Từ thực tiễn cho thấy việc áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất từ khi có Luật đất đai 2003 đến nay đang gặp phải rất nhiều vướng mắc, nhất là đối
Trang 1VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐINH THỊ MINH THUẬN
THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN
DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG
Hà Nội - 2018
Trang 2VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐINH THỊ MINH THUẬN
THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN
DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM
Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 8.34.04.02
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Hoài Lê
Hà Nội - 2018
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài luận văn thạc sỹ khoa học: “Thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam” là do tôi thực hiện với sự hướng dẫn khoa học của
PGS, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hoài Lê Đây không phải là bản sao chép của bất
kỳ một cá nhân, tổ chức nào Các số liệu, nguồn thông tin trong luận văn là
do tôi thu thập, điều tra, trích dẫn và tham khảo
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những nội dung mà tôi
đã trình bày trong Luận văn này
Duy Tiên, ngày tháng năm 2018
Tác giả
Đinh Thị Minh
Thuận
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thiện được luận văn tốt nghiệp ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành sâu sắc tới các thầy cô giáo ở Học viện khoa học xã hội đã luôn quan tâm và tận tình truyền đạt những những kiến thức quý báu cho tôi trong thời gian học tập và rèn luyện tại trường
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Hoài Lê - Trưởng bộ môn Tài chính - Ngân hàng, Học viện KHXH người hướng dẫn trực tiếp, đã tận tình hướng dẫn, định hướng và tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian thực hiện Luận văn thạc sỹ này
Xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo UBND huyện Duy Tiên, tập thể cán bộ phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm phát triển quỹ đất, Chi cục Thống kê huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, đã tận tình giúp đỡ để tôi hoàn thành công việc
Trân trọng cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã khích lệ tôi thực hiện
đề tài
Cuối cùng, tôi xin dành lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn
bè những người quan tâm động viên, đồng thời là chỗ dựa tinh thần lớn giúp tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao trong suốt thời gian học tập
và làm Luận văn vừa qua
Do thời gian và điều kiện nghiên cứu của học viên có hạn, chắc không tránh khỏi những khiếm khuyết, kính mong các Thầy, Cô, bạn bè, đồng nghiệp, các nhà quản lý thông cảm Tác giả mong nhận được những góp ý chân thành để tác giả hoàn thiện nội dung công trình
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Học viên
Trang 5Đinh Thị Minh Thuận
MỤC LỤC
Trang 7DANH MỤC BẢNG BIỂU
DANH MỤC HÌNH
1 Hình Bản đồ hành chính huyện Duy Tiên 30
Trang 8MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, giữ vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và sự ổn định đời sống của người dân Trong quá trình phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc thu hồi đất để phục
vụ cho lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội là một quá trình tất yếu, song công tác này đã tác động rất lớn đến người bị thu hồi đất Để bù đắp cho họ một phần thiệt thòi đó, Nhà nước ta đã ban hành chính sách bồi thường,
hỗ trợ và tái định cư dành cho người bị thu hồi đất, từng bước hoàn thiện theo hướng tạo điều kiện ngày càng tốt hơn cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống
và sản xuất Đảng ta trong quá trình lãnh đạo đất nước luôn quan tâm đến việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đã đề ra nhiều chủ trương đường lối bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong quá trình giải phóng mặt bằng
Tuy nhiên, đất đai là vấn đề lớn, phức tạp và rất nhạy cảm, trong khi các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thường xuyên thay đổi dẫn tới tình trạng so bì, khiếu nại của người có đất bị thu hồi qua các dự án hoặc trong một dự
án nhưng thực hiện thu hồi đất qua nhiều năm Mặt khác, Luật đất đai 2003 chưa có
cơ chế bắt buộc để bảo đảm có quỹ đất và nguồn vốn xây dựng khu tái định cư trước khi thu hồi đất; chất lượng các khu tái định cư được xây dựng cũng chưa đáp ứng yêu cầu “có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”; chưa chú trọng tạo việc làm mới, chuyển đổi nghề cho người có đất bị thu hồi; việc lập và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số dự án còn thiếu kiên quyết, thiếu dân chủ, công khai, minh bạch; năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng ở nhiều nơi còn chưa đáp ứng yêu cầu; chưa phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng tham gia thực hiện Một số địa phương thiếu
sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật hoặc né tránh, thiếu cương quyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc giải phóng mặt bằng bị kéo dài nhiều năm Có thể nói một cách khái quát rằng các chính sách về bồi
Trang 9thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất còn thiếu đồng bộ, chưa thống nhất và chưa tạo được đầy đủ căn cứ pháp lý để triển khai trong thực tiễn
Duy Tiên là một trong 6 huyện, thành phố của tỉnh Hà Nam Tỉnh Hà Nam trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đã ban hành Nghị quyết số 08/NQ-TU ngày 2/5/2003 của BCH Đảng bộ tỉnh về đẩy mạnh phát triển CN-TTCN Thực hiện Nghị quyết số 08 của Tỉnh ủy, Huyện ủy Duy Tiên đã ban hành Nghị quyết số 15- NQ/HU, ngày 5-6-2003 của BCH Đảng bộ huyện về phát triển CN-TTCN, dịch vụ trên địa bàn, phấn đấu trở thành huyện trọng điểm phát triển công nghiệp của tỉnh Vì vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư khi Nhà nước thu hồi đất là nhiệm vụ tiền đề, tiên quyết và đóng vai trò rất quan trọng đối với quá trình thực hiện của mỗi dự án Từ thực tiễn cho thấy việc áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất từ khi có Luật đất đai 2003 đến nay đang gặp phải rất nhiều vướng mắc, nhất là đối với chính sách thu hồi đất sản xuất đã ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ thực hiện các dự án nói riêng, sự phát triển kinh tế, an sinh xã hội nói chung Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó phải kể đến chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn chưa đồng bộ, bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, quá trình thực hiện còn cứng nhắc, bị động và thiếu sự linh hoạt, chưa thực sự chú ý lắng nghe các
ý kiến đóng góp từ phía người dân bị thu hồi đất Những tồn tại, vướng mắc trên do
cả nguyên nhân chủ quan và khách quan, có cả nguyên nhân do chính sách và nguyên nhân do những người thực thi chính sách Điều này cho thấy chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, tìm ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vào thực tiễn Chính
vì vậy tác giả chọn đề tài: "Thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam" để trả lời cho câu hỏi: Huyện Duy
Tiên, tỉnh Hà Nam cần có những giải pháp gì để tăng cường công tác thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất? Để trả lời cho câu hỏi này, đề tài cần làm rõ những vấn đề như sau: thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam từ khi Luật đất đai 2003 có hiệu lực cho đến nay; đã có thành công, hạn chế và nguyên nhân gì; cần có những giải pháp gì góp phần tăng cường công
Trang 10tác thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam để đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên liên quan?
