Các vấn đề pháp lý về bảo hộ nhãn hiệu ở việt nam

Dưới đây, chúng ta sẽ tìm hiểu khái niệm về nhãnhiệu hàng hóa được đề cập tại Hiệp định TRIPS, một trong những Điều ướcquốc tế đóng vai trò không thể thiếu trong thương mại hiện nay: Kho

CHƯƠNG I: NHÃN HIỆU VÀ BẢO HỘ NHÃN HIỆU

1.1 Khái niệm Nhãn hiệu

1.1.1 Khái niệm nhãn hiệu trong các Điều ước quốc tế

Điều ước quốc tế là một trong những nguồn pháp luật cơ bản trongviệc điều chỉnh các vấn đề liên quan đến nhãn hiệu và bảo hộ nhãn hiệu giữacác quốc gia trên thế giới Dưới đây, chúng ta sẽ tìm hiểu khái niệm về nhãnhiệu hàng hóa được đề cập tại Hiệp định TRIPS, một trong những Điều ướcquốc tế đóng vai trò không thể thiếu trong thương mại hiện nay:

Khoản 1 Điều 15 Hiệp định nêu rõ: “Bất kì một dấu hiệu, hoặc tổ hợp

các dấu hiệu nào, có khả năng phân biệt hàng hóa hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp với hàng hóa hoặc dịch vụ của các doanh nghiệp khác đều có thể làm nhãn hiệu hàng hóa Các dấu hiệu đó, đặc biệt là các từ, kể cả tên riêng, các chữ cái, chữ số, các yếu tố hình họa và tổ hợp các mầu sắc cũng như tổ hợp bất kỳ của các dấu hiệu đó, phải có khả năng được đăng ký là nhãn hiệu hàng hóa…”

Một điều rất dễ nhận thấy khi nghiên cứu khái niệm nêu trên đó làtính khái quát Không sử dụng phương thức liệt kê các đối tượng được bảo

hộ với tư cách nhãn hiệu hàng hóa, các nhà làm luật đã dựa trên mục đích sửdụng trên thực tế của những đối tượng này để xây dựng khái niệm Điều nàycũng có nghĩa là bất kì dấu hiệu này có thể giúp cho các tổ chức, cá nhânkhác phân biệt được hàng hóa, dịch vụ của các doanh nghiệp đều được coi lànhãn hiệu hàng hóa Đây là một quy định mang tính mở bởi việc đăng kí bảo

hộ đối với một số yếu tố đặc biệt như mùi vị, âm thanh,… tuy đã được thừanhận ở một số quốc gia nhưng chưa thực sự phổ biến trên thế giới, đặc biệt

là đối với những quốc gia có trình độ phát triển kinh tế chưa cao

1.1.2 Khái niệm nhãn hiệu theo pháp luật Hoa Kì

Cũng với những đặc điểm tương tự như khái niệm của Hiệp địnhTRIPS, nhưng ngay từ năm 1946, Đạo luật Lanham (Hoa Kì) đã định nghĩanhãn hiệu hàng hóa như sau:

“Thuật ngữ nhãn hiệu hàng hóa bao gồm bất kì từ, tên gọi, biểu tượng hay hình vẽ hoặc sự kết hợp giữa chúng mà – (1) được sử dụng bởi một người, hoặc (2) được một người có ý định chân thành là sử dụng nó trong thương mại và xin đăng ký theo quy định tại Luật này – để xác định và phân biệt hàng hóa của người đó, bao gồm cả hàng hóa đặc chủng, với những hàng hóa cùng loại được sản xuất hoặc được bán bởi những người khác và để chỉ rõ nguồn gốc của hàng hóa thậm chí khi mà không xác định được nguồn gốc đó.”

Định nghĩa của Đạo luật Lanham cũng xuất phát từ mục đích sử dụng

và cũng đã đưa ra được một cách khái quát nhất những đặc điểm cơ bản củanhãn hiệu hàng hóa Tuy vậy, nếu tiếp tục nghiên cứu Đạo luật, có thể thấy

dường như có sự xung đột giữa định nghĩa này với Điều 2 luật này: “Không

có nhãn hiệu hàng hóa nào có khả năng phân biệt hàng hóa của người nộp đơn với những hàng hóa của người khác lại bị từ chối đăng kí vào sổ đăng kí…” Sự khác biệt giữa hai quy định này chính là tính mở Theo định nghĩa

nêu trên thì tính phân biệt của nhãn hiệu hàng hóa chỉ được xác định thôngqua bởi các từ, tên gọi, biểu tượng hay hình vẽ hoặc sự kết hợp giữa chúngmới được Trong khi đó, quy định tại Điều 2 lại mở rộng với bất kì dấu hiệunào có thể giúp phân biệt các loại hàng hóa, dịch vụ của các chủ thể vớinhau Trên thực tế, Hoa Kì là một trong những nước đầu tiên cho phép các

tổ chức và cá nhân sử dụng các yếu tố mới, bao gồm cả dấu hiệu về màu sắc,mùi vị, âm thanh để đăng kí nhãn hiệu, miễn là chúng đảm bảo tính phânbiệt của nhãn hiệu, căn cứ theo quy định tại Điều 2 Đạo luật Lanham Mùi

hoa cỏ tươi tái hiện mùi hoa Plimeria đối với mặt hàng chỉ may và sợi thêuhay âm thanh PRELUDE của Metro-Goldwyn-Mayer Lion Corporation chomột số mặt hàng điện tử là những ví dụ điển hình cho sự phát triển này.

1.1.3 Khái niệm nhãn hiệu và nhãn hiệu có yếu tố nước ngoài theo pháp luật Việt Nam

Theo quy định tại khoản 16 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, thuật ngữ nhãn

hiệu được định nghĩa: “là dấu hiệu được dùng để phân biệt hàng hóa, dịch

vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau” Đây là định nghĩa dành cho nhãn

hiệu hàng hóa, dịch vụ nói chung Nhãn hiệu hàng hóa có yếu tố nước ngoàithì sao?

Vấn đề này chưa được pháp luật Việt Nam điều chỉnh một cách cụ thểnhưng chúng ta đã có các khái niệm có liên quan thể hiện tại Bộ luật dân sự.Trên tinh thần Điều 758, yếu tố nước ngoài của một quan hệ dân sự đượcxác định dựa trên một trong ba yếu tố sau: (1) ít nhất một trong các bên thamgia là tổ chức, cá nhân nước ngoài; (2) căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứtquan hệ theo pháp luật nước ngoài hoặc ở nước ngoài; (3) tài sản liên quantới quan hệ đó ở nước ngoài Bên cạnh đó, theo quy định tại Điều 775, mộtnhãn hiệu sẽ được coi là nhãn hiệu có yếu tố nước ngoài nếu đáp ứng haiđiều kiện sau:

- Một trong các bên có liên quan tới nhãn hiệu là tổ chức, cá nhân,pháp nhân nước ngoài;

- Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam, đại diện choNhà nước, cấp văn bằng bảo hộ hoặc công nhận

Theo quan điểm cá nhân, quy định như trên là chưa đầy đủ, chưa baoquát hết các trường hợp Ví dụ, ông A là công dân Việt Nam, trong thời gianthường trú tại Singapore đã sáng tạo ra một loại nhãn hiệu dịch vụ và đãđăng ký xin bảo hộ với cơ quan có thẩm quyền Singapore Một thời gian sau

đó, công việc kinh doanh trở nên phát đạt, nhãn hiệu được biết đến ở nhiềuquốc gia, ông ta muốn mở rộng kinh doanh về Việt Nam nên đã tiến hànhthủ tục xin bảo hộ với nhãn hiệu của mình Giả sử, nhãn hiệu được Cục Sởhữu trí tuệ công nhận là nhãn hiệu nổi tiếng Liệu đây có được coi là nhãnhiệu có yếu tố nước ngoài? Nhãn hiệu này có đủ điều kiện để được côngnhận là nhãn hiệu có yếu tố nước ngoài bởi nó thuộc trường hợp thứ hai theoquy định tại Điều 758 Rõ ràng, ông A tiến hành các thủ tục

