên tham gia vào giải quyết những mâu thuẫn nhậnthức này sẽ tạo ra thói quen, lòng ham thích hoạt động trí óc có chiều sâu, tự giác,tích cực.

Tạo ra môi trường sư phạm thuận lợi Học sinh lâu nay quen học thụ động, ít

tự lực suy nghĩ Cho nên trong thời gian đầu còn rụt rè, lúng túng chậm chạp và hayphạm sai lầm GV cần phải dành thời gian, động viên giúp đỡ HS mạnh dạn thamgia thảo luận và có ý kiến cho riêng mình

* Tạo điều kiện để học sinh có thể giải quyết thành công nhiệm vụ đượcgiao

GV phải đặt HS vào vị trí chủ thể hoạt động nhận thức Nếu HS thành côngtrong việc giải quyết vấn đề thì sẽ tạo cho họ sự hứng thú, tự tin giải quyết các vấn

Cho HS làm quen với các phương pháp nhận thức vật lí được sử dụng phổbiến như phương pháp thực nghiệm, phương pháp tương tự, phuơng pháp mô hình,phương pháp thí nghiệm lí tưởng Có như vậy mới khuyến khích tính tích cực, tựlực và sáng tạo của HS trong học tập

- Khởi động tư duy, gây hứng thú học tập cho học sinh HS càng hứng thú họctập bao nhiêu, thì việc tiếp thu kiến thức của các em càng chủ động tích cực bấynhiêu Vì vậy cần chú ý đến việc tạo tình huống có vấn đề Những vấn đề cần nhậnthức nên được làm bộc lộ đột ngột, bất ngờ nhằm gây ra sự xung đột tâm lí của HS

từ đó gây được sự tò mò, kích thích tính hiếu kỳ của HS

- Kích thích tính tích cực của HS qua thái độ, cách cư xử giữa GV và HS,

động viên khen thưởng kịp thời khi có thành tích học tập tốt.

- Sử dụng nhiều phương tiện dạy học, đặc biệt ở các lớp dưới, dụng cụ trựcquan có tác dụng tốt trong việc kích thích hứng thú của HS

- Luyện tập dưới nhiều hình thức khác nhau, vận dụng kiến thức vào thực tiễn,vào các tình huống mới

1.1.3 Tổ chức tình huống học tập cho học sinh

1.1.3.1 Những đặc điểm của tình huống học tập

Tình huống học tập là hoàn cảnh trong đó xuất hiện mâu thuẫn nhận thức màhọc sinh chấp nhận việc giải quyết mâu thuẫn đó như một nhiệm vụ học tập và sẵnsàng đem sức lực trí tuệ ra để giải quyết Trong học tập, mâu thuẫn nhận thức đượchiểu là mâu thuẫn giữa một bên là nhiệm vụ phải giải quyết một vấn đề với bên kia

là vốn kiến thức, kỹ năng, phương pháp không đủ để giải quyết vấn đề

Tình huống giải quyết vấn đề có những đặc điểm sau:

+ Chứa đựng vấn đề (mâu thuẫn nhận thức) mà việc đi tìm lời giải đáp chính

là đi tìm kiến thức, kỹ năng, phương pháp mới

+ Gây sự chú ý ban đầu, kích thích hứng thú, khởi động tiến trình nhận thứccủa học sinh Học sinh chấp nhận mâu thuẫn khách quan thành mâu thuẫn chủquan

+ Vấn đề cần giải quyết được phát biểu rõ ràng, gồm cả những điều kiện đãcho và mục đích cần đạt được Học sinh cảm thấy có khả năng giải quyết được vấnđề

1.1.3.2 Các kiểu tình huống học tập

Tình huống phát triển, hoàn chỉnh Học sinh đứng trước một vấn đề chỉ mớigiải quyết được một phần, một bộ phận, trong một phạm vi hẹp, cần phải tiếp tụcphát triển, hoàn chỉnh, mở rộng thêm sang những phạm vi mới, lĩnh vực mới

Tình huống lựa chọn Học sinh đứng trước một vấn đề có mang một số dấu hiệuquen thuộc có liên quan đến một số kiến thức hay một số phương pháp giải quyết đãbiết, nhưng chưa chắc chắn là có thể dùng kiến thức nào, phương pháp nào để giảiquyết vấn đề thì có hiệu quả

Tình huống bế tắc Đó là kiểu tình huống mà trước đây HS chưa được gặpmột vấn đề nào tương tự Tình huống này thường gặp khi bắt đầu nghiên cứu mộtlĩnh vực kiến thức mới.

