Nghiên cứu người cho chết não được gia đình hiến tạng tại Việt Nam giai đoạn 2342008 đến 1982016

Ghép tạng là một lĩnh vực được phát triển không lâu tại Việt Nam đặc biệt là ghép tạng từ người cho chết não. Tại Việt Nam, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam đã thông qua Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác tức luật số 752006QH11 ngày 29112006 1. Luật này có hiệu lực từ 01072007 và tới năm 2008 ca ghép tạng đầu tiên từ người cho chết não đã được thực hiện. Cụ thể: Ngày 23 tháng 4 năm 2008 ca ghép thận đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện Chợ Rẫy. Ngày 22 tháng 5 năm 2010 ca ghép gan đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện Việt Đức. Ngày 17 tháng 6 năm 2010 tháng năm ca ghép tim đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện 103, Học viện quân Y, Bộ Quốc Phòng. Ngày 25 tháng 4 năm 2011 ca ghép đa tạng: tim, gan, thận đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện Việt Đức Ngày 01 tháng 3 năm 2014 ca ghép khối tụy thận đầu tiên được thực hiện tại bệnh viện 103, Học viện Quân Y. Ngày 22 tháng 7 năm 2015 ca ghép khối tim phổi đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện trung ương Huế Rất nhiều bệnh nhân được chẩn đoán giai đoạn cuối của các bệnh tim, phổi, gan, thận...đang cần được cứu sống bằng phương pháp duy nhất là ghép tạng. Trong khi đó nguồn tạng cho từ người chết não không phải ít nhưng số trường hợp đồng ý hiến tạng từ người cho chết não lại rất hạn chế do nhiều nguyên nhân. Một trong những nguyên nhân chính là người dân chưa hiểu hết vấn đề chết não và tính nhân văn của cho tạng từ người cho chết não. Nghiên cứu này ghi nhận các trường hợp cho tạng từ người cho chết não được thực hiện tại Việt Nam giai đoạn 2342008 đến 1982016

NGHIÊN CỨU NGƯỜI CHO CHẾT NÃO ĐƯỢC GIA ĐÌNH HIẾN TẠNG

TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 23/4/2008 đến 19/8/2016

Trịnh Hồng Sơn, Nguyễn Thành Khiêm, Cao Mạnh Thấu Nguyễn Hàm Hội,

Nguyễn Thị Lý, Nguyễn Thúy Hằng, Nghiêm Thúy Loan

ĐẶT VẤN ĐỀ

Ghép tạng là một lĩnh vực được phát triển không lâu tại Việt Nam đặc biệt là ghép tạng từ người cho chết não Tại Việt Nam, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam đã thông qua "Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác" tức luật số 75/2006/QH11 ngày 29/11/2006 [1] Luật này có hiệu lực từ 01/07/2007

và tới năm 2008 ca ghép tạng đầu tiên từ người cho chết não đã được thực hiện Cụ thể:

Ngày 23 tháng 4 năm 2008 ca ghép thận đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện Chợ Rẫy

Ngày 22 tháng 5 năm 2010 ca ghép gan đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện Việt Đức

Ngày 17 tháng 6 năm 2010 tháng năm ca ghép tim đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện 103, Học viện quân Y, Bộ Quốc Phòng

Ngày 25 tháng 4 năm 2011 ca ghép đa tạng: tim, gan, thận đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện Việt Đức

Ngày 01 tháng 3 năm 2014 ca ghép khối tụy thận đầu tiên được thực hiện tại bệnh viện 103, Học viện Quân Y

Ngày 22 tháng 7 năm 2015 ca ghép khối tim phổi đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện trung ương Huế

Rất nhiều bệnh nhân được chẩn đoán giai đoạn cuối của các bệnh tim, phổi, gan, thận đang cần được cứu sống bằng phương pháp duy nhất là ghép tạng Trong khi đó nguồn tạng cho từ người chết não không phải ít nhưng số trường hợp đồng ý hiến tạng từ người cho chết não lại rất hạn chế do nhiều nguyên nhân Một trong những nguyên nhân chính là người dân chưa hiểu hết vấn đề chết não và tính nhân văn của cho tạng từ người cho chết não

