Đảng lãnh đạo ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học trong nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2014_2

Những yếu tố tác động đòi hỏi đẩy mạnh ứng dụng và phát tiển công nghệ sinh học trong nông nghiệp ở Việt Nam và chủ trương của Đảng .... Từ những lý do trên tôi chọn đề tài: “Đảng lãnh đ

ĐA ̣I HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐA ̣I HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN THỊ DUYÊN

ĐẢNG LÃNH ĐẠO ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHÊ ̣ SINH HỌC TRONG NÔNG NGHIỆP

TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2014

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐA ̣I HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

- -

NGUYỄN THỊ DUYÊN

ĐẢNG LÃNH ĐẠO ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHÊ ̣ SINH HỌC TRONG NÔNG NGHIỆP

TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2014

Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam

Mã số : 60 22 03 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Quang Hiển

Hà Nội - 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ SINH HỌC TRONG NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2005 Error! Bookmark not defined 1.1 Thực trạng ứng dụng công nghệ sinh ho ̣c nông nghiệp ở Việt Nam và chủ trương của Đảng

Error! Bookmark not defined 1.1.1 Thực trạng ứng dụng công nghê ̣ sinh ho ̣c nông nghiệp ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.1.2 Chủ trương của Đảng 10

1.2 Sự chỉ đạo của Đảng 17

1.2.1 Thể chế hóa chủ trương của Đảng 17

1.2.2 Chỉ đạo xây dựng tiềm lực để phát triển công nghê ̣ sinh ho ̣c 18

1.2.3 Chỉ đạo nghiên cứu công nghệ sinh học trong nông nghiệp 25

1.2.4 Chỉ đạo ứng dụng công nghê ̣ sinh ho ̣c vào sản xuất nông nghiê ̣p 31

Tiểu kết chương 1 42

Chương 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ SINH HỌC TRONG NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 2005 ĐẾN NĂM 2014 44

2.1 Những yếu tố tác động đòi hỏi đẩy mạnh ứng dụng và phát tiển công nghệ sinh học trong nông nghiệp ở Việt Nam và chủ trương của Đảng 44

2.1.1 Những yếu tố tác động đòi hỏi đẩy mạnh ứng dụng và phát tiển công nghệ sinh học trong nông nghiệp ở Việt Nam 44

2.1.2 Chủ trương của Đảng 48

2.2.Hiện thực hóa chủ trương của Đảng 53

2.2.1 Thể chế hóa chủ trương của Đảng 53

2.2.2 Xây dựng tiềm lực để phát triển công nghê ̣ sinh ho ̣c 61

2.2.3 Nghiên cứu công nghệ sinh học nông nghiệp 65

2.2.4 Ứng dụng công nghệ sinh ho ̣c vào sản xuất nông nghiê ̣p 69

Tiểu kết chương 2 77

CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM 79

3.1 Nhận xét 79

3.1.1 Ưu điểm 79

3.1.2 Hạn chế 89

3.2 Một số kinh nghiệm 96

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHỤ LỤC 115

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

KHCN là một lĩnh vực đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển toàn cầu Cuô ̣c cách ma ̣ng khoa ho ̣c những năm đầu của thế kỉ XX đã làm thay đổi cục diện thế giới , nền kinh tế thế giới có những bước đô ̣t phá quan tro ̣ng , các nước

tư bản ở hầu hết châu Âu đã biết tâ ̣n du ̣ng những thành tựu KHCN vào phát triển đất nước ta ̣o ra những sự vượt trô ̣i trên mô ̣t loa ̣t các mă ̣t so với các nước ở các châu lục khác Chính sự thay đổi đó cho thấy tầm quan tro ̣ng của KHCN đối với đời sống của loài người và vì vậy mà hầu hết các nước trên thế giới luôn xác định KHCN là

mô ̣t đô ̣ng lực quan tro ̣ng giúp phát triển kinh tế

Bước sang thế kỷ XXI, KHCN ngày càng phát triển và đ ạt đến trình độ cao Các ngành KHCN như công nghệ thông tin, công nghê ̣ vật liệu mới, công nghê ̣ sinh ho ̣c… được chú tro ̣ng và đầu tư ma ̣nh mẽ , được áp du ̣ng rô ̣ng rãi, phổ biến vào đời sống hoa ̣t đô ̣ng hàng ngày của con người ta ̣o ra nhiều kết quả như mong muốn , làm thay đổi diện mạo của nhiều nước

