Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh thông qua sử dụng bài tập thực tiễn chương nhóm Halogen - Hóa học 10 nâng cao_2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 ---***--- VŨ KHÁNH DUYÊN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN CHƯƠNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

-*** -

VŨ KHÁNH DUYÊN

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN CHƯƠNG NHÓM HALOGEN – HÓA HỌC 10 NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hà Nội, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

-*** -

VŨ KHÁNH DUYÊN

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN CHƯƠNG NHÓM HALOGEN – HÓA HỌC 10 NÂNG CAO

Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Thu Hoài

Hà Nội, 2017

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin được tỏ lòng biết ơn và gửi lời cảm ơn chân thành tới

TS Vũ Thị Thu Hoài người trực tiếp hướng dẫn luận văn, đã tận tình chỉ bảo và hướng

dẫn cho tôi tìm ra hướng nghiên cứu, tiếp cận thực tế, tìm kiếm tài liệu, giải quyết vấn

đề,…nhờ đó mà tôi mới có thể hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các thầy, cô giáo tổ bộ môn LL&PPDH Hóa học và quý thầy cô Khoa Hóa học trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2, Đại Học Sư Phạm Hà

Nội và Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền dạy cho tôi những kiến

thức bổ ích trong suốt hai năm học vừa qua

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới ban giám hiệu trường THPT Lý Thường Kiệt;

THPT Hiệp Hòa số 4 thuộc tỉnh Bắc Giang và THPT Nguyễn Trãi, THPT Nguyễn

Đức Cảnh thuộc tỉnh Thái Bình, các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh đã nhiệt

tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài này

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn sự quan tâm và ủng hộ của gia đình, bạn bè, người thân đã hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian qua và đặc biệt trong

thời gian tôi theo học khóa thạc sĩ tại trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 2

Mặc dù đã rất cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất

mong được sự đóng góp ý kiến từ quý thầy cô và đồng nghiệp để luận văn được hoàn

thiện Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 12 năm 2017

Tác giả

Vũ Khánh Duyên

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Đóng góp mới của đề tài 3

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.2 Năng lực và phát triển năng lực trong dạy học hóa học 6

1.2.1 Đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực 6

1.2.2 Khái niệm năng lực 7

1.2.3 Đặc điểm và cấu trúc của năng lực 7

1.2.3.1 Đặc điểm chung của năng lực 7

1.2.3.2 Cấu trúc của năng lực 8

1.2.4 Năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông 8

1.2.4.1 Các năng lực chung 9

1.2.4.2 Các năng lực đặc thù của môn Hóa học trong nhà trường THPT 9

1.3 Dạy học định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 9

1.3.1 Khái niệm về năng lực vận dụng kiến thức hóa học 9

1.3.2 Các thành tố và biểu hiện của năng lực vận dụng kiến thức hóa học 9

1.3.3 Biện pháp rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11

1.4 Bài tập hóa học - Bài tập hóa học thực tiễn 11

1.4.1 Khái niệm bài tập hóa học – bài tập hóa học thực tiễn 11

1.4.2 Phân loại bài tập hóa học thực tiễn 11

1.4.3 Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học trong dạy học 12

1.5 Một số phương pháp dạy học tích cực 13

1.5.1 Dạy học theo hợp đồng 13

1.5.2 Dạy học hợp tác nhóm 16

1.5.3 Dạy học giải quyết vấn đề 17

1.6 Thực trạng sử dụng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học và phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh trong dạy học ở một số trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và tỉnh Thái Bình 18

1.6.1 Mục đích điều tra 18

1.6.2 Đối tượng điều tra 18

1.6.4 Phương pháp và tiến hành điều tra 19

1.6.5 Kết quả và đánh giá kết quả điều tra 19

1.6.5.1 Đối với GV 19

1.6.5.2 Đối với HS 22

Tiểu kết chương 1 25

Chương 2 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC THÔNG QUA SỬ DUNG BÀI TẬP THỤC TIỄN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG NHÓM HALOGEN – HÓA HỌC 10 NÂNG CAO 26

2.1 Phân tích nội dung kiến thức và cấu trúc chương trình chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao 26

2.1.1 Mục tiêu chương 26

2.1.2 Cấu trúc nội dung 27

2.1.3 Những lưu ý về nội dung và phương pháp dạy học 27

2.1.3.1 Những điểm cần lưu ý về nội dung dạy học 27

2.1.3.2 Quá trình phát triển nội dung các kiến thức phần Halogen trong chương trình Hóa học phổ thông 29

2.1.3.3 Những điểm cần chú ý về phương pháp dạy học 29

2.2 Nguyên tắc và quy trình lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn trong chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao 30

2.2.1 Những nguyên tắc lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh THPT 30

2.2.2 Quy trình xây dựng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn phát triển năng lục vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh THPT 30

2.2.3 Hệ thống bài tập hóa học thực tiễn trong chương “Nhóm Halogen” – Hóa học 10 nâng cao 32

2.3 Biện pháp sử dụng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn để phát triển năng lực vận

dụng kiến thức hóa học cho HS THPT 49

2.3.1 Sử dụng bài tập hóa học thực tiễn kết hợp với phương pháp dạy học giải quyết vấn đề để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho HS trong bài dạy hình thành kiến thức mới 49

2.3.2 Sử dụng bài tập hóa học thực tiễn kết hợp với phương pháp dạy học hợp đồng để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho HS trong bài dạy ôn tập, luyện tập 50

2.4 Thiết kế một số kế hoạch dạy học và bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học của HS 50

2.4.1 Thiết kế một số kế hoạch dạy học chương “Nhóm Halogen” – Hóa học 10 nâng cao có sử dụng bài tập hóa học thực tiễn 50

2.4.2 Thiết kế bộ công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học của học sinh 68

Tiểu kết chương 2 75

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 76

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 76

3.2 Nhiệm vụ và nội dung thực nghiệm sư phạm 76

3.3 Nội dung thực nghiệm sư phạm 76

3.3.1 Chọn đối tượng, địa bàn thực nghiệm 76

3.3.2 Cách thức tiến hành thực nghiệm sư phạm 77

3.4 Tiến hành thực nghiệm sư phạm 78

3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 78

3.5.1 Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 78

3.5.2 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học của giáo viên và tự đánh giá của học sinh 80

3.5.3 Kết quả các bài kiểm tra 82

3.5.4 Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 82

3.5.4.1 Lập bảng phân phối: tần suất, tần suất lũy tích 82

3.5.4.2 Vẽ đồ thị đường lũy tích theo bảng phân phối tần suất lũy tích 84

3.5.4.3 Vẽ biểu đồ phân loại kết quả học tập của học sinh 85

3.6 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 87

Tiểu kết chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Đối tƣợng và địa bàn thực nghiệm sƣ phạm 77

