Quản lý giáo dục phòng chống ma túy theo quan điểm xã hội hóa ở trường THCS trên địa bàn quận hai bà trưng thành phố hà nội

Để góp phần nâng cao ý thức phòng chống tệ nạn ma túy xâm nhập vào các trường học đồng thời giáo dục học sinh trong các trường THCS có kĩ năng phòng chống tệ nạn ma túy theo quan điểm xã

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

Họ và tên:Trương Diệu Mỹ

QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG MA TÚY THEO QUAN ĐIỂM XÃ HỘI HÓA Ở TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HAI BÀ TRƯNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI -2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

Trương Diệu Mỹ

QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG MA TÚY THEO QUAN ĐIỂM XÃ HỘI HÓA Ở TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HAI BÀ TRƯNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành :Quản lý giáo dục Mã số:60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học Thiếu tướng,Ts Nguyễn Văn Ly

HÀ NỘI -2017

1

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC VIẾT TẮT 7

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Mục đích nghiên cứu 6

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 6

3.1 Khách thể nghiên cứu 6

3.2 Đối tượng nghiên cứu 6

4 Các giả thuyết nghiên cứu 6

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

5.1 Nghiên cứu những vấn đề lý luận về công tác quản lí, về công tác giáo dục phòng chống ma tuý xâm nhập vào nhà trường. 7

5.2 Nghiên cứu thực trạng việc thực hiện các biện pháp giáo dục phòng chống ma tuý theo quan điểm xã hội hóa tại các nhà trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội. 7

5.3 Đề xuất một số biện pháp nhằm tuyên truyền, giáo dục phòng chống ma tuý theo quan điểm xã hội hóa. 7

6 Giới hạn của đề tài nghiên cứu 7

6.1 Giới hạn về nội dung 7

6.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu 7

6.3 Giới hạn về thời gian 7

7 Phương pháp nghiên cứu 7

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 7

8 Cấu trúc luận văn 9

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG MA TÚY TẠI CÁC NHÀ TRƯỜNG 10

1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 10

2

1.1 Một số công trình nghiên cứu trên thế giới 10

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 12

1.3 Đảng và Nhà nước với công tác giáo dục phòng, chống ma túy 33

1.4 Một số lý luận về giáo dục phòng chống ma túy trong nhà trường theo quan điểm xã hội hóa 38

1.5 Quản lý giáo dục phòng chống ma túy theo quan điểm xã hội hóa ở các trường THCS 40

Kết luận chương 1 43

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG MA TÚY TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HAI BÀ TRƯNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI 44

2.1 Đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội 44

2.2 Thực trạng quản lý GDPCMT ở các trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội 49

3 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng chống ma túy tại các trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội 64

3.1 Những ưu điểm 64

3.2 Những tồn tại 65

3.3 Những thuận lợi 65

3.4 Những khó khăn 66

Kết luận chương 2 67

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG MA TÚY TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HAI BÀ TRƯNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI 68

3.1 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp 68

3.2 Các biện pháp quản lý giáo dục học sinh phòng chống ma túy theo quan điểm xã hội hóa ở các trường THCS trên địa bàn Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội 69

3

3.3 Mối liên hệ giữa các biện pháp đề xuất 91

3.4 Khảo nghiệm mức độ khả thi của các biện pháp 92

Kết luận chương 3 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 95

1 Kết luận 95

2 Khuyến nghị 98

2.1 Đối với Bộ GD&ĐT 98

2.2 Đối với Sở GD&ĐT Hà Nội 98

2.3 Đối với Phòng GD&ĐT quận Hai Bà Trưng 98

2.4 Đối với các nhà trường THCS 98

2.5 Đối với chính quyền, đoàn thể 99

2.6 Đối với mỗi gia đình 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100

: Học sinh : Giáo dục : Quản lý giáo dục : Thành phố

10 TNMT: Tệ nạn ma túy

Trong những năm qua cùng với nhiều chính sách của Đảng Nhà nước

và sự hội nhập giao lưu kinh tế thế giới ngày càng sâu rộng đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của đất nước nhằm xây dựng một xã hội có nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Khơi dậy và phát huy những tiềm năng của dân tộc,để đạt được điều

đó, chúng ta phải vượt qua các trở ngại khó khăn Một trong số đó là các tệ nạn xã hội như: Ma túy, cờ bạc, văn hóa phẩm đồi trụy Nhưng đáng sợ nhất chính là ma túy, ma túy là hiểm họa cho toàn xã hội gây tác hại cho sức khỏe, làm suy thoái nòi giống, phẩm giá con người, phá hoại hạnh phúc gia đình, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự, an toàn xã hội và an ninh quốc gia, gây nguy hại cho nòi giống của dân tộc về trước mắt mà cả lâu dài, từ thế hệ này sang thế hệ khác

Vì thế nếu không có sự can thiệp kịp thời của Đảng và Nhà nước, sự chung tay của mọi tổ chức, thành phần và mọi người dân thì nó sẽ là nguy

cơ gây tụt hậu kinh tế và sẽ làm nẩy sinh các tệ nạn xã hội khác Diễn biến phức tạp của tình trạng nghiện ma túy hiện nay đặt ra cho xã hội những nhiệm vụ cấp bách

Quốc hội đã ban hành Luật phòng chống ma túy năm 2000 và Chính phủ đã có nhiều Nghị quyết chỉ đạo hoạt động của công tác phòng chống và

6

kiểm soát ma túy Một số ban ngành chức năng được thành lập và tiến hành những biện pháp phòng chống ma túy một cách tích cực trong đó có ngành Giáo dục và Đào tạo Nhờ đó, tệ nạn nghiện ma túy trong học sinh, sinh viên đã giảm, song chưa cơ bản, chưa vững chắc

Theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội thì số lượng người SDVNMT ngày một tăng cao, tỷ lệ tái nghiện rất lớn khoảng 90%, tỷ

lệ nghiện lại ở đó, ma túy còn như một con sâu đục khoét xã hội Khiến an ninh,trật tự, quốc phòng bất ổn

Để góp phần nâng cao ý thức phòng chống tệ nạn ma túy xâm nhập vào các trường học đồng thời giáo dục học sinh trong các trường THCS có

kĩ năng phòng chống tệ nạn ma túy theo quan điểm xã hội hóa giáo dục, tác

giả chọn đề tài nghiên cứu"Quản lý giáo dục phòng chống ma túy theo

quan điển xã hội hoá ở trườngTHCS trên địa bàn Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội" làm luận văn cao học của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khảo sát thực trạng công tác quản lý giáo dục phòng chống ma túy của Hiệu trưởng các trường THCS trong Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội, từ đó tìm ra nguyên nhân và đề xuất một số biện pháp quản lý có tính khả thi nhằm ngăn chặn ma túy xâm nhập vào các nhà trường

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lí giáo dục phòng chống ma túy ở các trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các mối quan hệ trong giáo dục phòng chống ma túy tại các trường

Trung học cơ sở trên địa bàn Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

4 Các giả thuyết nghiên cứu

Việc quản lí công tác giáo dục phòng chống ma túy xâm nhập vào nhà trường trong những năm gần đây đã được các trường học quan tâm,

7

song vẫn còn một số hạn chế Bởi vậy, nếu có những biện pháp quản lí phù hợp, có sự chỉ đạo chặt chẽ, tổ chức thực hiện tốt những kế hoạch đặt ra, kiểm tra đánh giá chính xác thì sẽ khắc phục được các tồn tại và nâng cao hiệu quả giáo dục cho học sinh trong việc phòng ngừa các tệ nạn xã hội, trong đó có tệ nạn ma túy – một trong những vấn đề nhức nhối nhất đang được toàn xã hội quan tâm

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định cơ sở lý luận của quản lý giáo dục phòng chống ma tuý

5.2 Đánh giá thực trạng việc thực hiện các biện pháp giáo dục phòng chống

ma tuý theo quan điểm xã hội hóa tại các nhà trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

5.3 Đề xuất một số biện pháp nhằm tuyên truyền, giáo dục phòng chống ma tuý theo quan điểm xã hội hóa và đánh giá các biện pháp đã đề xuất