Nghiên cứu này ghi nhận các trường hợp cho tạng từ người cho chết não được thực hiện tại Việt Nam giai đoạn 23/4/2008 đến 19/8/2016

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng: các bệnh nhân được chẩn đoán chết não có cho tạng (có thể cho một

tạng hoặc đa tạng và được ghép tạng) tại Việt Nam từ 23/4/2008 đến 19/8/2016

2 Phương pháp nghiên cứu:

- Hồi cứu và tiến cứu mô tả

- Phương pháp ghi nhận số liệu: nhóm nghiên cứu tập hợp các bệnh án người cho chết não cụ tại bệnh viện Việt Đức, một số trường hợp tại bệnh viện Chợ Rẫy, và bệnh viện 103 Các trường hợp không có bệnh án cụ thể thì chỉ ghi nhận số lượng (trong chỉ tiêu nghiên cứu 1) Các trường hợp không có bệnh án cụ thể này được xác nhận qua nhiều đồng nghiệp có tham gia thực hiện các ca ghép

- Số liệu được xử lý theo phần mềm SPSS 20.0.

3 Các chỉ tiêu nghiên cứu:

- Số lượng bệnh nhân được chẩn đoán chết não cho tạng tại các bệnh viện trong toàn quốc: Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện 103 - Học viện Quân Y, bệnh viện Trung ương Huế, bệnh viện Chợ Rẫy

- Tuổi, giới

- Nguyên nhân chết não: tai nạn giao thông, tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt

- Tiền sử bệnh: bình thường, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, nghiện rượu, động kinh, bệnh động mạch vành, viêm gan, ung thư, bệnh lý tim mạch … được ghi nhận nếu có

- Tiêu chuẩn lâm sàng chẩn đoán chết não lần 1: hôn mê sâu theo thang điểm Glasgow (GCS: dựa vào 3 đáp ứng: mắt (E), lời nói (V), vận động (M), thấp nhất 3 điểm, cao nhất 15 điểm); mất cử động; đồng tử giãn; mất phản xạ ánh sáng; mất phản xạ giác mạc; mất phản xạ ho; phản xạ mắt – đầu, phản xạ mắt – tiền đình; test ngừng thở dương tính

- Tiêu chuẩn lâm sàng chẩn đoán chết não lần 2: các triệu chứng lâm sàng nêu trên được thực hiện 6 giờ sau chẩn đoán chết não lần 1

- Tiêu chuẩn lâm sàng chẩn đoán chết não lần 3: các triệu chứng lâm sàng nêu trên được thực hiện 12 giờ sau chẩn đoán chết não lần 1

- Các biện pháp cận lâm sàng đánh giá chết não: điện não đồ (EEG), siêu âm doppler xuyên (TCD), chụp động mạch não (CA), chụp cắt lớp vi tính mạch não (CTA), chụp đồng vị phóng xạ

- Các mốc thời gian liên quan đến chẩn đoán chết não, lấy tạng: thời gian chẩn đoán chết não (TGCD) là thời gian từ lúc vào viện đến lúc bắt đầu làm chẩn đoán chết não; thời gian thông báo chết não (TGTB) là thời gian từ lúc bắt đầu chẩn đoán chết não đến lúc công bố chết não; thời gian lấy tạng (TGLT) là thời gian từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc lấy tạng

- Số tạng được lấy từ người cho chết não: ghép thận, ghép gan, ghép tim, ghép khối tim phổi, ghép tụy thận

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Trong thời gian từ 23/4/2008 đến 19/8/2016 chúng tôi ghi nhận tất cả 44 trường hợp bệnh nhân chết não cho tạng đã được ghép Trong đó chỉ có 26 trường hợp ghi nhận đầy đủ số liệu theo các chỉ tiên nghiên cứu 100% bệnh nhân được khẳng định chết não bằng lâm sàng, và ít nhất một phương tiện cận lâm sàng theo luật định [2]

Bảng 1 Số bệnh nhân chết não cho tạng trên toàn quốc

từ 23/4/2008 đến 19/8/2016

Bệnh viện Chợ Rẫy 9 20,45

Bảng 2 Đặc điểm tuổi

Bảng 3 Đặc điểm giới

Bảng 4 Nguyên nhân chết não

Bảng 5 Tiền sử bệnh

Bảng 6 Triệu chứng lâm sàng chẩn đoán của chết não lần 1.