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trước đây đã có một số công trình khoa học, các bài báo, luận văn, hội thảo nghiên cứu về lĩnh vực này dưới nhiều khía cạnh cả về lý luận và thực tiễn, tiêu biểu như các công trình nghiên cứu của các tác giả như:
Hồ Huy Thành, 2010 Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở
một số dự án trên địa bàn tỉnh hà Tĩnh Luận văn thạc sĩ nông nghiệp, Trường Đại
học Nông nghiệp Hà Nội: Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một
số dự án để tìm ra những nguyên nhân, yếu tố tác động đến các đối tượng bị thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất để từng bước tìm ra các giải pháp thích hợp nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện bồi thường, hỗ trợ đất đai, tài sản, vật kiến trúc, hoa màu, cây cối và tái định cư đối với các hộ bị ảnh hưởng Thu thập và phân tích các tài liệu, số liệu điều tra nhằm xác định nguyên nhân, yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Lê Thị yến, 2011 Pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất qua
thực tiễn áp dụng tại địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội Luận văn thạc sĩ
Luật học: Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất Phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về bồi thường từ khi luật đất đai
2003 có hiệu lực đến nay tại địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội Qua đó chỉ ra các quy định phù hợp, chưa phù hợp của pháp luật về BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất
Vũ Mạnh Thía, 2011 Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Tiền hải, tỉnh thái Bình Luận văn thạc sĩ nông nghiệp, Trường Đại học Nông nghiệp Hà
Nội: Nghiên cứu việc thực hiện chính sách BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình qua các thời kỳ; đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách về BT, HT, TĐC phù hợp với tình hình thực tiễn, ổn định đời
Trang 11Phạm Anh Tuấn, 2013 nghiên cứu đề xuất giải pháp hoàn thiện chính
sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn TP Hải Phòng Luận văn thạc sỹ, trường ĐHKHTN- ĐHQGHN Phân tích hệ thống pháp
luật hiện hành về chuyển dịch đất đai gồm cơ chế thu hồi đất của người đang sử dụng đất để giao cho các dự án đầu tư, cơ chế thực hiện BT, HT, TĐC và cơ chế giải quyết các khiếu nại của dân để tìm ra những điểm chưa hợp lý, gây trở ngại cho quá trình thực thi pháp luật Đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện pháp luật, tổ chức bộ máy, triển khai thực hiện tạo được phương thức làm tốt cho thành phố Hải Phòng
Cao Đại Nghĩa, 2014 Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư
khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội Luận văn Thạc sĩ,
trường Đại học kinh tế- ĐHQG Hà Nội: Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở thực tiễn
về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất, chỉ ra những kết quả đạt được, những tồn tại , hạn chế, nguyên nhân của công tác BT, HT, TĐC tại huyện Đông Anh, TP Hà Nội; đề xuất các giải pháp để hoàn thiện, nâng cao tính khả thi của chính sách BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất
Các đề tài và công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến vấn đề chính sách pháp luật về BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất ở những khía cạnh khác nhau Các công trình nghiên cứu chủ yếu đi sâu nghiên cứu về vấn đề bồi thường
mà chưa đi sâu nghiên cứu việc thực hiện chính sách BT, HT, TĐC và vấn đề sinh
kế cho người có đất bị thu hồi Đặc biệt chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu sâu đến chính sách GPMB đảm bảo hài hòa lợi ích của cả 3 bên: Nhà nước, nhà đầu tư và người dân có đất bị thu hồi Đến nay cũng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu trực tiếp đến vấn đề: Thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam Mặc dù vậy, các công trình khoa học đã được công bố là những tài liệu tham khảo có giá trị cho việc nghiên cứu và viết luận văn này Trên cơ sở đó, luận văn tiếp tục nghiên cứu theo hướng chuyên sâu, cụ thể trên phạm vi huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam nhằm chỉ rõ những kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của việc thực
Trang 12hiện chính sách BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất, từ đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường công tác BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Đề tài có nhiệm vụ nghiên cứu:
- Tổng quan lý luận cơ bản về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất
- Phân tích thực trạng chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất nói chung và tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam nói riêng
4 Đối tượng và nội dung nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trong luận văn: là chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Nghiên cứu về chính sách của Nhà nước và tỉnh bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
Trang 13- Về thời gian: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các chính sách của Nhà nước và của tỉnh khi thu hồi đất từ thực tiễn huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
- Về nội dung: nghiên cứu việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam thông qua những dự án giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện
5 Phương pháp luận và phưương pháp nghiên cứu
5.1 Cách tiếp cận nghiên cứu
Luận văn vận dụng cách tiếp cận nghiên cứu chính sách công kết hợp tiếp cận từ trên xuống (dựa trên cơ sở các chính sách ban hành để thực hiện) với tiếp cận
từ dưới lên (quá trình tổ chức thực hiện chính sách ở cơ sở theo chu trình thực hiện chính sách với sự tham gia của các chủ thể thực hiện chính sách)
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Duy Tiên là sự cụ thể hóa các chính sách chung của Luật Đất đai, các Nghị định và các thông tư hướng dẫn thi hành cho phù hợp với tình hình thực tế của tỉnh Hà Nam nói chung và huyện Duy Tiên nói riêng, cũng như tuân thủ chế độ phân cấp quản lý đất đai, tài chính của Nhà nước Nội hàm chính sách bao gồm cả nội dung chính sách lẫn phương thức tổ chức thực hiện chính sách
Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, trong đó có:
- Phương pháp thu thập thông tin: được sử dụng để thu thập, phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết, Quyết định của Đảng, Nhà nước, Bộ, ngành ở Trung ương và tỉnh Hà Nam, huyện Duy Tiên; các công trình nghiên cứu, các báo cáo, tài liệu thống kê của chính quyền, ban ngành đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới chính sách và thực hiện chính sách BT, HT, TĐC nói chung và BT, HT, TĐC tại huyện Duy Tiên nói riêng
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: được sử dụng để phân tích và tổng hợp các quy định của pháp luật về BT, HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất nói chung
Trang 14và các thông tin về thực tiễn áp dụng BT, HT, TĐC tại các dự án trên địa bàn huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam nói riêng
- Phương pháp thống kê mô tả: được sử dụng trong tiến hành thu thập tài liệu, số liệu báo cáo, thống kê, tính toán để tập hợp thành các chuỗi số liệu phản ánh thực trạng phục vụ cho việc phân tích và đánh giá kết quả thực hiện chính sách BT,
HT, TĐC ở địa bàn nghiên cứu
- Phương pháp phân tích và đánh giá chính sách: Tìm hiểu các chính sách hiện hành, các nghiên cứu đã có về chính sách trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, đánh giá các quan điểm của các tác giả, những điểm hợp lý và chưa hợp lý từ đó đề
ra các kiến giải theo cách tiếp cận của nhóm nghiên cứu
- Phương pháp chuyên gia: được sử dụng để tham vấn và kiểm nghiệm các phân tích, đánh giá cũng như các đề xuất về thực hiện chính sách BT, HT, TĐC ở địa bàn nghiên cứu
- Phương pháp xã hội học: Thu thập các dữ liệu về thực trạng kết quả hoạt động xây dựng chính sách giải phóng mặt bằng; thu thập quan điểm, đánh giá của cán bộ trực tiếp làm công tác giải phóng mặt bằng, cán bộ trực tiếp xây dựng, hoạch định chính sách và trực tiếp nguời dân được hưởng chính sách; quan điểm và giải pháp của các đối tượng để nâng cao hiệu quả xây dựng và thực thi chính sách giải phóng mặt bằng
- Phương pháp so sánh và minh họa bằng các bảng biểu, hình ảnh tài liệu được sử dụng để góp phần nâng cao tính tin cậy trong các kết quả nghiên cứu
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
6.1 Ý nghĩa lí luận