1.2 Thành phần của nhãn hiệu

Định nghĩa nêu tại Luật sở hữu trí tuệ mới chỉ đề cập đến ý nghĩa thựctiễn của nhãn hiệu, chứ chưa mang lại những yếu tố cụ thể về vấn đề này.Nhãn hiệu được cấu tạo như thế nào? Bao gồm những yếu tố nào? Căn cứvào pháp luật của các quốc gia trên thế giới, chúng ta có thể đưa ra một sốdấu hiệu hiện nay có thể được dùng làm nhãn hiệu hàng hóa như sau:

- Từ ngữ: tên công ty, họ, tên, tên địa lý và bất ky từ ngữ nào, cho dù

có phải là nhân tạo hay không, và khẩu hiệu

- Các chữ cái và con số: đó có thể là một hay nhiều chữ cái, một haynhiều chữ số hay sự kết hợp giữa chúng Tuy nhiên, nếu không có tính phânbiệt thì chúng sẽ không được công nhận là nhãn hiệu hàng hóa

- Hình vẽ: các hình vẽ trang trí, các nét vẽ, biểu tượng hoặc hình họahai chiều của hàng hóa hay bao bì

- Sự kết hợp của bất kỳ yếu tố nào kể trên: dưới dạng hình khối vànhãn hiệu

- Các nhãn hiệu màu sắc: từ ngữ, hình vẽ và bất kỳ sự phối hợp nàogiữa chúng có màu sắc hoặc sự kết hợp màu sắc hoặc bản thân màu sắc

- Các dấu hiệu và hình ảnh ba chiều:

- Các dấu hiệu thính giác và các dấu hiệu khứu giác

- Những dấu hiệu khác không nhìn thấy được: thường được nhận biếtqua xúc giác

Chúng ta cùng phân tích một ví dụ sau đây:

Nhãn hiệu của công ty Pepsi bao gồm yếu tố chữ viết “PEPSI” màutrắng viền xanh, được viết hoa toàn bộ; phần hình ảnh gồm một hình trònđược phân chia bởi dải màu trắng, nửa trên màu đỏ, nửa dưới màu xanh và

cả hai yếu tố này được đặt trên nền màu xanh nhạt Trong khi đó, nhãn hiệucủa công ty Beiersdorf AG (Đức) lại chỉ có yếu tố chữ viết “Nivea” màutrắng, được viết hoa toàn bộ trên nền xanh đậm

Mặc dầu vậy, đây chỉ được coi là điều kiện cần Nếu các yếu tố hìnhảnh và chữ viết trên không giúp cho người tiêu dùng phân biệt sản phẩmcông ty Pepsi hay Beiersdorf AG với các sản phẩm khác đã được đăng kýtrước đó thì chúng sẽ không nhận được sự bảo hộ của pháp luật Việt Nam

Vì vậy, một đặc điểm quan trọng thứ hai của nhãn hiệu, điều kiện đủ để

được bảo hộ, là “Có khả năng phân biệt hàng hoá, dịch vụ của chủ sở hữu

nhãn hiệu với hàng hoá, dịch vụ của chủ thể khác” (khoản 2 Điều 72) Đây

chính là mục đích quan trọng và cơ bản nhất của nhãn hiệu

1.3 Phân loại nhãn hiệu

1.3.1 Nhãn hiệu hàng hóa và nhãn hiệu dịch vụ

Xét về mặt bản chất, nhãn hiệu hàng hóa và nhãn hiệu dịch vụ mangnhững đặc điểm trùng nhau Chức năng cơ bản và quan trọng nhất của hailoại nhãn hiệu này là biểu hiện nguồn gốc của hàng hóa hay dịch vụ và phânbiệt chúng với những loại hàng hóa, dịch vụ của các cá nhân, tổ chức khác.Tuy vậy, tính chất hữu hình của đối tượng mang nhãn hiệu đem lại chochúng ta điểm khác biệt giữa hai loại nhãn hiệu này Theo đó, nếu như nhãnhiệu hàng hóa là những dấu hiệu phân biệt được gắn lên các sản phẩm làhàng hóa, có thể được nhận biết dễ dàng thông qua các giác quan, thì nhãnhiệu dịch vụ lại là những dấu hiệu phân biệt dành cho những sản phẩm vôhình Đây là điều rất dễ nhận biết khi tiến hành nghiên cứu hai khái niệmtrên Tuy nhiên, mỗi hệ thống pháp ở mỗi quốc gia, mỗi khu vực lại có cáchthể hiện sự khác biệt này theo một cách khác nhau

Trong hệ thống pháp luật của Liên minh châu Âu, các văn bản phápquy hầu như không đề cập tới vấn đề phân biệt giữa nhãn hiệu hàng hóa vànhãn hiệu dịch vụ Hay nói cách khác, Liên minh châu Âu mặc nhiên thừanhận sự khác biệt này Các điều ước quốc tế về Sở hữu trí tuệ nói chung vànhãn hiệu hàng hóa nói riêng cũng có chung cách tiếp cận này

Ngược lại với xu hướng trên, pháp luật sở hữu trí tuệ ở Mĩ thừa nhận

sự khác biệt bằng cách sử dụng những quy định hết sức cụ thể để phân biệthai loại hình nhãn hiệu này Đạo luật Lanham 1946 đưa ra hai khái niệmriêng biệt cho chúng Theo đó, nhãn hiệu nhãn hiệu hàng hóa được hiểu là

“bất kì từ, tên gọi, biểu tượng, hoặc vật dụng, hoặc sự kết hợp nào giữa những yêu tố trên - được một người sử dụng hoặc theo đó một người có ý định chân thành sử dụng nhằm mục đích thương mại và tiến hành đăng ký lần đầu tiên theo quy định tại chương này – để nhận dạng và phân biệt hàng

hóa của ông ta hay bà ta, kể cả hàng hóa đặc biệt, với những hàng hóa được sản xuất hay phân phối bởi những người khác và để chỉ ra nguồn gốc của hàng hóa, thậm chí khi không xác định được nguồn gốc này” Khái

niệm nhãn hiệu dịch vụ cũng được định nghĩa giống như khái niệm nêu trênnhưng cụm từ hàng hóa được thay thế bằng dịch vụ và còn được cụ thể hóa

bằng quy định “Tên gọi, tên riêng, và những đặc điểm phân biệt khác của

các chương trình rađiô,vô tuyến cũng có thể được đăng kí như là nhãn hiệu dịch vụ cho dù chúng, hay những chương trình này, có thể quảng cáo cho hàng hóa của nhà tài trợ”.

Pháp luật Việt Nam, ở một mức độ thấp hơn, chỉ đề cập tới vấn đề nàybằng một quy định tại khoản 7 Điều 2 Nghị định 63/CP ban hành năm 1996:

“Nhãn hiệu hàng hòa được hiểu là bao gồm cả nhãn hiệu dịch vụ” Tuy

nhiên, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và các vănbản pháp luật hướng dẫn cũng không đưa ra khái niệm nhãn hiệu hàng hóa

và nhãn hiệu dịch vụ như pháp luật Mỹ, mà chỉ sử dụng duy nhất khái niệm

“nhãn hiệu” (khoản 16 Điều 4).

Trong thực tiễn xây dựng, áp dụng và nghiên cứu pháp luật ở nước tahiện nay, hầu hết các học giả, cơ quan nhà nước đều đồng nhất hai khái niệmnày với nhau Từ đó, chúng ta cần phải đặt ra câu hỏi là tầm quan trọng của

sự phân biệt này là gì?