Bảng 7 Triệu chứng lâm sàng chẩn đoán của chết não 2.

Bảng 8 Triệu chứng lâm sàng chẩn đoán của chết não 3.

Hôn mê sâu 26 0 100

Bảng 9 Cận lâm sàng của chẩn đoán chết não.

Phương pháp Số lượng Chết não Không chết não Tỷ lệ dương tính

Bảng 10 Các mốc thời gian

Thời gian lấy tạng 420 (phút) 100 (phút) 251,9  77,5

Bảng 11 Tổng hợp triệu chứng lâm sàng của 3 lần đánh giá chết não

Bảng12 Kết quả số tạng được ghép

Cơ sở ghép tạng Ghép

thận

Ghép gan

Ghép Tim

Ghép Tim phổi

Ghép tuy thận

Bệnh viện Việt Đức 53 27 13 0 0

BÀN LUẬN

1 Các cơ sơ pháp lý của ghép tạng từ người cho chết não

Theo báo cáo của WHO, phẫu thuật ghép tạng đã bắt đầu được tiến hành thử nghiệm từ sau Thế chiến thứ Hai Trong 50 năm sau đó, hoạt động hiến và ghép tạng đã được phát triển lan rộng trên toàn thế giới và đã cải thiện được chất lượng cuộc sống cho hàng trăm nghìn bệnh nhân Với sự phát triển vượt bậc về kỹ thuật

và trang thiết bị cùng với những thành công trong nghiên cứu liệu pháp ức chế miễn dịch, phẫu thuật ghép tạng đã trở thành lựa chọn cho nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối Tuy nhiên, để quản lý, định hướng và phát triển phẫu thuật ghép tạng, người ta cần dựa vào các khung pháp lý được xác định trong các văn bản pháp luật điều chỉnh các hoạt động liên quan đến ghép tạng

Tại Việt Nam, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam đã thông qua "Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác" tức luật số 75/2006/QH11 ngày 29/11/2006 [1] Luật này có hiệu lực từ 01/07/2007 Tiếp đến là quyết định số 32/2007/QĐ-BYT ban hành ngày 15 tháng 8 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Y Tế về tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng chết não và các trường hợp không áp dụng tiêu chuẩn lâm sàng để xác định chết não [2] Sự ra đời khung pháp lý này đã tạo điều kiện cần thiết cho hàng loạt ca ghép thực nghiệm được tiến hành thành công và đến ngày 23 tháng 4 năm 2008 ca ghép thận từ người cho chết não đầu tiên được thực hiện tại bệnh viện Chợ Rẫy Sau thành công của trường hợp ghép thận từ người cho chết não đầu tiên, với sự đầu tư phát triển về mặt kỹ thuật ghép tạng, hồi sức ghép tạng và miễn dịch ghép tạng, chỉ trong thời gian gần 1 năm từ ngày 17/6/2010 đến ngày 25/4/2011 ca ghép tim từ người cho chết não đầu tiên được thực hiện tại bệnh viện 103, Học viện quân Y, Bộ Quốc Phòng, đặc biệt là ca ghép đa tạng: tim, gan, thận đầu tiên từ người cho chết não được thực hiện tại bệnh viện Việt Đức

Sự thành công của hàng loạt ca ghép tạng từ người cho chết não, ngành ghép tạng của Việt Nam đã tạo tiếng vang lớn Tuy nhiên số lượng bệnh nhân được chẩn đoán giai đoạn cuối các bệnh thận, tim, gan còn rất lớn Ngày 10/11/2011, Thủ tướng chính phủ ra quyết định số 2002/QĐ-TTg về việc thành lập Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phẩn cơ thể người trực thuộc Bộ Y Tế Trung tâm có tư cách pháp nhân, có con dấu, được mở tài khoản tại kho bạc Nhà nước theo quy định của pháp luật, có trụ sở làm việc tại thành phố Hà Nội và có tổ chức mạng lưới trên toàn quốc [3] Trung tâm điều phối ghép tạng quốc gia được Bộ Y Tế tổ chức

lễ ra mắt hoạt động chính thức ngày 29/06/2013 tại Hà Nội Hiện trung tâm đặt trụ

sở tại số 40, Tràng Thi, phường Hàng Bông, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội [4]

