Hình tượng thiên nhiên trong sử thi ramayana

Sức hấp dẫn của các trang viết về thiên nhiên trong Ramayana cực kì mạnh mẽ.Thiên nhiên không đơn thuần là thiên nhiên, nó tồn tại như một nhân vật, hàm chứanhững nội dung, ý nghĩa sâu s

HÌNH T ƯỢNG THIÊN NHIÊN TRONG NG THIÊN NHIÊN TRONG

S THI RAMAYAN Ử THI RAMAYAN A

Ph n m đ u ần mở đầu ở đầu ần mở đầu

Lý do ch n đ tài ọn đề tài ề tài

Đất nước Ấn Độ thật rộng lớn và hùng vĩ, hai bên là biển cả mênh mông, phía Bắc

có dãy núi Himalaya sừng sững án ngữ Nằm trong lòng tam giác núi cao biển rộng ấy làmột miền đồng bằng Ấn – Hằng với hệ thống sông ngòi phong phú và cao nguyên Đêcan

“Thiên nhiên có lẽ đã dùng đến mọi nguyên vật liệu của mình, dốc hết mọi tiềm năng đadạng không cùng của mình để kiến tạo nên một đất nước Ấn Độ tuyệt mĩ” Biển rộng vànúi cao là những chướng ngại tự nhiên đáng kể đã làm cho Ấn Độ trở thành một khu vựcvăn hoá tương đối riêng biệt, chừng nào đó tách rời với thế giới Tuy nhiên, những biêngiới tự nhiên nổi bật đó cũng đã tạo cho Ấn Độ một khung cảnh, một cảm quan thốngnhất, đặc biệt là về văn hoá Con người Ấn Độ dung dị, hiền hoà và luôn trăn trở với bổnphận Tư tưởng chính của người Ấn là mọi vật trong vũ trụ là một Nên họ có tư tưởngkhoan dung và hoà giải Nhiều tộc người khác nhau sống trên đất Ấn đã góp phần củamình vào nền văn hoá “Trong lịch sử lâu đời, trải qua nhiều thiên niên kỉ của mình, nhândân Ấn Độ đã sáng tạo nên một nền văn hoá vừa phong phú, đa dạng vừa độc đáo và đặcsắc Văn hoá Ấn Độ là một trong những nền văn hoá lớn của loài người, có nhiều ảnhhưởng sâu rộng trên thế giới, trong đó có Việt Nam”, đặc biệt là văn học

“Nói đến văn học Ấn Độ, bao giờ người ta cũng nghĩ đến hai bộ sử thiMahabharata và Ramayana Địa vị hai bộ sử thi này đối với Châu Á cũng ngang với hai

bộ sử thi Iliat và Ôđixê của Hi Lạp đối với Châu Âu” Nhất là Ramayana một thiên sử thianh hùng tráng lệ “Hơn hai ngàn năm qua, tác phẩm không những đã đi vào tâm hồn dân

tộc, trở thành nền tảng của đạo đức, của tinh thần Ấn Độ mà còn toả sáng đối với cả vùngĐông Nam chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn”.

Ramayana là một tác phẩm có tính mẫu mực và bao quát Mọi mặt trong đời sống

Ấn Độ đều được phản ánh trong sử thi Ở đây, người viết chỉ đi vào tìm hiểu hình tượngthiên nhiên Một nét khá đặc sắc ở Ramayana là hình tượng thiên nhiên Thiên anh hùng

ca này dành một phần lớn, gần một phần hai số trang trong tác phẩm, để miêu tả về thiênnhiên Điều này rất khó có thể tìm thấy trong các sử thi khác

Sức hấp dẫn của các trang viết về thiên nhiên trong Ramayana cực kì mạnh mẽ.Thiên nhiên không đơn thuần là thiên nhiên, nó tồn tại như một nhân vật, hàm chứanhững nội dung, ý nghĩa sâu sắc và những nét nghệ thuật độc đáo, tinh tế Bởi thế, quaviệc nghiên cứu, người viết mong muốn khám phá được những nét đặc sắc của thiênnhiên trong sử thi này cũng như có thể hiểu thêm về thiên nhiên và con người Ấn Độ.Đồng thời, qua cái nhìn thiên nhiên chúng ta có thể hiểu sâu sắc hơn tâm hồn nhân vật và

cả tài năng nghệ thuật của tác giả

Hơn nữa, về mặt thực tiễn, chúng ta thấy rằng ở Việt Nam hiện nay việc nghiên cứu

và phổ biến văn học Ấn Độ chưa được rộng rãi Trong các nền văn học Châu Á, văn họcTrung Quốc có quan hệ mật thiết và lâu đời với văn học Việt Nam Do vậy, văn họcTrung Quốc rất phổ biến, quen thuộc với người đọc và giới nghiên cứu Việt Nam Cònvăn học Ấn Độ thì chưa phổ biến và quen thuộc

Trong nền văn học đó, sử thi đóng vai trò quan trọng Sử thi Ấn Độ đã rất phát triển

và đạt được những thành tựu to lớn Trong nền văn học thế giới, sử thi là một thể loạihiếm hoi Nếu như cả thế giới chỉ còn lưu giữ một số ít tác phẩm anh hùng ca nổi tiếngthì Ấn Độ có đến hai bộ sử thi đồ sộ là Mahabharata và Ramayana

Sử thi còn là một thể loại mẫu mực gây ảnh hưởng sâu sắc đến các thể loại kháctrong văn học về sau “Những đặc trưng cơ bản của sử thi dần dần biến đổi và được tiểuthuyết hiện đại tiếp nhận để hình thành một thể loại mới: tiểu thuyết sử thi Ví dụ: tiểuthuyết “Tam quốc diễn nghĩa” của La Quán Trung, “Chiến tranh và hoà bình” của

LepTônxtôi, “Con đường đau khổ” của AlêchxâyTônxtôi” Và điều quan trọng nhất,ngày nay sử thi vẫn có sức sống mãnh liệt và ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống văn hoá,văn học Ấn Độ nói riêng, Đông Nam Á nói chung.

Vì vậy, việc tìm hiểu, nghiên cứu về sử thi Ấn Độ là rất cần thiết và có ý nghĩa Sáchngữ văn lớp 10 cũng có chọn một số trích đoạn sử thi cho học sinh nghiên cứu.Ramayana là một trong hai thiên anh hùng ca vĩ đại của Ấn Độ Ở đây, do hạn chế bởi rấtnhiều vấn đề, người viết chỉ có thể quan tâm đến một khía cạnh trong sử thi này Đó làhình tượng thiên nhiên

Trên đây là lí do người viết chọn đề tài “Hình tượng thiên nhiên trong sử thiRamayana”

PH N N I DUNG ẦN NỘI DUNG ỘI DUNG

œCHƯƠNG I: TÌM HIỂU CHUNG VỀ SỬ THI RAMAYANA

I Ramayana-câu chuyện về hoàng tử Rama

Ramayana-thiên anh hùng ca của Ấn Độ, ra đời vào khoảng hai ba trăm năm trướccông nguyên Tác phẩm sử thi này gồm hai mươi bốn ngàn sloca được viết bằng tiếngXăngcơrit Theo truyền thuyết, tác giả đầu tiên là Vanmiki, một đạo sĩ Bàlamôn sống vàokhoảng thế kỉ V trước công nguyên “Vanmiki vốn là người thông minh, có trí nhớ kì lạ,

ăn nói lưu loát, hễ xuất khẩu là thành thơ Nhờ biệt tài đó mà thần Narađa kể choVanmiki nghe về kì tích của hoàng tử Rama Sau khi đã nhập tâm câu chuyện, ông đem

kể lại cho các môn đệ của ông nghe bằng những vần thơ tuyệt diệu của mình” Tuy nhiên,Ramayana đã được gọt giũa, trau chuốt bởi nhiều thế hệ các thi sĩ vô danh