Bảng 3.2 Kết quả đánh giá qua bảng kiểm quan sát năng lực vận dụng kiến thức hóa học 81

Bảng 3.3 Giá trị các tham số đặc trƣng của các tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng 81 kiến thức hóa học 81

Bảng 3.4 Kết quả các bài kiểm tra 82

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp kết quả các bài kiểm tra 82

Bảng 3.6 Bảng phân phối tần suất % số học sinh đạt điểm Xi 83

Bảng 3.7 Bảng phân phối tần suất lũy tích số % HS đạt điểm Xi trở xuống 83

Bảng 3.8 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh 83

Bảng 3.9 Giá trị của các tham số đặc trƣng của bài kiểm tra 86

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Biểu đồ tỉ lệ đánh giá việc phát triển NLVDKTHH cho HS ở trường THPT

19

Hình 1.2 Biểu đồ tỉ lệ nguồn gốc BTHHTT phục vụ cho việc phát triển NLVDKTHH cho HS ở trường THPT 19

Hình 1.3 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng sử dụng PPDH để phát triển NLVDKTHH cho HS ở trường THPT 20

Hình 1.4 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng bồi dưỡng nâng cao NLVDKTHH cho HS trong các tiết dạy 20

Hình 1.5 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng sử dụng hệ thống bài tập để phát triển NLVDKTHH cho HS ở trường THPT 21

Hình 1.6 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng những khó khăn trong việc sử dụng BTHHTT để phát triển NLVDKTHH cho HS ở trường THPT 21

Hình 1.7 Biểu đồ tỉ lệ biểu hiện những giờ học hóa học có sử dụng BTHHTT 22

Hình 1.8 Biểu đồ tỉ lệ mức độ quan trọng của NLVDKTHH trong những giờ học hóa học 22

Hình 1.9 Biểu đồ tỉ lệ vai trò của BTHHTT trong phát triển NLVDKTHH 23

Hình 1.10 Biểu đồ tỉ lệ mức độ sử dụng BTHHTT trong các bài kiểm tra 23

Hình 1.11 Biểu đồ tỉ lệ mức độ hoạt động của HS trong giờ học hóa học 24

Hình 1.12 Biểu đồ tỉ lệ HS được tham gia nghiên cứu một vấn đề khoa học liên quan đến thực tiễn 24

Hình 2.1 Sơ đồ cấu trúc nội dung kiến thức trong chương “Nhóm Halogen” – Hóa học 10 nâng cao 27

Hình 2.2 SĐTD hướng dẫn HS soạn “Bài 37 Luyện tập chương 5” 61

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 84

Hình 3.2 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 84

Hình 3.3 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 3 85

Hình 3.4 Biểu đồ phân loại kết quả học tập của học sinh (bài kiểm tra số 1) 85

Hình 3.5 Biểu đồ phân loại kết quả học tập của học sinh (bài kiểm tra số 2) 86

Hình 3.6 Biểu đồ phân loại kết quả học tập của học sinh (bài kiểm tra số 3) 86

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận phát triển năng lực (NL) người học, nghĩa là từ chỗ

quan tâm đến việc học sinh (HS) học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được

những gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công

việc chuyển từ phương pháp dạy học (PPDH) theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy

cách học, cách vận dụng kiến thức (VDKT), rèn luyện kĩ năng, hình thành NL và

phẩm chất của người học Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn

bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp

(PP) dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và

VDKT, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy

móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học

tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển NL; chuyển từ học chủ yếu trên lớp

sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ‎ý các hoạt động xã hội, ngoại khoá,

nghiên cứu khoa học”

Cùng với sự đổi mới mạnh mẽ của nền giáo dục nước ta, việc dạy học ở các

trường phổ thông cũng cần phải đổi mới đồng bộ ở tất cả các môn học, trong đó có

môn Hoá học Hóa học là ngành khoa học vừa lí thuyết vừa thực nghiệm, có vai trò

quan trọng trong đời sống và nền kinh tế quốc dân Trong quá trình học tập, thông qua

các bài học có tính thực tiễn, HS được củng cố mối quan hệ giữa lí thuyết với thực

tiễn Tuy nhiên, nhiều năm qua, do nội dung sách giáo khoa (SGK) còn nặng về lí

thuyết và do điều kiện thực tế của nhiều trường mà việc dạy cho HS kiến thức có liên

quan đến thực tế còn chưa được đầu tư đúng mức Mặc dù SGK hiện hành đã có nhiều

cải tiến đáng kể, nhiều tư liệu thực tế đã được đưa vào nhưng vẫn còn thiếu một hệ

thống bài tập hóa học (BTHH) đa dạng và phong phú liên quan đến thực tiễn, thông

qua các bài tập thực tiễn (BTTT) sẽ kích thích hứng thú học tập của HS, từ đó hình

thành cho người học các NL đặc thù trong môn Hóa học và đặc biệt là năng lực vận

dụng kiến thức (NLVDKT), năng lực vận dụng kiến thức hóa học (NLVDKTHH) vào

thực tiễn cuộc sống

Trong chương trình Hóa học Trung học phổ thông (THPT), chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao có nội dung rất phong phú, đa dạng và gần gũi với

thực tế đời sống Các kiến thức trong chương “Nhóm Halogen” không những sẽ giúp

cho HS tìm hiểu những nội dung kiến thức sẽ học tiếp sau này mà còn giúp HS giải

thích được nhiều hiện tượng sẽ gặp trong thực tế đời sống hàng ngày Vì vậy việc lựa

chọn nội dung chương “Nhóm Halogen” để vận dụng một số PPDH tích cực nhằm

phát triển NLVDKTHH vào thực tiễn cho HS là việc làm cần thiết để nâng cao chất

lượng dạy học hóa học (DHHH) ở trường THPT

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh thông qua sử dụng bài

tập thực tiễn chương Nhóm Halogen - Hóa học 10 nâng cao” để nghiên cứu với

mong muốn góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học Hóa học ở trường THPT

trong giai đoạn hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cách thức sử dụng BTHHTT để tổ chức hoạt động học tập tích cực cho HS qua việc thiết kế các hoạt động dạy học có sử dụng BTHHTT kết hợp với các

PPDH hiện đại để phát triển NLVDKTHH cho HS

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu tổng quan cơ sở lí luận về những vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề

tài: những vấn đề tổng quan về NL, NLVDKT, NLVDKTHH, nhằm hình thành cho HS những NL cần thiết

