SỨC MẠNH CỦA XƯƠNG Vai trò thiết yếu tạo xương chu chuyển xương - PGS.TS NGUYỄN THỊ NGỌC LAN

Định nghĩa loãng xương 2001LOÃNG XƯƠNG: GIẢM “SỨC MẠNH CỦA XƯƠNG” - Chất lượng của xương - CHU CHUYỂN XƯƠNG Bone turnover - ĐỘ KHOÁNG HOÁ - TỔN THƯƠNG TÍCH LUỸ DAMAGE ACCUMULATION - TÍN

SỨC MẠNH CỦA XƯƠNG

Vai trò thiết yếu của tạo xương

và chu chuyển xương

PGS.TS NGUYỄN THỊ NGỌC LAN

Trưởng khoa Cơ Xương Khớp -Bệnh viện Bạch mai Phó Trưởng bộ môn Nội tổng hợp- Trường Đại học Y Hà nội

1 Quan niệm về loãng xương (2001): sức mạnh của xương

2 Vai trò của chu chuyển xương trong việc đảm bảo sức mạnh của xương

3 Cơ chế bệnh sinh của loãng xương sau mãn kinh: chu chuyển xương cao

4 Nguyên tắc điều trị loãng xương lý tưởng: duy trì chu chuyển xương sinh lý

5 Strontium Ranelate (Protelos): đảm bảo sức mạnh của xương nhờ duy trì chu chuyển xương sinh lý

6.TÓM TẮT (Take-Home Messages)

NỘI DUNG

sức mạnh của xương

Xương người trẻ Loãng xương

Định nghĩa loãng xương WHO 1993

World Health Organization (WHO), 1993

dẫn đến tăng tính dễ gẫy của xương

(tăng nguy cơ gẫy xương)

1 Quan niệm về loãng xương (2001)

Loãng xương

thay đổi sức mạnh của xương

=> tăng nguy cơ gẫy xương

SỨC MẠNH CỦA XƯƠNG

NIH Consensus Development Panel on Osteoporosis JAMA 285 (2001): 785-95

Định nghĩa loãng xương 2001

Định nghĩa loãng xương 2001

LOÃNG XƯƠNG: GIẢM “SỨC MẠNH CỦA XƯƠNG”

- Chất lượng của xương

- CHU CHUYỂN XƯƠNG (Bone turnover )

- ĐỘ KHOÁNG HOÁ

- TỔN THƯƠNG TÍCH LUỸ (DAMAGE ACCUMULATION)

- TÍNH CHẤT CỦA CÁC CHẤT CƠ BẢN CỦA XƯƠNG

- CẤU TRÚC CỦA XƯƠNG

CHẤT LƯỢNG XƯƠNG

NIH Consensus Development Panel on Osteoporosis JAMA 285 (2001): 785-95

1 Quan niệm về loãng xương (2001)

Khối lượng xương

Chất lượng xương

Đặc điểm của chất nền

Mức độ

khoáng hóa xương

Độ dày và các lỗ

hổng ở vỏ xương

Cấu trúc vi thể

Sự liên kết và độ dày của bè xương

Sức bền của xương

Loại và cách sắp

xếp các sợi

collagen

Yếu tố chính quyết định lực của xương

Slide 1.2.1.5

Huỷ xương

Tạo xương

2 Vai trò của chu chuyển xương

trong việc đảm bảo sức mạnh của xương

Khái niệm về chu chuyển xương

(Turnover)

- Quá trình xây dựng xương - Modeling: Thay đổi kích thước và hình dạng xương trong quá trình tăng trưởng

- Quá trình Tái tạo xương- Remodeling: Xương cũ được đổi mới thông

qua một quá trình được gọi là chu chuyển xương (Turnover)

+ Thay thế xương cũ bằng xương mới

+ Duy trì sự toàn vẹn cơ học của bộ xương và sửa chửa các vết nứt gãy nhỏ

+ Giúp xương hoạt động như một nguồn dự trữ i-on , phóng thích Ca2+ và những i-on khác khi hấp thu khoáng

Tại bất cứ một thời điểm nào, cơ thể có 5% diện tích vỏ

xương và 20% diện tích bè xương đang ở trong quá trình hoạt động của chu chuyển xương

Các tế bào của xương

Những tế bào khác (không tham gia trực tiếp vào

quá trình đổi mới xương):

– Tế bào lót (tế bào dẹt) – linning cells (tiền thân là tạo cốt

bào)

– Tế bào xương – osteocytes (tiền thân là tạo cốt bào

nằm khảm trong mô xương)

2 Vai trò của chu chuyển xương

Hoạt động của các tế bào của xương trong

chu chuyển xương

Tế bào

xương

Tế bào lót

Chất nền của

Huỷ cốt bào (OC)

Tạo cốt bào (OB)Các tế bào lót

« gọi » huỷ cốt bào

Tạo cốt bào sẽ đến sau để xây dựng lại phần xương đã bị phá huỷ

④

③

②

①

2 Vai trò của chu chuyển xương

Tạo cốt bào

CHU CHUYỂN XƯƠNG BÌNH THƯỜNG : 04 PHA

Tổng hợp chất nền

Khoáng hoá

Tế bào lót

Luôn có sự cân bằng giữa quá trình huỷ xương và tạo xương Khối lượng xương được tạo thành = khối lượng xương bị hủy