Tình huống tại sao Trong một số trường hợp, HS quan sát thấy một hiệntượng vật lí nào đó xảy ra trái với những kiến thức mà mình đã biết hoặc chưa baogiờ gặp, không biết dựa vào đâu mà lí giải

1.1.3.3 Tổ chức tình huống học tập

Tổ chức tình huống học tập thực chất là tạo ra hoàn cảnh để HS tự ý thứcđược vấn đề cần giải quyết, có nhu cầu, hứng thú giải quyết vấn đề, biết mình phảilàm gì và làm như thế nào

Cần thiết kế mỗi bài học thành một chuỗi tình huống học tập liên tiếp, đượcsắp xếp theo một trình tự hợp lí của sự phát triển vấn đề nghiên cứu, nhằm đưa họcsinh từ chỗ chưa biết đến biết, từ biết không đầy đủ đến biết đầy đủ và nâng cao dầnnăng lực giải quyết vấn đề cho HS

Quy trình tổ chức tình huống học tập trong lớp có thể gồm các giai đoạnchính sau:

+ GV mô tả một hoàn cảnh cụ thể mà HS có thể cảm nhận được bằng kinhnghiệm thực tế, biểu diễn một thí nghiệm hoặc yêu cầu HS làm một thí nghiệm đơngiản để làm xuất hiện hiện tượng cần nghiên cứu

+ GV yêu cầu HS mô tả lại hoàn cảnh hoặc hiện tượng bằng chính lời lẽ củamình theo ngôn ngữ vật lí

+ GV yêu cầu HS dự đoán sơ bộ hiện tượng xảy ra trong hoàn cảnh đã mô tảhoặc giải thích hiện tượng quan sát được dựa trên những kiến thức và phương pháp

1.2 Tài liệu điện tử hỗ trợ dạy học Vật lí 12 THPT

1.2.1 Khái niệm tài liệu điện tử

Tài liệu điện tử (TLĐT), tiếng Anh gọi là Electronic documents documents), là một thuật ngữ mới xuất hiện trong thời đại công nghệ thông tin.Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm tài liệu điện tử

(E-Từ điển tiếng Việt của Nguyễn Kim Thân định nghĩa: “TLĐT là dữ liệu, tintức giúp cho con người tìm kiếm thông tin dựa trên máy vi tính hoặc các phươngtiện công nghệ mới”

SGK tin học 10: “TLĐT là tài liệu được biên soạn hoặc lưu trữ dưới dạng sốhoặc phi số (dạng văn bản, dữ liệu kiểu text, hình ảnh, âm thanh, đoạn phim…)”

Như vậy, TLĐT là tài liệu mà thông tin của nó được số hóa dưới dạng dữ liệu

và lưu trữ trên máy tính hoặc các thiết bị truyền thông, nhằm giúp các nhà chuyênmôn sử dụng đạt hiệu quả cao trong công tác, trong nghiên cứu khoa học, tronggiảng dạy và học tập

1.2.2 Phân loại tài liệu điện tử

TLĐT có thể được phân loại dựa vào nhiều dấu hiệu khác nhau

- Phân loại dựa trên vật mang thông tin: Gồm có TLĐT trên máy tính, trênCD-ROM, DVD, trên USB, trên e-books, trên website Thông thường, TLĐT đượclưu trên máy tính, người sử dụng cũng có thể lưu tài liệu vào USB hoặc đĩa CD để

dễ dàng quản lý Tài liệu có thể được đưa lên website để người sử dụng tham khảo,trao đổi thông tin

- Phân loại dựa vào hình thức thể hiện bằng các chương trình, phần mềm:Gồm có tài liệu bằng word, pdf, html, jpg, video clip…Ví dụ đối với TLĐT hỗ trợdạy học Vật lí, giáo án soạn trên word hoặc pdf; các hình ảnh tĩnh được lưu dướidạng đuôi jpg; thí nghiệm mô phỏng, thí nghiệm ảo, đoạn phim thể được thể hiệndưới dạng videoclip

- Phân loại dựa vào mục đích sử dụng: Gồm có tài liệu tham khảo, tài liệu tracứu, tài liệu giải trí Trong dạy học Vật lí, các tài liệu chủ yếu được sử dụng vớimục đích tham khảo hoặc tra cứu

1.2.3 Yêu cầu đối với tài liệu điện tử

Đối tượng phục vụ của TLĐT hỗ trợ dạy học là GV và HS vì vậy nội dungcủa tài liệu phải được lựa chọn và xây dựng sao cho nó có thể đáp ứng nhu cầungười sử dụng Nội dung cần chính xác, cập nhật SGK Vật lí 12 ban cơ bản, kiếnthức trình bày cô đọng, kích thích sự hứng thú và tích cực chủ động trong hoạt động

tự chiếm lĩnh tri thức của HS

1.2.4 Một số yêu cầu đối với người sử dụng tài liệu điện tử

TLĐT được trình bày thân thiện, dễ sử dụng Tuy nhiên người sử dụng cũng

có những kĩ năng tối thiểu sau:

+ Biết sử dụng các chức năng cơ bản trong bộ Mocrosoft Office (Word,Powerpoint) như soạn thảo, cắt, dán, liên kết

+ Biết xử lí các file như: tạo file, đặt tên file, lưu trữ file, tìm file, copy file + Biết cách khởi động máy tính, lắp ghép các thiết bị ngoại vi như loa, máychiếu projecter vào máy tính

Khi sử dụng giáo án hoặc BGĐT có sẵn trong TLĐT, GV cần phải chỉnh sửa

để phù hợp với đối tượng HS

1.2.5 Thuận lợi, khó khăn khi sử dụng tài liệu điện tử

Sử dụng TLĐT có sẵn ở mức độ nào còn phụ thuộc vào sự hiểu biết của một

số GV Về mặt kiến thức, mặc dù đã được chuẩn hóa, tuy nhiên nếu xét về góc độ

sư phạm thì chưa hẳn đã có giá trị cao Trong thực tế, không có một phương phápdạy học nào là toàn năng, luôn ưu việt với mọi người sử dụng và trong mọi trườnghợp Phương pháp đó có thể phù hợp với người này nhưng không thể áp dụng cho

người khác Người sử dụng dùng TLĐT có sẵn để hỗ trợ dạy học, nếu không hiểu ý

đồ của người thiết kế thì việc hỗ trợ dạy học sẽ không đạt được kết quả như mongmuốn Đây là hạn chế lớn nhất khi sử dụng TLĐT được xây dựng sẵn

Khi sử dụng BGĐT, nếu hình ảnh chiếu nhanh thì học sinh theo dõi và ghichép không kịp

Do TLĐT được cài đặt và sử dụng trên máy vi tính nên sẽ có những hạn chếkhi sử dụng máy vi tính làm phương tiện dạy học Ngoài ra còn có nhược điểm nhưkhi xảy ra lỗi máy tính, các kết nối bị hỏng thì không thể sử dụng được TLĐThoặc dữ liệu có thể bị mất nếu bị virút xâm nhập

HS khi độc lập sử dụng TLĐT để học tập, các em thường chỉ đọc nhữngthông tin mà mình thích hoặc tìm những thông tin có sẵn để giải quyết yêu cầu củaGV

1.2.6 Hình thức sử dụng tài liệu điện tử trong dạy học Vật lí THPT

TLĐT hỗ trợ dạy học chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT mà chúng tôinghiên cứu xây dựng được ghi trên một đĩa CD Nội dung của giáo án, bài giảngđiện tử, bài tập, kiến thức bổ sung… được lưu trên các file có phần mở rộng doc và.ppt nên người sử dụng có thể dễ dàng bổ sung và sửa chữa để hoàn thiện và pháttriển thêm

Khi sử dụng TLĐT, máy vi tính của bạn phải cài đặt Microsoft Office vàWindows media player, Adobe reader

1.2.7 Quy trình thiết kế bài dạy học với sự hỗ trợ của tài liệu điện tử

1.2.7.1 Xác định mục tiêu của bài dạy học

Mục tiêu dạy học là cái đích cho HS phải đạt được sau khi học, đó chính làđích cuối cùng mà thầy trò đều phải hướng tới, nó là sợi chỉ dài xuyên suốt trongviệc dẫn đường chỉ lối để làm nên thành công của tiết dạy Mục tiêu bài học chỉ đạotoàn bộ nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học Bất kì một hoạt động nàocũng cần phải đề ra mục tiêu, nhờ thế hoạt động mới được định hướng đúng, được

tổ chức phù hợp và thu được kết quả rõ ràng

Mục tiêu bài học gồm: kiến thức, kĩ năng, thái độ Ngoài các kiến thức HScần lĩnh hội, GV cần xác định rõ HS đạt được các kĩ năng gì, có thái độ như thế nàosau khi học xong bài học.

1.2.7.2 Khai thác tài liệu điện tử cho bài dạy học

Ngoài việc nắm vững nội dung của bài học, GV cần phải có cái nhìn baoquát về toàn bộ nội dung chương trình Từ đó xác định những vấn đề cần nghiêncứu kĩ, những vấn đề cần bổ sung hay giảm bớt Để là được điều đó, GV cần phảikhai thác TLĐT bằng cách đọc tài liệu để mở rộng vốn hiểu biết; sử dụng TLĐT đểtạo tình huống, gây hứng thú cho HS; sử dụng các hình ảnh, thí nghiệm mô phỏng

để kích thích tính tò mò, óc sáng tạo của HS Bên cạnh đó, GV cần phải biết kết hợp

và sử dụng thành thạo các phương tiện dạy học hiện đại như máy vi tính, máy chiếu