- Đề tài này có ý nghĩa về mặt lý luận, người học nghiên cứu và biết vận dụng các kiến thức về đánh giá, phân tích chính sách công để đánh giá thực hiện chính sách BT, HT, TĐC
- Kết quả nghiên cứu đề tài minh chứng cho việc vận dụng lý luận về đánh giá chính sách công trong quá trình triển khai thực hiện nhằm phát hiện các vấn đề
BT, HT, TĐC làm cơ sở và định hướng cho việc đưa ra các khuyến nghị CS nói chung và các khuyến nghị cho việc thực hiện chính sách tại huyện Duy Tiên, tỉnh
Trang 157 Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Tổng quan chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
Chương 2: Thực trạng chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
Chương 3: Giải pháp thực hiện chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư khi nhà nước thu hồi đất ở huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
Trang 16* Khái niệm chính sách công
Chính sách công là những hành động ứng xử của Nhà nước với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau,
nhằm thúc đẩy xã hội phát triển [Giáo trình phân tích về hoạch định chính sách -
NXB Chính trị Quốc gia năm 2009]
Khái niệm trên đây vừa bao hàm những đặc trưng của chính sách công do Nhà nước ban hành để tác động đến các đối tượng thuộc cộng đồng một cách ổn định, vừa thể hiện được bản chất của chính sách là công cụ định hướng của Nhà nước cho mọi hành vi xã hội đối với các quá trình phát triển Để đạt được mục tiêu, trước hết chính sách phải tồn tại trong thực tế, nghĩa là Nhà nước phải hành động thực sự bằng chính sách Điều kiện tồn tại chính sách là tổng hòa những hành động tích cực theo định hướng chính trị của Nhà nước nhằm tác động, giải quyết những vấn đề nảy sinh trong từng giai đoạn phát triển Giữa chính sách kinh tế và chính sách chính trị, xã hội trước hết có sự thống nhất biện chứng và sự phụ thuộc lẫn nhau Chính sách xã hội bao giờ cũng chịu sự chi phối và ràng buộc của các điều kiện kinh tế Mỗi giai đoạn của sự phát triển kinh tế đòi hỏi phải có những chính sách xã hội tương ứng với khả năng và điều kiện của nó
Chính sách công là một trong những sản phẩm của quá trình quản lý nên khi quyết định chính sách, chủ thể quản lý cũng phải phân tích đẩy đủ những dữ liệu liên quan đến chính sách Do mục tiêu của chính sách tác động đến nhiều đối tượng và ảnh hưởng lâu dài đến hoạt động của tổ chức nên chủ thể phải xem xét, cân nhắc thật kỹ mọi bề trước khi ra quyết định Sau khi ban hành, chính sách trở thành một công cụ quản lý nên các chủ thể cần phải đánh giá được tính năng tác dụng của chính sách để
sử dụng có hiệu quả loại công cụ đặc biệt này Muốn duy trì sự tồn tại của công cụ
Trang 17đến các đối tượng tác động, đánh giá về khả năng tạo động lực, điều tiết các quá trình vận động của chính sách, về tạo dựng và củng cố mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng thụ hưởng chính sách
* Mục tiêu của chính sách công:
- Phục vụ tăng trưởng: Sửa chữa khuyết điểm của thị trường như phân bổ nguồn lực không hiệu quả
- Thúc đẩy tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội bền vững: sự gia tăng của GDP hoặc GNP hoặc thu nhập bình quân theo đầu người trong một thời gian nhất định
- Đảm bảo ổn định xã hội: Bù đắp, bảo đảm công bằng xã hội; làm nhiệm vụ nhân đạo, tạo ổn định xã hội; bảo vệ môi trường, phát triển bền vững
- Phục vụ mục tiêu chính trị: Đáp ứng mục tiêu chính trị của Đảng cầm quyền; đem lại uy tín chính trị cho Đảng cầm quyền; ổn định chính trị xã hội
Chính sách công ở Việt Nam phải đóng góp thực hiện mục tiêu của Đảng cộng sản Việt Nam: Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội cũng là mục tiêu, lý tưởng của Đảng ta từ trước đến nay, đặc biệt trong bối cảnh phức tạp của tình hình kinh tế
và chính trị thế giới, cũng như quá trình phát triển kinh tế thị trường, toàn cầu hóa
và hội nhập quốc tế như hiện nay ở nước ta
- Phục vụ mục tiêu xã hội chủ nghĩa: An sinh xã hội, công bằng, dân chủ, văn minh Bằng sự tiếp cận thực tiễn, chính sách công phải đóng góp cho việc bảo đảm an sinh xã hội được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm
* Các tiêu chí cơ bản để đánh giá trong phân tích chính sách công:
- Tiêu chí đánh giá tính khả thi về chính trị: Các chính sách công để được lựa chọn cần phải được đảm bảo tính khả thi về mặt chính trị, bởi vì nếu chính sách công không được các nhà lãnh đạo cấp trên, các quan chức cao cấp ủng hộ thì nó sẽ
có rất ít cơ hội được chấp nhận và thông qua Chính sách có được chấp nhận thì mới được thực hiện Vì vậy, các chính sách công được lựa chọn phải có giá trị thuyết phục về mặt chính trị
- Tiêu chí về tính khả thi trong tác nghiệp hành chính: Tiêu chí này sẽ đo lường khả năng tổ chức thực hiện chính sách công được lựa chọn trong thực tế, nhất
là các điều kiện về hành chính
Trang 18- Tiêu chí về tính khả thi trong kỹ thuật: Tiêu chí này được sử dụng để đo lường chính sách công có đạt được kết quả đầu ra như mong muốn hay không
- Tiêu chí về tính khả thi trong kinh tế, tài chính: Tiêu chí này sẽ đo lường những chi phí và lợi ích mà chính sách công được lựa chọn sẽ mang lại Lợi ích có thể trực tiếp hoặc gián tiếp, có thể là lợi ích trước mắt hoặc lợi ích lâu dài, có thể định lượng được hoặc không
Như vậy, tiêu chí trong phân tích chính sách công là các chuẩn mực để nhà phân tích dựa vào đó phân tích, đánh giá và lựa chọn các phương án chính sách khác nhau
1.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ
Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Nhà nước là căn cứ quan trọng mà dựa vào đó để xác định nội dung bồi thường, mức độ bồi thường, giá bồi thường và phương án TĐC, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ sản xuất, ổn định đời sống cho người dân bị thu hồi đất
- Mục tiêu của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:
Thứ nhất: Đảm bảo quyền và lợi ích của người sử dụng đất, người sở hữu
nhà ở
Thứ hai: Khuyến khích người dân giao đất
Thứ ba: Ổn định cuộc sống, ổn định việc làm cho người dân mất đất
Thứ tư: Góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, xây dựng
và phát triển nhà ở, phát triển kinh tế - xã hội
- Nội dung của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư :
Trang 19Quy định hỗ trợ người bị thu hồi đất
Quy định phương thức và mức hỗ trợ TĐC
- Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:
Cơ sở pháp lý liên quan đến việc thu hồi đất
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
Hoạt động giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
Chính sách định giá quyền sử dụng đất của Việt Nam
Năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan thực thi chính sách chính sách BT,
HT, TĐC
1.2.2 Các khái niệm thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
* Các khái niệm
- Khái niệm thu hồi đất: Theo Khoản 11 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 đưa
ra khái niệm: “Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai”
- Khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: Theo Khoản 12 Điều 3
Luật Đất đai sửa đổi năm 2013 đưa ra khái niệm “Bồi thường về đất là việc Nhà
nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất”
- Khái niệm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Theo Khoản 14 Điều 3 Luật
Đất đai sửa đổi năm 2013 đưa ra khái niệm: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”
- Khái niệm tái định cư: Theo Từ điển Tiếng Việt: Tái định cư được hiểu là:
Đến một nơi nhất định để sinh sống lần thứ hai (lại một lần nữa)
Theo Khoản 3 Điều 42 Luật Đất đai năm 2003 chỉ quy định: "Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất
Trang 20được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn "
Vậy tái định cư là việc bố trí chỗ ở mới, ổn định cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở Theo quy định của pháp luật thì khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo đủ điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ
* Đặc điểm của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
- Về đối tượng được bồi thường: là những chủ thể sử dụng đất gồm: hộ gia đình, cá nhân, tổ chức trong nước, tổ chức nước ngoài, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài về đầu tư tại Việt Nam khi thỏa mãn các điều kiện theo quy định của pháp luật
- Về phạm vi bồi thường: Chỉ khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào nhằm mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế-