1.3.2 Nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận

1.3.2.1 Nhãn hiệu tập thể

Việc sử dụng nhãn hiệu tập thể trong hoạt động thương mại có lịch sửkhá lâu đời ở một số quốc gia trên thế giới Trong quan hệ quốc tế, các điềuước quốc tế song phương, cũng như đã phương, lại hầu như không điều

chỉnh khái niệm và các vấn đề liên quan tới nhãn hiệu tập thể, ngoại trừ Điều

7bis Công ước Paris Tuy nhiên, điều khoản này lại chủ yếu miêu tả quá cácthủ tục liên quan tới việc đăng ký, hơn là đưa ra một định nghĩa và các đặcđiểm chung nhất cho loại hình nhãn hiệu này Đây có thể coi là một khoảngtrống trong hệ thống điều ước quốc tế về sở hữu trí tuệ, mặc dù các quốc gia

đã ký kết với nhau không dưới mười Công ước, Hiệp định liên quan tới khíacạnh này

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, khoản 17 Điều 4 Luật sở hữu trí

tuệ 2005 đã định nghĩa nhãn hiệu tập thể “là nhãn hiệu dùng để phân biệt

hàng hóa, dịch vụ của các thành viên tổ chức là chủ sở hữu nhãn hiệu đó của hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân không phải là thành viên của tổ chức đó” Theo định nghĩa này, nhãn hiệu tập thể có khả năng được sử dụng

bởi một hay nhiều cá nhân hoặc pháp nhân trong một tập thể hoặc do chínhtập thể đó Hơn nữa, quyền sở hữu nhãn hiệu tập thể có thể được trao chomột cá nhân hoặc pháp nhân đại diện cho tập thể Đây là điểm khác biệt sovới một số hệ thống pháp luật khác trên thế giới, điển hình là pháp luật EU

và pháp luật Mỹ Ngoài ra, để đăng ký nhãn hiệu này, người nộp đơn phảicung cấp một bản dự thảo quy chế sử dụng nhãn hiệu, áp dụng cho tất cả cácthành viên của tập thể đó

Chúng ta có thể thấy rõ những đặc điểm nêu trên qua ví dụ sau Năm

2009, sản phẩm rau Trà Quế, Thành phố Hội An (Quảng Nam) đã được Cục

sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu tập thể và Hợp tác xã nôngnghiệp Cẩm Hà, TP Hội An là đại diện hợp pháp của nhãn hiệu hàng hóanày Điều này cũng có nghĩa, các xã viên hay một công ty thành viên củaHợp tác xã (nếu có) có thể sử dụng nhãn hiệu tập thể với rau Trà Quế hoặcchính bản thân Hợp tác xã cũng được quyền tự mình sử dụng trong thươngmại, cũng như trong các lĩnh vực khác của đời sống Quy định hợp lý này

vừa tạo điều kiện để các sản phẩm của nước ta được pháp luật bảo vệ vừatạo thuận lợi cho việc dùng các nhãn hiệu được đăng ký của các chủ thể,cũng như giúp cho nhãn hiệu này ngày càng phát triển ổn định.

So với pháp luật Việt Nam, pháp luật Liên minh Châu Âu đã quy địnhmột cách cụ thể hơn về các khía cạnh liên quan tới nhãn hiệu tập thể Về

khái niệm, Điều 64.1 Quyết định 1994/40/EC cho rằng: “Một nhãn hiệu tập

thể của Liên minh phải là một nhãn hiệu hàng hóa của Liên minh mà có thể được miêu tả khi nhãn hiệu được sử dụng và có khả năng phân biệt hàng hóa hay dịch vụ của các thành viên của tập thể là chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa hay dịch vụ của các chủ thể khác…” Liên minh Châu Âu đã sử

dụng chức năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của nhãn hiệu nói chung, nhãnhiệu tập thể nói riêng để định nghĩa về loại hình nhãn hiệu này Bên cạnh đó,các nhà lập pháp cũng cho phép nhãn hiệu tập thể chỉ rõ xuất xứ địa lý củahàng hóa, dịch vụ mang nhãn Đây là một sở mở rộng, ưu tiên tương đối lớndành cho chủ sở hữu nhãn hiệu nếu biết rằng các nhãn hiệu hàng hóa thôngthường không được phép làm như vậy, theo pháp luật Liên minh Tuy nhiên,chủ sở hữu nhãn hiệu, lúc này, lại không được phép cấm người thứ ba sửdụng những dấu hiệu chỉ ra xuất xứ địa lý tương tự trên sản phẩm của họ vìmục đích thương mại Giả sử rượu vang Bordeaux của Pháp được pháp luậtLiên minh bảo hộ dưới danh nghĩa nhãn hiệu tập thể Khi đó, chủ sở hữunhãn hiệu sẽ không được cấm các cá nhân, tổ chức khác sản xuất và đưa rathị trường một loại phó mát mang nhãn hiệu Phó mát Bordeaux

Ngoài ra, cũng tương tự như pháp luật Việt Nam, Liên minh Châu Âuyêu cầu người nộp đơn xin đăng ký phải đệ trình lên cơ quan đăng ký quychế về việc sử dụng nhãn hiệu tập thể Nội dung của quy chế phải bao gồmcác vấn đề như: Những cá nhân, tổ chức nào được phép sử dụng nhãn hiệu,điều kiện để trở thành thành viên của hiệp hội, điều kiện sử dụng nhãn hiệu

và chế tài (nếu có), nếu nhãn chỉ rõ xuất xứ địa lý thì quy chế phải nêu rõ bất

kỳ người nào có hàng hóa, dịch vụ xuất xứ từ khu vực địa lý liên quan đều

có quyền trở thành thành viên của hiệp hôi, là chủ sở hữu nhãn hiệu

1.3.2.2 Nhãn hiệu chứng nhận

Nhãn hiệu chứng nhận là nhãn hiệu mà chủ sở hữu nhãn hiệu chophép cá nhân tổ chức khác sử dụng trên hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cánhân để chứng nhận các đặc tính về xuất xứ, nguyên liệu, vật liệu, cách thứcsản xuất hàng hóa, cách thức cung cấp dịch vụ, chất lượng, độ chính xác, độ

an toàn hoặc các đặc tính khác của hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu(khoản 18 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005)

Xét về bản chất, nhãn hiệu chứng nhận rất khác so với các loại nhãnhiệu hàng hóa khác Mặc dù nhãn hiệu chứng nhận cũng được sử dụng hay

dự định được sử dụng đối với các hàng hóa dịch vụ như các nhãn hiệu thôngthường khác, song chúng không có chức năng phân biệt nguồn gốc thươngmại của những hàng hóa, dịch vụ này với nhau Ngay cả khi có mục đíchnày thì cũng rất ít và không phải là chức năng chính của nó Có thể khẳngđịnh điều này qua sự sử dụng rộng rãi nhãn hiệu chứng nhận, bao gồm nhiềudoanh nghiệp trong cùng một hiệu hội, thâm chí không cùng một hiệp hộinhưng thỏa mãn đầy đủ các điều kiện sử dụng nhãn hiệu do chủ sở hữu đặt

ra và được chủ sở hữu đồng ý Một trong những ví dụ điển hình đó là cácnhãn hiệu thuộc dòng ISO của Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế bao gồm ISO

9001, ISO 9002, ISO 14000

Ngoài ra, việc chủ sở hữu không được phép sử dụng, ngay cả đối vớihàng hóa, dịch vụ của mình, cũng là một trong những đặc điểm khác của loạihình nhãn hiệu này Người chủ nhãn hiệu chứng nhận đơn thuần chỉ là ngườiđứng ra đăng ký nhãn hiệu này và chỉ rõ mục đích của nó trong việc xác lậpmột tiêu chuẩn nhất định như chất lượng, quy trình sản xuất hay sử dụng

nhân công lao động Họ cũng có trách nhiệm bảo đảm sự tuân thủ các điềukiện đã đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền của cá nhân hay doanhnghiệp có sản phẩm mang nhãn hiệu của mình Do đó, trên thực tế, chủ sởhữu nhãn hiệu chứng nhận thường là các hiệu hội doanh nghiệp, các liênminh doanh nghiệp, các cơ quan nhà nước hay chính bản thân Nhà nước.