Ramayana là một thiên anh hùng ca bất hủ Chính tác giả của nó-nhà thơ Vanmiki đãnói: “Chừng nào sông chưa cạn, đá chưa mòn thì anh hùng ca Ramayana còn làm say mêlòng người và có thể giải thoát họ ra khỏi vòng tội lỗi” Thật vậy, tác phẩm sử thi này cósức truyền cảm mạnh mẽ và ảnh hưởng sâu xa Nhà văn Ấn Độ R.K.Narayan khi biên

soạn sử thi này ra tiếng Anh đã viết ở lời nói đầu: “Chuyện nghe có vẻ khó tin nhưng tôisẵn sàng nói rằng gần như từng người một trong số năm trăm triệu người sống trên đất

Ấn Độ đều say mê câu chuyện Ramayana ở nhiều mức độ khác nhau Bất cứ tuổi nào, bất

cứ quan điểm nào, học hành giáo dục ra sao, vị trí xã hội như thế nào, ai cũng biết nhữngphần chủ yếu của bản anh hùng ca và khâm phục kính trọng những nhân vật chính của tácphẩm – Rama và Sita… Tác phẩm Ramayana ảnh hưởng tới đời sống văn hoá chúng tôidưới hình thức này hay hình thức khác, trải qua tất các thời đại… Ramayana có thể gọi làmột quyển sách triết lí trường cửu… Ramayana trở thành nguồn cảm hứng lớn nhất chocác nhà thơ Ấn Độ qua các thế kỉ” Câu chuyện không chỉ ảnh hưởng sâu sắc ở Ấn Độ

mà còn được lưu truyền nhiều ở Đông Nam Á, nơi có quan hệ văn hoá mật thiết với Ấn

Độ Có nhiều nước đã mượn cốt truyện này để sáng tác nên những thiên anh hùng camang màu sắc dân tộc phong phú và độc đáo

Tác phẩm kể lại công đức và sự nghiệp của hoàng tử Rama, được coi là hoá thân thứbảy của thần Vishnu và là nhân vật lí tưởng của đẳng cấp Ksatrya Xã hội Ấn Độ truyềnthống có bốn đẳng cấp chính:

1 Brahman bao gồm các tu sĩ, các thầy giáo, các nhà làm luật Họ là những nhà tư

tưởng và lập pháp, đẳng cấp thống trị về tinh thần, trông coi việc thiên văn, chiêm tinh,bói toán, cúng lễ, giáo dục các tri thức tôn giáo…

2 Ksatrya gồm vua chúa, các võ sĩ quý tộc và các chiến binh Họ là tầng lớp cai trị,

quản lí nhà nước, chinh chiến bảo vệ đất nước

3 Vaisya gồm nông dân, thợ thủ công, thương nhân Đây là những người lao động

sản xuất ra của cải vật chất nuôi sống xã hội

4 Suđra là tầng lớp tiện dân, gồm những người làm công việc tôi tớ phục vụ cho ba

đẳng cấp trên Về cơ bản, các sử thi Ấn Độ chủ yếu liên quan tới hai đẳng cấp cao nhấttrong xã hội là tu sĩ Brahman và võ sĩ quí tộc Ksatrya

“Nhà vua Đaxaratha của đất nước Kôsala có bốn người con trai trong đó người contrai trưởng Rama khôi ngô tuấn tú, lòng dạ sáng trong, thông minh và tài giỏi hơn cả

Mười sáu tuổi Rama đã được đạo sĩ Vioamitra mời đi cùng diệt quỷ ác bảo vệ các thánhđịa trải khắp sông Hằng Chàng lập được nhiều chiến công, thu được vũ khí thần Khi đến

xứ Viđêha, chàng được nhà vua Janaka gả cho công chúa Sita vì đã giương nổi cây cungthần, một việc trước đây chưa từng ai làm được

Một ngày kia, khi vua cha già yếu muốn truyền ngôi báu cho Rama thì do lòng thamlam, đố kị thứ phi Kekêi đã nhắc lại lời hứa trước đây, buộc Đaxaratha phải đày ải Ramavào rừng mười bốn năm và trao vương quốc cho con trai bà là Bharata Vì danh dự vàbổn phận, Rama vâng lệnh vua cha Công chúa Sita xin theo chồng chịu lưu đày Người

em trai Lasmana cũng tự nguyện xin đi theo anh chị

Sau đó, vua Đaxaratha vì quá đau khổ đã băng hà Bharata vào tận rừng sâu mờiRama về nối nghiệp vua cha Nhưng Rama trung thành với lời hứa một mực từ chối.Bharata đành phải quay về cai quản xã tắc nhưng sống ngoài kinh đô và luôn đặt đôi dépcủa Rama trên ngai vàng tỏ ý chờ đợi hoàng đế Rama thật sự trở về

Sau mười năm sống khổ hạnh trong rừng sâu, diệt trừ nhiều loài ác quỷ, bảo vệ amthất của các đạo sĩ, Rama gặp một tai biến lớn Vua quỷ Ravana lập mưu bắt cóc vợchàng đưa về đảo Lanka Dụ dỗ, hành hạ hay cưỡng bức đều không thể lay chuyển nổiSita: “Trái tim ta chỉ thuộc về một mình Rama”

Mất Sita, Rama đau buồn khôn xiết Trên đường đi tìm vợ, Rama gặp và giúp đỡ vuakhỉ Sugriva chống lại người anh Vali, giành lại vợ và vương quốc Do đó, chàng đượcvua khỉ Sugriva, tướng khỉ Hanuman cùng đoàn quân khỉ giúp sức, vượt biển, tấn côngLanka Sau cùng, Rama đánh bại Ravana trong giao tranh giải thoát Sita

Nhưng khi gặp lại Sita thì cùng một lúc chàng vừa sung sướng vừa đau xót Nghingờ Sita không còn đức hạnh sau những tháng ngày trong tay quỷ, Rama tuyên bố ruồng

bỏ nàng Thanh minh không được, Sita bước lên giàn hoả thiêu Ngọn lửa cháy ngùn ngụtnhưng không động đến nàng Sita trinh bạch Chứng giám cho đức hạnh của nàng, thầnlửa Anhi đã đem nàng trả lại cho Rama Sử thi kết thúc bằng việc họ vui vẻ trở về

Ayôđhya và Rama lên ngôi cai quản đất nước khiến cho muôn dân được sống trong thịnhtrị, thái bình”.