Ngày 20/01/2014, Bộ trưởng Bộ Y Tế đã ra quyết định số 239/QĐ-BYT về việc công nhận Ban vận động thành lập Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam [6] Ngày 4/3/2015, Bộ trưởng Bộ Nội Vụ đã ra quyết định số 127/QĐ-BNV về việc cho phép thành lập Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam [7]

Sau sự ra đời các khung pháp lý ghép tạng chết não, trung tâm điều phối ghép tạng quốc gia và Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam, tính đến thời điểm hiện tại, trên cả nước đã có 16 trung tâm ghép tạng trên cả nước Ghép thận đã trở thành phẫu thuật thường quy ở một số trung tâm lớn như bệnh viện Việt Đức, bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh viện Trung ương Huế, bệnh viện 103 – học viện Quân Y Lấy việc lấy và ghép đa tạng từ người cho chết não đã được thực hiện Đặc biệt vai trò của trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia trong việc phối hợp giữa bệnh viện Việt Đức và bệnh viện Chợ Rẫy thực hiện thành công 2 ca ghép tạng xuyên việt diễn ra ngày 4/9/2015 và ngày 27/4/2016 Ngày 22/7/2015, trường hợp ghép khối tim phổi đầu tiên từ người cho chết não cũng được thực hiện giữa bệnh viện Chợ Rẫy và bệnh viên Trung ương Huế Và gần đây nhất là 4 trường hợp ghép tạng được thực hiện thành công từ người cho chết não tại Học viện Quân Y

103 và bệnh viện Việt Đức diễn ra ngày 27/7/2016

2 Nguồn tạng chết não và tiềm năng cho tạng từ người cho chết não

Tới tháng 8 năm 2016 trên cả nước có 16 bệnh viện có khả năng ghép tạng, tuy nhiên mới chỉ có 4 bệnh viện ghép tạng từ người cho chết não gồm: bệnh viện Việt Đức, bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh viện trung ương Huế, bệnh viện quân Y 103, và bệnh viện có khả năng lấy đa tạng từ người cho chết não còn hạn chế Nghiên cứu của chúng tôi trong thời gian từ 23/4/2008 đến 19/8/2016 trên toàn quốc (bảng 1) cho thấy chỉ có tổng số 44 trường hợp chết não cho tạng Cụ thể : nhiều nhất là bệnh viện Việt Đức với 29 trường hợp chiếm 65,91%, đứng thứ hai là bệnh viện Chợ Rẫy với 9 trường hợp chiếm 20,45% Bệnh viện 103 và Trung ương Huế với 5 trường hợp và 1 trường hợp chiếm tỷ lệ ương ứng là 11,36% và 2,28%

Đây là số liệu rất nhỏ so với tiềm năng cho tạng từ người cho chết não tại Việt Nam Hiện nay bệnh nhân chết não tại Việt Nam rất lớn, theo thống kê của Cục Cảnh sát giao thông năm 2015 cả nước xảy ra 22.827 vụ, làm chết 8.727 người, trong đó có rất nhiều bệnh nhân chấn thương sọ não chưa tính đến các bệnh nhân chết não do nguyên nhân khác [28] Theo nghiên cứu của Trịnh Hồng Sơn và cộng sự chỉ tính trong một năm (2014), riêng số trường hợp tử vong – nặng về liên quan đến sọ não là 734 trường hợp, trong đó có 623 bệnh nhân liên quan đến chấn thương sọ não và 111 bệnh nhân liên quan đến bệnh lý [13]

Cũng theo nghiên cứu tình hình tai nạn thương tích tại bệnh viện Việt Đức giai đoạn 2010 – 2014 của Trịnh Hồng Sơn và cộng sự [12] cho thấy: tổng số tai nạn thương tích là 155.864 trường hợp, trong đó nguyên nhân tai nạn giao thông là

nguyên nhân hàng đầu chiếm 62,87% và chấn thương vùng sọ não – hàm mặt – cổ chiếm đa số 56,83% [12]