Do có những nét đặc thù như vậy, khi tiến hành đăng ký nhãn hiệuchứng nhận, chủ sở hữu nhãn hiệu phải có khả năng bảo đảm giá trị củahàng hóa liên quan Chủ sở hữu phải là người đại diện cho hàng hóa đăng kýnhãn hiệu chứng nhận Đây là một sử đảm bảo quan trọng cho việc bảo vệlợi ích công chúng khỏi những hành vi không trung thực

1.3.3 Nhãn hiệu nổi tiếng

Thế nào là nhãn hiệu nổi tiếng? Hầu hết các hệ thống pháp luật quốcgia, cũng như quốc tế, không lựa chọn cách đưa ra định nghĩa về loại hìnhnày

Thay vào đó là những điều kiện để một nhãn hiệu hàng hóa hay một

nhãn hiệu dịch vụ trở thành nhãn hiệu nổi tiếng, “famous mark” ở các nước

nói Tiếng Anh Điều này là rất quan trọng đối với những nhãn hiệu có nguồngốc từ quốc gia khác bởi lợi ích, ưu tiên mà một nhãn hiệu nổi tiếng đượchưởng theo pháp luật ở hầu hết các quốc gia là rất lớn, mà điển hình là việcmột nhãn hiệu đó sẽ mặc nhiên được công nhận và bảo hộ ở quốc gia sở tạinếu được công nhận là nhãn hiệu nổi tiếng Đây cũng là cách thức đangđược áp dụng tại một số quốc gia, trong đó có Mỹ, Nhật và Việt Nam

Theo pháp luật Mỹ, một nhãn hiệu để được công nhận là nhãn hiệunổi tiếng phải đáp ứng được những yêu cầu dưới đây:

(1) Mức độ của tính phân biệt mà tự bản thân nhãn hiệu có;

(2) Thời gian và mức độ sử dụng nhãn hiệu đối với hàng hóa , dịch vụđược gắn nhãn;

(3) Thời gian và mức độ quảng cáo và đưa ra công chúng của nhãnhiệu đó;

(4) Phạm vi địa lý của khu vực thương mại liên quan đến nhãn hiệu;(5) Các kênh thương mại hàng hóa, dịch vụ có gắn nhãn;

(6) Mức độ nhận ra nhãn hiệu đó tại các khu vực và kênh thương mại

có sự tham gia của người chủ nhãn hiệu và người mà chủ nhãn hiệu kiện;

(7) Bản chất và mức độ sử dụng các nhãn hiệu trùng hay tương tự bởibên thứ ba;

(8) Nhãn hiệu đó đã được đăng ký theo các luật có liên quan của Mỹchưa

Trong khi những yêu cầu kể trên theo pháp luật Mỹ được pháp điểnhóa và thể hiện trong Đạo luật Lanham 1946, hệ thống pháp luật của NhậtBản lại không có quy định thành văn về vấn đề này Đây là một điều khákhác thường nếu biết rằng, về danh nghĩa, Mỹ là quốc gia theo hệ thống

pháp luật common law, vốn đề cao các án lệ, và ở nước Nhật là civil law, coi

trọng các văn bản pháp quy Dựa trên thực tiễn áp dụng pháp luật, nhữngnhà nghiên cứu có thể tổng kết nên những tiêu chí cơ bản để cơ quan cóthẩm quyền của Nhật Bản đánh giá mức độ nổi tiếng của một nhãn hiệu.Theo đó bao gồm:

(1) Thời gian sử dụng nhãn hiệu, thời điểm bắt đầu sử dụng, phạm vilãnh thổ sử dụng và phạm vu hàng hóa, dịch vụ mang nhãn;

(2) Mức độ của hoạt động quảng cáo;

(3) Quy mô của công ty, tình trạng hoạt động, phạm vi kinh doanh vàcác vấn đề khác của công ty;

(4) Các kênh thương mại liên quan đến hàng hóa, phương thức sửdụng nhãn hiệu hàng hóa trên sản phẩm mang nhãn.

Cũng tương tự như ở Mỹ, hệ thống pháp luật Việt Nam cũng đưa ranhững tiêu chuẩn cụ thể để phân biệt nhãn hiệu nổi tiếng với các loại nhãnhiệu thông thường khác và pháp điển hóa trong một văn bản pháp quy thốngnhất Điều 75 Luật sở hữu trí tuệ 2005 quy định:

(1) Số lượng người tiêu dùng liên quan đã biết đến nhãn hiệu thôngqua việc mua bán, sử dụng hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu hoặc thôngqua quảng cáo;

(2) Phạm vi lãnh thổ mà hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu đã đượclưu hành;

(3) Doanh số từ việc bán hàng hoá hoặc cung cấp dịch vụ mang nhãnhiệu hoặc số lượng hàng hoá đã được bán ra, lượng dịch vụ đã được cungcấp;

(4) Thời gian sử dụng liên tục nhãn hiệu;

(5) Uy tín rộng rãi của hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu;

(6) Số lượng quốc gia bảo hộ nhãn hiệu;

(7) Số lượng quốc gia công nhận nhãn hiệu là nổi tiếng;

(8) Giá chuyển nhượng, giá chuyển giao quyền sử dụng, giá trị gópvốn đầu tư của nhãn hiệu

Ngoài ra, Luật sở hữu trí tuệ 2005 cũng đưa ra định nghĩa về nhãn

hiệu nổi tiếng Khoản 20 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005 quy định: “Nhãn

hiệu nổi tiếng là nhãn hiệu được biết đến rộng rãi trên toàn lãnh thổ Việt Nam”.

Sự khác biệt về kinh tế, văn hóa, xã hội, cũng như phong tục, tập quán

đã mang lại những tiêu chí đánh giá và công nhận một nhãn hiệu hàng hóahay dịch vụ là nhãn hiệu nổi tiếng trong pháp luật của các quốc gia nêu trên.Mặc dầu vậy, có thể thấy, cả Mỹ, Nhật và Việt Nam đều dựa trên thực tiễn ởquốc gia mình, cũng như kinh nghiệm của các nước đi trước để đưa ra

những tiêu chuẩn hợp lý nhất nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong quá trìnhđiều chỉnh Đánh giá riêng về Việt Nam, so với hai hệ thống còn lại, hệthống pháp luật nước ta về nhãn hiệu nổi tiếng vẫn chưa cụ thể, còn nhiềucách hiểu khác nhau, đặc biệt là khi áp dụng vào đời sống Ví dụ, điều kiệnthứ bảy yêu cầu về số lượng quốc gia công nhận nhãn hiệu đang được ViệtNam xem xét công nhận là nhãn hiệu nổi tiếng, tuy không nêu rõ là bao

nhiêu nhưng có thể hiểu là “càng nhiều càng tốt” Quy định như vậy liệu đã

hợp lý chưa? Giả sử nhãn hiệu Cocacola của Mỹ mới chỉ được duy nhất Anhcông nhận là nhãn hiệu nổi tiếng nhưng nhãn hiệu Cocacola của Trung Quốc

đã được bảy quốc gia công nhận là nhãn hiệu nổi tiếng Tuy nhiên, Cocacolacủa Mỹ xuất hiện trước và được biết đến rộng rãi hơn, phổ biến hơn trongmột thời gian dài thông qua quảng cáo so với của Trung Quốc Cả hai công

ty này cùng đầu tư vào Việt Nam, cùng yêu cầu Chính phủ Việt Nam bảo hộquyền của mình với nhãn hiệu dưới danh nghĩa là nhãn hiệu nổi tiếng và đápứng tất cả các điều kiện theo Điều 75 nêu trên Vậy thì pháp luật nước ta sẽbảo hộ nhãn hiệu nào? Nếu căn cứ vào điều kiện thứ bảy thì chắc chắn lànhãn hiệu Cocacola của Trung Quốc

Điều kiện thứ năm của Điều 75 yêu cầu hàng hóa, dịch vụ mang nhãn

hiệu có đơn xin đăng ký phải có “uy tín rộng rãi” và dừng ở đó Nhưng hiểu

thế nào về cụm từ này thì Luật sở hữu trí tuệ 2005 và các văn bản hướng dẫnlại chưa hướng dẫn rõ ràng Sự chưa cụ thể trong quy định nêu trên còn đượcthể hiện ở về cách xác định giá chuyển nhượng, giá chuyển giao quyền sởhữu, quy mô vốn đầu tư của nhãn hiệu đang xem xét nếu nó chưa từng đượcchuyển nhượng, chuyển giao quyền sở hữu hay đã được đầu tư trong mộtkhoảng thời gian rất dài, có khi tới hàng chục năm Việc quy định như vậy

có phần mâu thuẫn với bản chất của khái niệm nhãn hiệu nổi tiếng, vốn xuấtphát từ thực tế trong thương mại là có những nhãn hiệu được nhiều người

biết đến và sử dụng một cách rộng khắp Đây là những yếu điểm của phápluật nước ta và cần phải được nhanh chóng khắc phục trong thời gian tới.