Đoạn sau đây thuộc phụ bản, có người cho rằng người đời sau thêm vào:

Trăm họ đang sống trong cảnh thái bình yên vui thì trong đám vương công quý tộc ở

đô thành nổi lên dư luận dèm pha, chỉ trích nhà vua Họ cho rằng một vị minh quân nhưRama mà lại dung túng một người đàn bà thay lòng đổi dạ, chung chạ với quỷ sứ Ramanghe tin đó bỗng lại nổi cơn ghen lần nữa bèn đuổi Sita vào rừng sâu trong lúc nàng đangthai nghén

Mười năm sau, trong đám hội lớn của đô thành Ayôđhya có hai em bé tên là Kusa vàLava đi đến đâu cũng hát kể kì tích của Rama, lòng chung thuỷ và nỗi niềm đau khổ củanàng Sita khiến mọi người nghe bùi ngùi, xúc động Rama nghe tin đó, gọi hai đứa bévào cung, hỏi đầu đuôi mới nhận ra hai đứa con của mình do Sita sinh ra đã lớn lên trongrừng Biết vậy, Rama buồn phiền, hối hận đón Sita về kinh nhưng Sita không muốn gặplại Rama nữa mà cầu mẹ là thần Đất mở rộng luống cày đón nàng trở về lòng đất, nơi đãsinh ra nàng

Rama đau đớn van nài thần Đất, nhưng Brahma xuất hiện an ủi chàng và cho biếtchàng sẽ được tái hợp trong kiếp sau ở cõi trời, trở lại với bản thân nguyên thuỷ làVishnu, thần Bảo vệ của toàn thể vũ trụ”

Ramayana là một thiên anh hùng ca hùng vĩ, tráng lệ Ramayana còn là tập thơ giáodục tinh thần cao thượng Rama, Sita, Lasmana, Hanuman đều hết sức cao thượng

“Ramayana giáo dục ta sống cho chính nghĩa bất chấp hoàn cảnh khó khăn, thực là mộttác phẩm cao thượng Vinh dự thay cho một nền văn hoá giáo dục con người không phảinghĩ đến quyền lợi cá nhân mà quên mình vì đồng loại, tình thương và lòng bao dung”.Ramayana thực sự là một bảo tàng các nhân vật lý tưởng, in một dấu ấn sâu sắc trong vănhọc Ấn cả về phương diện đạo đức lẫn văn chương

Tác phẩm đã xây dựng nên những nhân vật toàn diện, toàn mĩ, những nhân vật lýtưởng của cuộc sống Nếu trong Mahabharata mỗi nhân vật chỉ tượng trưng cho một

phẩm chất của con người thì ở đây Rama và Sita là những con người mẫu mực khuônvàng thước ngọc với đầy đủ mọi đức tính tốt đẹp Rama là một anh hùng hoàn thiện Điều

đó đã được khẳng định ngay từ khi chàng được sinh ra “Khi mặt trăng cùng ThiênVương tinh đi vào hoàng đạo-Hoàng hậu Kôxalya sinh hạ Rama vĩ đại và thịnh đạt, cóđôi cánh tay khoẻ chắc chắn, đôi mắt sắc hồng, đôi môi đỏ thắm, là niềm vui củaĐaxaratha và được toàn thể dân chúng quý mến Trên thân mình xinh đẹp của chàng có

đủ mọi dấu hiệu quý tướng” Và tài năng của chàng thật xuất chúng, đức hạnh thật toàndiện “Riêng Rama hùng mạnh vô song thì tính cách không tì vết như trăng rằm, là niềmvui sướng của những ai nom thấy chàng Chàng là một trang kị mã lão luyện, một tayđiều khiển xe thành thục và có thể cưỡi voi Chàng là một tay bắn cung bậc thầy vàkhông hề xao nhãng mảy may việc luyện tập võ nghệ cũng như sớm khuya phụng dưỡngcha già” “Toàn thiện, toàn mĩ như vậy cho nên Rama toả sáng như ánh mặt trời ban trưakhiến cha vui lòng và đem lại lợi lộc cho dân chúng Và trần thế mong muốn Rama làchúa tể của mình” Quả thật,Rama là một anh hùng giàu có, hùng mạnh về vật chất, thanhcao trong sạch về tâm hồn, nồng nàn tình yêu và vĩ đại siêu nhiên như thần thánh Chàngxứng đáng ở ngôi vị chí tôn cai quản nhân dân sống trong thanh bình, thịnh trị.

Bên cạnh chàng là nàng Sita, con gái của thần Đất, hiền hoà, xinh đẹp và thuỷ chung

“Khuôn mặt Gianaki* đẹp như một vầng trăng đầy, bộ ngực duyên dáng và tròn trĩnh Vẻđẹp sáng ngời của nàng soi rọi vào bóng tối nơi đây Cổ nàng có sắc da màu kem bóngloáng, đôi môi thắm đỏ như quả bimba chín, thắt lưng thon mảnh và dáng điệu của nàngduyên dáng, yểu điệu mê hồn Nàng đem lại niềm vui thích cho thế gian cũng như mảnhtrăng tròn đầy” Nàng là người phụ nữ mẫu mực, người phụ nữ toàn bích Nàng đã từ bỏcuộc sống vương giả nơi hoàng cung, một mực đi theo Rama vào rừng cùng chia sẻ sốphận với chồng Nàng đã khẳng khái: “Em đi theo chồng trong lúc thịnh đạt cũng nhưtrong nghịch cảnh Nếu chàng đi vào rừng thì em sẽ đi trước anh và chân em sẽ dẫm đạpgai góc để dẫn đường” Sita đã trở thành tấm gương của mọi phụ nữ Ấn Vì vậy, nhândân Ấn Độ từ đời này sang đời khác liên tiếp ca ngợi Rama và Sita

“Cùng với hình ảnh những con người toàn thiện, toàn mĩ, sử thi này còn quan tâmnhiều hơn đến cuộc đấu tranh giữa thiện-ác, ánh sáng-bóng tối, chính nghĩa-phi nghĩatrong mỗi con người Thử thách đặt ra cho mỗi nhân vật chủ yếu là sự lựa chọn hànhđộng trong những hoàn cảnh có xung đột gay gắt giữa đòi hỏi của bản thân và quyền lợicủa người khác, giữa quyền lợi vật chất trực tiếp và đạo đức Trong ngày lễ phongvương, Rama vâng lệnh lưu đày; nàng công chúa Sita cởi bỏ nhung lụa, bận quần áo vỏcây, kiên quyết sẻ chia gian khổ cùng chồng; Bharata vào rừng khăng khăng trả lại vươngquốc cho anh… Nhân vật lí tưởng là người luôn lùi bước trước những hành động khôngxứng đáng với danh dự và bổn phận, luôn lấy tinh thần cao thượng và trầm tĩnh để làmthăng bằng sự thuần phục của họ Tác phẩm hào hùng và tràn đầy nước mắt này vì vậydấy lên những xúc động sâu xa và thanh lọc tâm hồn Dường như chỉ một điểm ấy thôicũng đủ để lí giải sức hấp dẫn mãnh liệt và vĩnh cửu của nó”.

Trong thiên sử thi này, chúng ta còn thấy được một tình yêu say đắm, nồng nàn, thuỷchung giữa Rama và Sita “Tình yêu của họ được đưa lên đỉnh cao tuyệt mỹ và cũng chịutrầm luân trong hố thẳm của hận sầu thiên thu” Tình yêu của họ làm cho bản anh hùng cacàng trở nên lãng mạn và hấp dẫn

Điều cuối cùng, ta cũng phải nói đến trí tưởng tượng mang tính chất thần thoại, tàinăng nghệ thuật của tác giả Thi ca Ấn Độ vốn dĩ tráng lệ, hùng vĩ nhưng không ở đâuhùng vĩ, tráng lệ như Vanmiki Từ tài phân tích tâm lí nhân vật đến tài miêu tả và sử dụngngôn ngữ phong phú, điêu luyện Chính tài năng của tác giả Vanmiki đã tạo nên thiên anhhùng ca trác tuyệt Ramayana