+ Điều tra, đánh giá thực trạng sử dụng BTTT nhằm phát triển những NL cần thiết cho

HS trong DHHH ở một số trường THPT

+ Nghiên cứu nội dung, cấu trúc chương trình hoá học THPT, đặc biệt đi sâu

nghiên cứu phần kiến thức liên quan đến chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

+ Tuyển chọn, xây dựng BTHH chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

và nghiên cứu biện pháp phát triển NLVDKTHH vào thực tiễn cho học sinh THPT

+ Thiết kế các kế hoạch dạy học minh họa cho các đề xuất

+ Thiết kế bộ công cụ đánh giá NLVDKTHH cho HS thông qua BTHHTT

+ Thực nghiệm sư phạm (TNSP) nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và tính hiệu quả

những đề xuất của đề tài

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống BTTT chương “ Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao và các biện pháp phát triển NLVDKTHH cho học sinh THPT

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu những cơ sở lí luận về hệ thống BTTT, các NL chung và NL đặc thù của môn Hóa học; các PPDH hóa học: PPDH theo hợp đồng, PPDH hợp tác nhóm,

PPDH giải quyết vấn đề để phát triển NLVDKTHH cho HS THPT

5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra thực trạng vấn đề sử dụng BTHHTT phát triển NLVDKTHH cho HS

- Xin ý kiến của các chuyên gia, GV hóa học về áp dụng PP phát triển và đánh giá NLVDKTHH

- Tiến hành TNSP để kiểm nghiệm được hiệu quả của đề tài

5.3 Phương pháp xử lý thông tin

Sử dụng toán học thống kê để xử lý kết quả TNSP

6 Giả thuyết khoa học

Nếu giáo viên (GV) tuyển chọn, xây dựng được hệ thống BTHHTT chất lượng

và có PP sử dụng hệ thống đó kết hợp với các PPDH tích cực trong dạy học thì sẽ phát

triển được NLVDKTHH cho HS

7 Đóng góp mới của đề tài

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về vấn đề: BTHH, BTHHTT, NL, NLVDKTHH vào thực tiễn, một số PPDH tích cực

- Đề xuất nguyên tắc và quy trình xây dựng BTTT trong dạy học chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

- Xây dựng được hệ thống các BTTT sử dụng trong chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

- Đề xuất các biện pháp phát triển NLVDKTHH vào thực tiễn cho HS thông qua việc sử dụng hệ thống BTTT chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

- Thiết kế và sử dụng bộ công cụ đánh giá NLVDKTHH vào thực tiễn cho HS trong dạy học chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn được trình

bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chương 2: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh THPT thông qua sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Trong quá trình dạy và học môn Hóa học, nếu GV chỉ ra được sự gần gũi giữa môn học và thực tế cho HS thấy thì các em sẽ yêu thích môn Hóa học hơn Bộ SGK

hiện nay có rất nhiều các tư liệu kèm theo các hình ảnh sống động phần nào đó đáp

ứng được yêu cầu đổi mới trong dạy học Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân nên việc

gắn bài học với các bài học với các nội dung có liên quan đến thực tiễn còn rất hạn

chế Nhiều BTHH còn xa rời thực tiễn cuộc sống và sản xuất, quá chú trọng đến các

tính toán phức tạp Để phần nào đáp ứng nhu cầu đổi mới nội dung, PP giảng dạy và

học tập môn Hóa học phổ thông theo hướng gắn bó với thực tiễn, đã có một số sách

tham khảo được xuất bản, luận văn thạc sĩ và các bài báo khoa học được công bố

những năm gần đây về vấn đề phát triển NLVDKT, NLVDKTHH vào thực tiễn cho

HS như sau:

(1) Nguyễn Hữu Đĩnh, Lê Xuân Trọng (2002), “Bài tập định tính và câu hỏi thực

tế hóa học 12”, Tập 1, Nhà xuất bản giáo dục

(2) Đặng Thị Oanh (Chủ biên), Trần Trung Ninh, Đỗ Công Mỹ (2006), “Câu hỏi

lý thuyết và bài tập thực tiễn trung học phổ thông”, Tập 1, Nhà xuất bản giáo dục

(3) Nguyễn Xuân Trường (2006), “385 câu hỏi và đáp án về hóa học với đời sống”, Nhà xuất bản giáo dục

(4) Đỗ Công Mỹ (2005), “Xây dựng, lựa chọn hệ thống câu hỏi lý thuyết và bài tập thực tiễn môn hóa học Trung học phổ thông (phần hóa học đại cương và vô cơ)”,

Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sư phạm Hà Nội

(5) Nguyễn Thị Thu Hằng (2007), “Xây dựng, lựa chọn hệ thống bài tập hóa học thực tiễn Trung học phổ thông (phần hóa học hữu cơ)”, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học;

dụng thí nghiệm hóa học hữu cơ”, Tạp chí giáo dục (393)

(8) Nguyễn Thị Bích Hiền (2015), “Sử dụng bài tập để rèn kĩ năng quan sát cho

HS nhằm phát triển tư duy trong dạy học Hóa học”, Tạp chí giáo dục (376)

(9) Nguyễn Thị Bích Hiền (2016), “Rèn kĩ năng quan sát trong dạy học Hóa học nhằm phát triển tư duy cho học sinh”, Tạp chí giáo dục (358)

(10) Lý Huy Hoàng, Cao Tự Giác (2016), “Thực trạng phát triển năng lực thực hành thí nghiệm hóa học cho sinh viên sư phạm Hóa ở trường đại học”, Tạp chí giáo

dục (378)

Thông qua việc tìm hiểu các đề tài và các công trình khoa học trên, chúng tôi nhận thấy các công trình này chủ yếu nghiên cứu về các vấn đề đổi mới PPDH và nâng

cao hiệu quả sử dụng BTHH trong dạy học ở trường phổ thông bao gồm các vấn đề: hệ

thống câu hỏi và BTHH, BTHHTT, NLVDKT, kĩ năng rèn luyện các NL chung và NL

đặc thù trong môn Hóa học chứ chưa đi sâu vào tìm hiểu NLVDKTHH và PP sử dụng

BTHHTT để phát triển NLVDKTHH cho HS Vì vậy, trong luận văn này chúng tôi sẽ

tuyển chọn và xây dựng thêm một số BT gắn với thực tiễn, đồng thời đề xuất các biện

pháp sử dụng các BT đó trong dạy học chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng

cao nhằm phát triển NLVDKTHH cho HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

hóa học

1.2 Năng lực và phát triển năng lực trong dạy học hóa học

1.2.1 Đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực [1]