sẽ mất rất nhiều thời gian, công sức, tiền bạc Thay vào đó, công ty có thểđăng ký một nhãn hiệu Mitsubishi duy nhất và sử dụng cho tất cả sản phẩmcủa mình ở tất cả các thị trường Loại nhãn hiệu này được biết tới dưới cáitên nhãn hiệu liên kết

Đây là một vấn đề còn khá mới mẻ đối với pháp luật của các quốc gia,cũng như pháp luật quốc tế và còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau Cácđiều ước quốc tế hiện nay về quyền sở hữu công nghiệp hầu như không đềcập tới loại hình nhãn hiệu này

Pháp luật Mỹ lại không cho rằng đây là một loại nhãn hiệu riêng biệt

và cũng không đưa ra một định nghĩa riêng biệt cho nó Nhãn hiệu liên kếtđược gộp chung vào trong phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu nổi tiếng Bởi cácnhà lập pháp Mỹ cho rằng đây là một biện pháp, cách thức để bảo vệ nhãnhiệu nổi tiếng

Cũng cùng quan điểm như vậy, nhãn hiệu liên kết (… mark) được

pháp luật Nhật Bản gọi là “nhãn hiệu bảo vệ” (defensive mark) và đây được

coi là một công cụ để bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng Theo đó, chủ sở hữu mộtnhãn hiệu hàng hóa, dịch vụ có thể đăng ký các nhãn hiệu bảo vệ giống hệtvới nhãn hiệu hàng hóa đã đăng ký của mình khi nhãn hiệu hàng hóa đó trởnên nổi tiếng với người tiêu dùng và vì thế, người khác có thể sử dụng nhãntương tự cho các hàng hóa và dịch vụ không cùng loại, gây nhầm lẫn vớinhãn hiệu của mình Về bản chất, nhãn hiệu bảo vệ ở Nhật Bản có chức nănggiống như loại hình nhãn hiệu quy định tại Điều 16.2 Hiệp định TRIPS Đócũng là sự mở rộng phạm vi bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng không những trongviệc gắn nhãn hiệu tương tự lên những sản phẩm cùng loại mà còn cả cácsản phẩm không cùng loại nữa.

Trong khi đó, pháp luật Việt Nam quy định loại hình nhãn hiệu nàyhoàn toàn độc lập với nhãn hiệu nổi tiếng Trong khi khoản 20 Điều 4, Luật

sở hữu trí tuệ 2005 đưa ra định nghĩa nhãn hiệu nổi tiếng thì khoản 19 Điều

4 Luật này đề cập đến nhãn hiệu liên kết như sau: “Nhãn hiệu liên kết là các

nhãn hiệu do cùng một chủ thể đăng ký, trùng hoặc tương tự nhau dùng cho sản phẩm, dịch vụ cùng loại hoặc tương tự nhau hoặc có liên quan với nhau” Quy định này là sự kế thừa cách định nghĩa ở các văn bản pháp luật

ban hành trước đó, như khoản 8A Điều 2 Nghị định 63/CP và Nghị định06/2001/NĐ-CP Nhìn chung, các định nghĩa này không có sự khác biệt cơbản và cùng phân chia nhãn hiệu liên kết thành hai loại, tùy theo mục đích

sử dụng của nó

Loại thứ nhất là nhãn hiệu liên kết bao gồm một loạt các nhãn hiệuhàng hóa, dịch vụ tương tự nhau được một chủ sở hữu đăng ký dùng cho cáchàng hóa, dịch vụ cùng loại hay tương tự nhau

Loại thứ hai là nhãn hiệu liên kết bao gồm các nhãn hiệu hàng hóagiống hệt nhau nhưng đăng ký cho nhiều sản phẩm, dịch vụ tương tự nhauhoặc có liên quan tới nhau

Mặc dù còn nhiều sự khác biệt và nhiều cách định nghĩa khác nhau,việc pháp luật các quốc gia pháp điển hóa loại hình nhãn hiệu này đã tạo ranhững thuận lợi đáng kể cho việc bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, dịch vụ, đặcbiệt là những nhãn hiệu nổi tiếng Bởi một trong những ưu điểm của nhãnhiệu nổi tiếng là sự quen thuộc và tin tưởng của người tiêu dùng đối với nó.Đây cũng là điểm dễ bị người thứ ba lợi dụng với mục đích trục lợi bất hợppháp bằng cách gắn những nhãn hiệu tương tự hoặc gần giống cho các hànghóa, dịch vụ cùng loại hay không cùng loại Điều này sẽ gây ra những thiệthại không thể lường trước cho bản thân công ty sở hữu nhãn hiệu nổi tiếng,đặc biệt là tới những người tiêu dùng.

1.4 Bảo hộ nhãn hiệu theo pháp luật Việt Nam

1.4.1 Khái quát về bảo hộ nhãn hiệu

Khi nhắc đến khái niệm bảo hộ quyền sở hữu nhãn hiệu hàng hóa,không ít người nhầm lẫn nó với khái niệm bảo vệ quyền sở hữu nhãn hiệu.Thực chất, đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau và sự khác biệt đóđược thể hiện qua các chế định pháp luật về quyền sở hữu nhãn hiệu nóiriêng, quyền sở hữu công nghiệp nói chung

Trước hết, cần phải nhìn nhận quyền sở hữu của một cá nhân hoặc tổchức đối với một nhãn hiệu dưới danh nghĩa là một quyền tài sản Điều này

đã được pháp luật nước ta, mà cụ thể là Điều 181 Bộ luật dân sự 2005,

khẳng định: “Quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền và có thể chuyển

giao trong giao dịch dân sự, kể cả quyền sở hữu trí tuệ” Do đó, chủ sở hữu

của quyền này được pháp luật bảo đảm trong việc chiếm hữu, sử dụng, địnhđoạt nhãn hiệu hàng hóa; có thể tự mình hoặc yêu cầu Nhà nước ngăn cảnviệc sử dụng nhãn hiệu đó khi chưa được họ cho phép và trừng phạt bằngcác biện pháp hành chính, dân sự, hình sự khi hành vi vi phạm xảy ra Các

quy định này không chỉ nằm trong một ngành luật độc lập và riêng lẻ, mà làtoàn bộ hệ thống pháp luật với nhiều ngành luật khác nhau do Nhà nướcthiết lập nhưng mục tiêu cuối cùng của chúng là nhằm bảo hộ quyền sở hữuhợp pháp của cá nhân, tổ chức là chủ sở hữu của một nhãn hiệu hàng hóa.Cần lưu ý rằng, khi thực hiện các quyền này, chủ sở hữu nhãn hiệu phảinghiêm chỉnh tuân thủ và tôn trọng pháp luật của Nhà nước Từ những lập

luận trên, khái niệm “bảo hộ nhãn hiệu” là toàn bộ những quy định của

pháp luật với mục đích thiết lập quyền của chủ sở hữu đối với nhãn hiệuhàng hóa Cách định nghĩa này cũng có thể được áp dụng với đối tượng lànhãn hiệu hàng hóa có yếu tố nước ngoài, theo đó, pháp luật cũng thiết lậpmột hệ thống những quy định nhằm bảo đảm quyền sở hữu đối với một haynhiều nhãn hiệu hàng hóa của các tổ chức, cá nhân nước ngoài

