skkn vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh (ngữ văn 10 cơ bản)

ĐỀ TÀI: VẬN DỤNG KIẾN THỨC TÍCH HỢP, LIÊN MÔN VÀO DẠY BÀI “CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH” NGỮ VĂN 10 -CƠ BẢN PHẦN I: MỞ ĐẦU.. Xuất phát từ vai trò của văn thuyết minh, c

PHẦN I: MỞ ĐẦU.

1.Lí do chọn đề tài 1

2.Mục đích nghiên cứu 1

3.Đối tượng nghiên cứu 2

4.Phương pháp nghiên cứu 2

5.Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2

PHẦN II.NỘI DUNG. 1.Cơ sở lí luận……… 2

2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến ……… 3

3.Giải pháp đã sử dụng ……… 3

4.Hiệu quả quả của sáng kiến 17

III.KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 1.Kết luận 19

2.Kiến nghị 19

ĐỀ TÀI:

VẬN DỤNG KIẾN THỨC TÍCH HỢP, LIÊN MÔN VÀO DẠY BÀI

“CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH”

(NGỮ VĂN 10 -CƠ BẢN) PHẦN I: MỞ ĐẦU.

1 Lý do chọn đề tài.

Dạy học vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn là một trong nhữngnguyên tắc quan trọng trong hoạt động giáo dục nói chung và hoạt động dạy họcnói riêng Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, có tác dụng nângcao chất lượng dạy học của các nhà trường

Dạy học vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn là hình thức tìm tòi nhữngnội dung giao thoa giữa các môn học, những khái niệm, tư tưởng chung giữacác môn học có liên hệ với nhau Nguyên tắc dạy học này có vai trò, ý nghĩaquan trọng đối với người dạy và người học

Hiện nay xu hướng dạy học tích hợp liên môn đã được áp dụng đổi mớivào các cấp học từ Tiểu học đến THPT Giữa môn ngữ văn và các môn họckhác có liên quan chặt chẽ với nhau Kiến thức tích hợp liên môn có thể hỗ trợcho nhau, giúp kiến thức bài ngữ văn được mở rộng, phong phú hơn từ đó giúphọc sinh tiếp thu kiến thức nhanh, dễ nhớ, dễ thuộc đạt được các mục tiêu củabài học

Môn ngữ văn hiện nay được xây dựng trên quan điểm tích hợp giữa 3phân môn: Văn học, Tiếng việt, Làm văn Trong đó phân môn làm văn là mộttrong ba phân môn của ngữ văn, có vai trò quan trọng trong việc cung cấp trithức cơ bản về các kiểu văn bản Trong các kiểu văn bản được học trong nhàtrường thì văn tự sự, miêu tả, nghị luận được dạy sớm và kỹ nhưng văn thuyếtminh lại không được dạy kỹ, trong khi văn thuyết minh ngành nghề nào cũngcần đến, ví như khi cần giới thiệu về một danh lam thắng cảnh, một đặc sản củaquê hương, các em cần phải biết thuyết minh

Đối với bộ môn ngữ văn, nhất là phân môn làm văn, lâu nay học sinhthường không có hứng thú và ít quan tâm, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức mộtcách thụ động, hiệu quả học tập chưa cao, khó nhớ Do đó, việc tích hợp cácmôn học khác vào phân môn sẽ làm cho giờ học văn trở nên sinh động, hấpdẫn, đặc biệt là các em sẽ có hứng thú học tập hơn Xuất phát từ vai trò của văn

thuyết minh, của dạy học tích hợp liên môn tôi chọn đề tài: Vận dụng kiến

thức tích hợp, liên môn vào dạy bài: “Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh” (Ngữ văn 10- cơ bản).

2 Mục đích nghiên cứu.

Với những trăn trở,tìm tòi của mình, tôi thực hiện đề tài này để tìm raphương pháp, cách thức tổ chức bài dạy tốt hơn, phù hợp với từng đối tượng họcsinh, giúp các em chủ động, tích cực chiếm lĩnh được kiến thức và biết vận dụng

những kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn Và mục đíchcuối cùng là để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập tại trườngTHPT Cẩm Thủy 1 nói riêng và của ngành giáo dục nói chung.