đa chức năng… để tạo nên sự thành công của một tiết dạy

1.2.7.3 Xác định tiến trình tổ chức các hoạt động học tập cho HS

Xác định tiến trình hoạt động dạy học tức là xác định các hoạt động của

GV và HS cũng như sự phối hợp giữa các hoạt động đó Điều quan trọng là phải xácđịnh được logic nội dung các hoạt động dạy và học Dựa vào mục tiêu, nội dungkiến thức của bài dạy, phương tiện dạy học, đối tượng HS mà GV phân chia nộidung kiến thức Mỗi hoạt động dạy học bao gồm một chuỗi các hoạt động, các thaotác cơ bản khác nhau của GV và HS để đạt mục tiêu đề ra GV phải dự kiến được sự

hỗ trợ của TLĐT ở thời điểm nào là thích hợp nhất để HS phát huy tối đa hoạt độngnhận thức của mình

1.2.7.4 Xác định các phương pháp dạy học

Bước này được đặt ra bởi trong giờ học theo định hướng đổi mới PPDH, GVphải quan tâm tới việc phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo, rèn luyện thóiquen, khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tìnhhuống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn; tác động đến tư tưởng và tìnhcảm để đem lại niềm vui, hứng thú trong học tập cho HS Trong mỗi bài, tùy vàomỗi giai đoạn mà GV có thể sử dụng một phương pháp hay kết hợp cùng lúc nhiềuPPDH để phù hợp với nhiều đối tượng HS khác nhau

GV có thể sử dụng các phương pháp sau kết hợp với sựu hỗ trợ của TLĐT:

+ Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề.

+ Phương pháp thí nghiệm biểu diễn

+ Phương pháp thực nghiệm

1.2.7.5 Soạn giáo án dạy học một bài cụ thể với sự hỗ trợ của TLĐT

Một bài giảng thành công hay không phụ thuộc rất nhiều yếu tố, trong đókhâu chuẩn bị giáo án lên lớp là khâu hết sức quan trọng Giáo án được xem như làmột bản kế hoạch dạy học của GV Tuy nhiên giáo án không thể hiện được tư tưởng,tình cảm của người dạy và người học, không thể trình bày hết được các tình huốngxảy ra trong quá trình dạy học

Kết luận chương 1

Những kết quả nghiên cứu được trình bày trong chương 1 là những đóng góp

về mặt lí luận, có thể được tóm tắt như sau:

- Nghiên cứu về cơ sở lí luận về PPDH tích cực để làm nổi bật tư tưởng đổimới PPDH hiện nay: tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS Trong dạy học theohướng đổi mới, GV đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn, tạo điều liện để HS

có thể giải quyết thành công nhiệm vụ được giao thông qua các tình huống học tập

HS phải chuyển từ vai trò của người tiếp nhận tri thức sang vai trò của người tìmkiếm tri thức, phải tích cực, tự giác giải quyết các tình huống học tập

- Xây dựng được khái niệm về TLĐT: TLĐT là tài liệu mà thông tin của nóđược số hóa dưới dạng dữ liệu và lưu trữ trên máy tính hoặc các thiết bị truyềnthông, nhằm giúp các nhà chuyên môn sử dụng tiện lợi trong công tác, trong nghiêncứu khoa học, trong giảng dạy và học tập

- Phân loại TLĐT dựa vào hình thức, mục đích sử dụng, dựa vào lí luận dạyhọc

- Yêu cầu đối với tài liệu điện tử: nội dung cần chính xác, kiến thức trình bày

cô đọng, kích thích sự hứng thú và tích cực chủ động trong hoạt động tự chiếm lĩnhtri thức của HS

- Một số yêu cầu đối với người sử dụng TLĐT như người sử dụng cần phải

có kiến thức cơ bản nhất về tin học, trong quá trình sử dụng cần phải chỉnh sửa đểphù hợp với đối tượng

- Nêu ra những thuận lợi và khó khăn khi sử dụng TLĐT.

- Các hình thức sử dụng TLĐT

- Quy trình thiết kế bài dạy với sự hỗ trợ của TLĐT được làm rõ các bước cụthể: xác định mục tiêu của bài dạy học, khai thác tài liệu điện tử cho bài dạy học,xác định tiến trình tổ chức các hoạt động học tập cho HS, xác định các phương phápdạy học, soạn giáo án dạy học một bài cụ thể với sự hỗ trợ của TLĐT

2 NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC CHƯƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12 THPT THÔNG QUA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TLĐT 2.1 Vị trí, đặc điểm, nội dung dạy học của chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT

2.1.1 Vị trí chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT

Kiến thức sách giáo khoa Vật lí 12 cơ bản gồm tám chương Chương V –

Sóng ánh sáng xếp sau chương “Dao dộng và sóng điện từ” vì nó kế thừa kiến thứccủa phần sóng cơ, sóng điện từ Xếp trước chương VII “Lượng tử ánh sáng” Từ đó

có thể kết luận: ánh sáng vừa có tính chất sóng, vừa có tính chất hạt (ánh sáng cólưỡng tính sáng hạt)