- Về mục tiêu giáo dục phổ thông: Chương trình giáo dục phổ thông (CTGDPT)

mới tiếp tục mục tiêu giáo dục phát triển con người toàn diện “đức, trí, thể, mỹ”;

hài hòa về thể chất và tinh thần; chú trọng các yêu cầu học đi đôi với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội

- Về nội dung giáo dục: CTGDPT mới tiếp tục tập trung vào những giá trị cơ bản

của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại; bảo đảm yêu cầu cơ bản, hiện đại, phù hợp với đặc điểm tâm – sinh lý lứa tuổi của HS các cấp học

- Về chương trình, SGK và tài liệu dạy học theo hướng mở, một chương trình

nhưng có nhiều SGK, đa dạng hóa tài liệu học tập

- Về PPDH, cải tiến các PPDH truyền thống, kết hợp đa dạng các PPDH, vận dụng

một số quan điểm dạy học hiện đại Cần chú trọng các PPDH đặc thù bộ môn, bồi dưỡng PPDH tích cực cho HS

- Về kiểm tra – đánh giá, chuyển từ chủ yếu đánh giá kết quả học tập cuối môn học,

khóa học (đánh giá tổng kết) nhằm mục đích xếp hạng, phân loại sang sử dụng

các loại hình thức đánh giá thường xuyên, đánh giá định kỳ theo từng chủ đề, từng chương nhằm mục đích phản hồi, điều chỉnh quá trình dạy học Chuyển từ chủ yếu đánh giá kiến thức, kỹ năng sang đánh giá NL của người học

1.2.2 Khái niệm năng lực

Có nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra các khái niệm NL khác nhau

F.E Weinert định nghĩa: “NL là khả năng và kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã

hội và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu

quả trong những tình huống linh hoạt”

Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2017) ta có khái niệm NL: “NL

là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học

tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các

thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một

loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [1]

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi đi sâu nghiên cứu và tìm biện pháp phát triển NLVDKTHH vào thực tiễn cuộc sống cho HS THPT trong DHHH

1.2.3 Đặc điểm và cấu trúc của năng lực

1.2.3.1 Đặc điểm chung của năng lực [2]

NL có những đặc điểm chung sau:

- NL là tổ hợp các thuộc tính của cá nhân NL không phải chỉ là một thuộc tính đặc biệt nào đó của cá nhân mà nó bao gồm những thuộc tính tâm lý và sinh lý

Tuy nhiên, sự tổ hợp này không phải tất cả các thuộc tính tâm lý và sinh lý mà chỉ bao gồm những thuộc tính tương ứng với những đòi hỏi của một hoạt động nhất định nào đó và làm cho hoạt động đó đạt được hiệu quả Tổ hợp các thuộc tính không phải là sự cộng gộp đơn thuần các thuộc tính đó mà là sự tương tác lẫn nhau giữa các thuộc tính làm thành một hệ thống, một cấu trúc nhất định

Khi chúng ta tiến hành một hoạt động cần có những thuộc tính A, B, C… cấu trúc này rất đa dạng và nếu thiếu một thuộc tính tâm lí thì thuộc tính khác sẽ bù trừ

- NL chỉ tồn tại trong một hoạt động Khi con người chưa hoạt động thì NL vẫn còn tiềm ẩn NL chỉ có tính hiện thực khi cá nhân hoạt động và phát triển trong

chính hoạt động ấy Kết quả trong công việc thường là thước đo để đánh giá NL của cá nhân làm ra nó

Tuy nhiên, NL con người không phải là sinh ra đã có, nó không có sẵn mà nó được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động và giao tiếp

1.2.3.2 Cấu trúc của năng lực [6]

Từ khái niệm NL do các nhà nghiên cứu đưa ra thì cấu trúc của NL là sự kết hợp của 4 NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể Các

NL thành phần được mô tả như sau:

- NL chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm

vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có PP và chính xác về mặt chuyên môn Nó được tiếp nhận qua việc học nội dung - chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức tâm lý vận động

- NL phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề NL phương pháp bao gồm năng lực PP chung và PP chuyên môn

Trung tâm của PP nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức

- NL xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như những nhiệm vụ khác nhau trong

sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác Nó được tiếp nhận qua việc học giao tiếp

- NL cá thể (Individual competency): Là khả năng xác định, đánh giá được những cơ hội phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động tự chịu trách nhiệm

Như vậy, giáo dục định hướng phát triển NL trong dạy học không chỉ nhằm phát triển NL chuyên môn mà còn phát triển NL phương pháp, NL xã hội và NL cá thể

1.2.4 Năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông

Theo định hướng phát triển NL cho người học, giáo dục phổ thông cần hình thành và phát triển cho HS các NL chung và NL đặc thù của từng môn học

hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo

Từ các NL chung, mỗi môn học xác định những NL đặc thù và những yêu cầu đặt ra cho từng môn học, từng hoạt động giáo dục

1.2.4.2 Các năng lực đặc thù của môn Hóa học trong nhà trường THPT

NL đặc thù là những NL đặc trưng cho mỗi chuyên ngành, chuyên môn, môn học Là những NL được hình thành và phát triển trên cơ sở các NL chung theo định

hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống,

môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn

hẹp hơn của một hoạt động như Toán học, Hóa học, Vật lý, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể

thao, Lịch sử Các NL đặc thù không thể thay thế NL chung [2]

Trong DHHH cần hình thành và phát triển các đặc thù sau: NL sử dụng ngôn ngữ hóa học, NL thực nghiệm, NL tính toán, NL giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa

học, NLVDKT vào cuộc sống

1.3 Dạy học định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

1.3.1 Khái niệm về năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Trong các NL đặc thù về môn Hóa học thì NLVDKTHH vào thực tiễn là một trong những NL quan trọng cần được hình thành và phát triển trong DHHH ở trường

phổ thông

NLVDKTHH là khả năng của bản thân người học tự giải quyết các vấn đề đặt ra một cách nhanh chóng và hiệu quả bằng cách áp dụng các kiến thức, kĩ năng, kinh

nghiệm đã có về hóa học vào các tình huống, hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới

xung quanh và có khả năng biến đổi nó NLVDKTHH vào thực tiễn thể hiện phẩm

chất, nhân cách của con người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm

lĩnh tri thức

1.3.2 Các thành tố và biểu hiện của năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Theo [2], NLVDKTHH của HS THPT được mô tả gồm các NL thành phần và

các mức độ thể hiện như sau:

- NL hệ thống hóa kiến thức, NL này có các mức độ thể hiện: Hệ thống hóa, phân loại được kiến thức hóa học, hiểu rõ đặc điểm, nội dung, thuộc tính của loại kiến thức hóa học đó Khi vận dụng kiến thức chính là việc lựa chọn kiến thức một cách phù hợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụ thể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội

- NL phân tích, tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn Các mức độ thể hiện của năng lực này gồm: Định hướng được các kiến thức hóa học một cách tổng hợp và khi VDKT hóa học có ý thức rõ ràng về loại kiến thức hóa học đó được ứng dụng trong các lĩnh vực gì, ngành nghề gì, trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội

- NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các vấn đề, các lĩnh vực khác nhau NL này thể hiện ở các mức độ: Phát hiện và hiểu rõ được các ứng dụng của hóa học trong các vấn đề thực phẩm, sinh hoạt, y học, sức khỏe, khoa học thường thức, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và môi trường

- NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải thích NL này được thể hiện: Tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên và các ứng dụng của hóa học trong cuộc sống dựa vào các kiến thức hóa học và các kiến thức của các môn khoa học khác

- NL độc lập sáng tạo trong việc xử lí các vấn đề thực tiễn Mức độ thể hiện của

NL này là: Chủ động sáng tạo lựa chọn PP, cách thức giải quyết vấn đề, có NL hiểu biết và tham gia thảo luận về các vấn đề hóa học liên quan đến cuộc sống thực tiễn và bước đầu biết tham gia nghiên cứu khoa học để giải quyết các vấn

đề đó

Như vậy, NLVDKTHH được mô tả thông qua 5 NL thành phần và có các mức

độ thể hiện cụ thể của mỗi NL Từ cấu trúc này của NL mà GV có thể nghiên cứu, đề

xuất các biện pháp phát triển NL cho HS và xây dựng các tiêu chí, bộ công cụ để GV

đánh giá NL của HS và HS tự đánh giá mức độ phát triển NL của mình

1.3.3 Biện pháp rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Theo [10], để phát triển NLVDKTHH vào thực tiễn cho HS ta cần có những biện pháp sau:

- GV phải nhận thức rõ, để rèn luyện và phát triển NLVDKTHH cho HS, GV

không phải là người truyền thụ tri thức thụ động mà là người hướng dẫn, chỉ đạo trợ giúp điều khiển cho quá trình học tập tích cực, chủ động của HS

- Lựa chọn nội dung dạy học logic, khoa học, khi dạy học cần tích cực minh họa

nội dung bằng các ví dụ điển hình, gần gũi với HS

- Tạo động cơ hứng thú cho HS tham gia tích cực vào quá trình học tập PPDH,

hình thức tổ chức dạy của GV phải linh hoạt Khuyến khích các hành vi đúng của

HS Tạo các tình huống học tập yêu cầu các mức độ VDKT từ thấp tới cao Giúp

đỡ các em khi gặp khó khăn trong việc giải quyết các nhiệm vụ học tập

- Sử dụng phương tiện dạy học: tranh ảnh, mô hình, video, thí nghiệm để trực

quan hóa lý thuyết, khiến HS hào hứng khi học tập, HS nhận thấy được sự cần thiết của NLVDKTHH vào thực tiễn nên BTHH như là một công cụ rất hiệu quả

và hữu ích để rèn luyện NLVDKTHH vào thực tiễn

- Thường xuyên kiểm tra, đánh giá quá trình rèn luyện NLVDKTHH vào thực tiễn

của HS để khen ngợi và điều chỉnh kịp thời

1.4 Bài tập hóa học - Bài tập hóa học thực tiễn

1.4.1 Khái niệm bài tập hóa học – bài tập hóa học thực tiễn

Theo từ điển tiếng việt [19] “Bài tập hóa học là một nhiệm vụ (gồm câu hỏi và bài toán) liên quan đến hóa học mà HS phải sử dụng các kiến thức, kỹ năng và kinh

nghiệm của bản thân để hoàn thành”

BTHH bao gồm cả câu hỏi và bài toán

BTHHTT là các BTHH giải quyết những vấn đề gắn với bối cảnh và tình huống thực tiễn Đây bài tập mở, tạo cơ hội cho HS vận dụng kiến thức vào cuộc sống và sản

xuất, góp phần giải quyết một số vấn đề đặt ra từ thực tiễn theo nhiều cách tiếp cận,

nhiều con đường giải quyết khác nhau

1.4.2 Phân loại bài tập hóa học thực tiễn [17]

a Dựa trên tính chất của bài tập

- Bài tập định tính: Bao gồm các bài tập về giải thích các hiện tượng, các tình huống nảy sinh trong thực tiễn, đề ra phương hướng để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

- Bài tập định lượng: Bao gồm dạng BT về tính lượng hóa chất cần dung, pha chế dung dịch…

- Bài tập tổng hợp: Bao gồm cả kiến thức định tính lẫn định lượng

b Phân loại dựa vào lĩnh vực thực tiễn được gắn với nội dung bài tập

- BT về kĩ năng thực hành, làm thí nghiệm và sản xuất

+ Giải thích các hiện tượng, tình huống có vấn đề nảy sinh trong đời sống, lao động sản xuất

+ Giải quyết các tình huống có vấn đề trong quá trình thực hành, thí nghiệm: Sử dụng dụng cụ thí nghiệm, xử lí tai nạn thí nghiệm, xử lí các chất ô nhiễm khi làm thí nghiệm…

- BT liên quan đến thực tiễn, đời sống

+ Sử dụng và bảo quản hóa chất, sản xuất hóa học trong ăn uống, chữa bệnh, giặt giũ, tẩy rửa…