3 Đối tượng nghiên cứu.

Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu cách vận dụng kiến

thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh”(ngữ văn 10- cơ bản) Để thực hiện được đề tài, tôi chọn các lớp 10 mà tôi

đang trực tiếp dạy để thực nghiệm (TN), đó là các lớp: 10A2, 10A6 và đối

chứng (ĐC) đó là các lớp 10A10 và 10A11

Trong khi tổ chức bài giảng tôi cũng đã áp dụng tối đa kiến thức liên môn.

Môn Lịch sử, Địa lí, Sinh học, Giáo dục công dân và vận dụng phương pháp dạyhọc tích cực định hướng hình thành năng lực, lấy người học làm trung tâm, giúphọc sinh thực sự được đặt vào các tình huống có vấn đề và có nhu cầu giảiquyết, để tư duy tìm cách giải quyết và vận dụng những kiến thức đã học vàothực tiễn cuộc sống Từ đó rút ra những cách tiếp cận, giảng dạy có hiệu quả làmtiền đề áp dụng rộng rãi hơn cho những năm sau

4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong sáng kiến kinh nghiệm này tôi sử dụng: Phương pháp phân tích vàtổng hợp lý thuyết, phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm, phươngpháp nêu vấn đề thảo luận Kết hợp những lý thuyết về các phương pháp dạyhọc tích cực, lý thuyết về dạy học theo định hướng năng lực và thực tiễn giáodục tại trường THPT Cẩm Thủy 1 Ngoài ra, tôi còn sử dụng phương pháp điềutra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin, phương pháp thống kê, xử lý số liệu…

5 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm :

Vấn đề dạy các bài giảng văn nói chung và các bài làm văn nói riêng ở cáctrường THPT đặc biệt là trường THPT Cẩm Thủy 1 chưa thực sự chú ý đến tíchhợp liên hệ với các kiến thức của bộ môn khác có liên quan trong bài học dẫnđến giờ giảng chưa phong phú,học sinh ít có hứng thú,chưa áp dụng kiến thứcvào cuộc sống.Rút kinh nghiệm từ các bài dạy của đồng nghiệp và từ của chínhbản thân trong những năm học trước.Khi dạy bài “ Các hình thức kết cấu củavăn bản thuyết minh” tôi vận dụng kiến thức tích hợp liên môn thì kết quả giờdạy rất sôi nổi,hấp dẫn Học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động tích cực

và đạt được các mục tiêu của bài học.Vì thế điểm mới của sáng kiến này chính

là vận dụng tích hợp các kiến thức của các phân môn sử,địa,giáo dục côngdân,sinh học vào bài dạy, sử dụng công nghệ thông tin đặc biệt lựa chọn cáchình ảnh, video, lựa chọn bài tập liên quan đến thực tiễn về quê hương đó là dulịch suối cá thần Cẩm Lương để gây hứng thú cho học sinh

PHẦN II.NỘI DUNG.

1 Cơ sơ lý luận.

Tích hợp là một trong xu thế dạy hiện đại, đang được quan tâm nghiên cứu

và áp dụng vào các nhà trường: Trong lý luận dạy học, tích hợp là sự kết hợpmột cách có hệ thống ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kỹ năng thuộc

các môn học khác nhau dựa trên cơ sở các liên hệ về lý luận và thực tiễn được

đề cập đến trong các môn học ( theo Nguyễn Tiến Triều – tích hợp liên môn văn- sử -địa trong dạy học )

Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học ngữ văn ở THPT khôngnhững dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập đếntrong phân môn làm văn, văn học, tiếng việt, cũng như các tri thức khác nhaunhư hiểu biết lịch sử, địa lý, xã hội … mà còn xuất phát từ đòi hỏi thực tế cầnkhắc phục, xóa bỏ lối dạy học theo kiểu áp đặt, tách biệt trong nhà trường vớicuộc sống Cô lập giữa kiến thức và kỹ năng của các môn học vốn có liên hệ bổsung cho nhau, tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa mà những tìnhhuống đó học sinh sẽ gặp sau này