xã hội người sử dụng đất mới được bồi thường Bên cạnh đó, tùy từng trường hợp Nhà nước sẽ thực hiện các chính sách HT và thực hiện TĐC cho người bị thu hồi đất
- Về giá đất bồi thường: Nhà nước chủ động trong việc xác định giá đất BT dựa trên các căn cứ khoa học và tôn trọng giá đất trên thị trường trong điều kiện bình thường của thửa đất Các phương pháp tiến hành, kết hợp phương pháp hành chính và phương pháp thỏa thuận Ngoài ra cần sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp như: Phương pháp tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, kinh tế
* Tính chất của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
- Tính phức tạp: Ở nước ta, đất nông nghiệp là tư liệu sản xuất không thể thiếu được trong sản xuất nông nghiệp; dân cư sống chủ yếu nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiêp, trình độ sản xuất chưa cao, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn, do đó việc định giá bồi thường và tuyên truyền, vận động người dân giao đất rất khó khăn; chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và sinh kế là điều kiện cần thiết cho người dân có đất nông nghiệp bị thu hồi Đối với đất ở, nhất là tại khu vực
đô thị được xem là quyền tài sản có giá trị, đặc biệt là đối với các chủ thể sản xuất, kinh doanh thường có tâm lý ngại di chuyển, thay đổi chỗ ở, điều kiện sống và tập quán sinh hoạt, gây khó khăn cho việc thu hồi đất Tình trạng lấn chiếm xây nhà trái
Trang 21phép vẫn diễn ra Bên cạnh đó, quỹ đất xây dựng cho TĐC còn thiếu, chất lượng
các khu TĐC chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu ổn định cuộc sống ở nơi ở mới
Do đó việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cho đến nay
vẫn rất phức tạp
- Tính đa dạng: Việc BT, HT, TĐC thực hiện tại các dự án được diễn ra trên
cac khu vực hành chính với những đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và
trình độ dân trí khác nhau và mục đích sử dụng BT, HT, TĐC khác nhau Ngoài ra,
mỗi dự án được thực hiện cũng mang những đặc điểm riêng và được tiến hành với
những giải pháp mang tính phù hợp với từng dự án cụ thể
* Vai trò của chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Liên quan đến vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, vai trò việc thực hiện
chính sách được thể hiện ở những khía cạnh sau:
Thứ nhất, bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước
Pháp luật đất đai hiện hành quy định: Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng để
phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Khi
thu hồi đất, Nhà nước sẽ phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho
người có đất bị thu hồi để giải phóng mặt bằng Trong quá trình triển khai công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật, cơ sở
hạ tầng xã hội, phát triển công nghiệp và dịch vụ, hiện đại hoá lực lượng quốc
phòng và an ninh đòi hỏi quỹ đất khá lớn Nhà nước cần phải thu hồi
Thứ hai, góp phần hoàn thiện hệ chính sách, pháp luật đất đai nói chung và
chinh sách, pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nói riêng
Thông qua quá trình tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật đất đai nói
chung và chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nói riêng chúng ta mới có cơ
sở để tổng kết, đánh giá thực tiễn mức độ hoàn thiện, đồng bộ và hiệu quả của hệ
thống pháp luật
Thứ ba, góp phần khắc phục những hạn chế, yếu kém trong hoạt động của cơ
quan nhà nước trong công tác giải phóng mặt bằng
Trang 22Thông qua việc thực hiện chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của
cơ quan nhà nước, bằng việc thanh tra, kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sự giám sát của các cơ quan dân cử, các phương tiện truyền thông và quan trọng hơn là sự giám sát của nhân dân, chúng ta sẽ kịp thời phát hiện ra những sai phạm, yếu kém của các cơ quan cũng như cán bộ có thẩm quyền trong quá trình tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Trên cơ sở đó cấp có thẩm quyền kịp thời uốn nắn và có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những tồn tại, yếu kém đã phát hiện
Thứ tư, góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
Pháp chế xã hội chủ nghĩa là nguyên tắc hiến định trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Theo đó, mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân phải tuyệt đối tuân thủ các quy định pháp luật của Nhà nước Nói cách khác, pháp chế là tính “thiêng liêng” của pháp luật Thực hiện đúng pháp luật trên thực tế sẽ làm cho pháp chế được bảo đảm Trong lĩnh vực thực hiện pháp luật về bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư, các chủ thể (đặc biệt là cơ quan nhà nước) phải thực hiện đầy
đủ các quy định của toàn bộ hệ thống pháp luật nói chung, nhất là các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
1.2.3 Các nguyên tắc và yêu cầu đối với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
- Đảm bảo công bằng, công khai và dân chủ: BT, HT, TĐC được thực hiện thông qua một hoặc kết hợp các hình thức bằng tiền, bằng đất, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và phải đảm bảo công bằng, công khai, minh bạch, đúng pháp luật Đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu, quyết định thành công của chính sách
BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất
- Đảm bảo tiến độ kịp thời, chính xác: Đảm bảo kịp thời, chính xác, đúng tiến độ nhưng đúng luật là những yêu cầu quan trọng và cấp thiết của công tác BT,
HT, TĐC Điều này không những ảnh hưởng to lớn đến yếu tố kinh tế mà còn ảnh hưởng đến an ninh, chính trị, văn hóa, xã hội
Trang 23- Hiệu quả, tiết kiệm ngân sách Nhà nước: Nguyên tắc này đòi hỏi người có quyền thực hiện chính sách BT, HT, TĐC phải cân nhắc tính toán kỹ càng về mọi mặt trước khi quyết định để đảm bảo hiệu quả cả về mặt kinh tế và xã hội; hiệu quả
cả trong ngắn hạn và dài hạn Người thực thi công vụ có quyền quyết định chi ngân sách nhà nước cho BT, HT, TĐC phải tiết kiệm, không được lãng phí nhưng vẫn đảm bảo lợi ích và điều kiện sống của người bị thu hồi đất Tổ chức BT, HT, TĐC theo quy hoạch, tránh tràn lan gây lãng phí
- Giải quyết hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan:
Về phía Nhà nước: Thu hồi đất nhằm phân phối lại quỹ đất cho phù hợp với mục tiêu quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế- xã hội, thực hiện vai trò các lợi ích kinh tế của các chủ thể liên quan thông qua các chính sách tài chính về đất đai Nhà nước vừa là người quyết định chính sách BT, HT, TĐC vừa là người đưa ra các biện pháp xử lý hài hòa lợi ích của người đang sử dụng đất với lợi ích nhà đầu tư Nhà nước cần xác lập cơ chế và có các chế tài ràng buộc trách nhiệm của nhà đầu tư
để tránh hiện tượng vì lợi ích của mình mà làm phương hại đến lợi ích của người bị thu hồi đất
Đối với nhà đầu tư: Để khuyến khích các nhà đầu tư bỏ vốn vào đầu tư phát triển, nhưng trong quá trình thu hồi đất nhà đầu tư không thỏa thuận được với người dân thì Nhà nước có thể can thiệp vào việc thỏa thuận này sao cho giữa nhà đầu tư
và người dân đều có lợi, không gây thiệt hại cho người bị thu hồi đất, không kéo dài thời gian cho chủ đầu tư
Về phía người bị thu hồi đất: Khi thực hiện GPMB không chỉ quan tâm tới chính sách BT mà cần quan tâm cả chính sách HT, TĐC, đặc biệt là sinh kế cho người có đất bị thu hồi thông qua cơ chế BT bằng đất, bằng nhà, bằng tiền; hỗ trợ
ổn định cuộc sống; hỗ trợ đào tạo và chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm cho người bị thu hồi đất; đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân Tổ chức,
cá nhân khi bị Nhà nước thu hồi nhà ở phải được giải quyết chỗ ở mới ổn định, có điều kiện bằng hoặc tốt hơn chỗ ở cũ và vấn đề sinh kế cho người dân Người bị thu hồi đất cũng cần nhận thức đầy đủ về lợi ích mang lại cho cộng đồng từ việc GPMB
và phải có trách nhiệm bàn giao mặt bằng đúng thời hạn
Trang 241.2.4 Phạm vị, đối tượng và điều kiện được nhận bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
- Phạm vi: Theo quy định của Luật Đất đai sửa đổi năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành thì Nhà nước thu hồi đất trong một số các trường hợp nhất định Tuy nhiên, việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chỉ được thực hiện trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế- xã hội
- Đối tượng được BT, HT, TĐC: Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng, hộ gia đình, cá nhân trong nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi và có đủ điều kiện được bồi thường đất, tài sản thì được bồi thường theo quy định; trường hợp sau khi
bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở thì được bố trí TĐC
- Điều kiện được bồi thường:
Về bồi thường đất: Người bị thu hồi đất phải có một trong các điều kiện như:
Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; quyết định giao đất của cơ quan nhà nước
có thẩm quyền; giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật; giấy tờ thanh lý, hóa giá, mua nhà ở gắn liền với đất ở thuộc quyền sở hữu Nhà nước; bản án có hiệu lực của tòa án nhân dân về việc giải quyết tranh chấp nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất hoặc quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đại
Đối với tài sản trên đất: Người có tài sản trên đất hợp pháp thì được bồi thường theo giá trị hiện có của tài sản Nếu tài sản trên đất không hợp pháp thì tùy theo trường hợp cụ thể được UBND tỉnh xem xét bồi thường hoặc hỗ trợ Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới của nhà, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương do Bộ Xây dựng ban hành
- Điều kiện được hỗ trợ:
Hỗ trợ di chuyển: Hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì được hỗ trợ kinh phí để di chuyển
Trang 25Hỗ trợ tái định cư: Hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ở mà không có chỗ ở nào khác thì được giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư
Hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp từ 30 đến 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng thì được hỗ trợ ổn định đời sống trong thời gian
6 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở và 12 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở, thu hồi trên 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng thì được hỗ trợ ổn định đời sống trong thời gian 12 tháng, nếu không phải di chuyển chỗ ở và 24 tháng nếu phải
di chuyển chỗ ở; nếu phải di chuyển đến địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa là 36 tháng Mức hỗ trợ cho một nhân khẩu được tính bằng tiền tương đương 30kg gạo trong 1 tháng theo thời giá trung bình tại địa phương
Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm theo một trong các hình thức bằng tiền hoặc bằng đất ở hoặc nhà ở hoặc đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp Nếu người được hỗ trợ nêu trên có nhu cầu được đào tạo, học nghề thì được nhận còn các cơ sở đào tạo nghề và được miễn học phí đào tạo cho một khoá học đối với các đối tượng trong
độ tuổi lao động
Hỗ trợ khác: Pháp luật đất đai không quy định các biện pháp hỗ trợ khác cụ thể là
gì mà giao cho UBND cấp tỉnh căn cứ vào tình hình thực tế địa phương quyết định biện pháp hỗ trợ khác để bảo đảm có chỗ ở, ổn định đời sống và sản xuất cho người bị thu hồi đất Trường hợp đặc biệt trình Thủ tướng Chính phủ quyết định
- Điều kiện được tái định cư: Khi hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất ở mà không có chỗ ở nào khác thì được giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư hoặc bằng tiền theo đề nghị của người có đất bị thu hồi và phù hợp với thực tế của địa phương Trường hợp diện tích đất bi thu hồi lớn hơn hạn mức giao đất ở thì UBND cấp tỉnh căn cứ vào quỹ đất của địa phương và số nhân khẩu của hộ gia đình xem xét, quyết định giao thêm một phần diện tích đất ở cho người bị thu hồi đất, nhưng không vượt quá diện tích đất bị thu hồi
Trang 261.3 Nội dung thực hiện chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
* Các bước tổ chức thực hiện chính sách
- Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách: Xây dựng kế hoạch triển khai thực
hiện chính sách là bước đầu tiên trong khâu tổ chức thực hiện chính sách Đây là bước
có ý nghĩa vô cùng quan trọng, thiết lập rất nhiều nội dung với tính cách là kế hoạch, là
cơ sở để kiểm tra mức độ thực hiện trong bất kỳ thời điểm nào
Bước xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách gồm: Xây dựng kế hoạch tổ chức điều hành là phải căn cứ vào các văn bản quy định, hướng dẫn của Nhà nước,
Bộ TN&MT, và các Bộ, Ngành có liên quan và địa phương xây dựng kế hoạch tổ chức điều hành và hướng dẫn việc thực hiện chính sách BT, HT, TĐC khi Nhà nước
thu hồi đất; kế hoạch cung cấp các nguồn vật lực; kế hoạch thời gian triển khai, kiểm tra, đôn đốc thực hiện chính sách; dự kiến nội quy, quy chế về tổ chức điều
hành, về trách nhiệm, nhiệm vụ, quyền hành của cá nhân, tổ chức tham gia, tổ chức điều hành chính sách; về các biện pháp khen thưởng, kỷ luật và kế hoạch và điều chỉnh kế hoạch thực thi chính sách do lãnh đạo có thẩm quyền các cấp thông qua Chính sách ở cấp nào do lãnh đạo cấp đó xem xét thông qua và điều hành
- Phổ biến, tuyên truyền chính sách: Chính sách BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất là một chính sách quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng, hướng đến đối tượng là những người dân có đất bị thu hồi Với đối tượng chính sách như vậy, khâu tuyên truyền, phổ biến chính sách cho các đối tượng chính sách
và mọi người dân tham gia thực hiện; cho cán bộ, viên chức có trách nhiệm tổ chức thực thi chính sách Công việc này cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau nhằm phù hợp với từng vùng, từng địa phương
- Phân công, phối hợp thực hiện chính sách: Để tổ chức thực hiện chính sách
có hiệu quả cần phải có sự phân công, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, các ngành, các cấp Sự phối hợp này vừa mang tính tất yếu khách quan vừa mang tính chất, chức năng, xuất phát từ mô hình tổ chức nhà nước ở Việt Nam
Trang 27Chính phủ là cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất, cũng là cơ quan đóng vai trò tổ chức, phân công chức năng, nhiệm vụ cho các bộ ngành trong việc tổ chức thực hiện chính sách giải phóng mặt bằng nói chung và chính sách BT, HT, TĐC nói riêng Trong đó, Bộ Tài nguyên và Môi trường với chức năng quản lý trực tiếp vấn đề đất đai có trách nhiệm tham mưu các nội dung cơ bản của chính sách cho Chính phủ và trực tiếp xây dựng các đề án BT, HT, TĐC qua các giai đoạn Các bộ, ngành, địa phương đều có mối liên kết với nhau trong tổng thể chính sách Việc BT,
HT, TĐC của địa phương này ở những mức độ nhất định sẽ tác động hoặc tích cực hoặc tiêu cực đến việc BT, HT, TĐC của địa phương khác
- Duy trì thực hiện chính sách: là hoạt động bảo đảm cho chính sách tồn tại
và phát huy được tác dụng trong thực tế Để thực hiện tốt việc duy trì chính sách
BT, HT, TĐC cần phải đảm bảo một số nội dung: Cụ thể hóa nội dung triển khai bằng các văn bản mang tính pháp lý; đảm bảo các điều kiện về nhân lực, vật lực, tài lực và các phương tiện kỹ thuật hỗ trợ; đảm bảo kế hoạch hóa về thời gian và quy trình thủ tục thực hiện; đảm bảo thông suốt về thông tin trong quá trình thực hiện, triển khai, duy trì chính sách; đảm bảo sự thống nhất giữa việc kiên trì mục tiêu chính sách với việc sáng tạo trong khi sử dụng các biện pháp, hình thức, chương trình hành động cụ thể thích hợp với điều kiện cụ thể
- Điều chỉnh chính sách: Điều chỉnh chính sách BT, HT, TĐC là việc thay
đổi một số nội dung của chính sách mà không làm thay đổi mục tiêu chính sách đã lựa chọn ban đầu và với những mức độ phù hợp không làm thay đổi tính chất, phạm
vi của chính sách Mục đích của việc điều chỉnh chính sách BT, HT, TĐC là nhằm làm cho chính sách phù hợp với yêu cầu quản lý và tình hình thực tế
Xem xét thẩm quyền điều chỉnh, bổ sung chính sách thực hiện theo nguyên tắc cơ quan, đơn vị, tổ chức nào ban hành chính sách thì cơ quan, đơn vị, tổ chức đó
có thẩm quyền điều chỉnh, bổ sung chính sách
Về mặt nội dung, có thể điều chỉnh biện pháp, cơ chế thực hiện và các nội dung khác, nhưng không được làm thay đổi mục tiêu chính sách, nếu thay đổi mục
tiêu coi như chính sách thất bại
Trang 28- Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện chính sách: Việc tổ chức thực hiện chính sách BT, HT, TĐC diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định, có tính chất thường xuyên, liên tục trong một quá trình Trong quá trình ấy, các nhà chính sách quan tâm đến việc trả lời các câu hỏi đặt ra là: nó có được đảm bảo các nguyên tắc, yêu cầu, điều kiện hay không, có đạt được các mục tiêu, sử dụng tốt các giải pháp và công cụ đã lựa chọn hay không, có tuân thủ đúng quy trình, các quy định về mặt pháp lý hay không; có thu hút được sự quan tâm, đồng tình, ủng hộ và hưởng ứng tham gia của đối tượng chính sách hay không; có thực sự tạo ra những tác động lành mạnh, tích cực đối với đời sống xã hội hay không Đồng thời, cũng quan tâm đến những mức độ cao thấp, ít nhiều khác nhau trong việc đảm bảo duy trì, thực hiện các nội dung đó