Với vai trò quan tro ̣ng như vâ ̣y , Viê ̣t Nam luôn coi KHCN là động lực quan trọng trong sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước Các ngành khoa học như công nghệ thông tin , công nghệ điện tử viễn thông , công nghệ vật liệu mới , công nghê ̣ sinh ho ̣c… ngày càng được Viê ̣t Nam ứng du ̣ng mô ̣t cách rô ̣ng rãi trong thực tiễn

Công nghệ sinh ho ̣c là mô ̣t trong những lĩnh vực được Đảng và Nhà nước Viê ̣t Nam chú tro ̣ng, là một động lực quan tro ̣ng giúp phát triển nông nghiê ̣p Trong khi đó, nông nghiê ̣p Việt Nam lu ôn là ngành sản xuất có vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế quốc dân cũng như đối với sự phát triển của đất nước Đồng thời trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu, nông nghiệp Việt Nam đã và đang được đánh giá là ngành “cứu cánh” cho nền kinh tế Chính vì vậy, việc đẩy mạnh và nâng cao chất lượng phát triển ngành nông nghiệp đã trở thành một chủ trương lớn, là giải pháp chiến lược đã được khẳng định trong nhiều văn kiện quan trọng của Đảng Chính vì thế, công nghê ̣ sinh ho ̣c được ứng du ̣ng và phát triển rô ̣ng rãi trong ngành

nông nghiệp và đã đa ̣t được những thành tựu đáng kể Đảng và Nhà nước không chỉ quan tâm đến viê ̣c tiếp thu những thành tựu thế giới để la ̣i mà luôn luôn chú tro ̣ng tới viê ̣c đào ta ̣o bồi dưỡng nhân tài để có thể làm chủ được lĩnh vực công nghê ̣ sinh học

Áp du ̣ng công nghê ̣ sinh ho ̣c vào viê ̣c phá t triển kinh tế nông nghiệp góp phần làm cho đất nước Viê ̣t Nam ngày càng phát triển , đời sống nhân dân ngày càng đươ ̣c cải thiê ̣n

Từ những lý do trên tôi chọn đề tài: “Đảng lãnh đạo ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học trong nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2014” làm đề tài luận

văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Lịch sử nghiên cứu

Nghiên cứu phát triển KHCN nói chung và công nghệ sinh học nói riêng luôn là chủ đề mà được nhiều giới nghiên cứu quan tâm và tìm hiểu Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi mà nguồn tài nguyên thiên nhiên đang có xu hướng cạn kiệt, điều kiện tự nhiên đang có sự xáo trộn rất lớn thì giải pháp quan trọng nhất là ứng dụng KHCN vào giải quyết những vấn đề đó Trong các lĩnh vực KHCN thì công nghệ sinh học là một trong những lĩnh vực được nhiều nước quan tâm và được coi

là một trong bốn mũi nhọn của KHCN

Với Việt Nam nền nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo thì việc ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học luôn là một trong những giải pháp tối ưu nhất Chính vì thế, có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này, dưới đây là một số công trình nghiên cứu tiêu biểu:

2.1 Những công trình nghiên cứu về công nghệ sinh học được ứng dụng vào

phát triển nông nghiệp

Cuốn sách “ Công nghệ sinh học và ứng dụng vào phát triển nông nghiệp

nông thôn” của đồng tác giả Nguyễn Như Hiền và Nguyễn Như Ất, Nhà xuất bản

Thanh niên, Hà Nội, 2006 Tác giả đã đề cập đến khái niệm công nghệ sinh học, các loại công nghệ sinh học, các ngành khoa học nghiên cứu cơ bản của công nghệ sinh học, hiện trạng công nghệ sinh học của Việt Nam, những thành tựu ban đầu của công nghệ sinh học trong các lĩnh vực và đi sâu phân tích thành tựu được ứng dụng

trong nông nghiệp Đồng thời cũng đề cập đến những triển vọng của công nghệ sinh học trong giai đoạn sau

“Phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp và phát triển nông thôn ở Việt Nam” của trang website AG Biotech Vietnam Tác phẩm trình bày

khái quát về công nghệ sinh học nói chung và công nghệ sinh học trong nông nghiệp, những phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trên thế giới, những ý kiến còn khác trên thế giới và quan điểm của các tổ chức về vấn đề này, việc quản

lý phát triển công nghệ sinh học trên thế giới Chủ trương và các kế hoạch phát triển công nghệ sinh học trong nông nghiệp Việt Nam