II Một Ramayana tràn ngập hình ảnh thiên nhiên

Ấn Độ là một đất nước còn bảo lưu nhiều yếu tố văn hoá truyền thống cổ xưa nhấttrên thế giới “Tuy Ấn Độ có bờ biển dài nhưng nền văn hoá Ấn không hướng ra biển mà

hướng về đất liền Không nơi nào mà thiên nhiên lại có ảnh hưởng lớn lao đến văn hoánhư ở Ấn” Từ rừng núi bao la bạt ngàn, thâm u huyền bí đến những dòng sông hiền hoà,thiêng liêng “Thời cổ các lớp học nằm trong rừng Những dòng tư tưởng lớn của Ấn Độ

cổ đại đã nẩy nở trong cảnh tĩnh mịch, vắng lặng của rừng núi” “Một Ấn Độ uy nghiêm,trầm mặc tượng hình từ những con người lánh xa trần ai huyên náo, ẩn cư chốn rừng sâutĩnh lặng” Người Ấn cũng có tình cảm đặc biệt với những con sông, họ ngưỡng mộ, tônthờ, thần hoá chúng Hầu hết các con sông là thiêng liêng đối với người Ấn, nhất là ở chỗhai con sông gặp nhau hay nơi hai con sông gặp biển Như vậy, thiên nhiên Ấn Độ có ảnhhưởng sâu sắc đến đời sống tâm linh của người dân Ấn

Trong tuyệt tác hoàn mĩ Ramayana, không thể bỏ qua bức tranh thiên nhiên Thiênnhiên Ấn Độ vốn rất tươi đẹp và huyền bí nay được thổi vào sức sống của sử thi nó càng

kì vĩ hơn Rừng núi trong Ramayana có thể coi là “thánh đường hùng vĩ” Rừng núi thẳmsâu, u tịch nhưng cũng thật rực rỡ Hoa lá, sông suối, núi đồi tất cả hoà quyện vào nhautạo nên một khung cảnh tuyệt mỹ Thiên nhiên rừng núi mang đặc trưng vùng khí hậunhiệt đới gió mùa Mùa xuân “lớp đất màu xanh thẫm lốm đốm những hoa đủ màu sắc rờikhỏi cuống nom như một tấm chăn xinh đẹp trải trên cỏ… Ngọn gió dịu dàng thổi nhẹ,hoa đang nở rộ và rừng ngào ngạt hương hoa” Mùa hè phong cảnh thật đẹp mắt, cây cốitrĩu nặng hoa quả, rền vang tiếng chim hót dịu dàng và tiếng chim cu thánh thót, nhữngcây axôka với những bông hoa đỏ rực và cái nóng như thiêu như đốt của mùa hè đượcxoa dịu bằng những cơn mưa “Mùa mưa đã bắt đầu rồi Bầu trời phủ đầy mây nom nhưcác dãy núi Sau khi đã uống khí ẩm của đại dương qua những tia nắng của mặt trời, bầutrời mang thai trong chín tháng và bây giờ đang sinh đẻ những trận mưa xối xả… Buổihoàng hôn rực rỡ trong những đám mây chiều lạnh lẽo với đường viền hổ phách… Hoakutagia đã nở khắp triền đồi và bị phủ trong hơi nước từ mặt đất dâng lên Mặt đất nomnhư hài lòng thấy mùa mưa tới” Còn mùa thu thì “bầu trời màu hồng vàng, vầng trănglong lanh và đêm thu êm ả trắng lên trong ánh trăng” Mùa thu thật thơ mộng và dịu êmvới “những cành cây axana cao vút, sắc như vàng nặng trĩu hoa đang sa xuống, mùi

hương hoa êm dịu tràn ngập bầu không khí” Thế đấy, bức tranh thiên nhiên trongRamayana hiện lên đầy màu sắc và sức sống.

Thiên nhiên trong Ramayana không chỉ là môi trường để nhân vật hoạt động mà làmột hình tượng nghệ thuật Hình tượng nghệ thuật ấy luôn ẩn hiện sau những trang viết,khi thì trực tiếp xuất hiện khi thì được thể hiện qua cảm quan nhân vật Hình tượng nàyđược tác giả ưu ái dành cho gần một phần hai số trang trong tác phẩm Hầu như ở cácchương đều có ít nhiều miêu tả về thiên nhiên Có những chương tác giả đã dành riêngcho việc miêu tả thiên nhiên như chương “Rừng Axôka”, “Hồ Pampa”, “Mùa thu”,

“Mùa mưa”… Trong sử thi Hi Lạp và trong suy nghĩ của người Châu Âu thiên nhiên chỉ

là môi trường sống hoạt động của con người, chỉ nhìn thiên nhiên ở những giá trị vật chất

mà nó mang lại Thiên nhiên của họ là biển cả vô tận hào phóng và đồng bằng màu mỡ

“Với họ, thiên nhiên chẳng qua là một nguồn lợi vô cùng và có thể khai thác phục vụ cholợi ích con người Một khi đã chế ngự được sự dữ dằn của nó phẩm chất anh hùng đượckhẳng định” Nhưng trong Ramayana, người anh hùng không mưu cầu lợi ích vật chất ởthiên nhiên “Bởi vậy nên sức mạnh anh hùng của họ không phải được đo đếm ở khảnăng có chế ngự được thiên nhiên, bắt nó sinh lợi nhiều hay ít mà ở chỗ họ gắn bó hoàhợp với thiên nhiên đến mức nào”

“Thiên nhiên trong Ramayana chủ yếu là những khu rừng già sâu thẳm với nhữngdòng sông hùng vĩ, những ao hồ trong lành rực rỡ cỏ hoa Vạn vật đông đúc nhưng sốngtrong hiền hoà yêu thương” Thiên nhiên trở thành người bạn thân tình tri kỷ của conngười Con người sống cùng rừng núi, tắm mình trong những dòng sông trongsạch, thiêng liêng và thưởng thức cảnh đẹp xung quanh Con người tìm thấy ở thiên nhiên

sự thanh thản trong tâm hồn và cuộc sống bình yên giải thoát Rama, Sita và Lasmana đãsống mười bốn năm cùng rừng núi Núi rừng tươi đẹp đã trở thành ngôi nhà hạnh phúccủa họ Rama đã rất hân hoan: “Anh cảm thấy hết sức vui sướng trong ngọn núi xinh đẹp,

có dồi dào hoa quả và tiếng chim ca hát Nó khiến cho thể xác và tâm hồn thảnh thơi, lờinói êm ái Các bậc tổ phụ của anh coi đời sống rừng như là cảnh thích hợp nhất để đạt tới

sự cứu rỗi, niềm an ủi duy nhất cho mọi đau khổ và lo âu trần thế sau mỗi cái chết” Conngười và thiên nhiên hài hoà, bình đẳng cùng hoà vào nhịp sống chung của vũ trụ.

Đặc biệt hơn cả, trong tác phẩm sử thi này thiên nhiên được miêu tả không chungchung khái quát, nó hiện lên thật cụ thể sinh động và vô cùng phong phú Núi rừng, sôngsuối hiện lên với đầy đủ sắc màu rực rỡ, với những nét đặc trưng của thiên nhiên rừngrậm nhiệt đới Ấn Độ Mật độ màu sắc đậm đặc và tươi mới Thiên nhiên được đặc tả nhưmột nhân vật Có đủ các trạng thái, mức độ và hình thức Mỗi nét là một sự độc đáo.Thiên nhiên hiện ra cụ thể đến mức chúng ta có cảm giác như mình đang quan sát bứctranh phong cảnh chứ không phải đang đọc Ramayana

Hình tượng thiên nhiên trong Ramayana còn rất phong phú và đặc sắc Thiên nhiên

mở rộng trải dài trên khắp đất nước Ấn Độ từ Bắc đến Nam Có thể nói, Vanmiki đãmang cả rừng núi Ấn Độ cổ đại đặt vào sử thi Ramayana Bức tranh toàn cảnh rừng núihiện rõ với đầy đủ chi tiết màu sắc Từ những cây cổ thụ đến những cây dây leo bé nhỏ

Từ những bông hoa axôka đỏ rực đến những bông hoa bé xíu với rất nhiều màu sắc Từcảnh mùa xuân đến cảnh mùa mưa Từ những dòng sông đến những lòng hồ xanh trong.Tất cả đều được tác giả chú ý miêu tả Người đọc được chiêm ngưỡng một bức tranhthiên nhiên rộng lớn sống động và tràn đầy sức sống

Sử thi Ramayana là câu chuyện về hoàng tử Rama với những chiến công hiển hách Câuchuyện về một tình yêu say đắm thuỷ chung giữa người anh hùng hoàn thiện Rama vàngười phụ nữ xinh đẹp toàn bích Sita Và đó còn là câu chuyện về thiên nhiên Ấn độ Bêncạnh những nhân vật toàn thiện, toàn mĩ; bên cạnh những nội dung triết lí sâu sắc,Ramayana còn trở nên hùng vĩ và tráng lệ hơn bởi “những bức tranh thiên nhiên rộng lớn

và chan chứa tình người”

CHƯƠNG II: THIÊN NHIÊN TRONG RAMAYANA-NGƯỜI

BẠN THÂN THIẾT CỦA CON NGƯỜI.