Tại Hồng Kông, một nước nhỏ hơn Việt Nam rất nhiều, từ năm 1996-2009

có 1183 tạng được ghép từ 438 người cho chết não trong đó có 308 gan được ghép, chiếm 26% [29] Tại Bỉ năm 2012-2013 có 1310 người chết cho tạng, có 47,8% người cho đủ tiêu chuẩn để lấy tạng ghép, trong đó 79% từ người cho chết não Trong số bệnh nhân chết não chỉ có 13,4% gia đình từ chối cho tạng [30] Tại Hoa

Kỳ năm 2013 có 8267 người cho chết (chết não và chết ngừng tim), với 11161 thận,

6203 gan, 2531 tim, 1922 phổi được ghép Riêng tại thành phố New York năm

2013 có 356 người cho chết não [31]

Theo nghiên cứu của Trịnh Hồng Sơn, Nguyễn Thành Khiêm và cộng sự năm 2014 tại bệnh viện Haupierre, Strasbourg, Cộng hòa Pháp [16] cho thấy chỉ tính riêng trong 1 năm, tại một trung tâm của Pháp đã có 74 trường hợp chết não cho tạng đã được thực hiện thành công Tiêu chuẩn chẩn đoán chết não tại cộng hòa Pháp được ghi nhận trong sắc luật số 96-1041 tháng 12 năm 1996 bao gồm tiêu chuẩn về lâm sàng (mất hoàn toàn tri giác và mất hết các phản xạ) và tiêu chuẩn cận lâm sàng (2 điện não đồ khẳng định não đẳng điện và không hoạt động ở khoảng thời gian tối thiểu 4 giờ, được khuếch đại tối da và ghi trong suốt 3 giờ và chụp mạch não cho thấy ngừng tuần hoàn) Ngày nay với sự phát triển của chụp chẩn đoán hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CLVT) dựng hình mạch đã thay thế chụp mạch não Tại Việt nam trong giai đoạn ban đầu thực hiện lấy tạng ghép từ người cho chết não chúng tôi đang áp dụng những tiêu chuẩn rất chặt chẽ theo luật hiến, lấy ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác của Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2006) và quy định của Bộ Y Tế Các tiêu chuẩn lâm sàng

và cận lâm sàng trên được thực hiện độc lập và chứng thực riêng bởi 1 bác sỹ hồi sức, 1 bác sỹ ngoại thần kinh, 1 bác sỹ nội thần kinh và 1 bác sỹ giám định pháp y được Giám đốc bệnh viện phê duyệt (theo điều 27 của luật số 75/2006/QH11) [1]

Tóm lại, nguồn chết não còn nhiều tuy nhiên số lượng bệnh nhân chết não cho tạng và số tạng được ghép còn rất hạn chế trong khi đó yêu cầu ghép tạng rất cao Trong tương lai cần đơn giản hóa chẩn đoán chết não, cần sự vào cuộc của nhiều cơ quan ban ngành để có nhiều người tình nguyện hiến tạng hơn khi chết não

3 Yếu tố tuổi, giới người cho tạng chết não

Tuổi lý tưởng của người cho tạng (trong tiêu chuẩn cơ bản) là nhỏ hơn 40 Các nghiên cứu cơ bản cho thấy thể tích gan giảm từ 17-28% từ 40-65 tuổi, và gan mất 25% thể tích từ năm 20 tuổi đến năm 70 tuổi Nhìn chung tuổi tác sẽ làm ảnh hưởng một phần khối lượng gan, tưới máu gan và tăng xơ nhẹ [14] Nghiên cứu về khả năng cho tạng ở người cao tuổi, P Le Conte và cộng sự thấy số lượng bệnh nhân cao tuổi (60-85 tuổi) chết tại các khoa cấp cứu có khoảng 7% có tiềm năng cho tạng [15] Trong nghiên cứu của Trịnh Hồng Sơn, Nguyễn Thành Khiêm và cộng sự tại bệnh viện Haute-pierre, Strasbourg, Cộng hòa Pháp trong năm 2014 [16] cho thấy có 74 trường hợp chết não được lấy gan để ghép thấy người cho già

nhất là 87 tuổi, tỷ lệ người cho trên 40 tuổi lên tới 80% và tỷ lệ người cho trên 60 tuổi chiếm hơn một nửa (51.5%); có tới 12.16% người cho lớn hơn 80 tuổi [16] Điều này cho thấy Khoa phẫu thuật gan mật tụy- Bệnh viện Haute-pierre cũng là trung tâm ghép gan mà không giới hạn tuổi người cho Tuy nhiên các tác giả người