2.1.2 Đặc điểm của chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT

Bản chất của ánh sáng, các tính chất và ứng dụng của nó luôn là một đề tàihấp dẫn mà từ lâu các nhà Vật lí đã quan tâm nghiên cứu Trải qua rất nhiều cáccông trình nghiên cứu, qua rất nhiều sự thay đổi trong nhận thức thì các nhà Vật límới tìm được tiếng nói chung về bản chất ánh sáng Cho tới tận ngày nay, các vấn

đề liên quan tới ánh sáng vẫn được quan tâm nghiên cứu và những hiểu biết của conngười về ánh sáng vẫn không ngừng được hoàn thiện

Chương “Sóng ánh sáng” là một chương bao gồm các kiến thức mang tínhhiện đại Các kiến thức trong chương tương đối trừu tượng đối với HS HS khôngquan sát được quá trình truyền sóng mà chỉ dựa vào hiện tượng giao thoa ánh sáng

để nghiên cứu sóng ánh sáng Những nội dung của chương “Sóng ánh sáng” có liênquan chặt chẽ đến các kiến thức như sóng cơ, sóng điện từ….Nó cũng tạo tiền đềnghiên cứu các kiến thức khác như lượng tử ánh sáng, vật lí hạt nhân…Chính vìvậy, các nội dung kiến thức và kỹ năng mà HS nắm bắt được trong chương “Sóng

ánh sáng” đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chương trình Vật lí 12 nói riêng

và trong suốt quá trình học Vật lí phổ thông nói chung Góp phần hoàn thiện kiếnthức chung về ánh sáng

2.1.3 Các đơn vị kiến thức cơ bản

2.1.3.1 Tán sắc ánh sáng

* Nội dung kiến thức

- Mô tả được thí nghiệm về sự tán sắc ánh sáng của Niutơn và nêu được hiệntượng tán sắc ánh sáng

- Nêu được định nghĩa ánh sáng trắng và ánh sáng đơn sắc

- Giải thích được hiện tượng tán sắc sánh sáng bằng hai giả thuyết củaNiutơn

2.1.3.2 Giao thoa ánh sáng

* Nội dung kiến thức

- Mô tả được thí nghiệm về nhiễu xạ ánh sáng và thí nghiệm Yâng về giaothoa ánh sáng

- Giải thích được hiện tượng giao thoa ánh sáng và nêu được điều kiện xảy rahiện tượng giao thoa ánh sáng

- Giải thích các hiện tượng trong cuộc sống liên quan đến hiện tượng giaothoa ánh sáng.

- Vận dụng các công thức tính khoảng vân, vị trí vân sáng, vân tối để giải cácbài tập về giao thoa với ánh sáng đơn sắc

2.1.3.3 Các loại quang phổ

* Nội dung kiến thức

- Trình bày được nguyên tắc cấu tạo của máy quang phổ lăng kính và nêuđược tác dụng của từng bộ phận của máy quang phổ

- Nêu được quang phổ liên tục, quang phổ vạch phát xạ, quang phổ vạch hấpthụ là gì và đặc điểm chính của mỗi loại quang phổ này

* Nội dung kiến thức

- Nêu được bản chất, tính chất của tia hồng ngoại, tia tử ngoại, tia X…

- Thấy được sự rộng lớn của phổ sóng điện từ, do đó thấy được sự cần thiếtphải chia phổ ấy thành các miền

* Kỹ năng

- Nêu được ứng dụng của tia hồng ngoại, tia tử ngoại và tia X trong thực tế

- Có được cái nhìn khái quát về thang sóng điện từ

2.1.3.5 Thực hành đo bước sóng ánh sáng

* Nội dung kiến thức

- Xác định bước sóng ánh sáng bằng phương pháp giao thoa

2.1.4 Cấu trúc logic chương “Sóng ánh sáng”

Tán sắc ánh sáng

Nhiễu xạ ánh sángGiao thoa ánh sángCác loại quang phổ

Ánh sáng đơn sắcÁnh sáng trắng

Quang phổ liên tụcQuang phổ vạch phát xạQuang phổ vạch hấp thụ

Giao thoa với ánh sáng trắngGiao thoa với ánh đơn sắc

Sóng

ánh

sáng

Nguồn phátĐịnh nghĩa

Tính chấtỨng dụngMáy quang phổ

Tia hồng ngoạiTia tử ngoạiTia X

Bản chấtNguồn phátTính chấtỨng dụngBức xạ không nhìn thấy

2.2 Tìm hiểu thực trạng dạy học chương “ Sóng ánh sáng” ở một số trường THPT thuộc tỉnh Hà Tĩnh

+ Tình hình dạy của GV: tìm hiểu về phương pháp dạy học, biện pháp vàhiệu quả của nó khi dạy chương “ Sóng ánh sáng”