Dạy học ngữ văn theo định hướng tích hợp vẫn theo quan điểm “lấy học sinh làm trung tâm” tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong mọi mặt,

mọi khâu của quá trình dạy học, tìm cách phát huy năng lực tự học, năng lựcsáng tạo của học sinh … Do vậy việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạyhọc cần chú ý học sinh tích hợp, để học sinh vận dụng các tri thức và kỹ năngriêng rẽ của phân môn vào giải quyết vấn đề đặt ra, qua đó lĩnh hội các kiếnthức và phát triển năng lực kỹ năng tích hợp Tổ chức thiết kế các hoạt độngphức hợp để học sinh sử dụng các kiến thức trong các phân môn Đặt học sinhvào trung tâm của quá trình dạy học, để học sinh trực tiếp tham gia vào giảiquyết các vấn đề, tình huống Việc dạy học tích hợp kiến thức giúp học sinhphát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mình, làm cho tiết học vănnói chung và làm văn nói riêng trở nên sinh động, hấp dẫn , đặc biệt là các em

sẽ có hứng thú hơn trong giờ học

2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.

Giáo sư Lê Trí Viễn từng nói, dạy ngữ văn cho hay không phải là dễ dàng

mà đặc biệt là dạy tập làm văn trong đó có văn thuyết minh

Trong quá trình dạy học ở trường THPT Cẩm Thủy 1 và quá trình đi dựgiờ thăm lớp các đồng nghiệp trong tổ bộ môn Tôi thấy các em không thíchhọc phân môn làm văn do tiết học làm văn còn đơn điệu Bản thân các giáoviên khi dạy làm văn cũng không chú trọng đầu tư như các bài giảng văn dẫnđến học sinh chưa khắc sâu được kiến thức khiến cho việc ghi nhớ kiến thứccòn hạn chế

Việc tích hợp các môn học khác và những hiểu biết chung về xã hội rõràng là phục vụ rất tôt cho việc giảng dạy môn ngữ văn Nhưng việc tích hợp ởđây chỉ nhằm mục đích duy nhất là phục vụ cho môn ngữ văn chứ không làmmất đi môn học, làm cho văn học trở nên sinh động hơn, dễ học, dễ nhớ hơn và

đó cũng chính là điều mà các em học sinh và xã hội đang quan tâm

Gv kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh về việc thu thập tài liêụ về Suối

Cá thần ở Cẩm Lương- Cẩm Thủy- Thanh Hóa

3.2 Triển khai bài mới :

Bao gồm các hoạt động khởi động, hình thành kiến thức, thực hành và vận dụng

mở rộng.Trong mỗi một hoạt động tôi cũng trình bày luôn mục đích thực

hiện,phương pháp,hình thức tổ chức dạy học cũng như kiến thức,kĩ năng cơ bản của từng phần

Hoạt động 1: Khởi động

-Thời gian : 5 phút

-Mục đích : Giúp học sinh nhớ lại cách làm bài văn thuyết minh từ đó giáo viêndẫn dắt vào bài

- Phương pháp : Nêu vấn đề, thảo luận

Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung kiến thức cần đạt

GV hướng dẫn cho hs chơi trò

chơi : Giới thiệu về ngôi trường

THPT Cẩm Thủy 1

+ Nội dung : HS giới thiệu về ngôi

trường THPT cẩm thủy 1 nơi mình

đang học tập

+ Cách chơi : Trong vòng 4 phút mỗi

nhóm giới thiệu được các thông tin

về ngôi trường Nhóm nào giới thiệu

được đầy đủ nhất, nhóm đó sẽ chiến

thắng

HS giới thiệu được các thông tin vềngôi trường : Năm thành lập,vịtrí ,cơ sở vật chất , đội ngũ giáo viên,thành tích của nhà trường

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

-Thời gian : 20 phút

-Mục đích : Giúp học sinh nắm được khái niệm ,các loại văn bản thuyết minhthường gặp và các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh

-Phương pháp : Nêu vấn đề, thảo luận

Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung kiến thức cần đạt

I) Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về khái

niệm và phân loại văn bản thuyết minh

- Gv đặt câu hỏi: Thông qua hai văn bản :

Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân và Bưởi Phúc

Trạch em hiểu như thế nào về văn bản thuyết

GV hỏi : Vậy dựa vào cách phân loại em hãy

phân loại hai văn bản trên ?