6 Giới hạn của đề tài nghiên cứu

6.1 Giới hạn về nội dung

- Đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lý giáo dục phòng chống

ma túy theo quan điểm xã hội hóa trong các nhà trường THCS Quận Hai

Bà Trưng, thành phố Hà Nội

6.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

- Nghiên cứu tiến hành ở 10 trường trong tổng số 17 trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

6.3 Giới hạn về thời gian

Thời gian nghiên cứu từ năm học 2015-2017

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

7.1.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Nghiên cứu, phân tích các văn bản pháp quy, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước và của ngành giáo dục và đào tạo có liên quan đến đề

- Phương pháp trực quan quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp phỏng vấn, đàm thoại trực tiếp

7.1.3 Các phương pháp phân tích số liệu

Phương pháp phân tích định tính: Phân tích nội dung, phân tích câu chuyện đối thoại, đàm thoại

Phương pháp phân tích định lượng: Sử dụng phương pháp thống kê toán học

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

- Đảm bảo tính khoa học

- Phù hợp với nội dung giáo dục phòng, chống ma tuý để giải quyết nhiệm

vụ và mục đích của đề tài

7.2.2 Phương pháp điều tra

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Xây dựng phiếu điều tra học sinh: Chủ yếu điều tra, tìm hiểu đời sống tình cảm, gia đình và nhận thức về giáo dục phòng chống ma tuý của các em học

sinh

- Xây dựng phiếu điều tra giáo viên: Tìm hiểu về nhận thức, hiểu biết về tác hại của ma tuý, kết quả các hoạt động giáo dục của nhà trường và các biện pháp giáo dục phòng, chống ma tuý từ phía giáo viên

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

- Đối với Hiệu trưởng, Công đoàn, Chi đoàn, Cha mẹ học sinh, chúng tôi tiến hành phỏng vấn, trò chuyện, trao đổi về hoạt động giáo dục phòng, chống ma

tuý

9

- Phỏng vấn hội phụ huynh, một số phụ huynh học sinh

7.2.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Tiến hành thảo luận, tọa đàm có mời chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn (công an, dân phòng) để nói chuyện, dàm thoại về tác hại của ma túy

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và khuyến nghị, danh mục các tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lí hoạt động giáo dục phòng chống ma tuý tại các nhà trường

Chương 2: Thực trạng quản lý giáo dục phòng chống ma túy tại các trường trung học cơ sở Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng chống ma túy tại các trường trung học cơ sở Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

10

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG MA TÚY TẠI CÁC NHÀ TRƯỜNG

1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1 Một số công trình nghiên cứu trên thế giới

Nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành hệ thống những qui định mang tính luật pháp, thành lập những tổ chức chuyên trách, tăng cường hoạt động phòng chống ma túy và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này Cộng hòa Pháp và Vương quốc Hà Lan là hai quốc gia có nhiều kinh nghiệm trong công tác giáo dục phòng, chống tệ nạn ma túy mà nước ta đang quan

hệ hợp tác quốc tế về phòng, chống ma túy, mại dâm và HIV/AIDS

Năm 1990, 150 nước trên thế giới tham gia Đại hội đặc biệt về cấm

ma túy của LHQ và nhất trí thông qua Cương lĩnh hoạt động toàn cầu Năm

1991, Đại hội chống ma túy cấp Bộ trưởng trên thế giới được tổ chức với

sự nhất trí về hợp tác quốc tế chống ma túy, cũng trong năm này, chương trình kiểm soát ma túy quốc tế trực thuộc LHQ được thành lập Để tạo sức mạnh toàn cầu chống ma túy, khóa họp đặc biệt lần thứ 20 của Đại hội đồng LHQ bàn về vấn đề ma túy trên thế giới gồm 138 nước tham dự đã được tổ chức tại New York từ ngày 08 đến ngày 19 tháng 6 năm 1998 Đây

là cuộc họp đa phương lớn nhất được tổ chức về đề tài đấu tranh chống buôn lậu và lạm dụng ma túy Khẩu hiệu khóa họp là: "Đoàn kết chống lại thảm họa hàng đầu của thế giới trong thế kỷ 21"

Hiện tượng nghiện ma tuý đã xuất hiện từ lâu trong xã hội loài người Ngày nay, do tác hại của ma tuý đối với xã hội, gia đình cũng như

cá nhân người sử dụng diễn ra ở mức độ trầm trọng và có tính chất phổ biến nên hiện tượng này đã trở thành một tệ nạn xã hội trên khắp thế giới, mang tính toàn cầu Vì thế, phòng chống ma tuý là một nhiệm vụ cấp thiết được đặt ra cho mọi châu lục, mọi quốc gia Rất nhiều hoạt động được tiến hành nhằm chống lại các tệ nạn liên quan đến ma tuý không chỉ trong lãnh

1.1.2 Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam

Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về tệ nạn ma túy như:

- Tác giả Vũ Ngọc Bừng với cuốn: "Phòng chống ma túy trong nhà trường", đã đề cập các nội dung: TNMT là gì? Nguyên nhân phát sinh, phát triển; những ảnh hưởng của TNMT đối với các mặt đời sống xã hội; những cách phòng chống [16]

- Tác giả Nguyễn Thị Miến với bài viết: "Vai trò của người vợ, người mẹ với việc lôi kéo chồng ra khỏi ma túy" [30]

- Tác giả Phạm Ngọc Cường với cuốn: "Sổ tay phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội" đã nêu ra một số phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm ma túy, từ đó chỉ ra nguyên nhân tồn tại cũng như những kiến nghị giải pháp ngăn ngừa đối với tội phạm về ma túy [17]

- Cuốn sách: "Ma túy trong học đường - Thực trạng và giải pháp" chỉ ra: TNMT đang là nỗi ám ảnh, bức xúc ngày một gia tăng của toàn thể cộng đồng, làm băng hoại đến đời sống của một bộ phận lớp trẻ hiện nay [7]

Những nghiên cứu trên đã đóng góp không nhỏ trong việc trang bị những hiểu biết, những kiến thức cơ bản về TNMT, góp phần tuyên truyền, giáo dục nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên, HS phòng chống

và đấu tranh chống TNMT; mặt khác đây cũng là những lý luận giúp các cấp quản lý đưa ra những điều luật, những quy định nhằm phòng chống TNMT, góp phần đảm bảo an ninh chính trị, sức khoẻ, đạo đức và lối sống cho nhân dân

12

Ở Việt Nam, thuốc phiện đã thâm nhập vào nước ta từ rất lâu Ngay

từ thời phong kiến, một số đạo luật đầu tiên về cấm trồng, hút và buôn thuốc phiện đã được ban hành

Đến nay tình trạng nghiện, sử dụng và buôn bán ma túy đang thực sự

là tệ nạn xã hội được mọi người, mọi nhà, mọi ngành đấu tranh phòng chống và đẩy lùi tệ nạn đang hủy hoại cuộc sống của con người

Hiện nay TNMT đang xuất hiện len lỏi vào các lĩnh vực, các môi trường, các đối tượng, của xã hội và GD cũng không nằm ngoài thực trạng ấy Số đối tượng nghiện ma túy ngày càng trẻ hóa Tuy nhiên các công trình kể trên hầu hết đi sâu nghiên cứu những vấn đề chung về TNMT, rất ít công trình dành riêng cho công tác phòng chống MT xâm nhập vào đời sống học đường, nhất là đề cập đến thực trạng TNMT và các biện pháp quản lí của hiệu trưởng các trường THCS nhằm GD học sinh phòng, chống MT xâm nhập vào nhà trường