Có thể thấy, chỉ có duy nhất một chủ thể có thẩm quyền tiến hành hoạtđộng bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, đó là Nhà nước Điều này xuất phát từ vaitrò của chủ thể này trong việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật đểthiết lập các quy định về của chủ sở hữu nhãn hiệu Thật vậy, không phảimột cá nhân hay tổ chức bất kỳ nào trong xã hội mà chỉ Nhà nước mới cóquyền tiến hành hoạt động này, đây là một quyền Hiến định Hơn nữa, việcbảo hộ nhãn hiệu hàng hóa được đặt ra ngay từ khi chủ sở hữu được cấp vănbằng bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa bởi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Lúcnày, quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu phát sinh, có thể được thực hiện cácbiện pháp bảo vệ nhãn hiệu cần thiết trên thực tế Trong một số trường hợp,việc bảo hộ này có thể xuất hiện sớm hơn thời điểm điểm nêu trên, ví dụ:bảo hộ đối với chủ thể nộp đơn đầu tiên, bảo hộ chủ thể có quyền ưu tiên

Khác với bảo hộ, bảo vệ quyền sở hữu nhãn hiệu hàng hóa chỉ đượcđặt ra khi hành vi sử dụng trái phép nhãn hiệu hàng hóa đã được pháp luậtbảo hộ do một chủ thể khác thực hiện Khi đó, chủ sở hữu hợp pháp và các

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sẽ đối chiếu với các quy định của phápluật, đồng thời đưa ra những biện pháp phù hợp với những quy định này đểbảo vệ, cũng như khôi phục quyền, lợi ích đối với nhãn hiệu bị xâm phạm.Nếu như bảo hộ nhãn hiệu chỉ đơn thuần là những quy định của pháp luậtxác lập quyền của chủ sở hữu đối với nhãn hiệu thì bảo vệ nhãn hiệu dựatrên cơ sở những quyền, nghĩa vụ đó để đưa ra những biện pháp ngăn chặn,

xử lý hành vi vi phạm Hơn nữa, bên cạnh cơ quan Nhà nước, chủ sở hữunhãn hiệu cũng là một chủ thể có thẩm quyền tiến hành hoạt động bảo vệquyền sở hữu nhãn hiệu của mình, miễn là việc thực hiện đó nằm trongkhuôn khổ pháp luật quốc gia Đây là một sự mở rộng tương đối lớn so vớibảo hộ nhãn hiệu

Như vậy, bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa chính là một bộ phận quan trọng

và là sự thể hiện trên thực tế của bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa Hai vấn đề nàynằm trong mối quan hệ giữa nội dung và hình thức, do đó không thể tách rờihay tồn tại độc lập Nếu những quy định do Nhà nước ban hành không được

áp dụng để điều chỉnh các quan hệ trong cuộc sống thì nó sẽ mất đi ý nghĩamục đích cơ bản của mình Ngược lại, việc bảo vệ quyền không được tiếnhành dựa trên những căn cứ pháp lý xác định hay không tuân theo một trình

tự luật định sẽ dẫn tới sự hỗn loạn Vì vậy, để có một hệ thống pháp luật vềnhãn hiệu hàng hóa vững mạnh và phát triển, cần phải phát triển đồng thời

cả hai yếu tố này

Ở nước ta, căn cứ để bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp có yếu tố nướcngoài được pháp luật quy định khá rõ ràng, cụ thể là tại Điều 774 Bộ luật

dân sự 2005 Theo đó, “quyền sở hữu công nghiệp… của người nước ngoài,

pháp nhân nước ngoài đối với các đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp… đã được Nhà nước Việt Nam cấp văn bằng bảo hộ hoặc công nhận được bảo hộ theo quy định của pháp luật Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam và điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên”

1.4.2 Điều kiện để được bảo hộ

1.4.2.1 Điều kiện về tính phân biệt

Tính phân biệt (tiếng Anh là distinctiveness) của nhãn hiệu hàng hóa,dịch vụ là đặc điểm được pháp luật của đa số các quốc gia đề cập khi điềuchỉnh các vấn đề liên quan đến nhãn hiệu Khái niệm về nhãn hiệu của một

số chủ thể nêu tại phần 1.1 cho thấy, tất cả đều nêu rõ: bất kì từ, hình ảnh,…

có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các chủ thể khác nhau… có thể

được bảo hộ dưới danh nghĩa nhãn hiệu hàng hóa, dịch vụ Tuy nhiên, thếnào là tính phân biệt? và phạm vi của tính phân biệt nêu trong các văn bảnpháp luật nói trên? lại là hai câu hỏi được rất ít các quốc gia trả lời

Thứ nhất, pháp luật Việt Nam là một trong số ít các hệ thống phápluật trên thế giới đưa ra được khái niệm về tính phân biệt Theo quy định tạikhoản 1 Điều 74 Luật sở hữu trí tuệ 2005, một nhãn hiệu nhất được coi là có

khả năng phân biệt“nếu được tạo thành từ một hoặc một số yếu tố dễ nhận

biết, dễ ghi nhớ hoặc từ nhiều yếu tố kết hợp thành một tổng thể dễ nhận biết, dễ ghi nhớ và không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này”

Thứ hai, nếu khoản 1 của Điều 74 nhắc tới khái niệm tính phân biệtthì khoản 2 Điều này lại cụ thể hóa những nhãn hiệu được coi là không cótính phân biệt Hay nói cách khác, đây chính là phạm vi tính phân biệt củanhãn hiệu hàng hóa Theo quy định này, có tất cả mười ba dấu hiệu khiếncho một nhãn hiệu được coi là không có tính phân biệt và có thể được phânchia thành ba loại như sau:

Loại thứ nhất là những dấu hiệu trùng hoặc tương tự với một yếu tố sởhữu công nghiệp khác, bao gồm: nhãn hiệu (từ điểm e đến điểm i khoản 2

Điều 74), tên thương mại (điểm k), chỉ dẫn địa lý (điểm l và m), kiểu dángcông nghiệp (điểm n) Riêng đối với yếu tố nhãn hiệu, pháp luật yêu cầu đóphải là những dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với một

nhãn hiệu khác Vậy hiểu thế nào là “trùng” và thế nào là “tương tự đến

mức gây nhầm lẫn”? Khoản 11(iv) Điều 39 Thông tư 01/2007/TT-BKHCN

đã đưa ra một số căn cứ để đánh giá mức độ gây nhầm lẫn của dấu hiệu với

nhãn hiệu đối chứng Theo đó, dấu hiệu “trùng hoặc tương tự tới mức gây

nhầm lẫn” là:

- Dấu hiệu trùng với nhãn hiệu đối chứng và hàng hoá, dịch vụ mangdấu hiệu trùng hoặc tương tự với hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu đốichứng;

- Dấu hiệu trùng với nhãn hiệu đối chứng và hàng hoá, dịch vụ trùngvới hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu đối chứng của cùng chủ sở hữu nhãnhiệu;

- Dấu hiệu tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đối chứng

và hàng hoá, dịch vụ mang dấu hiệu trùng hoặc tương tự với hàng hoá, dịch

vụ mang nhãn hiệu đối chứng, trừ trường hợp ngoại lệ khi tính tương tự vềhàng hoá, dịch vụ và tính tương tự về dấu hiệu không đủ tạo ra khả năngnhầm lẫn khi sử dụng dấu hiệu tương tự;

- Dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đối chứng là nhãn hiệunổi tiếng và hàng hoá, dịch vụ mang dấu hiệu tuy không trùng, không tương

tự với hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu đó, nhưng việc sử dụng dấu hiệulàm nhãn hiệu có thể làm cho người tiêu dùng lầm tưởng rằng có tồn tại mốiquan hệ giữa hàng hoá, dịch vụ mang dấu hiệu đó với chủ sở hữu nhãn hiệunổi tiếng, có khả năng thực tế làm suy giảm khả năng phân biệt của nhãnhiệu nổi tiếng hoặc tổn hại đến uy tín của nhãn hiệu nổi tiếng