I Khái niệm và phân loại văn bản thuyết minh.

-Khái niệm: Văn bản thuyết

minh là kiểu văn bản nhằmgiới thiệu trình bày chính xáckhách quan về cấu tạo, tínhchất,quan hệ, giá trị .củamột sự vật, hiện tượng, mộtvấn đề thuộc tự nhiên xã hộicon người

-Phân loại: Có nhiều loại

nhưng có hai loại chính :

II) Hướng dẫn học sinh tìm hiểu kết cấu

của văn bản thuyết minh

GV : Em hiểu thế nào là kết cấu của một văn

nguồn gốc hội thi thổi cơm ở Đồng Vân

Thành Hoàng của làng là Phan Tây Nhạc,

theo truyền thuyết Ngài là bộ tướng của Tản

Viên sơn thánh đời Hùng Vương thứ 18

thống lĩnh quân đội đi đánh giặc Khi dẫn

quân qua làng, dân làng Thị Cấm đã tổ chức

nấu cơm để khao quân Do thời gian gấp

gáp, quân số lại đông chưa chuẩn bị kịp đầy

đủ gạo nước khao quân nên dân làng đã tập

trung mang thóc ra giã thành gạo, ra sông

Nhuệ lấy nước và kéo giang tre ra lửa để nấu

cơm Cũng có thông tin khác cho rằng:

Tương truyền từ thời Hùng Vương thứ 18,

có đôi vợ chồng tướng tiên phong là Phan

Tây Nhạc và Hoa Dung công chúa trẩy quân

qua làng đi dẹp giặc Nhiều người dân trong

làng xin đi theo, vợ chồng tướng quân bèn

mở cuộc thi thổi cơm để chọn người nuôi

quân giỏi tuyển vào phục vụ quân ngũ Sau

khi vợ chồng tướng quân mất được làng thờ

làm Thành hoàng và hàng năm đến ngày 8

tháng Giêng làng mở hội thổi cơm thi để

nhắc nhở tích xưa, nhớ lại dịp Ngài hành

binh qua làng đánh giặc đem lại cho dân có

vị thống nhất, hoàn chỉnh, có

ý nghĩa

* Kết cấu phụ thuộc vào đốitượng, mục đích và ngườitiếp nhận văn bản

1.Tìm hiểu ngữ liệu.

a) Văn bản 1 : Hội thổi cơm

thi ở Đồng Vân

Gv sử dụng tranh ảnh về hội thi thổi cơm thi

ở Đồng Vân

(Hình ảnh: Cách lấy lửa)

(Hình ảnh: Chày và cối giã gạo)

(Hình ảnh: Cảnh vót đũa bông, giã gạo,

giần sàng).

(Hình ảnh: Cảnh nấu cơm)

(Hình ảnh: Kiểm tra độ chín và dẻo của

cơm)

(Hình ảnh: Cảnh chấm cơm)

GV hỏi: Qua văn bản hội thổi cơm thi ở

Đồng Vân , em hãy cho biết đối tượng thuyết

minh , mục đích thuyết minh, nội dung

thuyết minh của văn bản?

Gv tích hợp với bộ môn giáo dục công dân

lớp 11, bài 13: Chính sách giáo dục và đào

tao, khoa học và công nghệ, văn hóa, mục

3 chính sách văn hóa

- Đối tượng thuyết minh: Hộithi thổi cơm ở Đồng Vân -Đan

Phượng - Hà Tây -> một lễhội dân gian

- Mục đích thuyết minh:

Giúp người đọc (người nghe)hình dung được thời gian, địađiểm, diễn biến, ý nghĩa của

lễ hội

- Nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, chứa

đựng những yếu tố tạo ra sức sống, bản lĩnh

dân tộc gồm những giá trị bền vững, những

tinh hoa của dân tộc Việt Nam được hun đúc

qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ

nước

- Kế thừa và phát huy những di sản và truyền

thống văn hóa của dân tộc,Nhà nước coi

trọng việc bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch

sử ,di sản văn hóa và danh lam thắng cảnh

của đất nước

HS phân tích cách sắp xếp ý trong văn bản?