Công tác quản lý HĐGD học sinh nhằm phòng chống TNMT xâm nhập vào các nhà trường của Hiệu trưởng các trường THCS ở Quận Hai Bà Trưng hiện nay còn gặp nhiều khó khăn, TNMT có nguy cơ xâm nhập vào các trường ngày càng cao Một phần nguyên nhân của thực trạng trên là do đội ngũ CBQL trường THCS của Quận Hai Bà Trưng chưa có cơ sở lí luận cũng như chưa đầu tư một cách đúng mức cho công tác này trong việc quản

lý nhà trường

Đề tài của tôi là sự tiếp nối những nghiên cứu về biện pháp quản lý giáo dục học sinh của Hiệu trưởng các trường THCS nhằm góp phần đưa ra những biện pháp hữu hiệu nhất trong công tác phòng, chống MT xâm nhập vào nhà trường THCS theo quan điểm xã hội hóa

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Khái niệm về quản lý

Theo quan niệm truyền thống, quản lý là quá trình tác động có ý thức của chủ thể vào một bộ máy (đối tượng quản lý) bằng cách vạch ra mục

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: "Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức" [19, tr.9]

Từ các quan niệm trên, ta thấy: "Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất"

1.2.1.2 Chức năng quản lý

Chức năng quản lý là một dạng hoạt động quản lý chuyên biệt thông qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định gồm bốn chức năng cơ bản sau đây:

- Dự báo và lập kế hoạch

15

14

- Tổ chức thực hiện kế hoạch

- Lãnh đạo/Chỉ đạo thực hiện kế hoạch

- Kiểm tra, đánh giá

Những chức năng này là phổ biến với tất cả những nhà quản lý nhưng cần đan xen, kết hợp, thực hiện mục tiêu cuối cùng của quá trình quản lí

1.2.1.3 Các nguyên tắc quản lý

- Nguyên tắc mục tiêu

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất của quản lý bởi vì mục tiêu là mối quan tâm hàng đầu của mọi tổ chức, đơn vị Việc tổ chức thực hiện mục tiêu, phải cụ thể hóa mục tiêu chung của tổ chức thành các mục tiêu cụ thể

và phân công cho các cá nhân, bộ phận trong tổ chức để thực hiện

- Nguyên tắc thu hút sự tham gia của tập thể hay còn gọi là nguyên tắc tập

trung dân chủ

Nguyên tắc này vừa phải thống nhất trong hoạt động quản lý, vừa phải dân chủ công khai để có thể huy động và khai thác được trí tuệ của tập thể, giúp cho chủ thể quản lý luôn luôn chủ động trong việc tổ chức điều hành cũng như đảm bảo sự tác động của chủ thể lên đối tượng quản lý trong bất kỳ hoàn cảnh điều kiện nào

- Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả cao

Tiết kiệm và hiệu quả là mục đích của mọi hoạt động quản lý Hoạt động quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích Việc đạt được mục tiêu sẽ làm thỏa mãn những lợi ích mà tổ chức mong muốn

- Nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa các lợi ích

Nguyên tắc này tạo cho mối quan hệ giữa các nhà quản lý với đối tượng quản lý có sự cởi mở và tác động qua lại nhau một cách tích cực Cần phải được kết hợp hài hòa các lợi ích ngay từ khi hoạch định và phát triển tổ chức

- Nguyên tắc khoa học hợp lý

15

Dựa trên những vấn đề khoa học, đảm bảo tính khách quan và biện chứng Hoạt động quản lý không thể cứng nhắc mà phải có sự linh hoạt, đảm bảo tính hợp lý.\

- Nguyên tắc phối hợp hoạt động các bên có liên quan

Nhà quản lý phải biết liên kết phối hợp với các tổ chức khác để khai thác hết tiềm năng của họ, tăng cường sức mạnh cho mình và hạn chế những điểm yếu của tổ chức mình

- Nguyên tắc thích ứng linh hoạt

Nhà quản lý phải có được tư duy mềm dẻo, linh hoạt, nhậy cảm và khách quan trong việc nhìn nhận đánh giá vấn đề, tránh lối tư duy bảo thủ, trì trệ, cứng nhắc, quan liêu, vì những thói quen này sẽ phá hỏng sự tồn tại của tổ chức và sự phát triển của tổ chức

1.2.2 Khái niệm về quản lý giáo dục

Giáo dục là một loại hình, lĩnh vực hoạt động xã hội rộng lớn được hình thành do nhu cầu phát triển, tiếp nối các thế hệ của đời sống xã hội thông qua quá trình truyền thụ tri thức và kinh nghiệm xã hội của các thế

hệ trước cho các thế hệ sau Cũng như bất kỳ một hoạt động xã hội nào, hoạt động giáo dục cần được tổ chức và quản lý với cấp độ khác nhau (nhà nước, nhà trường, lớp học ) nhằm thực hiện có hiệu quả mục đích và các mục tiêu giáo dục phù hợp với từng giai đoạn phát triển của các thể chế chính trị - xã hội ở các quốc gia

Tác giả Trần Kiểm cho rằng: "Quản lý giáo dục là những tác động có

hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở mọi cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của toàn bộ hệ thống nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở quy luật của quá trình giáo dục về sự phát triển thể lực, trí lực và tâm lực trẻ em" [22, tr.341]

Theo Nguyễn Ngọc Quang thì: "Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch phù hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối giáo dục của Đảng, thực hiện

16

được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy - học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất" [22, tr.341]

Quản lý giáo dục được biểu hiện ở các chức năng quản lý, cụ thể đó là:

- Kế hoạch hóa: Lập kế hoạch, phổ biến kế hoạch

- Tổ chức: Tổ chức triển khai, tổ chức nhân sự, phân công trách nhiệm

- Kích thích: Khuyến khích tạo động cơ

- Kiểm tra: Kiểm soát, kiểm kê, hạch toán, phân tích

- Điều phối: Phối hợp, điều chỉnh

1.2.3 Khái niệm về quản lý nhà trường

1.2.3.1 Quản lý nhà trường

Quản lý nhà trường là một bộ phận trong quản lý giáo dục bởi vì nhà trường là một tổ chức GD, là một đơn vị cấu trúc cơ sở của ngành GD &

ĐT Nhà trường cũng phải được quản lý

Theo GS.TS Phạm Minh Hạc "Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh" [22, tr.337]

Quản lý trực tiếp trường học bao gồm quản lý tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục, tài chính, nhân lực, hành chính và quản lý môi trường giáo dục [5]

Trong quản lý và thực tiễn quản lý nhà trường gồm 2 loại:

Một: Quản lý của chủ thể bên trên và bên ngoài nhà trường nhằm

định hướng cho nhà trường, tạo điều kiện cho nhà trường hoạt động và phát triển (Các cấp quản lý nhà nước và sự hợp tác, giám sát xã hội/ cộng đồng)

Hai: Quản lý của chính chủ thể bên trong nhà trường, hoạt động tổ

chức các chủ trương, chính sách giáo dục thành các kế hoạch hoạt động, tổ

1.2.3.2 Trường THCS

Tại Điều 4, Luật giáo dục 2005 quy định: Các cấp học và trình độ đào tạo của Hệ thống giáo dục quốc dân gồm: Giáo dục mầm non có nhà trẻ và mẫu giáo; Giáo dục phổ thông có tiểu học, THCS, THPT; Giáo dục nghề nghiệp có trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề; Giáo dục đại học và sau đại học đào tạo trình độ cao đẳng, đại học, thạc sĩ, tiến sĩ [34, tr.63]

Trường THCS được xác định trong Điều lệ trường trung học như sau:

“Trường THCS là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng” [6, tr.5]

Giáo dục THCS là một cấp học quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân Tuy nhiên, đây là cấp học mà học sinh đang ở lứa tuổi khó quản

lí nhất, bởi vì không còn nhỏ nhưng lại chưa đủ lớn, tâm lí, sinh lí thay đổi

và diễn biến phức tạp Vì vậy, ở cấp học này rất dễ sa ngã và mắc các tệ nạn xã hội

Mục tiêu của giáo dục THCS:

- Điều 27, Luật giáo dục năm 2005 quy định: Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học ở THPT, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [28, tr 7]

Nội dung của giáo dục THCS:

- Điều 28, Luật giáo dục 2005 quy định: “Giáo dục THCS phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở tiểu học, bảo đảm cho học sinh có những hiểu biết phổ thông cơ bản về tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc, kiến