+ Tình hình học tập của HS: việc học ở lớp và ở nhà, những kiến thức màhọc sinh nắm được và những sai lầm mà HS hay gặp phải khi học chương “Sóngánh sáng”

Từ đó tìm ra nguyên nhân những khó khăn khi dạy học chương “Sóng ánhsáng”, có hướng thiết kế TLĐT hỗ trợ dạy học môn Vật lí ở trường THPT cho phùhợp

2.2.2 Đối tượng tìm hiểu

- Thực trạng trang thiết bị phòng thí nghiệm bộ môn Vật lí và phòng vi tính

- Tình hình dạy của GV và tình hình học tập của HS

+ Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, ở hầu hết các trường phổ thông đềuđược trang bị các thiết bị dạy học theo danh mục thiết bị dạy học Vật lí của Bộ giáodục và đào tạo, nhưng việc làm thí nghiệm còn rất hạn chế Đa số GV (78,3%) chỉthỉnh thoảng làm thí nghiệm (chủ yếu sử dụng trong các tiết dạy thao giảng, dự giờđánh giá, thanh tra), mức độ thường xuyên chỉ có 12,8%, còn 8,9% GV không làmthí nghiệm.

+ Trong quá trình dạy học, rất ít GV tạo điều kiện để HS bộc lộ quan điểmcủa bản thân vì sợ mất thời gian và dễ “cháy giáo án”, nếu có thì cũng chỉ đặt vấn

đề vào bài mới Cụ thể chỉ có 8,6% GV tạo điều kiện cho HS bộc lộ quan niệmriêng của mình khi học, 27,9% tổ chức các nhóm học để HS thảo luận Tuy nhiên,khi HS đưa ra quan niệm riêng của mình, nếu là quan niệm sai thì GV thường đưa

ra bằng chứng bác bỏ rồi nêu quan niệm khoa học cho HS (33,5%), nếu là quanniệm phù hợp thì GV khen ngợi, chấp nhận và hợp thức hóa kiến thức (43,96%), chỉrất ít ( 13,04%) GV đưa ra câu hỏi để thử thách quan niệm riêng của HS

+ GV chủ yếu sử dụng SGK và bảng 100%; sử dụng BGĐT, tranh ảnh, hình

vẽ có sẵn (60%) nhưng chủ yếu sử dụng để dạy trong các tiết thao giảng, thanh tra.Trong quá trình dạy học, nhiều GV đã có sự đổi mới trong phương pháp dạy học.Nhiều GV (91,6%) nhất trí cao việc sử dụng TLĐT hỗ trợ dạy học

* Về phía HS

+ Trong giờ học, HS chủ yếu ngồi nghe GV giảng, 75,14% HS thích kiểuthầy đọc, trò chép Như vậy các em không phải tư duy để lựa chọn những ý chínhcần ghi vào vở

+ 57,8% HS ngại hoạt động nhóm, ỉ lại các bạn tích cực rồi lấy kết quả của

cả nhóm làm kết quả cho mình Nhiều HS chưa tích cực, tự lực chiếm lĩnh kiếnthức Rất ít khi thấy các em phát biểu xây dựng bài, càng ít khi thấy các em đặt câuhỏi đối với GV về vấn đề đã học hay bộc lộ quan điểm riêng trước một vấn đề cầnphải lựa chọn (30,12%)

+ Sự tiếp thu kiến thức chỉ ở mức hình thức, 20% HS chưa nắm vững kháiniệm cơ bản, việc vận dụng kiến thức đã học vào giải thích các hiện tượng trongthực tiễn còn yếu 15% HS còn nhầm lẫn một số kiến thức cơ bản Đa số HS mới

chỉ tiếp thu kiến thức ở lớp và trong sách giáo khoa, chưa có sự tìm tòi kiến thức ởtrên mạng internet, các tài liệu tham khảo và đặc biệt là tài liệu điện tử.