+ Giải thích các hiện tượng trong thực tiễn có liên quan đến nội dung đã học

- BT có liên quan đến môi trường và vấn đề bảo vệ môi trường

c Phân loại dựa vào mức độ nhận thức của học sinh

- Mức 1: BT chỉ yêu cầu HS tái hiện kiến thức để trả lời câu hỏi lí thuyết

- Mức 2: BT yêu cầu HS VDKT để giải thích được các sự kiện, hiện tượng của các

câu hỏi lý thuyết

- Mức 3: BT yêu cầu HS VDKT hóa học để giải thích những tình huống xảy ra

trong thực tiễn

- Mức 4: BT yêu cầu HS VDKT, kĩ năng hóa học để giải quyết những tình huống

thực tiễn hoặc để thực hiện nội dung công trình nghiên cứu khoa học nhỏ, đề ra

kế hoạch và phương tiện giải quyết

1.4.3 Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học trong dạy học

Bài tập hóa học có những ý nghĩa, tác dụng to lớn về nhiều mặt [17]

a/ Ý nghĩa trí dục

- Làm chính xác hóa các khái niệm hóa học Củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động, phong phú, hấp dẫn Chỉ khi vận dụng được các kiến thức

vào việc giải bài tập, HS mới nắm được kiến thức một cách sâu sắc

- Ôn tập, hệ thống hóa kiến thức một cách tích cực nhất Khi ôn tập, HS sẽ buồn chán nếu chỉ yêu cầu họ nhắc lại kiến thức Thực tế cho thấy HS chỉ thích giải bài tập

trong giờ ôn tập

- Rèn luyện các kĩ năng hóa học như cân bằng phương trình phản ứng, tính toán theo công thức hóa học và phương trình hóa học… Nếu là bài tập thực nghiệm sẽ rèn

các kĩ năng thực hành, góp phần vào việc giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho HS

- Rèn luyện khả năng VDKT vào thực tiễn đời sống, lao động sản xuất và bảo vệ môi trường

- Rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ hóa học và các thao tác tư duy

một khoảng thời gian nhất định HS chủ động và độc lập quyết định về thời gian cho

mỗi nhiệm vụ/bài tập và thứ tự thực hiện các nhiệm vụ/bài tập đó theo khả năng của

mình

Trong dạy và học theo HĐ: GV là người nghiên cứu thiết kế các nhiệm vụ, bài tập trong HĐ, tổ chức hướng dẫn HS nghiên cứu HĐ để chọn nhiệm vụ cho phù hợp

với NL của HS HS là người nghiên cứu HĐ, kí kết HĐ, thực hiện HĐ, nhằm đạt được

mục tiêu dạy học nội dung cụ thể

Quy trình áp dụng dạy học theo HĐ

Bước 1: Chọn nội dung và quy định về thời gian

- Chọn nội dung: Trước hết, GV cần xác định nội dung nào của môn học có thể

tổ chức dạy học theo PP này

- Thời gian học theo HĐ tùy thuộc vào nội dung bài học HS có thể thực hiện,

hoàn thành các nhiệm vụ bắt buộc trên lớp trong giờ học, các nhiệm vụ tự chọn có thể

thực hiện ngoài giờ học hoặc ở nhà

Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài học

- Xác định mục tiêu bài học

- Xác định PPDH chủ yếu: PPDH cơ bản là dạy học HĐ nhưng thường phối hợp với

một số PP khác: sử dụng phương tiện trực quan, hợp tác theo nhóm nhỏ…

- Chuẩn bị của GV và HS: Cần chuẩn bị các tài liệu, phiếu học tập, sách tham

khảo, dụng cụ, thiết bị cần thiết để cho hoạt động của GV và HS đạt hiệu quả Đặc

biệt, GV cần chuẩn bị một bản HĐ đủ chi tiết và rõ ràng để HS có thể hiểu, kí kết và

thực hiện

- Thiết kế văn bản HĐ: Học theo HĐ chỉ khả thi khi HS có thể đọc, hiểu và thực

thi các nhiệm vụ một cách tương đối độc lập Các tài liệu cho HS cần được chuẩn bị

đầy đủ Nội dung văn bản HĐ bao gồm nội dung nhiệm vụ cần thực thi và có phần

hướng dẫn thực hiện cũng như tự đánh giá kết quả Ngoài ra, nội dung HĐ còn bao

gồm cả các nhiệm vụ được viết trên những tấm thẻ hoặc phiếu học tập riêng

- Thiết kế các dạng bài tập, nhiệm vụ: Một HĐ luôn phải đảm bảo tính đa dạng

của các bài tập, nhiệm vụ Mặt khác, HS cũng cần được làm quen với những bài tập

gắn với thực tiễn, bài tập mở,… để góp phần phát triển NL

- Thiết kế các nhiệm vụ bắt buộc và tự chọn: Một HĐ tốt tạo ra được sự khác biệt

giữa các nhiệm vụ bắt buộc và tự chọn Điều này cho phép GV tôn trọng nhịp độ học

tập khác nhau của HS

Nhiệm vụ bắt buộc: Giúp mọi HS đều đạt được chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình, đạt được yêu cầu của bài học và tạo điều kiện để mọi HS đều có thể thực

hiện được dưới sự trợ giúp hoặc không cần trợ giúp

Nhiệm vụ tự chọn: Nhiệm vụ tự chọn giúp HS vận dụng, mở rộng, làm sâu sắc kiến thức và rèn luyện kĩ năng có liên quan đến kiến thức đã học Nhiệm vụ bắt buộc

và tự chọn đều phải thử thách HS Trong nhiệm vụ bắt buộc hay tự chọn, GV có thể

thiết kế các câu hỏi/ bài tập đóng và câu hỏi/ bài tập mở

- Thiết kế bài tập, nhiệm vụ có tính chất giải trí: Nhiệm vụ mang tính giải trí tạo

cơ hội để luyện tập sự cạnh tranh trong một môi trường giải trí nhưng cũng gắn với

kiến thức, kĩ năng đã học Các ví dụ như: trò chơi ô chữ, ai nhanh ai đúng, lắp mảnh

ghép…

- Trong HĐ, ngoài hình thức HS thực hiện theo cá nhân cũng cần có nhiệm vụ

HS có thể yêu cầu làm việc hợp tác, theo cặp, theo nhóm

- Thiết kế các nhiệm vụ, bài tập độc lập và nhiệm vụ, bài tập được hướng dẫn với các mức độ hỗ trợ khác nhau

- Thiết kế các hoạt động DH: Nếu HĐ chỉ yêu cầu HS thực hiện trên lớp có thể bao gồm các hoạt động sau:

Hoạt động 1: Kí HĐ

- Nêu mục tiêu, vấn đề của bài học

- Trao cho HS HĐ, giải thích các nhiệm

vụ

- Hướng dẫn HS cách thực hiện các

nhiệm vụ

- Lắng nghe

- Nghiên cứu nội dung HĐ

- Đặt câu hỏi về vấn đề còn chưa rõ

- Xin nhận mức hỗ trợ (nếu cần)

Hoạt động 3: Nghiệm thu HĐ

- Hướng dẫn HS điền thông tin trong

HĐ

- Yêu cầu HS tự đánh giá hoặc đánh giá

đồng đẳng

- Nhận xét và đánh giá chung

- Điền thông tin và tự đánh giá

- Đánh giá bài của bạn khi GV công bố đáp án các nhiệm vụ Có thể chấm điểm hoặc chỉ đánh giá đúng/sai Ghi rõ họ tên vào bài làm của bạn