Giải thích cơ sở của cách sắp xếp ý ấy?

GV cho học sinh đọc văn bản: Bưởi Phúc

Trạch

- Gv sử dụng tranh ảnh về bưởi Phúc Trạch

(Hình ảnh: Bưởi Phúc Trạch)

Gv sử dụng tranh ảnh về Bưởi Đoan Hùng

để so sánh sự khác nhau giữa bưởi Phúc

Trạch và bưởi Đoan Hùng

- Nội dung thuyết minh:

+Địa điểm: Làng Đồng Vân,

xã Đồng Tháp, huyện ĐanPhượng, tỉnh Hà Tây

+Thời gian: Ngày rằm thánggiêng hằng năm

+Diễn biến:

Thi nấu cơm: Thủ tục bắtđầu

lấy lửaNấu cơmChấm thi: Tiêu chuẩn Cách chấm + ý nghĩa của lễ hội đối vớiđời sống tinh thần của nhândân

- Cách sắp xếp các ý : theotrình tự thời gian

- Cơ sở sắp xếp : Do bài viếtnhằm giới thiệu về một hộithi và một công việc cụ thểnên người viết phải trình bàytheo trật tự thời gian

b.Văn bản 2: Bưởi Phúc

Trạch

(Hình ảnh: Bưởi Đoan Hùng)

(Hình ảnh: Bưởi Phúc Trạch)

(Hình ảnh: Tép bưởi)

HS : Đọc văn bản, thảo luận trả lời các câu

hỏi?

- Đối tượng thuyết minh ?

- Mục đích thuyết minh ?

- Nội dung thuyết minh?

*Tích hợp với kiến thức sinh học lớp 10

bài : Tế bào nhân thực

Từ những thông tin trên kết hợp với kiến

thức sinh học lớp 10 bài tế bào nhân thực :

dung dịch trong tép bưởi chứa axits hữu

cơ,Vitaminc,muối hữu cơ Tép bưởi là

không bào của tế bào thực vật có chức năng

dự trữ các chất ,cân bằng áp xuất thẩm thấu

- Gv thông tin kết quả nghiên cứu khoa học

về chỉ số dinh dưỡng của tép bưởi :

100gram tép bưởi Phúc Trạch cung cấp cho

cơ thể 39calo,dịch quả chiếm 84 đến

86% ,độ khô 11,4012,5%, độ axits 0,5 đến

0,7% ,độ đường 7,7 đến 8,3% VitaminC44

đến 62 mg Theo nghiên cứu của Mỹ sử dụng

nước ép bưởi mỗi ngày giúp đẩy lùi nguy cơ

l?o hóa ,tim mạch và một vài loại ung thư

*Tích hợp với kiến thức về môn giáo dục

công dân lớp 12 : bài 1,2,3, Pháp luật về

thương hiệu sản phẩm ,an toàn với thực

phẩm

- Pháp luật là phương tiện để công dân thực

hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của

mình

- Thông qua các luật về hành chính, hình sự,

tố tụng quy định thẩm quyền, nội dung, hình

thức thủ tục giải quyết tranh chấp, khiếu nại

và cách sử lí các vi phạm xâm phạm quyền

lợi ích của công dân

HS : Phân tích cách sắp xếp ý trong văn

bản ?

HS : Giải thích cơ sở của việc sắp xếp ấy ?

Từ việc tìm hiểu 2 ngữ liệu trên, em hãy nêu

các hình thức kết cấu chủ yếu của văn bản

thuyết minh?

-Đối tượng thuyết minh: BưởiPhúc Trạch - Một loại trái câynổi tiếng

- Mục đích thuyết minh:Giúp người đọc (người nghe)nhận biết được đặc điểm vàgiá trị của bưởi Phúc Trạch

- Nội dung thuyết minh:

+ Các loại bưởi nổi tiếng ởViệt Nam

+ Đặc điểm của bưởi PhúcTrạch: hình dáng quả,đặcđiểm vỏ, cùi bưởi, vẻ ngonlành hấp dẫn của múi bưởitép bưởi

+ Giá trị và sự bổ dưỡng củabưởi

+ Danh tiếng của bưởi PhúcTrạch