Có thể thấy, pháp luật Việt Nam đã có những quy định hết sức chi tiết

để giải nghĩa những thuật ngữ dễ gây khó khăn trong việc áp dụng trên thực

tế Đây là một điểm tiến bộ của pháp luật nước ta so với một số quốc giakhác, ngay cả so với những nước có hệ thống pháp luật về nhãn hiệu pháttriển Những hướng dẫn này ra đời để cụ thể hóa những từ, cụm từ dễ gâynhầm lẫn nhưng chính bản thân nó cũng sử dụng các từ, cụm từ có nhiềucách hiểu khác nhau Ví dụ: sản phẩm, dịch vụ ràng buộc với nhau hay dấuhiệu có thể lợi dụng uy tín của nhãn hiệu đối chứng,… Điều này cũng xuấthiện ở nhiều quy định được sử dụng để hướng dẫn luật, nghị định khác Rõràng, Nhà nước cần có những biện pháp khắc phục sự chồng chéo này để tạođiều kiện thuận lợi cho việc đưa những quy định này vào cuộc sống

Loại thứ hai là những dấu hiệu sử dụng các thuật ngữ gốc hay thuậtngữ áp dụng chung Một dấu hiệu sẽ được coi là mang tính áp dụng chungkhi nó xác định một loại hay một nhóm mà hàng hóa mang nhãn thuộc vềloại hay nhóm đó Tương tự như vậy, thuật ngữ gốc ở đây là những thuậtngữ rộng, luôn được sử dụng để chỉ các loại hàng hóa, dịch vụ Ví dụ: đồ giadụng, ghế, rượu,… có thể được coi là những thuật ngữ gốc Loại hình dấuhiệu không có tính phân biệt này được quy định tại điểm b khoản 2 Điều 74Luật này Khi pháp luật tiến hành ngăn ngừa việc sử dụng những dấu hiệuthuộc loại này của các chủ thể, tính công bằng trong thương mại và khả năngphân biệt, tránh gây nhầm lẫn của nhãn hiệu sẽ được bảo đảm

Loại thứ ba là những dấu hiệu đơn thuần mang tính mô tả Các đấuhiệu mô tả là những đấu hiệu sử dụng trong thương mại để đơn thuần chỉ rachủng loại, chất lượng, mục đích sử dụng, giá trị, xuất xứ, thời gian sản xuấthoặc bất kỳ đặc tính nào khác của hàng hóa Nó có thể được áp dụng cho tất

cả các loại hàng hóa, dịch vụ và vì vậy, việc sử dụng sẽ gây ra những lầmlẫn cho người tiêu dùng Đây cũng là những nội dung được thể hiện tại điểm

c khoản 2 Điều 74: “Dấu hiệu chỉ thời gian, địa điểm, phương pháp sản

xuất, chủng loại, số lượng, chất lượng, tính chất, thành phần, công dụng, giá trị hoặc các đặc tính khác mang tính mô tả hàng hoá, dịch vụ”

Loại thứ tư là những dấu hiệu thiếu tính phân biệt khác Có thể kể đến

một số dấu hiệu thuộc loại này như nhãn hiệu chỉ bao gồm “hình và hình

học đơn giản, chữ số, chữ cái, chữ thuộc các ngôn ngữ không thông dụng”

(điểm a) hoặc “dấu hiệu mô tả hình thức pháp lý, lĩnh vực kinh doanh của

chủ thể kinh doanh” (điểm d) Cũng tương tự như ba loại trên, loại hình này

khi được áp dụng trên thực tế có thể làm mất đi mục đích phân biệt các loạihàng hóa, dịch vụ của các chủ sở hữu khác nhau, một trong những đặc trưngquan trọng nhất của nhãn hiệu hàng hóa Chẳng hạn, người tiêu dùng sẽkhông thể phân biệt các hàng hóa mang nhãn hiệu là một hình tròn, cho dùkích thước các hình tròn này là khác nhau

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, pháp luật vẫn đặt ra một ngoại lệ cho phéplưu hành những loại dấu hiệu này trong thương mại nếu chúng đã được trongmột khoảng thời gian dài và được người tiêu dùng biết đến rộng rãi Ngoại lệnày được áp dụng với các nhãn hiệu quy định tại các điểm a, c và đ khoản 2,Điều 74 Ở Việt Nam, chúng ta vẫn thấy tồn tại những loại nhãn hiệu mangnhững dấu hiệu được xếp vào nhóm không có tính phân biệt như: Bia 333,kem đánh răng P/S, Bia Sài Gòn,… Đây là những nhãn hiệu được xây dựng

và tồn tại ở Việt Nam trong hàng chục năm trước khi được đăng ký với cơquan Nhà nước có thẩm quyền, uy tín, danh tiếng và chất lượng của chúngđược rất nhiều người tiêu dùng biết đến Vì vậy, khi chọn lựa hàng hóa,người tiêu dùng có thể hình dung và phân biệt với những sản phẩm này với

các loại hàng hóa khác Hay nói cách khác “dấu hiệu đó đã đạt được khả

năng phân biệt thông qua quá trình sử dụng trước thời điểm nộp đơn đăng

ký nhãn hiệu”

Ngoài ra, còn một ngoại lệ khác được áp dụng với nhãn hiệu quy địnhtại h khoản này Trong trường hợp này, nếu nhãn hiệu đối chứng đã bị mấthiệu lực sử dụng vì lý do không sử dụng liên tục trong một khoảng thời gianluật định thì cá nhân, tổ chức khác có quyền đăng ký xin bảo hộ nhãn hiệutrùng hoặc tương tự với nhãn hiệu này Quy định này sẽ giúp việc sử dụngnhãn hiệu trở nên hiệu quả hơn, tránh lãng phí nguồn chất xám trong xã hội.

1.4.2.2 Điều kiện về bảo lưu trật tự công cộng và đạo đức xã hội

CHƯƠNG II:

CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ BẢO HỘ NHÃN HIỆU QUỐC TẾ Ở

VIỆT NAM

2.1 Bảo hộ trong giai đoạn xác lập quyền sở hữu đối với nhãn hiệu

2.1.1 Các chủ thể có quyền đăng ký nhãn hiệu

Nhận xét về vấn đề này theo pháp luật Việt Nam, có thể thấy, Luật sởhữu trí tuệ 2005 đã quy định một phạm vi chủ thể khá rộng và đầy đủ, phùhợp với các quy định quốc tế Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một đôi nét khácbiệt, đặc thù, tương ứng với điều kiện, đặc điểm của Việt Nam

Từ những quy định của Điều 87, chúng ta có thể liệt kê ra những chủthể sau đây có quyền đăng ký nhãn hiệu, tương ứng với mỗi loại hình nhãnhiệu như đã liệt kê ở trên Theo đó bao gồm:

Một là, tổ chức, cá nhân sản xuất hay cung cấp một hoặc nhiều loạihàng hóa dịch vụ

Hai là, tổ chức, cá nhân không trực tiếp sản xuất, tạo ra hàng hóa, dịch

vụ nhưng có tiến hành các hoạt động thương mại hợp pháp liên quan tới

những hàng hóa, dịch vụ này nếu người sản xuất không sử dụng nhãn hiệunày và chấp thuận việc đăng ký.

Ba là, tổ chức tập thể được thành lập hợp pháp có quyền đăng ký nhãnhiệu tập thể và thiết lập theo quy chế sử dụng nhãn hiệu đó

Bốn là, tổ chức có chức năng kiểm soát, chứng nhận chất lượng, đặctính nguồn gốc hoặc tiêu chí khác có liên quan đến hàng hóa, dịch vụ cóquyền đăng ký nhãn hiệu chứng nhận nếu không tiến hành sản xuất, kinhdoanh hàng hóa, dịch vụ đó

Năm là, người thừa kế, người nhận chuyển giao quyền đăng ký nếu họđáp ứng được những điều kiện đối với người có quyền đăng ký tương ứng

Sáu là, chủ sở hữu nhãn hiệu đã được đăng ký tại một quốc gia làthành viên của một điều ước quốc tế mà Việt Nam cũng tham gia ký kết

Bảy là, ngoài những chủ thể nêu trên, Luật sở hữu trí tuệ 2005 đã cónhững quy định về vấn đề đại diện trong quá trình xác lập và bảo đảm thựcthi quyền sở hữu đối với nhãn hiệu Người đại diện ở đây có thể là tổ chứckinh doanh dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp hoặc cá nhân hành nghề đạidiện sở hữu công nghiệp Những người này được phép tiến hành các hoạtđộng trong phạm vi được ủy quyền nếu đáp ứng các điều kiện của pháp luật

và phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ luật định

So sánh với các điều ước quốc tế khác về những người có quyền nộpđơn trong pháp luật về nhãn hiệu của Mỹ và Liên minh Châu Âu, những quyđịnh của pháp luật Việt Nam có nhiều nét tương đồng, phù hợp với xu thếphát triển trên thế giới