=> Xương mới được tạo ra => Xương là một mô sống

Huỷ xương

Tạo xương

Chu chuyển xương BÌNH THƯỜNG

Quá trình kép

Sức mạnh của xương (Sức bền của xương)

Chất lượng

xương Khả năng cơ -sinh học

Chu chuyển xương

Khối lượng xương

Chu chuyển xương giữ vai trò chính trong tái cấu trúc xương:

duy trì chất lượng và khối lượng xương

Slide 1.2.1.3

2 Vai trò của chu chuyển xương

Tóm tắt quá trình tái cấu trúc xương thông qua chu chuyển xương

S Ott

• Làm mới chất nền của xương : 10% mỗi năm

• Duy trì cấu trúc khung và mô xương

• Sửa chữa những vết nứt và gãy nhỏ

3 Cơ chế bệnh sinh của loãng

xương sau mãn kinh

CƠ CHẾ GÂY LOÃNG XƯƠNG Ở PHỤ NỮ SAU MÃN KINH

THIẾU HỤT ESTROGEN

3 Cơ chế bệnh sinh của loãng xương sau mãn kinh

D’après Gepner P L’ostéoporose 2004 Odile Jacob *Darby AJ, Meunier PJ Calcified Tissue Int 1981;33(3) 199-204

Tạo xương < Hủy xương

Sau mãn kinh

Tạo xương = Hủy xương

Trước mãn kinh

Khung xương

Hốc xương

Giảm tạo xương do

- tăng thời gian sống của huỷ cốt bào

- giảm thời gian sống của tạo cốt bào

(E Seeman NEJM 2006)

Mất xương sau mãn kinh: giảm tạo xương

Hủy cốt bào Tiền tạo cốt bào Tạo cốt bào

Giảm tạo xương

SỨC MẠNH CỦA XƯƠNG PHỤ THUỘC CẤU TRÚC VÀ MẬT ĐỘ XƯƠNG

Xương bình thường Giảm khối lượng Giảm khối lượng kèm mất cấu trúc

3 Cơ chế bệnh sinh của loãng xương sau mãn kinh

duy trì chu chuyển xương sinh lý

Seeman E, Delmas PD N Engl J Med 2006;354:2250-2261.

Điều trị loãng xương: tiếp cận hợp lý

Slide 2.7.2

4 Nguyên tắc điều trị loãng xương lý tưởng

Mục tiêu: Can thiệp trên cơ sở xương là một mô sống

+ Đạt được cân bằng chuyển hóa xương:

ức chế huỷ xương đồng thời k ích thích tạo xương

xương (vi cấu trúc xương)

=> Đảm bảo sự sức mạnh của xương

Khối

xương

Tuổi (năm)

Chức năng và khả năng biệt hoá huỷ cốt bào

Hoạt tính và số lượng tạo cốt bào

Tạo xương Huỷ xương

+

-Điều trị lý tưởng: can thiệp theo cơ chế bệnh sinh

Duy trì hoạt động chu chuyển xương

Slide 2.7.4

4 Nguyên tắc điều trị loãng xương lý tưởng

Cơ chế tác dụng của các thuớc điều trị lỗng xương

THUỐC Hủy xương Tạo xương

QUAN NGẠI : Bisphosphonates và hiện tượng giòn xương “frozen bone” ?

BPH

Ức chế hoàn toàn huỷ cốt bào => Ức chế tạo cốt bào

Giảm mạnh chu chuyển xương

Không có sự gia tăng xương mới trong khi gia

tăng độ khoáng hoá xương Xương cũ , độ khoáng hoá cao

Vi nứt + tăng độ giòn của xương => xương « giòn »

Chavassieux PM, Arlot ME, Reda C, et al J Clin Investig 1997;100:1475-1480

Odvina CV, Zerwekh JE, Rao DS, et al J Clin Endocr Metab 2005;90:1294-301

4 Nguyên tắc điều trị loãng xương lý tưởng

+ yếu tố khác?

Protelos làm tăng độ dày vỏ xương

và cải thiện vi cấu trúc bè xương – sinh thiết ở người

Chỉ số cấu trúc (Structural Model Index):

Số lượng bè xương + 14% p = 0.05

Khoảng cách giữa các bè

xương - 16% p = 0.04

phụ nữ sau mãn kinh của châu Âu 2008

Tổn thương

vi cấu trúc xương

Xương

dễ gãy

TĂNG NGUY CƠ GẪY XƯƠNG

Giảm khối xương

OMS (WHO) : Guidelines for preclinical evaluation and clinical trials in osteoporosis, 1998

Consensus Development Conference, JAMA 2001

1 Quan niệm về loãng xương (2001): sức mạnh của xương

3.Cơ chế bệnh sinh của loãng xương sau mãn kinh: chu chuyển xương cao 4.Nguyên tắc điều trị loãng xương lý tưởng: duy trì chu chuyển xương sinh lý 5.Strontium ranelate (Protelos): - tái lập lại cân bằng của chu chuyển xương

- tăng tạo xương đồng thời giảm hủy xương

- GIA TĂNG SỨC MẠNH CỦA XƯƠNG