- Lắng nghe và chỉnh sửa

Hoạt động 4: Củng cố

Sau khi HS tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, GV tổng kết, nhận xét chung và sửa

lỗi cho cá nhân và cả lớp

Bước 3: Tổ chức dạy học theo HĐ

GV cần giới thiệu PP học theo HĐ, ban đầu cần tập trung vào hình thức làm việc

- Bố trí không gian lớp học

- Tổ chức kí HĐ

- Tổ chức, hướng dẫn HS thực hiện HĐ.Sau khi kí HĐ, HS tự lập kế hoạch để

thực hiện các nhiệm vụ Tùy thời gian, nội dung của HĐ GV tổ chức cho HS có thể

thực hiện ở trên lớp, ở nhà, ở thư viện, phòng thí nghiệm hoặc sử dụng Internet để

hoàn thành nhiệm vụ GV yêu cầu HS làm việc độc lập nhưng nếu cần vẫn có thể nhận

sự trợ giúp của GV và HS khác Với một vài nhiệm vụ thực hiện hợp tác thì sau khi

thực hiện nhiệm vụ cá nhân, GV hướng dẫn để HS hình thành nhóm tự phát và tự tổ

chức để hoàn thành nhiệm vụ của nhóm

- Tổ chức nghiệm thu HĐ GV đánh giá và nghiệm thu HĐ trên cơ sở HS tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng Trên cơ sở đó, GV có nhận xét, đánh giá riêng về từng cá

nhân và kết quả thực hiện HĐ như thế nào GV có thể nghiệm thu HĐ ngay tại lớp của

một số HS còn các HS khác có thể sẽ thu HĐ và thực hiện đánh giá tại nhà và thông

báo cho HS vào giờ sau

1.5.2 Dạy học hợp tác nhóm

Dạy học hợp tác nhóm là PPDH có ưu điểm là đề cao sự hợp tác trên cơ sở hoạt động tích cực của từng cá nhân

Quy trình thực hiện dạy học hợp tác nhóm

Bước 1: Chọn nội dung và nhiệm vụ phù hợp

Trong thực tế dạy học, tổ chức HS học tập hợp tác là cần thiết và có hiệu quả khi nhiệm vụ học tập tương đối cần nhiều thời gian để thực hiện, nhiệm vụ học tập có tính

chất tương đối khó khăn hoặc rất khó khăn Do đó cần huy động kinh nghiệm của

nhiều HS, cần chia sẻ nhiệm vụ cho một số HS hoặc cần có ý kiến tranh luận, thảo

luận để thống nhất một vấn đề có nhiều cách hiểu khác nhau hoặc có ý kiến đa dạng,

phong phú Với nội dung đơn giản, dễ dàng thì tổ chức học sinh học tập hợp tác sẽ

lãng phí thời gian và không có hiệu quả Có những nhiệm vụ, bài học có thể thực hiện

hoàn toàn theo nhóm, cũng có những nhiệm vụ, bài học chỉ có một phần được thực

hiện theo nhóm Do đó, GV cần căn cứ vào đặc điểm này để lựa chọn cho phù hợp

Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài học để dạy học theo nhóm

GV cần quán triệt ngay việc dạy học hợp tác theo nhóm từ mục tiêu của bài, các PPDH chủ yếu đến tiến trình dạy học và tổ chức các hoặt động của HS Việc đầu tiên

là xác định mục tiêu bài học, mục tiêu bài học thông thường bao gồm mục tiêu về kiến

thức, kĩ năng, NL hướng tới Sau đó đến xác định PPDH chủ yếu để kết hợp với dạy

học theo nhóm nhỏ, chuẩn bị thiết bị dụng cụ, thiết bị hoạt động của GV và HS Chú ý

xác định thời gian phù hợp cho hoạt động nhóm, để nhóm thực hiện có hiệu quả, tránh

hình thức Cuối cùng là thiết kế nhiệm vụ củng cố, đánh giá GV cần dự kiến tổ chức

đánh giá/ cho điểm mỗi nhóm và thành viên trong nhóm HS Tổ chức đánh giá trong

nhóm về sự đóng góp của mỗi cá nhân, tạo điều kiện cho đại diện nhóm trình bày kết

quả, nhận xét đánh giá giữa các nhóm GV có thể thiết kế thêm một số bài tập củng cố

đánh giá phù hợp tạo điều kiện để HS thấy rõ kết quả của cá nhân, nhóm

Bước 3: Tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm

Các bước chung của việc tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm như sau:

- Phân công học tập và bố trí vị trí nhóm phù hợp theo thiết kế

- Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm HS

- Hướng dẫn hoạt động của nhóm HS

- GV theo dõi, điều khiển, hướng dẫn HS hoạt động nếu cần

- Tổ chức HS báo cáo kết quả và đánh giá

- GV nhận xét, đánh giá và chốt lại kiến thức cần lĩnh hội

1.5.3 Dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề là một quan điểm dạy học nhằm phát triển NL tư duy, sáng tạo, NL giải quyết vấn đề của HS HS được đặt trong tình huống có vấn đề, thông

qua việc giải quyết vấn đề đó giúp HS lĩnh hội tri thức, kỹ năng và PP nhận thức

Quy trình dạy học giải quyết vấn đề gồm các bước sau:

Bước 1: Nhận biết vấn đề

Trong bước này cần phân tích tình huống đặt ra nhằm nhận biết được vấn đề

Trong dạy học cần đặt HS vào tình huống có vấn đề Vấn đề cần được trình bày rõ

ràng, còn gọi là phát biểu vấn đề

Bước 2: Tìm các phương án giải quyết

Nhiệm vụ của bước này là tìm ra các phương án giải quyết khác nhau để giải quyết vấn đề Để tìm các phương án giải quyết vấn đề, cần so sánh liên hệ với các vấn

đề tương tự đã biết cũng như tìm các phương án giải quyết mới Các phương án đã tìm

ra cần được sắp xếp, hệ thông hóa để xử lý ở giai đoạn tiếp theo Khi có khó khăn hoặc

không tìm được phương án giải quyết thì cần trở lại việc nhận biết vấn đề

Bước 3: Giải quyết vấn đề

- Xây dựng các giả thiết về vấn đề đặt ra theo các hướng khác nhau

- Lập kế hoạch giải quyết vấn đề

- Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề

- Kiểm tra các giả thiết bằng các phương án khác nhau Kết luận: Thảo luận về các kết quả thu được và đánh giá, khẳng định hay bác bỏ giả thiết đã nêu, phát biểu kết luận và đề xuất vấn đề mới