+ Qua điều tra, chúng tôi được biết hơn 90% HS rất hào hứng với những tiếthọc mà GV sử dụng BGĐT kết hợp với máy chiếu đa phương tiện Trong bài giảng,

GV có sử dụng các hình ảnh, video clip hay thí nghiệm mô phỏng

2.2.4.2 Những khó khăn, sai lầm mà học sinh gặp phải khi học chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT

HS cảm thấy khó khăn khi tiếp cận các kiến thức của chương vì các kiếnthức của chương đề mang tính trừu tượng cao

* Đối với bài “Tán sắc ánh sáng”

+ Một số HS còn cho rằng lăng kính có dạng hình tam giác (như vẫn thường

vẽ ) chứ không phải có dạng hình lăng trụ đáy tam giác

+ HS thường nhầm lẫn về mối quan hệ giữa bước sóng và chiết suất của môi

trường HS không nắm vững là chiết suất của môi trường sẽ lớn nếu tần số ánh sánglớn hay nhỏ

+ HS không nhớ được khi ánh sáng truyền đi thì tần số hay bước sóng sẽkhông thay đổi khi đi qua các môi trường trong suốt khác nhau

* Bài “Giao thoa ánh sáng”:

+ Nhiều HS lúng túng trong việc chấp nhận ánh sáng có tính chất sóng đểgiải thích hiện tượng giao thoa ánh sáng

+ HS thường nhầm giữa khoảng vân và bước sóng Ví dụ: điều kiện để cóvân sáng là d1 – d2 = ki trong khi điều kiện đúng phải là d1 – d2 = k

* Bài “Các loại quang phổ”:

+ Nhiều HS gặp khó khăn khi GV yêu cầu lựa chọn một dụng cụ quang học

có một số công dụng nào đó

+ Thường nhầm giữa các loại quang phổ: điều kiện, tính chất và ứng dụng

2.2.5 Phân tích nguyên nhân thực trạng

Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy rằng: Các trường THPT đề có cơ sở vậtchất tương đối đầy đủ, có truyền thống dạy học tốt Đội ngũ GV có nhiều năm kinhnghiệm giảng dạy

Tuy nhiên hệ thống phòng thí nghiệm còn rất nghèo nàn, ít ỏi Dụng cụ thínghiệm, các thiết bị khác của nhiều môn xếp chung vào một kho vì thiếu phòng Sốlượng thiết bị phục vụ cho dạy học còn ít, không đủ phục vụ cho nhiều lớp họctrong cùng một khoảng thời gian Ví dụ trong bài “Tán sắc ánh sáng” và “Giao thoaánh sáng”, theo yêu cầu của bài học phải có thí nghiệm thì bài giảng mới có tínhthuyết phục, HS sẽ tiếp thu một cách nhẹ nhàng, tự nhiên và thú vị, nếu không sẽlàm mất đi tính trực quan của hiện tượng, học sinh sẽ phải công nhận và cảm thấy bị

áp đặt, gây tâm lí không thoải mái Hay trong bài “Các loại quang phổ”, SGK chỉtrình bày nguyên tắc cấu tạo của máy quang phổ, không đưa ra hình ảnh Nếu trongphòng thí nghiệm không có máy quang phổ hoặc GV không chiếu cho HS xem hìnhảnh về máy quang phổ thì sau bài học, các em chỉ biết về mô hình máy quang phổ

và thậm chí có khi gặp máy quang phổ trong thực tế thì các em cũng không nhận ra.Học sinh thường nhầm lẫn các loại quang phổ vì trong sách giáo khoa không đưa rahình ảnh các loại quang phổ, nếu GV không chiếu cho HS xem hình ảnh quang phổmột số chất thì HS cũng không thể hình dung ra Cái đó đã làm giảm chức năngthực tiễn của bài học

Các trường học đều có phòng máy vi tính nhưng chủ yếu dùng để dạy môntin học Mặc dầu hầu hết các GV đều nhận thức được việc sử dụng TLĐT hỗ trợ dạyhọc sẽ làm tăng hiệu quả dạy học Tuy nhiên điều này chỉ thường được áp dụngtrong các tiết dạy mẫu hoặc dạy thao giảng Nguyên nhân của thực trạng này là donhiều trường chưa có phòng học đa chức năng, việc chuẩn bị máy vi tính, máychiếu…ngay tại phòng học rất mất thời gian Hơn nữa khả năng tin học của nhiều

GV còn hạn chế, GV thường ngại vào mạng tìm kiếm thông tin, hình ảnh, thínghiệm ảo

Nội dung thi tốt nghiệp, thi vào đại học, cao đẳng… vẫn nặng về lí thuyết vàbài tập Ở lớp, GV chủ yếu quan tâm đến vấn đề làm thế nào để truyền tải đầy đủkiến thức SGK cho HS Việc tổ chức thảo luận nhóm sẽ mất nhiều thời gian trênlớp, ảnh hưởng tiến độ bài giảng Cho nên HS thường tiếp thu kiến thức một cáchthụ động mà không tìm hiểu kỹ bản chất của vấn đề dẫn đến hiểu không sâu, hay

nhầm lẫn, ít chịu tự lực suy nghĩ, tự chiếm lĩnh tri thức, không bộc lộ rõ quan điểmcủa mình khi gặp những vấn đề mới không theo khuôn mẫu, HS hay mắc sai lầm