“Công nghệ sinh học và nông nghiệp” của Nguyễn Ngọc Hải, Viện Di

truyền Nông nghiệp, Hà nội, 1994 Nội dung của cuốn sách đề cập đến khái niệm công nghệ sinh học, những nghiên cứu cơ bản của công nghệ sinh học, những thuật ngữ chuyên ngành Bên cạnh đó, cuốn sách cũng khái quát nền nông nghiệp thế giới, vai trò của công nghệ sinh học đối với việc phát triển nền nông nghiệp trên thế giới Tuy nhiên công trình nghiên cứu chưa đề cập cụ thể đến việc ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học trong nông nghiệp, cũng như vai trò quan trọng của Đảng

Ngoài ra còn có các công trình khác đề cập đến nghiên cứu công nghệ sinh

học ứng dụng trong phát triển nông nghiệp như: Agbiotech Vietnam (2010), “Cây

trồng Công nghệ sinh học trong nông nghiệp thế giới và Việt Nam”, Nxb Công

thương, Hà Nội “Công nghệ và tiến bộ kỹ thuật phục vụ sản xuất nông nghiệp và

phát triển nông thôn”, Nxb Nông Nghiệp, Hà Nội, 2005 Công nghệ sinh học và

phát triển của tác giả Albert Sasson, người dịch Nguyễn Hữu Thước Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất và đời sống của tác giả Chu Thị Thơm, Nxb Lao động, 2005 Công nghệ sinh học đối với cây trồng vật nuôi và bảo vệ môi trường, tập 2 của tác giả Lê Thanh Hòa, Nxb Nông nghiệp 2002…

2.2 Những công trình nghiên cứu về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Việt Nam về ứng dụng công nghệ sinh học trong phát triển nông nghiệp

“Công nghệ sinh học và việc ra chính sách” của Nguyễn Ngọc Hải và Trần

Duy Qúy, Viện Di truyền Nông nghiệp, Hà Nội, 1995 Nội dung công trình đề cập

đến tầm quan trọng của công nghệ sinh học trong việc phát triển kinh tế của các nước đang phát triển nhưng lại gặp khó khăn về vốn đầu tư cho công nghệ sinh học Quyết định là khó vì nó có liên quan đến chi phí cao và kết quả không chắc chắn trong những lĩnh vực mà các nước đang phát triển lo lắng bị tụt hậu Bên cạnh đó việc ưu tiên, chính sách và chương trình đối với công nghệ sinh học không được chú ý Từ những bất cập trên tác giả đã trình bày phương pháp ra quyết định về việc lập kế hoạch và các chính sách cho Công nghệ sinh học quốc gia theo 4 giai đoạn một cách cụ thể

“Chính sách hỗ trợ sản xuất Nông nghiệp ở Việt nam hiện nay” của tác giả

Đoàn Xuân Thủy chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011 Cuốn sách đã phân tích, đánh giá mức độ phù hợp của các chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp

ở Việt Nam so với yêu cầu của thông lệ quốc tế, đặc biệt là các quyết định của WTO đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện các chính sách hỗ trợ sản xuất Nông nghiệp theo hướng vừa phù hợp với các cam kết quốc tế, vừa thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, tạo cơ sở bền vững cho giải quyết vấn đề nông dân và nông nghiệp trong thời gian tới

“ Chính sách của nhà nước đối với nông dân trong điều kiện thực hiện các

cam kết của WTO” của Nguyễn Cúc, Hoàng Văn Hoan, Nxb Khoa học và Kỹ thuật,

Hà Nội, 2010 Cuốn sách đã đề cập đến vấn đề chuyển nền nông nghiệp sản xuất

nhỏ, phân tán lạc hậu của Việt Nam hiện nay thành nền nông nghiệp sản xuất hàng

hóa đủ để chủ động hội nhập quốc tế Vai trò của Nhà nước đối với khu vực nông

nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam trong quá trình hội nhập, đặc biệt là hoạch

định và thực thi những chính sách Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, thực tế trong nước và quốc tế, đề xuất, khuyến nghị các quan điểm giải pháp của nhà nước đối với khu vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam trong quá trình hội nhập Xây dựng lộ trình mang tính định hướng cho nông dân trong quá trình hội nhập

“Công nghệ sinh học và an toàn sinh học” của tác giả Nguyễn Ngọc Hải,

Nxb Viện Di truyền Nông nghiệp kết hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hà Nội, 1995 Cuốn sách cung cấp một số nội dụng có tính chất gợi ý cho

những người ra chính sách và quản lý nghiên cứu ít có thời gian tiếp cận và thu nhập tài liệu đang được được tích lũy về an toàn nông nghệ sinh học Cuốn sách đánh giá sơ bộ sự phát triển công nghệ sinh học hiện đại và nêu lên một số vấn đề