Mục đích cuối cùng của hoạt động theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách BT, HT, TĐC nói riêng, chính sách giải phóng mặt bằng nói chung, giúp kịp thời bổ sung, hoàn thiện chính sách để đảm bảo chính sách bám sát thực tiễn, giải quyết được vấn đề chính sách một cách triệt để
Qua hoạt động theo dõi, kiểm tra, đôn đốc, chủ thể chính sách BT, HT, TĐC
có các biện pháp để chấn chỉnh công tác tổ chức thực hiện nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện mục tiêu chính sách
- Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm: Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm là bước cuối cùng trong việc tổ chức thực hiện chính sách BT, HT, TĐC, phân biệt với khâu cuối của quá trình thực hiện chính sách là đánh giá, tổng kết toàn bộ chính sách Đây là quá trình xem xét, kết luận về chỉ đạo điều hành và chấp hành chính sách của các chủ thể và các đối tượng thực thi chính sách BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất
* Các yếu tố đảm bảo thực hiện chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư khi nhà nước thu hồi đất
- Yêu cầu thực hiện mục tiêu: Thực hiện chính sách là những hoạt động cụ thể của các cơ quan quản lý nhà nước và các đối tượng chính sách nhằm đạt những mục tiêu trực tiếp Vì vậy cần phải tổng hợp kết quả thực hiện mục tiêu của các chương
Trang 29trình, dự án và các hoạt động thực thi khác thành mục tiêu chung của chính sách Muốn thực hiện thành công chính sách, Nhà nước phải xác định mục tiêu của từng chính sách
cụ thể, rõ ràng và chuẩn xác Đồng thời các cơ quan chuyên trách phải triển khai được mục tiêu chính sách thành những kế hoạch và chương trình cụ thể
- Bảo đảm về chính trị, tư tưởng: Nhằm đảm bảo thực hiện có hiệu quả chính sách về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi yếu tố trước hết là phải làm cho các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật trong lĩnh vực này thông suốt về chính trị, tư tưởng Điều này đòi hỏi trước hết, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng bằng những đường lối chủ trương chính sách đúng đắn, phản ánh đúng các yêu cầu thực tiễn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước nói chung và công tác giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất nói riêng Đặc biệt là các chủ trương về
BT, HT, TĐC của những người bị thu hồi đất Trong những năm qua Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành một số chủ trương liên quan trực tiếp đến những vấn đề nêu trên Đó là cơ sở chính trị quan trọng cho các cơ quan Nhà nước thể chế hoá thành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất GPMB, tạo cơ sở pháp lý cho việc đưa những chủ trương của Đảng vào cuộc sống
Bên cạnh đó, Đảng còn quan tâm lãnh đạo xây dựng tổ chức bộ máy, đào tạo cán bộ chuyên sâu về công tác GPMB, BT, HT, TĐC; lãnh đạo tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng về công tác này để cho các đối tượng thuộc diện Nhà nước thu hồi đất hiểu rõ, đầy đủ hơn quan điểm của Đảng cũng như chính sách pháp luật của Nhà nước Từ đó, họ yên tâm về tư tưởng, ủng hộ và chấp hành nghiêm chỉnh chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước khi thực hiện pháp luật về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất GPMB
- Bảo đảm về pháp lý: Chất lượng của hệ thống pháp luật liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là một trong những điều kiện quan trọng cho việc thực hiện chính sách, pháp luật về vấn đề này Hiện nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư bao gồm: Hiến pháp 2013; Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản pháp quy hướng dẫn một số quy định về thu hồi đất, bồi
Trang 30thường, hỗ trợ, tái định cư của Luật Đất đai năm 2013 như Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15-5-2014của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15-5-2014 của Chính phủ quy định về giá đất; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15-5-2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và cũng như một số thông tư liên tịch và các văn bản của chính quyền địa phương quy định
về vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Đây là những cơ sở pháp lý quan trọng
để tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Nhưng để thực hiện chính sách về vấn đề này có hiệu quả thì hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên đây cần đảm bảo một số yêu cầu cơ bản sau: Tính hợp hiến của văn bản; tính toàn diện, đồng bộ; tính thống nhấ; sự phù hợp của pháp luật với đường lối, chính sách của Đảng; sự tương thích của pháp luật với các công cụ điều chỉnh xã hội khác
- Bảo đảm về kinh tế và việc làm cho người bị thu hồi đất: Thực hiện chính sách, pháp luật theo yêu cầu Nhà nước pháp quyền nói chung và thực hiện chính sách về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất GPMB nói riêng đòi hỏi phải có nguồn kinh phí, vật chất khá lớn Những chi phí này bao gồm chi phí cho công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật; chi phí cho cơ quan Nhà nước tổ chức triển khai thực hiện và xử lý vi phạm pháp luật, đặc biệt là các chi phí cho bồi thường, hỗ trợ
và xây dựng các khu vực tái định cư
- Bảo đảm về cơ chế chính sách và trình độ, năng lực, phẩm chất của cán bộ, công chức
Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất là lĩnh vực nhạy cảm
dễ bị lợi dụng, cám dỗ Vì vậy, để thực hiện tốt chính sách trong lĩnh vực này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải công tâm, tận tâm trong công việc Đồng thời phải có trình độ chuyên môn sâu, nắm bắt thay đổi văn bản pháp quy của từng thời điểm, phải có phẩm chất chính trị đạo đức tốt…Muốn vậy, phải xây dựng được hệ thống cơ chế chính sách đồng bộ từ quy hoạch, đến đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cả về phẩm chất chính trị, cả về chuyên môn và khả năng thực thi công việc
Trang 31Bên cạnh đó, cần có chế độ tiền lương, chế độ đãi ngộ phù hợp với công việc và đặc thù của lĩnh vực này
* Tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện chính sách BT, Ht, TĐC
- Số lượng dự án được triển khai đúng tiến độ
- Số lượng vụ kiện về BT, HT, TĐC hàng năm
- Chính sách hỗ trợ, an sinh xã hội đối với người dân bị thu hồi đất
- Lợi ích của các đối tượng chính sách có được đảm bảo hài hòa không
- Chi phí cho công tác BT, HT, TĐC so với kế hoạch dự kiến
1.4 Kinh nghiệm thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước
thu hồi đất một số địa phương
* Kinh nghiệm Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ chí Minh là trung tâm văn hoá chính trị của các tỉnh phía Nam, rất năng động trong phát triển kinh tế và hoạt động phù hợp với cơ chế thị trường Trong giai đoạn 2004, rất nhiều doanh nghiệp thành phố Hồ Chí Minh đã nêu ý kiến ủng hộ mạnh mẽ cơ chế thỏa thuận, tạo điều kiện cho doanh nghiệp thương thảo trực tiếp với người có đất Sau năm 2004 nhiều dự án thuộc diện Nhà nước thu hồi đất nhưng đã tự nguyện xin được áp dụng cơ chế thỏa thuận
Thành phố Hồ chí Minh là địa phương có diện tích đất chuyển sang sử dụng cho mục đích phi nông nghiệp lớn nhất so với các địa phương trong cả nước Giai đoạn 2001- 2005 chuyển khoảng 18.000ha đất nông nghiệp và đất chưa sử dụng sang đất công nghiệp dịch vụ và khu đô thị Trên cơ sở ý kiến của người dân, từ đầu năm 2007, Hội đồng nhân dân thành phố đã có nghị quyết thực hiện bồi thường về đất theo giá thị trường và cần phải có sự tham gia định giá của các tổ chức hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực thẩm định giá đất Đến nay, tất cả các trường hợp bồi thường về đất đều được các tổ chức cung cấp dịch vụ bất động sản thực hiện thẩm định giá và đó là cơ sở để Ủy ban nhân dân thành phố quyết định về giá đất để tính bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Hiện nay, ở thành phố Hồ Chí Minh có
02 tổ chức cung cấp dịch vụ thẩm định giá chủ yếu là Trung tâm tư vấn dịch vụ thẩm định giá- đơn vị sự nghiệp thuộc Bộ Tài chính và Trung tâm thẩm định giá
Trang 32miền Nam - một đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh Các Trung tâm này trong quá trình hoạt động đã thực hiện:
Cơ chế định giá phù hợp với thị trường trước khi Ủy ban nhân dân thành phố quyết định giá để tính bồi thường là cách triển khai rất khách quan, bảo đảm được tính đồng thuận giữa cơ quan nhà nước với người bị thu hồi đất