18

thức khác về khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có những hiểu biết cần thiết tối thiểu vể kĩ thuật và hướng nghiệp” [28, tr 8]

Phương pháp: Luật giáo dục 2005, Điều 28 quy định: “Phương pháp

giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [28, tr.8]

Quản lí ở nhà trường THCS bao gồm: Hiệu trưởng, Hiệu phó, trong

đó Hiệu trưởng nhà trường là chủ thể quản lý Hiệu trưởng là người phụ trách cao nhất, chịu trách nhiệm trước Nhà nước, trước nhân dân và trước cấp trên trực tiếp về mọi HĐGD của nhà trường Luật Giáo dục 2005 quy định trách nhiệm của người Hiệu trưởng tại Điều 54 như sau: “Hiệu trưởng

là người chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận” [28, tr.19]

1.2.4 Khái niệm về tệ nạn ma túy

Theo cách hiểu thông thường trong xã hội Việt Nam hiện nay: trong

xã hội, ma túy thường được hiểu đó là heroin, bạch phiến Một người bị nghiện ma túy sẽ bị mọi người hiểu là nghiện heroin hay ngược lại mà không có sự phân biệt về chất người đó lệ thuộc

19

Tuy nhiên ở Việt Nam không có một sự nhất quán chung trong việc

sử dụng danh xưng này cho các chất thuộc loại này "Ma túy" được sử dụng rộng rãi như một thuật ngữ mang màu sắc tiêu cực để chỉ từ những chất có khả năng gây nghiện và tàn phá cơ thể người dùng cao (Heroin, Crystal Meth ) cho đến những chất có thể dùng trong y tế với liều lượng nhỏ (như cần sa, chất được sử dụng rộng rãi ở Hà Lan, một phần Hoa Kỳ) khiến dư luận tại Việt Nam thiếu khách quan và khoa học khi nói đến vấn đề sử dụng các chất này (người dân thường chỉ quan tâm đến tác hại trong khi công dụng dược liệu ít được để ý)

* Đặc điểm:

- Làm thay đổi trạng thái, ý thức, trí tuệ và tâm trạng của người sử dụng khiến cho họ có cảm giác giảm đau, dễ chịu, lâng lâng và không tự chủ được hành vi của bản thân, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người sử dụng

- Tùy vào loại ma túy cũng như số lượng và sự điều độ trong việc sử dụng

là những tác nhân có thể dẫn đến việc nghiện của người sử dụng Thông thường, số lớn chất ma túy tổng hợp (nhân tạo) có khả năng gây nghiện cao đồng thời có sức tàn phá cơ thể của người dùng hơn chất tinh khiết tự

20

Từ lá, hoa, quả cây cần sa (còn gọi là bồ đà, cây gai dầu) được trồng ở một số tỉnh giáp ranh biên giới Việt Nam – Campuchia và ở Tây Nguyên

Từ lá cây coca, chế ra chất cathinone, có nhiều ở Nam Mỹ

* Các chất ma túy thường gặp ở Việt Nam

Có rất nhiều loại ma túy khác nhau, nhưng chúng ta thường gặp là

ma túy dạng thô và ma túy tổng hợp

Các chất ma túy thường gặp ở Việt Nam

(White cocaine)

(tuyết)

21

Ephidrine)

stick cannabis)

(Nguồn: Nghị định số 6767/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ về việc ban hành danh mục chất ma túy và tiền chất)

mà thuốc phiện mang lại chứ chưa chú ý tới mặt trái của nó, đó là tác dụng gây nghiện khó cai

* Dấu hiện nhận biết người sử dụng ma túy:

7 Nhu cầu tiêu tiền ngày một nhiều, sử dụng tiền không có lý do chính đáng, thường xuyên xin tiền người thân, hay bán đồ đạc cá nhân và của gia đình, nợ nần nhiều, ăn cắp vặt

8 Túi quần, áo, cặp sách, phòng ở thường có nhiều thứ như: giấy bạc, thuốc lá, kẹo cao su, bật lửa ga, bơm xi lanh, kim tiêm, ống thuốc, thuốc phiện, gói nhỏ hêrôin

9 Có dấu kim tiêm trên mạch máu ở mu bàn tay, cổ tay, mặt trên khủy tay, mặt trong mắt cá chân, bẹn, ở cổ

10 Đối với người đã nghiện nặng, ngoài các dấu hiệu trên còn biểu hiện: sức khỏe giảm sút rõ rệt; thường xuyên ngáp vặt; mắt lờ đờ, da tái, môi thâm, cơ thể hôi hám, ít tắm giặt, ăn mặc luộm thuộm

* Tác dụng phụ của ma túy:

Đối với hệ hô hấp: Các chất ma túy kích thích hô hấp làm tăng tần số thở gây ức chế hô hấp, nhất là khi dùng quá liều Nhiều trường hợp ngưng

Ngoài ra, sau khi dùng ma túy (nhất là cocaine) có thể gây phù phổi cấp, tràn khí màng phổi, tràn khí trung thất, xuất huyết phế nang, viêm tiểu phế quản tắc nghẽn, viêm phổi, lên cơn hen phế quản

Theo thông tin trên tạp chí Medical Progress tháng 1 năm 1999,

nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả Mỹ đã cho thấy có mối liên quan giữa hút ma túy (nhất là cocaine) vàung thư phổi

Đối với hệ tim mạch: Các chất ma túy sẽ kích thích làm tăng nhịp tim, ảnh hưởng trực tiếp lên tim, gây co thắt mạch vành có thể tạo nên cơn đau thắt ngực, nặng hơn có thể gây nhồi máu cơ tim Chúng cũng là nguyên nhân của các rối loạn nhịp đe dọa tính mạng người dùng ma túy Ngoài ra còn gây nên tình trạng co mạch làm tăng huyết áp

Đối với hệ thần kinh: Ngoài tác dụng kích thích thần kinh giai đoạn đầu gây hưng phấn, sảng khoái, lệ thuộc thuốc…, cũng có thể gây các tai biến như: co giật, xuất huyết dưới nhện, đột quị

Đối với hệ sinh dục: Ở người nghiện ma túy, khả năng tình dục bị suy giảm một cách rõ rệt, và hậu quả này vẫn tồn tại sau khi ngưng dùng thuốc một thời gian khá lâu Ở những nam giới dùng ma túy trong thời gian

dài sẽ bị chứng vú to (gynecomastia) và bất lực Còn ở phụ nữ sẽ bị rối

loạn chu kỳ kinh nguyệt, rong kinh, tăng tiết sữa bất thường và vô sinh

Ngoài ra, người dùng ma túy còn phải chịu những tác hại khác như: hoại tử tế bào gan, ảo thính, ảo thị Sử dụng ma túy còn có khả năng nhiễm HIV/AIDS (bệnh cơ hội) và khả năng tử vong cao

* Những khu vực sản xuất ma túy trên thế giới như:

24

Colombia, Afghanistan, Trung Đông,Trung Quốc và Tam giác Vàng

* Kiểm soát ma túy:

Đầu thế kỷ 19, Trung Quốc bị các nước phương Tây đưa thuốc phiện vào buôn bán, khiến số người nghiện ngày càng tăng Năm 1848, nhà Thanh ra lệnh tịch thu và thiêu hủy thuốc phiện của tàu buôn châu Âu, Anh Quốc phát động cuộc chiến tranh nha phiến khiến đất nước Trung Quốc hầu như bị tê liệt Chiến tranh Trung - Anh mà lịch sử gọi là Chiến tranh thuốc phiện bùng nổ và kết quả là triều Thanh phải nhượng bộ, Anh quốc được tiếp tục buôn thuốc phiện vào Trung Quốc Sau Cách mạng Tân Hợi, chính phủ mới tại Trung Hoa đã cấm chỉ mọi hình thức sử dụng và buôn bán thuốc phiện