Đạo luật Lanham 1946 của Mỹ đã dành một phần riêng để quy định

về sự tham gia của người đại diện theo ủy quyền với bốn điều có tên gọi:Việc đại diện của Luật sư hoặc những người đại diện theo ủy quyền khác.Quyết định 1994/40 của Liên minh Châu Âu cũng hợp pháp hóa sự tham gia

của những người này với điều kiện, việc ủy quyền được thể hiện thông quamột văn bản cụ thể Người đại diện trong cả hai văn bản này có thể là những

cá nhân hoặc cũng có thể là các tổ chức được thành lập hợp pháp Phạm viđại diện của họ cũng rất rộng, từ việc nộp đơn tại cơ quan đăng ký cho tớiviệc giải quyết các tranh chấp liên quan tới nhãn hiệu mà họ đại diện

Luật sở hữu trí tuệ 2005 cũng có chế định riêng về đại diện sở hữucông nghiệp, thể hiện tại Chương XI của Luật này Chế định này đã liệt kênhững dịch vụ được coi là dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp, việc ủyquyền cho đại diện, các điều kiện để hành nghề đại diện,…

2.1.2 Bảo hộ chủ thể nộp đơn đầu tiên

Đây là một trong những nguyên tắc được áp dụng một cách phổ biến

và là một công cụ hữu hiệu giải quyết các tranh chấp liên quan tới việc nộpđơn xin đăng ký bảo hộ đối với nhãn hiệu Trong pháp luật Việt Nam,nguyên tắc này được quy định tại Điều 90 Luật sở hữu trí tuệ 2005 Theo đó,nguyên tắc nộp đơn đầu tiên đối với nhãn hiệu hàng hóa hoặc dịch vụ được

áp dụng trong trường hợp: “có nhiều đơn của nhiều người khác nhau đăng

ký các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhau dùng cho các sản phẩm, dịch vụ trùng hoặc tương tự với nhau hoặc trường hợp

có nhiều đơn của cùng một người đăng ký các nhãn hiệu trùng dùng cho các sản phẩm, dịch vụ trùng nhau”

Nguyên tắc bảo hộ chủ thể nộp đơn đầu tiên xuất phát từ thực tiễn là

có những xung đột không thể tránh khỏi trong quá trình các chủ thể nộp đơnxin đăng ký bảo hộ đối với nhãn hiệu hàng hóa, dịch vụ của mình Việc bảo

hộ được tiến hành dựa trên hai căn cứ: thứ nhất, đơn xin đăng ký bảo hộnhãn hiệu được chấp nhận phải hợp lệ, tức là phải thỏa mãi các điều kiệnđược quy định tại Điều 100, 101, 105 Luật sở hữu trí tuệ 2005 và các quyđịnh khác có liên quan Thứ hai, đơn xin đăng ký bảo hộ nhãn hiệu được

chấp nhận phải có ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên sớm nhất trong số nhữngđơn hợp lệ khác Ngoài ra, cũng cần phải lưu ý rằng, khác với các văn bảntrước đây về bảo hộ nhãn hiệu (đã hết hiệu lực), Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi

2010 đã mở rộng phạm vi bao trùm của nguyên tắc nộp đơn đầu tiên Theo

đó, không chỉ những nhãn hiệu có đơn xin đăng ký trùng nhau mà ngay cảnhững nhãn hiệu thuộc nhóm tương tự tới mức gây nhầm lẫn cho người tiêudùng cũng chịu sự điều chỉnh của nguyên tắc này

Nhìn chung, nội dung của nguyên tắc bảo hộ chủ thể nộp đơn đầu tiêntrong pháp luật Việt Nam là khá phù hợp với các hệ thống pháp luật khác.Theo phần 8 Luật Nhãn hiệu hàng hóa Nhật Bản, khi có hai hay nhiều đơnđăng ký nhãn hiệu hàng hóa liên quan đến các nhãn hiệu hàng hóa tương tựhoặc giống nhau được áp dụng với các hàng hóa, dịch vụ cùng loại được nộp

và những ngày khác nhau thi chỉ người nộp đơn nào có ngày nộp đơn sớmnhất mới có thể được cấp đăng ký Cũng tương tự như vậy, pháp luật Liênminh châu Âu sẽ áp dụng nguyên tắc này khi có ý kiến phản đối về việcnhãn hiệu hàng hóa đã có đơn đăng ký trước, kể cả những nhãn hiệu chưađược cấp Chứng nhận bảo hộ, và có sự trùng lặp hoặc tương tự gây nhầm lầngiữa các nhãn hiệu hàng hóa này

Tuy nhiên, Luật sở hữu trí tuệ 2005 vẫn tồn tại một số thiếu sót, khiquy định về việc bảo hộ người nộp đơn đầu tiên, cần được khắc phục và họctập kinh nghiệm của một số quốc gia khác có văn hóa pháp luật về nhãn hiệu

hàng hóa phát triển Một là, pháp luật cần dự liệu đơn xin đăng ký bảo hộ

hợp lệ có ngày nộp sớm nhất bị từ chối và sau đó lại có nhiều đơn khác cùngxin đăng ký nhãn hiệu tương tự, trong đó có đơn được nộp cùng thời điểmnhưng muộn hơn so với đơn bị từ chối nêu trên Theo Đạo luật Tố tụng vàThủ tục Hành chính Liên bang (CFR), trong trường hợp này, đơn có ngàynộp muộn hơn đó sẽ được tính ngày nộp đơn hợp lệ là ngày nộp đơn trong

lần trước chứ không phải ngày nộp đơn trong lần sau Đây là một cách ápdụng triệt để nguyên tắc bảo hộ này và đảm bảo tối đa quyền lợi của ngườinộp đơn.

Hai là, theo pháp luật Nhật Bản, khi có từ hai đơn đăng ký xin bảo hộnhãn hiệu liên thỏa mãn các điều kiện áp dụng nguyên tắc này nhưng lại nộptrong cùng một ngày thì cơ quan đăng ký sẽ buộc các chủ thể phải thươnglượng trong một khoảng thời gian nhất định Nếu các bên không cùng thốngnhất được ý kiến thì cơ quan đăng ký sẽ tổ chức bốc thăm công bằng để lựachọn Hay như đối với pháp luật Mỹ, đơn nào có ngày ký sớm nhất sẽ đượcchấp nhận để tiếp tục làm thủ tục đăng ký Cả hai cách giải quyết này tuymang tính may rủi cao nhưng lại công bằng, dễ được các bên chấp nhận vàquan trọng là bảo đảm được quyền lợi của ít nhất một bên chủ thể, thúc đẩythương mại phát triển Trong khi đó, pháp luật Việt Nam lại lựa chọn mộtcách thức rất tiêu cực, đó là từ chối đơn của tất cả các chủ thể Cách giảiquyết này không những không giúp cho quá trình đăng ký nhãn hiệu trở nênđơn giản hơn mà còn gây thiệt hại cho người nộp đơn, làm phát sinh rấtnhiều những tiêu cực khác

2.1.3 Bảo hộ chủ thể có quyền ưu tiên

Hiện nay, Việt Nam đã là thành viên của Công ước Paris, Thỏa ướcMaldrid, Nghị định thư Maldrid, Hiệp định TRIPS và các điều ước quốc tếsong phương với một số quốc gia khác Một trong những nguyên tắc đem lạinhiều lợi ích cũng như vướng mắc trong việc áp dụng cho các doanh nghiệp,

cá nhân kinh doanh là nguyên tắc về quyền ưu tiên Theo tinh thần của cácđiều ước quốc tế có liên quan, nguyên tắc này được hiểu là trên cơ sở mộtđơn hợp lệ đầu tiên nộp tại một trong các nước thành viên trong một thờihạn nhất định (thường là sáu tháng hoặc một năm) thì người nộp đơn có thể