Ý Quirino Lai và cộng sự nghiên cứu sự khác nhau giữa gan cho ở các nhóm tuổi trên 188 trường hợp cho thấy nhóm ghép gan được lấy ở bệnh nhân trên 70 tuổi có kết quả tồi hơn so với nhóm trẻ Tác giả kết luận rằng việc sử dụng gan ở nhóm bệnh nhân cho trên 70 tuổi cần phải rất cẩn trọng và chỉ nên tiến hành khi được lựa chọn kỹ càng [17] Nghiên cứu của Bodi trên 9 trung tâm thần kinh và ghép tạng tại Tây Ban Nha thấy tuổi trung bình của bệnh nhân chết não 53,3  19,1 tuổi, nam giới chiếm 60,2% [18] Bảng 2 cho thấy, trong nghiên cứu của chúng tôi tuổi trung bình còn rất trẻ 29,6 8,5 trong đó tuổi khoảng 16-40 chiếm 84,6%, đây là độ tuổi thích hợp nhất cho việc hiến tạng Chỉ có 4 trường hợp độ tuổi từ 40 đến 60 chiếm 15,4% Nam giới chiếm tỷ lệ lớn 88,5%, tỷ lệ nam/nữ là 7,7/1 (bảng 3)

4 Nguyên nhân chết não

Trong nghiên cứu của chúng tôi, bảng 4 cho thấy nguyên nhân chết não chính là tai nạn giao thông 61,5%, tai nạn sinh hoạt 30,8% tiếp theo là tai nạn lao động 7,7% Nghiên cứu tình hình tai nạn thương tích tại bệnh viện Việt Đức giai đoạn 2010 – 2014 của Trịnh Hồng Sơn và cộng sự [12] cho thấy: tổng số tai nạn thương tích là 155.864 trường hợp, trong đó nguyên nhân tai nạn giao thông là nguyên nhân hàng đầu chiếm 62,87% Theo thống kê của cục cảnh sát giao thông trong 7 tháng đầu năm 2015, trên địa bản cả nước đã xảy ra 12.910 vụ tai nạn giao thông, làm 5.167 người chết và 3.221 người bị thương [28] Điều này khác với nguyên nhân ở các nước tiến tiến Bodi và cộng sự thấy trong các nguyên nhân chết não tại Tây Ban Nha: tai biến mạch não chiếm tới 40,6% trong khi đó chấn thương

sọ não chỉ chiếm 20,3% [18]

Nghiên cứu của Trịnh Hồng Sơn, Nguyễn Thành Khiêm và cộng sự thấy nguyên nhân chết não chính ở bệnh viện Hauterpierre, Strasbourg là tai biến mạch não chiếm 62.2% trong khi chấn thương sọ não chỉ chiếm có 20.3% [16] Tiêu chuẩn cơ bản chỉ chọn bệnh nhân trẻ bị chấn thương sọ não để các tạng bị ít ảnh hưởng nhất do các bệnh lý và tình trạng toàn thân, bệnh nhân tai biến mạch não thường thuộc nhóm bệnh nhân già và thường có các bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa đường mỡ kèm theo Đây là các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng tạng Tuy nhiên ở một nước phát triển như Pháp với tỷ lệ tai nạn giao thông rất ít trong khi đó tai biến mạch máu não lại nhiều thì việc tận dụng nguồn tạng cho

ở nhóm bệnh nhân này là tất yếu Thống kê của UNOS (United Network for Organ Sharing) với số liệu 86000 người cho tạng từ năm 1989 tới 2008 cho thấy nguyên nhân chết não chủ yếu là đột quỵ, chấn thương và ngạt thở chiếm 97% Nghiên cứu

về ảnh hưởng của nguyên nhân chết não tới chất lượng của tạng cho thống kê trên cũng đưa ra một số kết quả: tạng lấy từ người cho chết não do tai biến mạch não có thời gian sống ngắn hơn so với các nguyên nhân khác; nguyên nhân chết não dường

như có ảnh hưởng tới tỷ lệ thải ghép và tỷ lệ thải ghép ở tạng lấy từ người cho bị ngạt thở thấp hơn so với nhóm chấn thương và tai biến mạch não [31]