Vào những năm 70 của thế kỷ 20, vùng biên giới phía Bắc của Thái Lan, phía Tây của Lào và phía Nam của Myanmar (còn được gọi là Tam Giác Vàng) là nơi trồng cây anh túc và cần sa lớn nhất thế giới và cũng là nơi buôn bán ma túy lớn nhất thế giới Tuy nhiên vào những năm 90 của thế kỷ 20 thì số lượng anh túc lẫn cần sa tại Thái Lan giảm, (trước kia, đây

là nước sản xuất và buôn bán ma túy lớn nhất thế giới Hiện nay, nó thuộc

về Pakistan) Trong khi đó diện tích của hai cây ấy lại tăng vọt ở Myanmar khiến nơi đây trở thành nơi sản xuất ma túy lớn thứ hai thế giới

Các chuyên gia nghiên cứu về ma túy của Liên hợp quốc cho rằng:

"Ma túy là các chất hóa học có nguồn gốc tự nhiên và nhân tạo khi xâm nhập vào cơ thể con người sẽ có tác động làm thay đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ, làm con người bị lệ thuộc vào chúng gây lên tổn thương cho cá nhân

và cộng đồng" [17, tr.249] Theo Bộ luật hình sự được Quốc hội nước Cộng

hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 21-12-1999 ma túy bao gồm: Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao côca, lá, hoa, quả cây cần sa; lá cây côca; quả thuốc phiện khô; quả thuốc phiện tươi; herôin; cocain; các chất ma túy khác ở thể lỏng; ở thể rắn [8]

25

1.2.5 Ma túy - Tác động xấu đối với sự phát triển nhân cách học sinh THCS

1.2.5.1 Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THCS

Lứa tuổi học sinh THCS bao gồm các em có độ tuổi từ 11, 12 đến 14,

15 tuổi Đó là những em HS đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 ở các trường THCS Lứa tuổi này còn gọi là lứa tuổi thiếu niên và nó có một vị trí đặc biệt trong thời kì phát triển của trẻ em Vị trí đặc biệt này được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau: “thời kì quá độ”, “tuổi khó bảo”, “tuổi khủng hoảng”, “tuổi bất trị” Tuổi thiếu niên có những đặc điểm cơ bản về tâm sinh lý như sau:

*Về tâm lý: Ở giai đoạn này, các em có những thay đổi về mặt nhận

thức, tình cảm cũng như về nhu cầu:

- Nhận thức: Vào lứa tuổi này, tư duy trừu tượng của các em đã phát triển, các em thích học hỏi, tìm tòi, khám phá những điều mới lạ, đặc biệt là rất thích được thử nghiệm, “làm thử”, cho nên các em sẵn sàng thử nhiều

“thứ” như: rượu, bia, thuốc lá, ma túy, Đây là một điều hết sức bất lợi cho các em vì trước bao điều mới mẻ, các em muốn chứng tỏ mình như người lớn nhưng lại chưa đủ sức để phân biệt đâu là cái tốt cần làm, đâu là cái xấu không nên làm, do vậy các em rất dễ bị tiêm nhiễm các thói hư tật xấu

- Nhu cầu: Lứa tuổi học sinh THCS luôn có nhu cầu mở rộng quan hệ với người lớn và mong muốn người lớn quan hệ với mình một cách bình đẳng như người lớn Trong giao tiếp các em chịu ảnh hưởng của nhau, có

sự thâm nhập vào mọi mặt đời sống của người nhau, cùng nhau hợp tác hành động Thông qua giao tiếp các em nhận thức được người khác và bản thân mình, học hỏi, bổ sung lẫn nhau, làm phong phú thêm những phẩm chất tốt đẹp Tuy nhiên, cũng qua giao tiếp, quan hệ bạn bè các em dễ hấp thu tính xấu của bạn, hành động thiếu suy nghĩ dẫn tới những hậu quả khôn lường

26

- Tình cảm: Đặc điểm tình cảm nổi bật ở lứa tuổi này là bồng bột, dễ bị kích động Các em nữ thường rất nhạy cảm, dễ xúc động, muốn tỏ ra mình dịu dàng đầy nữ tính Các em nam thường bốc đồng, luôn muốn tỏ ra mình là người anh hùng Chính vì đặc điểm này mà các em nam dễ dàng học đòi những điều xấu (nhưng lại không nhận thức được là xấu) như: đánh nhau, uống rượu bia, hút thuốc, đua xe, để chứng tỏ bản lĩnh đàn ông và thu hút sự quan tâm của các bạn khác giới Quan hệ tình cảm giữa các em trai và gái

ở lứa tuổi này có sự thay đổi cơ bản so với lứa tuổi trước Các em bắt đầu quan tâm lẫn nhau, ưa thích nhau Những rung cảm này làm cho các em ngộ nhận là tình yêu và khi lý trí chưa đủ sức để làm chủ những cảm xúc mới mẻ này, các em có thể có những hành vi đi quá trong quan hệ với bạn khác giới

*Về mặt sinh lý: Sự phát triển cơ thể có bước nhảy vọt và mất cân đối: hệ

xương phát triển nhanh hơn hệ cơ, dung lượng tim tăng lên, bộ máy sinh dục đang trưởng thành, hoạt động thần kinh cấp cao có những đặc điểm riêng biệt, Tất cả những biến đổi đó gây cho thiếu niên sự tò mò, quan tâm, ý thức

về bản thân, cảm giác mình đang trở thành người lớn “Sự thay đổi về thể chất của lứa tuổi học sinh THCS đã làm cho các em có những đặc điểm nhân cách khác với các em ở lứa tuổi trước Lứa tuổi này là lứa tuổi có nghị lực dồi dào,

có tính tích cực cao, có nhiều dự định lớn lao” [25,

tr.26] Vì thế rất dễ bị kích động, dễ sa ngã

1.2.5.2 Tác động xấu của ma túy đối với học sinh THCS

Ma túy ảnh hưởng xấu đến mọi mặt đối với học sinh THCS:

*Đối với thể chất:

Sử dụng ma tuý, HS sẽ bỏ học, trốn tiết, học tập sa sút, xa lánh bạn bè, lười biếng, kém ăn, ngủ nhiều, ngại tham gia các hoạt động tập thể, dẫn tới sức khoẻ giảm sút nhanh chóng, cơ thể kém phát triển so với sức phát triển của lứa tuổi, dễ mắc các loại bệnh nguy hiểm do ma tuý gây ra cho cơ thể người như đối với hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ thần kinh, các

* Ma túy ảnh hưởng đến gia đình

Ma túy làm tiêu hao tiền bạc của bản thân và gia đình Nhu cầu cần tiền để mua ma tuý của người nghiện là rất lớn, mỗi ngày ít nhất từ 50.000-100.000,đ thậm chí 1.000.000 - 2.000.000đ/ ngày, vì vậy khi lên cơn nghiện người nghiện ma tuý có thể tiêu tốn hết tiền của, tài sản, đồ đạc của gia đình vào việc mua ma tuý để thoả mãn cơn nghiện của mình, hoặc để có tiền sử dụng ma tuý, nhiều người đã trộm cắp, hành nghề mại dâm, hoặc thậm chí giết người, cướp của

Bên cạnh đó, sức khoẻ các thành viên khác trong gia đình giảm sút (lo lắng, mặc cảm, ăn không ngon, ngủ không yên vì trong gia đình có người nghiện) Gây tổn thất về tình cảm (thất vọng, buồn khổ, hạnh phúc gia đình tan vỡ, ly thân, ly hôn, con cái không ai chăm sóc )

* Ảnh hưởng đến sức khỏe

28

Đối với hệ hô hấp:

Các chất ma túy kích thích hô hấp gây tăng tần số thở trong thời gian ngắn, sau đó sẽ gây ức chế hô hấp, nhất là khi dùng quá liều Nhiều trường hợp ngưng thở nếu không cấp cứu kịp thời sẽ dẫn đến tử vong, đôi khi ngưng thở rất đột ngột

Nghiện ma tuý ảnh hưởng đến sự phát triển nòi giống Đặc biệt lúc

mới sử dụng ma tuý thường gây kích thích tình dục, vì vậy để thoả mãn nhu cầu, đối tượng có thể quan hệ với gái mại dâm, cho nên rất dễ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục: lậu, giang mai, HIV