Giá đất nông nghiệp được xác định theo phương pháp thu nhập không phù hợp với giá đất trên thị trường, nhất là trường hợp đất nông nghiệp đã có quy hoạch chuyển sang sử dụng vào mục đích phi nông nghiệp
Áp dụng phương pháp so sánh để định giá đất phi nông nghiệp khi đã có dự
án đầu tư cũng gặp nhiều khó khăn vì khó tìm ra được đất phi nông nghiệp tương tự với dự án đầu tư tương tự
Người bị thu hồi đất cũng sử dụng dịch vụ định giá từ các tổ chức dịch vụ công nhưng hiện nay chúng ta chưa có quy định về cách thức giải quyết các tranh chấp về giá sau định giá giữa các tổ chức
Thành phố Hồ chí Minh cũng là nơi đã chấp nhận nhiều doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia dịch vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng Năm 2007, Ủy ban nhân dân thành phố đã cho phép Tổng Công ty bồi thường, giải phóng mặt bằng- một doanh nghiệp cổ phần được cung cấp dịch vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
để giải phóng mặt bằng như một mô hình thí điểm Sự thực đây là mô hình mới, doanh nghiệp ngoài nhà nước được cung cấp dịch vụ để làm cầu nối giữa cơ quan nhà nước với người dân bị thu hồi đất
Kinh nghiệm của Đà Nẵng
Thành phố Đà Nẵng đã và đang được đánh giá là thành phố thực hiện tốt nhất cả nước về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Theo đánh giá của Giáo
sư, Tiến sỹ Trịnh Duy Luân, Viện Xã hội học - Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, thì trong vấn đề thu hồi đất đai, giải phóng mặt bằng và tái định cư có đến 92% người dân thành phố Đà Nẵng sẵn sàng chấp hành" Có được kết quả tốt như vậy là do thành phố đã làm tốt những công việc sau:
Trang 33Một là, trong quá trình kiểm đếm đất đai, vật kiến trúc, cây cối hoa màu làm
cơ sở để lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đại đa số các hộ gia đình trong diện bồi thường giải phóng mặt bằng đã được tham gia Với ý thức vì sự phát triển chung của thành phố, rất nhiều người dân đã tự nguyện hiến đất đai cho Nhà nước mở đường Từ sự tự nguyện của người dân, các công trình đã tiết kiệm được khoảng từ 25 - 40% kinh phí đầu tư
Hai là, thành phố Đà Nẵng sớm ban hành rõ ràng đơn giá bồi thường, hỗ trợ
đối với từng loại đất đai, từng vị trí đất đai, từng loại nhà cửa, vật kiến trúc, từng loại cây cối, hoa màu… tạo thuận lợi cho quá trình thực hiện và kiểm tra giám sát của người dân
Ba là, trong công tác giải phóng mặt bằng, ngoài các chính sách chung do
Nhà nước quy định, thành phố cũng có những vận dụng sáng tạo cho phù hợp với tình hình sử dụng đất đai tại địa phương, tập quán sinh sống của người dân từng vùng đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân Việc làm này đảm bảo sự công bằng, khách quan và có tính chất động viên, khuyến khích người bị thu hồi đất nhanh chóng thực hiện giải tỏa, bàn giao mặt bằng đúng tiến độ
Bốn là, ở mỗi dự án thành phố đều thành lập Hội đồng giải phóng mặt bằng
Nếu là dự án lớn liên quan đến nhiều quận, huyện thì do một phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân thành phố làm Chủ tịch hội đồng, các chủ tịch quận, huyện làm phó Với các dự án vừa và nhỏ liên quan đến nhiều quận, huyện thì ranh giới dự án thuộc địa phương nào sẽ do địa phương đó làm Chủ tịch Hội đồng Nếu dự án nằm gọn trong địa bàn một quận, huyện thì do chủ tịch quận, huyện đó đảm nhiệm, các chủ tịch các xã, phường liên quan làm thành viên Do đó, mọi vấn đề liên quan đến đền bù giải toả, bố trí tái định cư đều có sự tham gia trực tiếp của chính quyền địa phương
từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc dự án
Năm là, thành phố Đà Nẵng là địa phương đầu tiên trong cả nước có lịch tiếp dân
của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân Thành phố theo định kỳ hàng tháng để lắng nghe nguyện vọng, giải quyết những vấn đề bức xúc của người dân Các buổi tiếp và trả lời chất vấn công dân được truyền hình trực tiếp để người dân theo dõi, tham gia ý kiến Điều này, thể hiện rõ sự quan tâm và chịu trách nhiệm rất cao của người đứng đầu thành phố
* Kinh nghiệm của Thái Bình
Trang 34Thái Bình là tỉnh có quá trình đô thị diễn ra với tốc độ nhanh cùng với sự tăng dân số cơ học tác động lớn đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội, làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất theo xu hướng giảm mạnh đất nông nghiệp; người dân phải thay đổi chỗ ở, điều kiện sống, do đó sẽ không tránh khỏi những phức tạp nảy sinh
từ công tác GPMB
Để khắc phục những hạn chế đó, Thái Bình đã tăng cường công tác quản lý Nhà nước về đất đai, đặc biệt từ khi có LĐĐ năm 2003, tỉnh đã chỉ đạo các địa phương lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, tăng cường quản lý sử dụng đất, giải quyết tranh chấp về đất đai; tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, GPMB một cách nghiêm minh, công khai, minh bạch trong quá trình kiểm kê, lập và phê duyệt phương án Một số huyện trong tỉnh như Tiền Hải, Vũ Thư, Quỳnh Phụ còn có chủ trương dạy nghề, tạo việc làm cho người dân có trên 30% diện tích đất bị thu hồi xây dựng các khu công nghiệp; hỗ trợ 70% lãi suất tiền vay theo quy định của các
tổ chức tín dụng để đầu tư phát triển sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình Những người hết tuổi lao động là thành viên của những hộ gia đình bị thu hồi đất từ 30% đất nông nghiệp trở lên mà chưa được hưởng các chính sách bảo hiểm y tế của nhà nước, sẽ được hỗ trợ kinh phí mua bảo hiểm y tế tự nguyện; giao đất có thu tiền sử dụng đất và hỗ trợ đầu tư hạ tàng và đất ở đối với khu vực thị trấn, hộ gia đình nộp 60% Khu vực các xã, hộ gia đình, cá nhân phải nộp 50% còn lại ngân sách hỗ trợ
* Bài học bổ ích rút ra cho huyện Duy Tiên
Thực tiễn sinh động trong thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư cả ở các địa phương phân tích ở phần trên đã cung cấp cho huyện Duy Tiên những bài học có thể vận dụng sau đây:
Thứ nhất, chính sách nhất quán Dù theo chính sách phân cấp thì điều kiện để
thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải dựa trên các quan điểm
và nguyên tắc nhất quán Sự nhất quán nguyên tắc thị trường và Nhà nước Trung ương đứng ra giải quyết mọi vấn đề liên quan thông qua một chính sách bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư thống nhất đã làm cho chính sách này thực hiện nghiêm chỉnh Tính nhất quán của chính quyền Đà Nẵng, Thái Bình cũng đem lại thành công như vậy
Trang 35Thứ hai, chính quyền địa phương, chủ thể thực thi chính sách bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư, phải biết cách cụ thể hóa chính sách chung cho phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương Ví dụ, cùng trong một nước nhưng Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, Thái Bình đã có cách làm khác nhau nhưng đều thành công do biết cách cụ thể hóa, vận dụng chính sách chung vào điều kiện cụ thể của địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện
Thứ ba, để thành công, chính quyền phải có năng lực tổ chức thực hiện, nhất
là quyết tâm tháo gỡ khó khăn một cách hợp lý và khéo léo Chính quyền Đà Nẵng đã quyết tâm vào cuộc thông qua các cuộc gặp mặt của lãnh đạo chính quyền và cưỡng chế cần thiết như một biện pháp răn đe kịp thời Thành phố Hồ Chí Minh sẵn sàng xác định lại giá đất đền bù khi giá đã xác định trở nên lạc hậu
Thứ tư, kế hoạch, chương trình giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư phải được hoạch định cụ thể, chi tiết, khoa học, hợp lý, công tâm và phải được công khai hóa để người bị thu hồi đất nhận thức đúng thực chất vấn đề, tự nguyện hợp tác thực hiện Thành phố Đà Nẵng, Thái Bình, thành phố hồ Chí Minh
là những nơi thành công nhờ làm theo cách này
Thứ năm, điều hòa lợi ích hợp lý giữa các chủ thể liên quan đến thu hồi đất
để giảm bức xúc xã hội và giải phóng mặt bằng nhanh, chủ động sử dụng đất đã thu hồi Thành phố Đà Nẵng đã áp dụng nguyên tắc người di dời và người ở lại có lợi ích ngang nhau nên giảm tác động tiêu cực của thu hồi đất
Thứ sáu, trong quá trình thực hiện BT, HT, TĐC phải kết hợp cả 3 phương
pháp trong tổ chức thực hiện chính sách, đó là phương pháp kinh tế, phương pháp giáo dục thuyết phục kết hợp với phương pháp hành chính Trong đó, đối với phương pháp kinh tế cần xây dựng giá đất dựa trên từng loại đất theo hình thức sở hữu, việc tính toán bồi thường căn cứ theo giá của cơ quan định giá dưới sự kiểm tra, giám sát của cơ quan cấp trên Tăng cường công tác tuyên truyền về ý nghĩa của chính sách BT, HT, TĐC, trong đó sự phối hợp đồng bộ giữa các tổ chức trong công tác tuyên truyền giữ vai trò quan trọng