Thực trạng HS ít tìm hiểu kiến thức ở trên mạng Internet, trên các tài liệuđiện tử để làm thêm bài tập hay để giải thích hiện tượng trong thực tế Nguyên nhândẫn đến thực trạng này là do các em chỉ sử dụng máy vi tính như là công cụ soạnthảo, để giải các bài toán pascal mang nặng tư duy tin học, hoặc chỉ để nghe nhạc,chơi điện tử…

Để giải quyết được thực trạng dạy và học hiện nay là một việc làm rất cầnthiết và cấp bách nhưng không thể thực hiện được trong ngày một ngày hai Nó đòihỏi ngành giáo dục và bản thân mỗi GV và HS cần phải nỗ lực đổi mới phươngpháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Cá nhân tôi là một GV, tôi đã xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử hỗ trợ dạyhọc chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT nhằm góp một phần nhỏ vào việckhắc phục tình trạng dạy và học hiện nay ở nước ta

2.3 Xây dựng tài liệu điện tử chương “ Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT

2.3.1 Nguyên tắc xây dựng

Việc xây dựng TLĐT phải đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc sau:

* Về mặt khoa học: TLĐT phải thể hiện tính chính xác về nội dung khoa học.Các nội dung trong TLĐT phải phù hợp với chương trình đào tạo, kiến thức và khảnăng tiếp thu của HS

* Về mặt sư phạm: khai thác triệt để khả năng hỗ trợ, truyền tải thông tin đadạng, trực quan hóa các hiện tượng vật lí nhằm phát huy tính tích cực, khẳ năng tựhọc tự sáng tạo của HS Giúp HS khắc sâu kiến thức, biết vận dụng kiến thức vàothực tiễn

* Đảm bảo tính đặc thù của bộ môn: bộ môn vật lí có những đặc thù riêng sovới các môn học khác nên khi xây dựng quy trình sử dụng, GV cần các định đượckiến thức, kĩ năng, thời gian dạy học cho từng bài, từng mục

* Về mặt kĩ thuật: TLĐT phải có giao diện thân thiện, cấu trúc rõ ràng, cáctài liệu phải được sắp xếp hợp lý

* Về lí luận dạy học: TLĐT hỗ trợ dạy học phải hiện thực hóa các chức năng

lí luận dạy học, thực hiện đầy đủ các giai đoạn của quá trình dạy học, từ khâu đềxuất vấn đề nghiên cứu, hình thành tri thức mới, củng cố, ôn tập, hệ thống hóa kiếnthức, kiểm tra và đánh giá kiến thức của HS

2.3.2 Nội dung tài liệu điện tử chương “ Sóng ánh sáng”

TLĐT hỗ trợ dạy học chương “ Sóng ánh sáng” được thiết kế trên đĩa CĐgồm các thư mục sau:

Chúng tôi sử dụng phần mềm Microsoft Word để thiết kế 4 giáo án để dạycác bài: Tán sắc ánh sáng; Các loại quang phổ; Tia hồng ngoại, tia tử ngoại; Tia X

- Các giáo án được soạn có đầy đủ các mục như mục tiêu tiết dạy, chuẩn bị, tiếntrình dạy và học, phân chia tiết học theo các hoạt động cụ thể, xác định hình thứccủng cố là vận dụng kiến thức HS vừa học để làm một số bài tập trắc nghiệm hoặcbài tập đơn giản

- Trong giáo án có đưa vào các hình ảnh tăng tính trực quan

- Giáo án soạn theo phương pháp mới để tăng tích tích cực, chủ động sáng tạo cho học sinh nhằm đáp ứng tình hình mới

Hình 2.2 Các file trong thư mục Giáo án 2.3.2.2 Bài giảng điện tử

Chúng tôi lựa chọn và sử dụng phần mềm PowerPoint để soạn thảo các bàigiảng điện tử Nội dung của bài giảng bao gồm tranh ảnh, hình vẽ, video clip, thínghiệm mô phỏng, các bảng biểu, câu hỏi được thể hiện trên các slide, các slide sẽlần lượt xuất hiện theo tiến trình giảng dạy nhờ vào một vài thao tác đơn giản (gõphím kí tự trắng – Space Bar hay ấn phím trái của chuột – Click Mouse)

Trong TLĐT hỗ trợ dạy học chương “Sóng ánh sáng” gồm 4 bài giảng điệntử:

Hình 2.3 Các bài giảng điện tử hỗ trợ dạy học 2.3.2.3 Ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm

Ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm là một trong các thư mục của TLĐT, nó làkết quả số hóa các tài liệu trong sách giáo khoa, sách bài tập và các sách tham khảo.Bài tập trắc nghiệm được phân theo dạng, có đáp án, trong mỗi dạng có từ mức độ

cơ bản đến nâng cao để phù hợp với năng lực của HS Trong quá trình làm bài tập,

HS có thể xem lại kiến thức và các công thức cần nhớ khi làm bài tập