Khi đã nghiện ma tuý nặng, các hoóc môn sinh dục bị suy giảm nên sinh con ốm yếu, trí tuệ chậm phát triển Đối với phụ nữ có thai, nghiện ma tuý có thể dẫn đến xảy thai, thai lưu, đẻ non, suy dinh dưỡng bào thai, gầy

gò, ốm yếu, khó nuôi…

Đối với hệ tim mạch: Các chất ma túy sẽ kích thích làm tăng nhịp tim,

ảnh hưởng trực tiếp lên tim, gây co thắt mạch vành tạo nên cơn đau thắt ngực, nặng hơn có thể gây nhồi máu cơ tim Chúng cũng là nguyên nhân của các rối loạn nhịp đe dọa tính mạng người dùng ma túy

* Ma túy ảnh hưởng đến xã hội

Bên cạnh gia đình, người nghiện ma túy còn ảnh hưởng đến xã hội gây mất trật tự an toàn xã hội, gia tăng các tệ nạn xã hội: Lừa đảo, trộm cắp, giết người, mại dâm, băng nhóm Ảnh hưởng đến đạo đức, thuần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc Làm giảm sút sức lao động sản xuất trong xã hội

Tăng chi phí ngân sách xã hội cho các hoạt động ngăn ngừa, khắc phục, giải quyết các hậu quả do ma tuý đem lại Ma tuý còn là nguồn gốc,

là điều kiện nảy sinh, lan truyền đại dịch HIV/AIDS (một hiểm hoạ toàn cầu chưa có thuốc chữa Hiện nay nước ta có trên 130.000 người nhiễm HIV/AIDS thì có 75% là do tiêm chích ma tuý

29

Ảnh hưởng đến giống nòi, huỷ diệt giống nòi: do các chất ma tuý ảnh hưởng đến hệ thống hoocmon sinh sản, làm giảm khả năng sinh hoạt tình dục, ảnh hưởng đến quá trình phân bào hình thành các giao tử, tạo cơ hội cho các gien độc có điều kiện hoạt hoá, dẫn tới suy yếu nòi giống

1.2.5.3 Những biểu hiện khi thanh thiếu niên sử dụng ma túy:

* Dấu hiệu nhận biết sớm người nghiện:

- Thay đổi thất thường giờ giấc sinh hoạt: thức khuya, đêm ngủ ít, dậy muộn, ngày ngủ nhiều…

- Hay tụ tập, đi lại đàn đúm với người có đời sống sinh hoạt buông thả như không lao động, không học hành… hoặc chơi thân với người sử dụng

đi học thì thường đi học muộn, trốn học, bỏ giờ học (thường vào giờ nhất định): ngồi trong lớp hay ngủ gật, học lực giảm sút nhanh

- Nhu cầu tiêu tiền ngày một nhiều, sử dụng tiền không có lý do chính đáng, thường xuyên xin tiền người thân và hay bán đồ đạc cá nhân, gia đình, nợ nần nhiều, ăn cắp vặt, hay lục túi người khác…

- Trong túi quần, áo, cặp, phòng ngủ thường có các thứ giấy bạc, thuốc lá, kẹo cao su, bật lửa ga, bơm kim tiêm, uống thuốc, thuốc phiện, gói nhỏ heroin

- Có dấu kim trên mu bàn tay, cổ tay, mặt trong khuỷu tay, mặt trong mắt

cá chân, ở bẹn, ở cổ…

30

- Đối với người sử dụng heroin nặng, còn có biểu hiện giảm sút sức khỏe rõ rệt, thường xuyên ngáp vặt, mắt lờ đờ, da tái, môi thâm, cơ thể hôi hám, ngại tắm, ăn mặc lôi thôi lếch thếch…

* Biểu hiện thường gặp của người vừa sử dụng ma túy:

Sau 5 - 10 phút:

Khi mới dùng thuốc xong, người nghiện thường có biểu hiện phổ biến là mắt đỏ và ướt át Tiếp sau đó, họ sẽ rơi vào trạng thái ‘phê’, hai mắt lim dim, vò đầu, bứt tóc và gãi chân tay liên tục Biểu hiện sẽ càng rõ ràng hơn nếu như người nghiện dùng thuốc có pha lẫn với thành phần seduxen Sau 10 - 20 phút:

Tiếp tục quá trình ‘phê’, hai mắt của người nghiện vẫn đỏ, đồng thời đồng tử teo lại và cơ thể rất háo nước lạnh Mặt khác, do tinh thần đang hưng phấn nên họ thường có những hành động, cử chỉ thiếu chính xác, thậm chí là nói rất nhiều nhưng giọng nói lại hơi khàn khàn so với bình thường

Đặc biệt, ở giai đoạn này, dấu hiệu nhận biết người nghiện ma túy với những người có tật như hay cắn móng tay, vuốt mũi, ngoáy tai, nhổ râu… là những tật xấu ấy lại càng được thể hiện ở tần suất và mức độ cao hơn

Sau 90 phút:

Sau khi tìm kiếm một chỗ yên tĩnh để thoải mái thưởng thức cơn phê thuốc thì người nghiện sẽ nằm im như chết nhưng không hề ngủ mà chuyển sang hút nhiều thuốc lá

Đó chính là lý do mà ở nơi ở của những người nghiện, bạn sẽ thấy tàn thuốc vung vãi xung quanh giường rất nhiều, đồng thời có những vết thủng trên chăn, màn hay đồ đạc do tàn thuốc lá rơi vào Mặt khác, nơi ở của họ cũng rất kín và hôi hám vì người nghiện ma túy thường sợ sự ồn ào

và sợ tắm

* Dấu hiệu của người nghiện mua túy tổng hợp:

31

Ma túy đá hay còn gọi là hàng đá, chấm đá là tên gọi chỉ chung cho các loại ma túy tổng hợp, có chứa chất methamphetamine (meth) và amphethamine (amph) thậm chí là niketamid được phối trộn phức tạp từ nguyên liệu tự nhiên và hóa chất khác nhau trong đó thành phần chính, phổ biến là methamphetamine

Loại ma túy này được giới sử dụng gọi là "đá" vì hình dạng bên ngoài trông giống đá - là tinh thể kết tinh thành những mảnh vụn li ti, gần giống với hạt mì chính (bột ngọt) hoặc giống hạt muối và óng ánh giống

đá Ngoài dạng phổ biến trên, ma túy đá còn bán bất hợp pháp trên thị trường dưới các dạng cục, bột, viên nén Đây là một loại ma túy mới tồn tại dưới dạng thức tinh thể

Người nghiện ma túy tổng hợp thường gặp các triệu chứng thể hiện qua hai mặt cơ thể và tâm thần như sau:

- Mắt đảo qua đảo lại, đồng tử nở rộng

Người ta thường nói đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, có thể phản ánh tình trạng hiện tại của mọi cá nhân Đối với người "ngáo đá", đôi mắt chính là nơi tố cáo họ đầu tiên Mắt các con nghiện thường xuyên đảo qua đảo lại và đồng tử nở rộng

- Da nhăn nheo, nhiều mụn trứng cá lở loét trên cơ thể

Không chỉ đôi mắt mà làn da cũng góp phần giúp bạn nhận biết con nghiện ma túy đá Khi “ngáo đá”, các mạch máu trong cơ thể co lại, tế bào bạch cầu cũng chết dần khiến da không còn độ đàn hồi và dễ bị tổn thương

Đó là lý do người hay “phê” loại ma túy này có làn da nhăn nheo, nhiều mụn trứng cá lớn và lở loét

- Men răng hỏng, miệng khô và hơi thở có mùi

Chưa hết, amoniac khan, phosphorus đỏ và lithium trộn lẫn trong ma túy đá là kẻ thù không "đội trời chung" của hàm răng Chúng gây xói mòn men răng, khiến con nghiện khô miệng và ít tiết nước bọt Thiếu nước bọt, con nghiện dễ bị sâu răng, viêm nướu và hơi thở có mùi khó chịu