I Thiên nhiên Ấn Độ phong phú, tươi đẹp và hùng vĩ.

Hình ảnh thiên nhiên Ấn Độ cổ đại được miêu tả thật lộng lẫy và tráng lệ trongRamayana Câu chuyện trong Ramayana diễn ra trải dài trên khắp đất nước Ấn Độ Từkinh thành Ayôđhya ở phía Bắc đến tận đảo Lanka ở miền biển phía Nam Và hình tượngthiên nhiên cũng theo bước câu chuyện Bức tranh thiên nhiên rừng núi được tô điểm bởinghệ thuật sử thi đã dần dần phô bày mọi nét đẹp trác tuyệt hấp dẫn người đọc Thiênnhiên rừng núi Ấn Độ trải rộng và được miêu tả tỉ mỉ từ những đường nét, những màusắc, những chuyển biến tinh tế Hình tượng thiên nhiên tràn ngập làm cho thiên sử thiRamayana thêm độc đáo

Quang cảnh kinh thành Ayôđhya thật phồn vinh “Trên đôi bờ của con sông Xarayuđại vương quốc Kôsala nằm trải mênh mông, giàu thóc lúa, lắm vàng bạc và dân cư sốngnhững tháng ngày trong cảnh thái bình hạnh phúc Thủ đô Ayôđhya lừng danh, được xâydựng từ những thuở xa xưa bởi Manu, vị chúa tể của loài người Thủ đô dài hai mươiyôgiana, rộng ba yôgiana, là thành phố xinh đẹp nhất trên trái đất và được điểm tô bằngcác công viên, lâu đài và dinh thự Thành phố ăn nước giếng trong lành Những bông hoa

nở rộ điểm xuyết cho những con đường cái rộng rãi phong quang mà hai bên là nhữngcửa hiệu và những quán bán hàng thẳng tắp”

Khi Rama tuân lệnh vua cha đi vào rừng thì kinh thành Ayôđhya khuất dần sau lưngchàng “Và cứ như vậy Rama đi tới giới hạn cuối cùng của Kôsala Rồi sau khi đã vượtqua con suối thiêng liêng Vêđaxruti, Rama rẽ về hướng nam” Mười bốn năm lưu đàychàng đã cùng Sita và Lasmana theo hướng nam đi từ cánh rừng này đến cánh rừng khác

Ở đâu phong cảnh rừng núi cũng thật tươi đẹp và hùng vĩ Rừng núi dày đặc cây cối, hoaqua, chim chóc và thú rừng Bức tranh rừng núi đẹp mê hồn Có rừng, có núi, có suối, có

hồ Cảnh trí thật tuyệt đẹp! “Cây cỏ dồi dào, đất bằng phẳng và xinh đẹp… Có một cáiđầm xinh đẹp rải rác những cây sen hương thơm dịu, hồng và đỏ chẳng khác bình minhmới rạng Tại đấy có con sông Giôđavari Thiên nga, cò và chim chakravaka luôn luôn

thăm viếng con sông này Có rất nhiều đàn nai khát nước tới uống nước và những rặngcây hoa rực rỡ mọc sừng sững trên bờ… Hãy nghe tiếng kêu lảnh lót của đàn công”.

Đó chỉ mới là một cảnh ở rừng Panchavati Còn rất nhiều cảnh đẹp ở các cánh rừng khác.Rừng Chitrakuta, rừng Axôka, rừng Đandaka… mỗi nơi một cảnh sắc mê người độc đáo.Núi thì càng rạng rỡ hơn “Đẹp làm sao những ngọn núi kia, nơi quanh năm chim rừngtrú ẩn! Cao biết bao đỉnh núi như chọc thủng bầu trời xanh!… Núi non lốm đốm nhữngmàu sắc: có chỗ thì trắng như bạc, có chỗ đỏ tía, có nơi nom vàng như Mangix tha, nơixanh như ngọc bích, có nơi lấp lánh như pha lê và có nơi như hoa kêtaki… Đây là mộtthác nhỏ, kia là một suối con, cũng có một cái giếng và các ngọn núi nom như một convoi toát mồ hôi thái dương”

Gần hết hạn mười bốn năm sống trong rừng thì biến cố xảy ra Ravana bắt cóc Sitamang về đảo Lanka ở miền Nam Rama lại tiếp tục hành trình tìm kiếm vợ Cảnh thiênnhiên cũng hiện ra đầy hấp dẫn theo từng bước hành trình của chàng Sau khi đi quanhững vùng đất tuyệt đẹp, Rama đã đến được thành phố Lanka ở tận cực Nam để giảithoát Sita Lanka là một thành phố rất đẹp “Vùng lưng chừng đồi phủ cỏ xanh rờn vànhững khóm cây nức mùi thơm xen vào giữa những hàng cây xinh đẹp… Hồ và đầmnước trong vắt, điểm những bông sen trắng, hồng, với những đàn thiên nga và cò đang nôđùa bơi lội Đây đó là những nơi dạo chơi nằm trên sườn đồi với những khu vườn đẹpđẽ… Đây là một thành phố đẹp lộng lẫy, nằm giữa một bức tường thành bằng vàng, nhàcửa quét màu trắng cao lồng lộng và những con đường phố chính màu vàng… Thành phốnằm trên đỉnh một trái đồi và có vẻ như đang bay vút lên bầu trời Nom nó như là mộtcông trình sáng tạo của trí tưởng tượng”

Bức tranh phong cảnh Ấn trở nên tuyệt vời hơn khi có sự nhập cuộc của thời tiết khíhậu Mùa xuân thì cây cối hoa lá đủ mọi màu sắc rực rỡ tươi đẹp Mọi vật đều rất hânhoan “Sườn đồi trên cao rực rỡ những bông hoa… Một số cây phủ đầy những bông hoathơm ngọt, trong khi những cây khác được trang điểm với những lộc non xanh dịu… Lũchim Đêtynha đang hót líu lo… Những loài chim với đầy đủ giọng ca đang ríu ra ríu rít

trong rừng” Mùa mưa thì “gió dịu dăng thoảng mùi thơm hoa Kítaki chuyển lạnh thổixuyín qua những cănh long nêo Núi phủ hoa Acgiuna vă Kíkati gội mưa xối xả… Đấtphủ những đâm cỏ xanh, ướt đầm sương vă trín đó, đăn chim công đang múa! Nhữngđâm mđy nặng nước đang du hănh với tiếng rđm ran sđu thẳm khi ngừng lại nhiều lầntrín vâch đâ cheo leo Dưới những đâm mđy, đăn cò bay lượn thích thú nom như mộttrăng hoa sen rung rinh trước gió vă treo lơ lửng dưới bầu trời Mặt đất bị cỏ bao phủ,lốm đốm câc mău sắc khâc nhau… Đại dương, sông ngòi, những con cò vui thú, mđy vămọi thứ trông đều đẹp mắt”.