Trang 36Kết luận Chương 1
Thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất trong giải phóng mặt bằng để xây dựng các công trình phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng là việc làm không thể tránh khỏi Nhịp độ phát triển càng lớn thì nhu cầu giải phóng mặt bằng càng cao và trở thành thách thức lớn đối với sự thành công không chỉ lĩnh vực kinh tế mà cả trong lĩnh vực chính trị, xã hội Vấn đề giải phóng mặt bằng trở thành điều kiện tiên quyết, đòi hỏi phải có sự quan tâm đúng mức và giải quyết triệt để, trong đó đặc biệt là công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Để điều chỉnh được những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Nhà nước đã ban hành nhiều quy định pháp luật điều chỉnh có hiệu quả các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực này Các quy phạm pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, ngày càng hoàn thiện đã tạo cơ sở pháp lý cho việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Đặc biệt từ khi Luật đất đai năm 2003, năm 2013 có hiệu lực đến nay, cùng với tốc độ phát triển và đô thị hoá ngày càng nhanh, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
ở các địa phương trên cả nước nói chung và huyện Duy Tiên nói riêng thực sự đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm cấp bách của các bộ, ngành và các cấp chính quyền địa phương và đã thu được những thành tựu đáng kể Do vậy, nắm chắc được vị trí, vai trò, đặc trưng cũng như những yếu tố tác động đến việc thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất là cơ sở lý luận để nghiên cứu và đánh giá thực trạng thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất, từ đó đề
ra các giải pháp thực hiện chính sách hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn huyện Duy tiên, Hà Nam
Trang 37Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT Ở
HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM
2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Duy Tiên ảnh hưởng đến thực hiện chính sách về bồi thường, hỗ tợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
2.1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Duy Tiên
BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH HUYỆN DUY TIÊN
(Nguồn: tư liệu ảnh của huyện)
Trang 38Huyện Duy Tiên nằm ở phía Bắc tỉnh Hà Nam, là cửa ngõ phía Nam thủ đô
Hà Nội Huyện lỵ Hoà Mạc cách thành phố Phủ Lý 20 km, có diện tích tự nhiên 12.092 ha bằng 16,01% diện tích tự nhiên của tỉnh, nằm trong tọa độ địa lý từ 105053’26” đến 106002’43” vĩ độ Bắc và 20032’37” đến 20032’37” kinh độ Đông Phía Bắc giáp huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội; Phía Đông giáp huyện Lý Nhân và tỉnh Hưng Yên; Phía Nam giáp thành phố Phủ Lý, huyện Thanh Liêm và huyện Bình Lục; Phía Tây giáp huyện Kim Bảng Đơn vị hành chính: 16 xã, 2 thị trấn Dân số khoảng 119.090 người Thị trấn Hòa Mạc là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa của huyện, nằm trên tuyến Quốc lộ 38 nối liền Duy Tiên với huyện Kim Bảng, thành phố Hưng Yên Đặc biệt, trung tâm huyện nằm gần sông Hồng nên rất thuận tiện cho giao lưu với các địa phương khác bằng đường thủy và đường
bộ Ngoài ra, huyện còn có thị trấn Đồng Văn nằm trên trục đường quốc lộ 1A và tuyến đường sắt Bắc - Nam Trong suốt thời kì thực hiện nhiệm vụ đẩy mạnh sự nghiệp Công nghiệp hoá, hiện đại hóa nhân dân huyện Duy Tiên đã từng bước phát huy thế mạnh, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, đa dạng các loại hình kinh tế, từng bước tạo ra những thành tựu to lớn về xã hội, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cuả người dân
Những năm gần đây, phong trào thi đua của huyện Duy Tiên đã có nhiều chuyển biến tích cực, phát triển cả về chiều rộng và bề sâu, đều khắp trên các lĩnh vực, phong trào thi đua trở thành động lực tinh thần, thúc đẩy mạnh mẽ việc hoàn thành thắng lợi các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng
và hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị được giao: Phong trào xây dựng nông thôn mới được các cấp, các ngành triển khai quyết liệt, tạo sức lan tỏa sâu rộng được Nhân dân; đến hết năm 2017, 16/16 xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt tỷ lệ 100% UBND huyện đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị các cấp có thẩm quyền công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới Chương trình phát triển đô thị được UBND huyện tập trung chỉ đạo sát sao, quyết liệt, đến nay, huyện Duy Tiên đã được Bộ Xây dựng công nhận đạt tiêu chí đô thị loại IV Phong trào thi đua thực hiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế được tập trung quyết liệt; tổng thu cân đối ngân sách nhà nước trên địa bàn
Trang 39đạt 38,17 triệu đồng Phong trào thi đua trong lĩnh vực văn hóa - thông tin, thể thao diễn ra sôi nổi; Giáo dục và Đào tạo tiếp tục đạt nhiều thành tích nổi bật, năm thứ 5 liên tiếp được UBND tỉnh tặng Cờ thi đua xuất sắc; An sinh xã hội được đảm bảo, đời sống nhân dân được cải thiện Tỷ lệ hộ nghèo còn 3,03%; Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn được đảm bảo Công tác quân sự, quốc phòng địa phương được triển khai tích cực Công tác xây dựng Đảng, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể nhân dân được đổi mới, năng lực lãnh đạo của các cấp uỷ đảng được nâng lên, hệ thống chính trị từ huyện đến cơ sở được củng cố, tăng cường ngày càng vững mạnh Đời sống vật chất và tinh thần của nhân được nâng lên.… Với những thành tích đã đạt được, nhân dân và cán bộ huyện Duy Tiên đã được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Cờ thi đua xuất sắc và đề nghị Thủ tướng Chính phủ tặng Cờ thi đua xuất sắc trong phong trào xây dựng Nông thôn mới; đề nghị Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất Đặc biệt, ngày 29 tháng 12 năm 2017, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã ký Quyết định số 1358/QĐ-BXD công nhận huyện Duy Tiên đạt tiêu chí đô thị loại IV, tạo tiền đề để Duy Tiên trở thành thị xã trước năm 2020
2.1.2 Ảnh hưởng điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất giải phóng mặt bằng
Trang 40phương, tạo bước chuyển động nhanh trong phát triển KT-XH, thực hiện thắng lợi mục tiêu CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn
Trên địa bàn huyện đã và đang phát triển công nghiệp, các khu đô thị, thương mại, dịch vụ văn minh, hiện đại tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực khá dồi dào, người dân khá năng động, ham học hỏi, cần cù, nhạy bén trong chuyển đổi sản xuất và làm kinh tế
Đặc biệt là tốc độ đô thị hoá diễn ra nhanh, mạnh rất thuận lợi cho việc đầu
tư xây dựng các khu công nghiệp, các khu đô thị sẽ được tập trung vào khu vực năng động này Bên cạnh đó công tác GPMB để tạo quỹ đất sạch cho các nhà đầu tư
sẽ được triển khai một cách mạnh mẽ và hiệu quả hơn khi huyện Duy Tiên có những tiềm năng đa dạng và chất lượng
Những đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội trên đây đã có tác động tích cực đến thực hiện chính sách về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất GPMB ở huyện Duy Tiên hiện nay Điều đó được phản ánh thông qua việc chấp hành, tuân thủ, sử dụng pháp luật của người dân trong diện phải thu hồi đất cơ bản đúng luật và
tự giác Các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền ngoài thực hiện tốt các hình thức trên đây còn áp dụng có hiệu quả pháp luật về BT, HT, TĐC thuộc phạm vi và thẩm quyền trên địa bàn huyện Duy Tiên
* Khó khăn, thách thức
Nền kinh tế phát triển chưa toàn diện, điểm xuất phát nền kinh tế thấp Kết quả chưa tương xứng với lợi thế so sánh của tỉnh; cơ cấu kinh tế còn có bộ phận chuyển dịch chậm Một số hoạt động thuộc lĩnh vực thương mại, dịch vụ còn hạn chế
Công nghệ sản xuất còn ít, chưa hình thành được nền kinh tế mũi nhọn, sản phẩm chiếm ưu thế tiêu thụ trên thị trường trong nước và xuất khẩu chưa nhiều
Tỷ lệ đô thị hoá đang từng bước phát triển, nhưng hệ thống kết cấu hạ tầng vẫn còn nhiều hạn chế
Quá trình hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới mở ra những thuận lợi mới nhưng đồng thời cũng tạo sức ép cạnh tranh quyết liệt Nhiều doanh nghiệp chưa chủ động trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, sức cạnh tranh nhiều sản