5 Tiền sử bệnh

Bảng 5 cho thấy, trong nghiên cứu của chúng tôi, trong 26 trường hợp cho tạng chết não, bệnh nhân có tiền sử khỏe mạnh chiếm chủ yếu 92,4% Chỉ có 2 trường hợp có bệnh lý kèm theo: 01 trường hợp có tiền sử động kinh và 1 trường hợp bị viêm gan B chiếm 3,8%

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi hoàn toàn khác với kết quả nghiên cứu ở bệnh viện Hauterpierre với tiền sử khỏe mạnh rất thấp Tại Bệnh viện Hauterpierre người cho tạng chết não với tiền sử khỏe mạnh rất thấp và nguyên nhân chủ yếu do mắc bệnh lý: tai biến mạch não (62,2%) Tỷ lệ tai nạn giao thông, chấn thương sọ não trong nhóm bệnh nhân cho tạng thấp (20,3%) [16] Qua đó chúng ta thấy rằng,

ở hoàn cảnh của Việt Nam hiện này, số người trẻ, tiền sử khỏe mạnh, nguồn tạng với chất lượng tốt ở nhóm tử vong và nặng về do tai nạn giao thông rất cao Nên chúng ta hơn lúc nào hết phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền chết não, đưa vấn đề cho tạng chết não vào tận trường học để một bộ phận lớn người dân có thể hiểu, ý thức được tầm quan trọng, vai trò của nguồn tạng từ người cho chết não

Theo nghiên cứu trên 74 trường hợp chết não tại bệnh viện Hauterpierre, tỷ

lệ các bệnh lý mạn tính chiếm tỷ lệ cao như tiền sử tăng huyết áp gặp 26 bệnh nhân chiếm 54,1%, đái tháo đường chiếm 21,6%, rối loạn mỡ máu chiếm 20,3% Các bệnh lý khác: bệnh phổi mạn tính, bệnh lý động mạch vành, nghiện rượu, bệnh lý động mạch chủ, bệnh lý van tim, cơ tim, nhịp tim Đặc biệt trong nghiên cứu có tới 2,7% bệnh nhân có bệnh lý ung thư (01 trường hợp ung thư da, 01 trường hợp ung thư tiền liệt tuyến) Theo tiêu chuẩn lựa chọn người cho chết não tại Việt Nam, chỉ trừ ung thư não, tất cả các loại ung thư khác đều nằm trong chống chỉ định lấy tạng Tuy nhiên theo nghiên cứu trên 74 trường hợp lấy tạng từ người chết não năm 2014 tại bênh viện Hauterpierre, có 1 trường hợp ung thư da và 1 trường hợp ung thư tiền liệt tuyến vẫn được lấy tạng và ghép thành công [16]

6 Liên quan chẩn đoán chết não

Theo “Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác” số 75/2006/QH11 của quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam [1] và quy định của bộ y tế về “ Tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và các trường hợp không

áp dụng tiêu chuẩn lâm sàng để xác định chết não” (ban hành kèm quyết định số 32/2007/QĐ-BYT ngày 15 tháng 8 năm 2007 của bộ trưởng Bộ Y Tế) Chết não được xác định khi bệnh nhân đáp ứng đủ tiêu chuẩn chẩn đoán chết não về lâm sàng, cận lâm sàng và thời gian Các tiêu chuẩn lâm sàng được thực hiện và chứng thực độc lập bởi 1 bác sỹ hồi sức, 1 bác sỹ ngoại khoa thần kinh và 1 bác sỹ giám định pháp y được giám đốc phê duyệt [2] Tiêu chuẩn chẩn đoán chết não tại bệnh viện đa khoa Masachutsetts- Mỹ [31] lại chỉ quan tâm đến các yếu tố lâm sàng là chủ yếu, các phương tiện cận lâm sàng chỉ áp dụng khi có các yếu tố có thể gây nhầm lẫn Các nước vùng Bắc Mỹ khác cũng dựa vào tiêu chuẩn lâm sàng là chính sau khi đã loại trừ các nguyên nhân như hạ nhiệt độ, thuốc an thần, giảm đau Các