Mùa thu thật dịu ngọt vă ím đềm “Hoa kasa đê nở trín bờ sông dập dềnh lượn sóngtrong lăn gió thoảng… Những bầy ong say mật, thđn phủ bụi phấn hoa sen, đang cùngcâc bạn tình đuổi theo lăn gió thổi Nước hồ trong tựa pha lí Lúa đê chín, gió thổi hđyhđy, trăng long lanh vă tiếng chim krôncha vang liín hồi”

Đặc biệt hơn cả, khi mùa thu đi qua đến mùa sương mù “Cả khu rừng bị bao phủtrong một măn sương mù, lúa mì vă lúa mạch nom xinh đẹp dưới mặt trời khi được điểmthím những cânh cò trắng nấp trong đó… Tia mặt trời tan đi qua mđy mù khiến mặt trờiban trưa giống như mặt trăng Buổi sâng, tia mặt trời yếu ớt vă văng nom hết sức xinhđẹp rơi trín cỏ xanh ướt đầm sương mai… Nước sông bị bao trùm trong sương mờ mịt văcâc bêi cât trín bờ sông ướt đẫm sương”

Thiín nhiín trong Ramayana vừa phong phú vừa trăn đầy sức sống, mang đặc điểmcủa thiín nhiín rừng rậm nhiệt đới Ấn Độ Nó không lấm tấm, rải râc hay cô đúc với mộtmău sắc năo đó mă xuất hiện dăy đặc, trăn ngập, choâng ngợp Nếu như trong Iliat văÔđixí của Hômer hình ảnh thiín nhiín rất ít, tâc giả chọn một nền trắng để lăm nổi bậtnhững người anh hùng, thì ngược lại ở Ramayana thiín nhiín đậm đặc với những măusắc rực rỡ tươi mới Những gam mău nóng, sặc sỡ hoă cùng những sắc mău sâng, nhẹ dịudăng khiến cảnh vật thật tuyệt đẹp vă quyến rũ “Đầm hồ đầy sen văng vă cả khu rừng toảchiếu ânh đỏ ửng của câc bông hoa axôka… Chim muông đậu kín câc cănh cđy, suốtngăy bay lượn từ cănh năy sang cănh khâc, thđn mình lấm tấm hoa cho nín nom đẹp mí

hồn Các cành cây axôka phủ đầy hoa và toàn bộ khu rừng đều một màu đỏ như đang rựclửa… Rừng có nhiều cây axôka, cây thì sắc như vàng, cây thì đỏ rực như lửa, cây màuxanh thẫm” “Nước hồ sao mà trong vắt như pha lê, có khác gì chất ngọc lỏng trên nước

da màu lơ! Lớp đất màu xanh thấm lốm đốm những hoa đủ màu sắc… Có biết bao nhiêuhoa đã bị ném xuống đất, biết bao nhiêu hoa đang lả tả rơi và bao nhiêu là hoa đang rungrinh trên cành… Các cành nặng trĩu hoa… Gió chuyển động khiến cho cây cối cànhnhánh đan mắc vào nhau kết liền với nhau thành một dãy… Những loài chim với đầy đủgiọng ca đang ríu rít trong rừng” Rừng núi là thế giới trù mật của muôn loài sinh vật.Thiên nhiên đông đúc, huyên náo nhưng không chen chúc, lấn át nhau Vạn vật sốngtrong hoà hợp yêu thương

Thiên nhiên miền nhiệt đới còn là thiên đường của các giác quan Bức tranh thiênnhiên sống động tác động vào mọi giác quan của con người Và chỉ có thể dùng tất cả cácgiác quan con người mới thưởng lãm được vẻ đẹp trác tuyệt của thiên nhiên Vanmiki đã

mở tung mọi nét đẹp rực rỡ, hoành tráng của thiên nhiên Chúng ta tha hồ nhìn ngắmcảnh vật, màu sắc, nghe âm thanh, ngửi hương thơm và cảm giác được thiên nhiên bằng

vị giác, xúc giác Điều này không thể tìm thấy ở các sử thi khác

Thiên nhiên thu hút con người tập trung cao độ, mở cửa tâm hồn để đón nhận vàthưởng thức Cảnh rừng núi Chitakuta rực lửa với những bông hoa sắc đỏ, náo nhiệt tươivui với tiếng chim kêu lảnh lót và thật thơ mộng với “suối Malyavati có nhiều bãi tắmtốt, chim rừng và hươu nai thường lui tới” Cảnh hồ Pampa càng đặc sắc hơn Hồ Pampađẹp đến mê hồn Ở đó “không khí mát mẻ trong lành, lành lạnh một cách khoan khoái vàthơm nức như đàn hương” Toàn cảnh hồ Pampa hơn cả thiên đường ở chốn trần gian.Không biết bao nhiêu là sắc màu, không biết bao nhiêu là cỏ hoa, mật ngọt Chim thúrừng thì vô vàn, nước hồ thì trong xanh như pha lê, ngọc bích Cảnh rừng Axôka thì đẹphơn cả vườn thượng uyển “Có thể so sánh nó với một bầu trời thứ hai mà những bônghoa chiếu sáng như những vì sao hay có thể nói đó là đại dương thứ năm mà hoa lànhững ngọc quý… Lâu đài san hô mãi mãi rực rỡ huy hoàng và cao chọc trời” Làm sao

con người không bị cuốn hút trước khung cảnh thiên nhiên tuyệt mỹ và hết sức gợi cảmnhư thế Con người phải nhìn, ngắm, lắng nghe, ngửi hương, nếm vị và cảm giác thiênnhiên Có như vậy mới có thể cảm nhận hết vẻ đẹp của thiên nhiên.

Tóm lại, ở Ramayana, thiên nhiên Ấn Độ lộng lẫy kỳ diệu hiện ra phong phú, trànngập

II Thiên nhiên thấm đẫm nội tâm nhân vật

1 Mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người.

Sử thi Hi Lạp rất ít chú trọng đến thiên nhiên Thiên nhiên chỉ được nhìn ở góc độ làmôi trường hoạt động của nhân vật, là những giá trị vật chất mà nó đem lại cho conngười Do vậy, thiên nhiên rất ít được quan tâm miêu tả Trong Ôđixê, thiên nhiên biển cảđược phác hoạ chi tiết chỉ bởi trên hành trình phiêu lưu tìm hiểu những mảnh đất xa lạngười anh hùng Ôđixê luôn bắt tay với thiên nhiên, hợp tác với thiên nhiên để xây dựngcuộc sống tốt đẹp, ấm no hơn cho con người: “ Đất đai của họ rất tốt Gần những lớpsóng ngầu bọt trên bờ là những đồng cỏ ẩm ướt đất xốp, ta có thể trồng nho quanh năm…Đảo này ở ngoài bến còn có những nơi che khuất hết sức thuận tiện cho ta đỗ thuyềnchẳng phải neo, buộc gì cả Thuyền đỗ lại ta có thể yên tâm cho đến khi nào lòng ta quyếtđịnh lên đường hay khi gặp trời nổi gió” Còn các anh hùng trong Iliat bị cuốn vào cuộcchiến tranh thị tộc hầu như không còn thời gian và tâm trí cho thiên nhiên “Môi trườngkhông gian bao quanh nhân vật Iliat hầu như không được miêu tả” “Khi bất hợp tác vớicộng đồng người, Achill mới bước ra bờ biển Ngay cả khi đó, Homer cũng bận tâm miêu

tả cơn giận của chàng hơn là để mắt đến thiên nhiên”