32

- Hay bị chảy máu mũi

Mặt khác, nếu những con nghiện “đập đá” bằng cách hít thuốc qua đường mũi, họ rất hay bị chảy máu mũi Methamphetamine khi tiếp xúc bên ngoài có thể ăn mòn vách ngăn bên trong niêm mạc mũi, lâu dần dẫn tới hiện tượng chảy máu cam thường xuyên và thậm chí bị bỏng ngoài da

- Có thói quen kỳ lạ: đi vệ sinh/khát nước liên tục, rửa tay liên tục

Ma túy đá khiến người dùng hạnh phúc liên tục trong 6 - 8 giờ trong những lần sử dụng đầu tiên Song khi không sử dụng, con nghiện lâm vào tình trạng bồn chồn, căng thẳng, lo lắng tột độ Hệ quả là những người này đôi khi có thói quen rất kì lạ, cứ vài phút lại khát nước/đi vệ sinh hoặc rửa tay một lần

- Sụt cân và gầy đi rất nhanh

Một điều nữa rất dễ nhận ra, đó là gần như tất cả những người “ngáo đá” đều sụt cân và gầy đi rất nhanh Nguyên nhân là bởi Methamphetamine khiến não bộ giải phóng hormone sung sướng dopamine và adrenaline cao gấp 15 lần so với bình thường Những chất này làm cơ thể “phê” tới mức không ăn mà vẫn thấy no trong nhiều ngày

- Mồ hôi có mùi khai

Không chỉ bị sụt cân, việc không muốn ăn trong thời gian dài khiến

cơ thể con nghiện thiếu hụt năng lượng trong việc bài tiết chất thải như bình thường Amoniac vì vậy sẽ bị đào thải qua da, khiến mồ hôi của con nghiện ma túy đá tiết ra rất nhiều và có mùi như nước tiểu mèo

- Xuất hiện quầng thâm mắt rõ rệt

Tiếp tục đập đá, Methamphetamine sẽ gần như phá hỏng hoàn toàn

cơ chế tiết dopamine của não bộ Sau khi "thăng hoa", con nghiện có thể không ngủ trong vòng cả tuần Tuy nhiên, những người xung quanh hoàn toàn có thể nhận ra điều này qua hiện tượng mắt thâm quầng hay các bọng mắt xuất hiện

- Cơ thể gặp ảo giác của hội chứng "kiến bò dưới da"

33

Cuối cùng, ảo giác và sự thay đổi thất thường tâm trạng chính là biểu hiện rõ nét nhất của những con nghiện ma túy đá lâu năm Họ thường gặp phải “hội chứng kiến bò”, nghĩa là liên tục thấy ngứa ngáy như có côn trùng bò dưới da Hệ quả là con nghiện gãi cho tới khi làn da chảy máu và

lở loét mà vẫn không đỡ

1.3 Đảng và Nhà nước với công tác giáo dục phòng, chống ma túy

1.3.1 Đảng và Nhà nước với công tác giáo dục phòng, chống ma túy

Trước tình hình ma túy gia tăng về số lượng và nguy hiểm nhất là ma túy đã xâm nhập vào trường học và lứa tuổi thanh thiếu niên, tạo nên mối nguy hiểm cho an ninh xã hội và sự tồn vong của nòi giống Vì vậy, Đảng

và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương và biện pháp kiên quyết đấu tranh ngăn chặn tệ nạn này Ngày 29 tháng 01 năm 1993 Chính phủ ban hành Nghị quyết số 06/CP về tăng cường chỉ đạo công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy, tiếp đó ngày 30 tháng 11 năm 1996 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng ra Chỉ thị 06 - CT/TW về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng chống và kiểm soát ma túy, ngày 26 tháng 3 năm 2008

Bộ Chính trị (khóa X) ra Chỉ thị số 21/CT-TW về việc tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng chống và kiểm soát ma túy trong tình hình mới, đồng thời Quốc hội cũng đã sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ Luật hình sự có liên quan đến tội phạm ma túy, quy định những hình phạt nghiêm khắc nhất dành cho tội phạm này xuất phát từ những đòi hỏi bức bách của tình hình công tác phòng, chống ma túy của nước ta Năm 1997, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập "Ủy ban quốc gia phòng chống ma túy" gồm 14 Bộ, Ngành là thành viên để tiếp tục lãnh đạo, điều hành công tác phòng, chống ma túy trong tình hình mới

Để ngăn ngừa, đẩy lùi tệ nạn ma túy, bên cạnh vai trò rất quan trọng của gia đình thì vai trò của Đảng và Nhà nước là hết sức quan trọng, đó là Nhà nước ban hành các quy phạm pháp luật làm cơ sở pháp lý điều chỉnh các mối quan hệ xã hội liên quan đến việc phòng, chống ma túy

34

Đến nay công tác phòng chống ma túy đã đạt được những kết quả quan trọng trong các lĩnh vực, trong đó có: đấu tranh chống tội phạm ma túy trong học đường

Tuy nhiên, tình hình tàng trữ, sử dụng và buôn bán ma túy vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi phải có những giải pháp phòng, chống đồng bộ và mạnh mẽ hơn nữa Vì thế ngày 5 tháng 6 năm 2000, Ủy ban Quốc gia phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm được thành lập, cùng năm này, Luật Phòng chống ma túy đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua, cùng với Bộ Luật hình sự

và Hiến pháp, cùng các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng và Chính phủ là những công cụ pháp lý quan trọng và toàn diện để huy động sức mạnh của Nhà nước và xã hội thực hiện cuộc đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy đạt hiệu quả cao

Trao đổi với phóng viên sau buổi tuyên truyền chuyên đề về ma túy sáng 7/12, cô Vũ Thị Hạnh - giáo viên dạy Văn của trường THPT Trần Nhân Tông cho biết, chuyên đề mang đến nhiều kiến thức về phòng chống

ma túy mà ngay cả người lớn cũng còn thiếu hiểu biết: “Cách thức tuyên truyền mới và khác so với trước đây Bởi diễn giả đến nói chuyện với học sinh, phụ huynh và giáo viên chính là người đã từng nghiện ma túy, nay đã tâm nguyện mang sức lực làm lại cuộc đời, dồn sức chống lại với ma túy Tôi thực sự xúc động và vô cùng sợ hãi khi được nghe, được nhìn những hình ảnh ghi lại các đối tượng bị ngã từ cột điện, tai nạn ô tô, vào tù… do

sử dụng ma túy Câu chuyện bằng xương, bằng thịt của chính diễn giả đã mang lại nhiều cảm xúc, đánh động đến lương tâm, trái tim của mỗi con người" Không riêng cô Hạnh mà mong muốn chung của rất nhiều phụ huynh và giáo viên là có nhiều buổi nói chuyện, chia sẻ cách nhận diện của các loại ma túy để học sinh biết cách phòng tránh, nói "không" với ma túy Tuy nhiên, ông Nguyễn Hiệp Thống – Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cũng thừa nhận, để có thể phòng ngừa và từng bước đẩy lùi tệ nạn ma

35

túy, đòi hỏi sự nỗ lực lớn của các ngành, các cấp, sự chung tay của mỗi cá nhân, gia đình và nhà trường Việc mà ngành giáo dục tiếp tục chú trọng thời gian tới là tập trung tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức cho học sinh, phụ huynh có thể chủ động phòng chống, đẩy lùi tệ nạn ma túy Với thông điệp "Cả xã hội chung tay bài trừ tệ nạn ma túy", những ngày này tuổi trẻ Thủ đô tổ chức nhiều hoạt động thiết thực hưởng ứng Tháng Hành động phòng, chống ma túy (PCMT) 2013 và Ngày thế giới PCMT (26-6) Các chương trình tập huấn, tư vấn, tuyên truyền… đồng loạt diễn ra, qua đó kêu gọi xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ có hành động cụ thể phòng tránh và đấu tranh với tệ nạn ma túy