để ra chính sách có trách nhiệm đảm bảo rằng các sản phẩm mới của công nghệ sinh học được sử dụng an toàn ở Việt Nam Bên cạnh đó cuốn sách gợi ý một số bước có thể thực hiện để thành lập một hệ thống an toàn sinh học quốc gia Trước hết, cần thành lập một ủy ban an toàn sinh học quốc gia: Uỷ ban này cần sớm xác định những chính sách và thủ tục để quản lý việc sử dụng công nghệ sinh học hiện đại ở trong nước, kể cả công tác nghiên cứu, nhập khẩu và bán các sản phẩm mới của công nghệ sinh học

“Hướng dẫn việc tìm kiếm các nguồn tài nguyên thông tin về công nghệ sinh

học trên Internet” của Lê Tiến, Nxb Công ty cổ phần dịch vụ thông tin khoa học

công nghệ ( CIS) và Tổng công ty Bưu chính viễn thông Việt Nam, Hà Nội, 2005 Công trình này trình bày theo trình tự từ sự phát triển công nghệ sinh học trên thế giới

và ở Việt Nam, sách hướng dẫn cách sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để tiếp cận các nguồn tài nguyên trên Internet, giới thiệu các nguồn thông tin trên Internet trong nước và trên thế giới, đồng thời giới thiệu một số trang web quan trọng cần khai thác cuốn sách được biên soạn một cách dễ hiểu cho mọi người dù chưa am hiểu nhiều về công nghệ thông tin và mới tiếp cận với công nghệ sinh học đều có thể sử dụng Internet để dễ dàng tiếp cận nguồn tri thức mới của nhân loại này

Các kỷ yếu “Hội nghị công nghệ sinh học toàn quốc”, Hà Nội, 1999, “Hội

nghị công nghệ sinh học toàn quốc”, Hà Nội, 2003, có nhiều bài tham luận bàn về

việc phát triển công nghệ sinh học ở Việt Nam cũng như vai trò của nó đối với nền nông nghiệp trên thế giới nói chung và nền nông nghiệp Việt Nam nói riêng Bên cạnh đó, cũng đề xuất chương trình phát triển công nghệ sinh học và những mục tiêu phát triển công nghệ sinh học trong những năm tiếp theo

Ngoài ra còn có những công trình như: Liên minh hợp tác xã Việt Nam

(2010), “Định hướng chiến lược phát triển Khoa học và công nghệ khu vực kinh tế

hợp tác, Hợp tác xã đến 2020”, Nxb Khoa học tự nhiên và công nghệ, Hà Nội Nông

nghiệp, nông thôn Việt Nam Công nghiệp hóa Nông nghiệp, nông thôn các nước Châu Á và Việt Nam của tác giả Nguyễn Điền, Nxb Chính trị quốc gia, 1997 Gắn bó cùng Nông nghiệp, nông thôn ,nông dân trong đổi mới của tác giả Nguyễn Văn Tiêm,

Nxb Nông nghiệp, năm 2005 Hướng dẫn sử dụng đất đai theo Nông nghiệp bền

vững của tác giả Chu Thị Thơm, Nxb Lao động xã hội, 2007…

2.3 Những vấn đề các công trình nghiên cứu chưa làm rõ

Nhìn chung những công trình nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở từng giai đoạn cụ thể mà chưa tổng quát được cả một quá trình lâu dài Bên cạnh đó những công trình này còn chưa đi sâu vào phân tích, hệ thống những chủ trương chính sách của Đảng về ứng dụng công nghệ sinh học vào phát triển nông nghiệp Chính vì thế,

mà những công trình trên chưa đưa ra được những bài học kinh nghiệm về sự chỉ đạo của Đảng trong lĩnh vực công nghệ sinh học nói riêng và các lĩnh vực kinh tế xã hội nói chung

2.4 Những vấn đề luận văn cần đi sâu

Thứ nhất, đi sâu phân tích những chủ trương, chính sách của Đảng về ứng dụng công nghệ sinh học vào phát triển nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2014

Thứ hai, làm rõ quá trình thực hiện chủ trương của Đảng về ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học

Thứ ba, Rút ra những ưu điểm, hạn chế và các kinh nghiệm lịch sử

3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Làm sáng tỏ sự lãnh đạo của Đảng trong việc ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học nhằm thúc đẩy nông nghiệp của Việt Nam phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từ đó bước đầu rút ra một số kinh nghiệm

3.2 Nhiệm vụ:

+ Trình bày có hệ thống và phân tích đường lối, chủ trương của Đảng về ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học trong nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2014

+ Trình bày quá trình chỉ đạo ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học vào trong nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2014