Trong tư tưởng của người Hi Lạp, thiên nhiên còn là giá trị để đo lường người anhhùng Một khi đã chế ngự được sự dữ dằn của thiên nhiên, phẩm chất anh hùng đượckhẳng định Người anh hùng càng chế ngự, chinh phục thiên nhiên dữ tợn bao nhiêu thìcàng được khâm phục và tôn vinh bấy nhiêu Vì thế mà biển trong Ôđixê luôn hiện ratrong trạng thái hung tợn, đe doạ sinh mạng con người: “Bóng đêm từ trời ập xuống Gióđông, gió nam, gió tây điên loạn và gió bắc phát sinh trên bầu trời ánh sáng chói đều ào

ào kéo đến cùng một loạt làm dâng lên những đợt sóng ngút trời” Và “những ngọn sóngkhổng lồ liền đẩy chiếc bè khắp chốn, lắc lư theo dòng nước Như những cây gai mắcchằng vào nhau thành một bó bị gió bắc mùa thu quét đi khắp cánh đồng, chiếc bè cũng

bị gió đẩy đó đây trên mặt biển, khi thì gió nam trao cho gió bắc, khi thì gió đông nhườngcho gió tây” Từ đó, người anh hùng thể hiện sức mạnh chinh phục

Rõ ràng, con người phương Tây phải hoà hợp với thiên nhiên vì chính điều đó đảmbảo lợi ích vật chất lâu dài của họ Trái lại, trong Ramayana, thiên nhiên tồn tại trong mốiquan hệ tinh thần với con người Thiên nhiên tươi đẹp và phong phú là người bạn thânthiết của con người Vanmiki đã xây dựng hình tượng thiên nhiên thành một nhân vật đặcbiệt Nó tồn tại và phát triển trong mối tương quan chặt chẽ với tâm tư, tình cảm các nhânvật chính Nó đem đến cho nhân vật những tình cảm, cảm xúc mãnh liệt Bản thân nócũng chứa đựng những tâm tình, cảm xúc và một vẻ đẹp rực rỡ, độc đáo Tác giả sử thi đãmiêu tả thật tỉ mỉ và đầy đủ núi cao, rừng thẳm, hồ trong, suối xanh…

Rừng núi không làm cho con người hoảng sợ mà khiến họ thêm thích thú, thanhthản “Núi rừng là môi trường dành riêng cho sự hành hương của nhân vật bởi sự u tịchcủa nó phù hợp với việc tu luyện để đạt đến tri thức, đạo đức, chân lí cuộc đời Bóng cây

là nơi suy ngẫm ý nghĩa, bản chất của tồn tại và sự sống, là nơi chiêm nghiệm cuộc đời”.Những dòng sông là nơi thiêng liêng để họ tắm mình trong sạch và cầu nguyện Đó làchốn ở và giải thoát cho những linh hồn Họ thường làm lễ cúng nước cho người chết tạicác bờ sông

Thiên nhiên rừng núi vừa có ý nghĩa trong đời sống tâm linh vừa là một người bạntri kỷ đồng cảm Hạnh phúc của nhân vật mênh mông lan toả khắp thiên nhiên Đượcthiên nhiên chắp thêm đôi cánh hạnh phúc càng bay bổng Đời sống của Rama và Sitatrong rừng Chitrakuta quả là một cuộc sống thần tiên tuyệt vời Cảnh rừng Chitrakuta vốnmang vẻ đẹp rực rỡ, nay lại sáng bừng tuyệt diệu cùng hạnh phúc lứa đôi Rama đã sungsướng thốt lên “Gianaki ơi! Nếu anh sống cùng em ngay cả một thời gian lâu dài ở rừngnày, nỗi buồn sẽ không bao giờ khuất phục anh được… Bởi vậy, anh tự cảm thấy vô cùng

sung sướng khi mỗi ngày ba lần tắm trong con sông này, sống bằng trái, củ rừng và ănmật cùng với em Anh chẳng thèm khát gì ngay cả vương quốc Ayôđhya”.

Khi nhân vật rơi vào nỗi đau chia lìa, mất mát thì thiên nhiên cũng buồn bã, sẻ chiacùng họ Khi Rama ra đi khỏi kinh đô Ayôđhya thì “thú vật và chim chóc sẽ đi theoRama ngay cả cây cối rễ bám chặt lấy đất cũng đã quay về phía Rama” “Cả hoàng cungnom trống rỗng như một vực sâu thẳm… Mặt trời lặn như thể không tài nào nhịn đượcnhững nỗi đau đớn của dân chúng và cả thành phố Ayôđhya nom như một đêm khôngsao” Khi đức vua Đaxaratha qua đời thì thành đô u ám vì vắng bóng nhà vua và khi Sita

bị bắt cóc, đôi lứa chia lìa sống trong nhớ nhung, mong chờ, đau khổ, thiên nhiên cũngtrở nên đau buồn

Tóm lại, thiên nhiên trong Ramayana có mối quan hệ sâu sắc với đời sống tinh thầncủa con người Quan hệ giữa con người với thiên nhiên trở thành trung tâm trong tácphẩm Thiên nhiên rừng núi là những bức hoạ tài tình sinh động về tâm hồn Ấn Độ, tráitim Ấn Độ đắm say, tinh tế, nồng nàn niềm vui của cuộc sống và tình yêu “Cái nhìnthiên nhiên tràn đầy ý nghĩa tinh thần như vậy mang đậm bản chất phương Đông, đặc biệt

là bản sắc Ấn Độ Nó rất khác cái nhìn của phương Tây chủ yếu mang tính chất khai thácnhững giá trị vật chất mà thiên nhiên có thể cống hiến cho con người”

2 Không gian, thời gian tâm trạng

Ở Iliat và Ôđixê, thiên nhiên chỉ là thiên nhiên Mối quan hệ giữa con người và thiênnhiên chỉ là mối quan hệ khai thác Con người chỉ nhìn thiên nhiên ở những lợi ích mà nómang lại Do vậy, không gian, thời gian trong Iliat và Ôđixê là không gian, thời gian tựnhiên khách quan, ít tác động đến nhân vật Trong Ramayana thì khác, ở đó là thời giantâm trạng và không gian tâm trạng Nghĩa là không gian, thời gian được miêu tả, thể hiệntrong mối tương quan chặt chẽ với đời sống, tâm hồn, tình cảm nhân vật Không gian vàthời gian trong tác phẩm sử thi này đem đến cho người đọc những hứng thú khám pháhấp dẫn, bất ngờ

2.1 Không gian chan chứa nỗi niềm nhân vật.

Về lí luận, sử thi là một thể loại không xa lạ với việc miêu tả thiên nhiên Ở đây, tachỉ xét thiên nhiên được miêu tả như “một hoàn cảnh”, “một không gian hàm chứa baoquanh con người” chứ không phải thiên nhiên đã được thần thánh hoá thành những vịthần có tên tuổi Thực tế trong các sử thi, thiên nhiên được miêu tả rất ít ỏi, đơn giản vàthường chỉ làm nền để phục vụ cho một mục đích nào đó của cốt truyện Homer tả cảnhhòn đảo Calipxô để nhấn mạnh rằng dù khung cảnh nơi này rất thần tiên xong cũngkhông níu giữ được tình yêu quê hương của Ôđixê, miêu tả cơn giông tố trên biển nhằmthể hiện những mối hiểm hoạ mà Ôđixê phải chống chọi để khẳng định lòng can đảm,phẩm chất của người anh hùng.