Tối 13-6, sân khấu ngoài trời trước cổng Huyện ủy Thanh Trì trở nên nhỏ hẹp bởi hàng nghìn người "đổ" về cổ vũ vòng sơ khảo Liên hoan các tiểu phẩm PCMT hưởng ứng Tháng Hành động PCMT của đoàn viên, thanh niên 7 huyện Thanh Trì, Thường Tín, Phú Xuyên, Mỹ Đức, Ứng Hòa, Thanh Oai, Chương Mỹ Dù chưa thực sự chuyên nghiệp song những tiểu phẩm: "Con nghiện", "Kẹo mút ma túy", "Giáp ranh" đã thu hút sự chú ý và được khán giả cổ vũ nồng nhiệt bởi tính hấp dẫn, hài hước xen lẫn xúc động Trong khi tiểu phẩm "Con nghiện" phản ánh những tấm lòng nhân ái, tích cực tham gia cảm hóa, giáo dục, giúp những người nghiện ma túy hoàn lương thì "Kẹo mút ma túy" lại gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh thanh, thiếu niên trước cạm bẫy của những kẻ gieo rắc cái chết trắng… Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên TP Hà Nội Nguyễn Sỹ Trường cho biết, chương trình Liên hoan các tiểu phẩm PCMT diễn ra ở nhiều địa điểm, với sự tham gia của hàng nghìn diễn viên là cán bộ, đoàn viên, thanh niên 29 quận, huyện Đây là một trong các hoạt động của tuổi trẻ Thủ đô tuyên truyền PCMT Trong đợt cao điểm của tháng PCMT, Thành đoàn Hà Nội chỉ đạo các cấp đoàn cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền PCMT bằng nhiều hình thức như băng rôn, khẩu hiệu, lồng ghép với các hoạt động giao lưu văn nghệ, thể dục thể thao, tư vấn đối với học viên ở các trung tâm cai

36

nghiện ma túy Đồng thời, các đội tình nguyện, câu lạc bộ PCMT thực hiện chủ trương "3 cùng" với người nghiện ở địa phương, các trung tâm cai nghiện để tuyên truyền, cảm hóa, giúp đỡ họ rời bỏ ma túy

Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn đã và đang triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giúp người nghiện, đặc biệt

là thanh niên tránh xa ma túy và hòa nhập cộng đồng, có cuộc sống lành mạnh Điển hình như chương trình tư vấn, hướng nghiệp và hỗ trợ kiến thức, kỹ năng sống cho hơn 700 học viên tại Trung tâm Giáo dục hướng nghiệp thanh niên Hà Nội (GDHNTN) do Trung tâm Giới thiệu việc làm thanh niên (GTVLTN) Hà Nội tổ chức ngày 12-6 Chương trình giúp học viên biết cách chống lại và vượt qua cảm giác thèm, nhớ ma túy sau khi cai nghiện, cũng như biện pháp đối phó với trạng thái cảm xúc tiêu cực dễ dẫn đến tái nghiện và ứng phó với cám dỗ ma túy từ cộng đồng… Bằng lời nói,

cử chỉ, hình ảnh mô tả trực quan sinh động, chương trình giúp học viên nhận thức đầy đủ tác hại của ma túy Anh Ngô Ngọc Cường, ở quận Long Biên, đang cai nghiện tại Trung tâm GDHNTN cho biết, từ khi "vướng" vào ma túy, bản thân không còn nhận thức được giá trị cuộc sống cũng như việc làm sai trái của mình Được tư vấn, anh hiểu ra nhiều điều và có thêm nghị lực, quyết tâm từ bỏ ma túy để vợ con đỡ khổ Anh Vũ Hoàng Tôn, 37 tuổi, ở quận Hai Bà Trưng đã nhiều lần muốn thoát khỏi ma túy nhưng chưa thành Được các giảng viên tư vấn nhiều kiến thức bổ ích, anh Tôn thấy mình như được tiếp thêm sức mạnh và dự định sẽ học nghề sửa xe máy để có việc làm sau cai nghiện

Bà Nguyễn Thị Ngọc Trinh, Giám đốc Trung tâm GTVLTN Hà Nội cho biết, khác với mọi năm, nhân Tháng cao điểm PCMT năm nay, trung tâm đã lồng ghép tuyên truyền với hoạt động tư vấn hướng nghiệp 8 nghề

dễ học, dễ áp dụng, phù hợp với khả năng, trình độ, nhận thức của người nghiện như may công nghiệp, sửa chữa điện thoại di động, tin học văn phòng, nấu ăn Đồng thời, để giúp người nghiện nâng cao nhận thức, kiến

37

thức, trung tâm mời chuyên gia tư vấn cho học viên kỹ năng sống, giúp người cai nghiện có thể tìm lại chính mình, tìm lại giá trị của cuộc sống Với ý nghĩa thiết thực đó, Trung tâm GTVLTN Hà Nội đã tư vấn trực tiếp cho gần 2.000 lượt người là thân nhân học viên tại Trung tâm GDHNTN và phối hợp tổ chức được 5 lớp dạy nghề sửa xe máy, nấu ăn cho hàng trăm học viên…

Bằng những việc làm thiết thực, các tổ chức đoàn, hội, đoàn viên, thanh niên Thủ đô đã và đang góp sức cùng cộng đồng nỗ lực PCMT Tuy nhiên, để thực sự đẩy lùi tệ nạn này, cần có thêm sự cố gắng, quyết tâm của bản thân người mắc nghiện và gia đình họ

1.3.2 Bộ Giáo dục và Đào tạo với công tác giáo dục phòng, chống ma túy

Ngày 11 tháng 11 năm 1996, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã

ra Chỉ thị 24/CT-GD-ĐT trong đó chỉ rõ: cần phải chặn đứng, không cho tệ nạn ma túy lây lan đến trường học, phấn đấu đạt mục tiêu "Trường học không có ma túy" Trên cơ sở đó nhà trường phải đưa nội dung giáo dục phòng, chống ma túy vào chính khóa và ngoại khóa; tổ chức các chiến dịch truyền thông đẩy mạnh giáo dục phòng, chống tệ nạn ma túy nhằm:

- Làm cho học sinh, sinh viên có những hiểu biết cần thiết về các chất ma túy, tình hình sử dụng ma túy và tệ nạn ma túy ở nước ta, tác hại của việc lạm dụng ma túy đối với sức khỏe và tinh thần của bản thân đối với cộng đồng, xã hội và đất nước

- Xây dựng cơ chế để học sinh, sinh viên tham gia phòng chống ma túy, tố giác tội phạm ma túy trong trường học

- Phối hợp chặt chẽ giữa Sở Giáo dục và Đào tạo, nhà trường, công an, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cha mẹ học sinh, Hội học sinh, sinh viên trong giáo dục phòng chống ma túy ở trường học

Trên cơ sở đó giúp cho học sinh có thái độ và hành vi đúng đắn đối với việc lựa chọn một cuộc sống lành mạnh, đối với những vấn đề có liên quan đến TNMT: Không dùng ma túy, không sử dụng ma túy dưới bất cứ

38

hình thức nào, không tham gia sản xuất, vận chuyển, tàng trữ, buôn bán ma túy, không ru rê, lôi kéo, tổ chức cho người khác sử dụng ma túy Tích cực vận động những người thân trong gia đình, bạn bè tham gia PCMT

Để làm tốt công tác GDPCMT, người giáo viên cần gương mẫu chấp hành các chủ trương của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo về PCMT; Có ý thức tìm hiểu, nghiên cứu các kiến thức về nội dung, phương pháp, các hình thức tổ chức giáo dục PCMT để vận dụng vào trong công tác giáo dục PCMT trong học đường; Có ý thức thường trực giáo dục PCMT cho học sinh thông qua các hoạt động dạy học trên lớp và các hoạt động ngoại khóa ở trường; Nhà trường phải chủ động thiết kế mối liên quan trách nhiệm giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc giáo dục PCMT giúp học sinh tránh xa tệ nạn này

1.4.2 Nội dung GDPCMT trong trường học theo quan điểm xã hội hóa

Giáo dục PCMT trong trường học là một nội dung giáo dục nằm trong phạm trù của việc giáo dục phòng chống tệ nạn xã hội Nội dung giáo dục PCMT có liên quan với những kiến thức về sinh học và sức khỏe, về