Ở bài ca chàng Đam San, thiên nhiên cũng xuất hiện song với tư cách là lực lượngđối chọi, là những cản trở thử thách, tài năng, chí khí, lòng dũng cảm của chàng ĐamSan Mahabharata cũng miêu tả thiên nhiên nhưng mục đích cũng giống với các sử thithông thường

Ramayana khác biệt với các sử thi khác, có những bức tranh miêu tả thiên nhiênrộng lớn lạ thường, tương đối độc lập với tiến trình tường thuật, mang tính chất trữ tình

và chất thơ sâu đậm… Những bức tranh thiên nhiên trong Ramayana thường mang nỗilòng nhân vật, mang tâm trạng con người”… Đằng sau những khung cảnh, những nơichốn tuyệt đẹp ẩn chứa tâm trạng nhân vật Niềm vui sướng hân hoan, hạnh phúc hay nỗiđau buồn, tuyệt vọng, nhớ nhung đều được thiên nhiên chuyển tải Có lẽ vì thế mà thiênnhiên trong Ramayana có một sức sống và sự truyền cảm mạnh mẽ Thiên nhiên khôngchỉ cho thấy bức tranh ngoại cảnh đẹp như thế nào mà còn cho thấy nội tâm nhân vật quacách cảm thụ thiên nhiên Núi rừng đối với Ramayana là một không gian chính thể hiệntâm trạng nhân vật “Trong Ramayana, núi rừng một mặt hiện lên với trạng thái tĩnhmịch, thái hoà đưa người anh hùng dần đạt đến sự hoà nhập vào cõi siêu thoát Mặt khác,

đó cũng là khu vườn tình ái mà đâu đâu cũng nồng nàn hương vị tình yêu – nguồn gốccủa mọi tạo sinh và tồn tại trong vũ trụ”

2.1.1 Núi rừng: không gian nguồn cội tĩnh mịch, thái hoà.

Ở các sử thi của Ấn Độ, không gian rừng núi với ý nghĩa là “một thánh đường hùngvĩ” thường được nhấn mạnh Rừng núi là môi trường hành hương của nhân vật, là nơigiúp họ thực hành khổ hạnh, rũ bỏ mọi phiền não, khổ lụy làm cõi lòng họ trở nên tĩnhmịch, siêu thoát Do vậy, thiên nhiên hiện ra không phải trong những khoảng không rộnglớn mênh mông, vô hạn mà thường là thẳm sâu cùng tận Ý nghĩa của rừng không phải là

ở sự bao la của nó mà là ở cái thẳm sâu, u tịch

“Trong Mahabharata, năm anh em Pandava trải qua mười hai năm lưu đày ở chốnnúi rừng Các anh hùng đã rời xa kinh đô về với núi rừng, tức cái thiên nhiên đích thựcchính là cái nguồn cội giúp họ tìm kiếm được bản ngã đã bỏ quên, đã đánh mất củamình” “Sau mười hai năm lưu đày, các Pandava đã dần dần đạt đến sự hoà nhập làm mộtvào cuộc sống và linh hồn của thiên nhiên núi rừng, tâm hồn họ trở nên tĩnh mịch, tháihoà”

Rừng núi trong Ramayana có thể coi là thánh đường hùng vĩ của người Ấn Độ Đó

là nơi mà các đạo sĩ tu luyện “có những am đạo sĩ xinh đẹp dựng lên” Bóng cây là nơisuy ngẫm, tịnh tâm Đời sống ở rừng là một cuộc sống thanh thản, hoà hợp không giànhgiật, bon chen Rama đã cảm thấy mọi tục lụy, trĩu nặng được cởi bỏ, trở về với tâm hồnyên tĩnh: “Cảnh rừng Chitrakuca và sông Mandakini khiến người ta vui thú hơn đời sống

đô thị” Sita đã vui sướng khi được cùng chồng sống ở rừng “Em hết sức mong muốn đivào rừng Lúc nào em nằm trên cỏ xanh ở rừng, em thấy thú vị hơn là nằm trên chiếc nệmsặc sỡ trải trên giường”

Rừng càng sâu càng xa cách gót chân trần tục Hành trình mười ba năm trong rừngcủa Rama trở nên có ý nghĩa biểu tượng Rama yêu cầu vợ và em càng ngày càng đi sâuvào những khu rừng chưa ai đặt chân đến Hết Chitrakuta đến Đandaka rồi Panchavati…Chính là hành trình xa lánh cõi đời bon chen, hoà nhập vào cuộc sống muôn loài trongrừng, cuộc sống chia sẻ, yêu thương, hoà hợp

Rama, Sita đã có một cuộc sống yên lành, hạnh phúc ở rừng Hằng ngày, họ ăn củrừng, mật ngọt, thịt thú rừng, tắm nước sông mát lành, hiền hoà và ngắm cảnh núi rừng

tươi đẹp Cứ thế, cuộc sống của họ hoà hợp cùng núi rừng u tịch Mọi tục lụy ở đời, cuộcsống đô thành, vương giả đầy những bon chen, tranh giành không hề vướng bận đến họ.Rừng núi đã giúp cho các nhân vật có được thái độ thật điềm tĩnh Trong Mahabharata,các Panđava phấn đấu cho tình yêu hoà hợp là khát vọng vĩnh cửu của toàn vũ trụ Nhữngngười từ rừng núi trở về cố gắng hết mức để chiến tranh không xảy ra Họ chỉ có một yêucầu duy nhất: “Chỉ cần trả lại năm làng xã cho chúng tôi có chỗ sinh sống, miễn là tất cảchúng ta được yên ổn hoà bình” Nhưng bọn hiếu chiến Côrava đã không chấp nhận Họbuộc phải chiến đấu vì chính nghĩa.

Ramayana cũng vậy Rừng núi đã dạy cho chàng Rama bài học chân lí cuộc đời:

“Sống là yêu thương hòa hợp” Khi mới mất Sita, trong cơn thịnh nộ Rama đã điên cuồng

đe doạ sẽ huỷ diệt tất cả “Anh sẽ bắn tên phủ mờ bầu trời làm cho bọn chúng cháy âm ỉ

và khiến cho chúng hoá đờ đẫn Anh sẽ chặn đứng sự chuyển vần của tinh tú, che khuấtmặt trăng, cướp đoạt ánh sáng chói chang của mặt trời và lửa, đưa bóng tối bao phủ lêncõi trần Anh sẽ nghiền nát núi, làm cạn đại dương, tiêu huỷ mọi giống thực vật Nếu nhưcác thần không trả lại Sita cho anh, hoặc sống hay chết anh sẽ tiêu diệt sự tạo sinh bằngcơn thịnh nộ của anh” Sang năm thứ mười bốn, mặc dù phải trải qua bao đau khổ giannan để tìm kiếm Sita nhưng khi đối đầu với vua quỷ Ravana, Rama chỉ đưa ra một yêucầu rất mực hoà bình: “Hãy trả lại Gianaki muôn loài sẽ sống yên ổn”

Không gian rừng núi tĩnh mịch, thái hòa quả thật đã thanh lọc tâm hồn con người

2.1.2 Rừng núi : không gian tình yêu lứa đôi

Mối tình thuỷ chung say đắm của Rama và Sita là một nội dung chính của sử thi.Vanmiki đã thật xuất sắc thể hiện mối tình tuyệt đẹp và lãng mạn đó trong thiên nhiên.Mối tình của họ gắn liền với thiên nhiên rừng núi đẹp tươi, thơ mộng

Những năm tháng lưu đày là những năm tháng họ sống hạnh phúc bên nhau giữachốn núi rừng ấm áp Thiên nhiên đã làm cho cuộc sống lứa đôi trở nên hạnh phúc vàtuyệt vời hơn Vạn vật dường như cũng đang say sưa trong tình yêu thương, hoà hợp.Đây là cảnh rừng Chitrakuta tràn ngập tình yêu của Rama và Sita: “Trông này Sita, cái