Trong bước này cần quyết định phương án giải quyết vấn đề Các phương án được tìm ra cần được phân tích, so sánh và đánh giá xem có thực hiện được việc gải quyết vấn đề hay không Nếu có nhiều phương án có thể giải quyết thì cần so sánh để xác định phương án tối ưu Nếu việc kiểm tra các phương án đã đề xuất đưa đến kết quả là không giải quyết được vấn đề thì cần trở lại giai đoạn tìm kiếm phương án mới Khi đã tìm được phương án thích hợp, giải quyết được vấn

đề tức là đã kết thúc việc giải quyết vấn đề Cuối cùng là vận dụng vào tình huống mới

Trên đây là một số PPDH chúng tôi đã áp dụng để tiến hành TNSP Các PPDH này sẽ cho kết quả tốt khi sử dụng kết hợp với một số kỹ thuật dạy học và PPDH khác

như: PP đàm thoại, gợi mở, kỹ thuật công não, kĩ thuật sơ đồ tư duy…

1.6 Thực trạng sử dụng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học và phát triển

năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh trong dạy học ở một số trường

phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và tỉnh Thái Bình

1.6.1 Mục đích điều tra

Để đánh giá thực trạng sử dụng BTHHTT theo định hướng phát triển NL VDKTHH, chúng tôi đã tiến hành khảo sát GV và HS ở một số trường THPT, nhận

thức của GV và HS về vai trò của việc phát triển NLVDKTHH cho học sinh THPT

1.6.2 Đối tượng điều tra

Thực hiện khảo sát 28 giáo viên dạy bộ môn Hóa học và 1025 HS lớp 10 tại 4 trường: trường THPT Lý Thường Kiệt, THPT Hiệp Hòa số 4 thuộc địa bàn tỉnh Bắc

Giang và trường THPT Nguyễn Trãi, THPT Nguyễn Đức Cảnh thuộc địa bàn tỉnh

Thái Bình

1.6.3 Xây dựng phiếu điều tra

Để tiến hành đánh giá, chúng tôi xây dựng 2 phiếu khảo sát ý kiến của GV và HS (2 phiếu khảo sát này được trình bày ở phần phụ lục)

1.6.4 Phương pháp và tiến hành điều tra

Chúng tôi đã tiến hành gặp gỡ, trao đổi với GV để đánh giá thực trạng sử dụng BTHHTT để phát triển NLVDKTHH vào thực tiễn cho HS

Xây dựng và phát phiếu khảo sát ý kiến của GV và HS, thu thập, xử lí số liệu đồng thời trao đổi với GV của 4 trường về các vấn đề này

1.6.5 Kết quả và đánh giá kết quả điều tra

Hình 1.1 Biểu đồ tỉ lệ đánh giá việc phát triển NLVDKTHH cho HS ở trường THPT

Hầu hết các GV đều nhận thấy việc phát triển NLVDKTHH cho HS là rất quan trọng (23/28 – 82,14%) và quan trọng (5/28 – 17,86%), không có GV nào thấy không

quan trọng

Hình 1.2 Biểu đồ tỉ lệ nguồn gốc BTHHTT phục vụ cho việc phát triển NLVDKTHH cho

HS ở trường THPT

Nguồn BTHHTT mà GV thường sử dụng chủ yếu lấy từ SGK và sách bài tập (SBT) (17/28 – 60,71%), sưu tầm trên mạng internet theo chuyên đề (8/28 – 28,57%), số lượng

BTHHTT lấy từ sách tham khảo cũng chiếm một phần nhỏ (3/28 – 10,72%)

Hình 1.3 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng sử dụng PPDH để phát triển NLVDKTHH cho HS ở

trường THPT

Có 35,71% (10/28) GV sử dụng PPDH VDKT ở mức độ thường xuyên, thực tế các GV sử dụng chủ yếu là PPDH thuyết trình diễn giải, đàm thoại – tìm tòi (18/28 –

64,29%)

Hình 1.4 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng bồi dưỡng nâng cao NLVDKTHH cho

HS trong các tiết dạy

Qua khảo sát cho thấy việc bồi dưỡng nâng cao NLVDKTHH cho HS có thể thực hiện chủ yếu thông qua tiết dạy bài mới (10/28 – 35,71%) và tiết tổng kết, ôn tập

(12/28 – 42,86%) còn lại là thực hiện trong các tiết thực hành, ngoại khóa

Hình 1.5 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng sử dụng hệ thống bài tập để phát triển NLVDKTHH cho

(12/28 – 42,86%) còn lại cho rằng việc phát triển NLVDKTHH cho HS có vai trò hình

thành cho HS kĩ năng quan sát, thu thập, phân tích và xử lý thông tin, hình thành PP

nghiên cứu khoa học; hình thành và phát triển kĩ năng nghiên cứu thực tiễn; có tâm thế

luôn luôn chủ động trong việc giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn (57,14%)

Hình 1.6 Biểu đồ tỉ lệ thực trạng những khó khăn trong việc sử dụng BTHHTT để phát

triển NLVDKTHH cho HS ở trường THPT

Tuy nhiên việc sử dụng BTHHTT nhằm phát triển NLVDKTHH cho HS hiện nay gặp khó khăn do: GV chƣa nắm rõ nội dung của việc sử dụng PPDH VDKT cho

HS là gì và nhƣ thế nào (7/28 – 25%), GV chƣa có hệ thống BT chuyên sâu về phát

triển NLVDKTHH (5/28 – 17,86%), do quỹ thời gian chưa có (10/28 – 35,71%) và do

HS không hứng thú với các BT lý thuyết liên quan đến thực tiễn (6/28 – 21,43%)

1.6.5.2 Đối với HS

Hình 1.7 Biểu đồ tỉ lệ biểu hiện những giờ học hóa học có sử dụng BTHHTT

Phần lớn HS đều thích và rất thích những giờ học hóa học có sử dụng BTHHTT (860/1025 - 83,90%), một số HS thấy bình thường (165/1025- 16,08%), không có HS

Ít quan trọng Không quan trọng

Hình 1.8 Biểu đồ tỉ lệ mức độ quan trọng của NLVDKTHH trong những giờ học hóa học

Đa số HS nhận thấy mức độ quan trọng của NLVDKTHH (752/1025 – 73,37%), một số ít thấy rất quan trọng (108/1025 – 10,53%), còn lại thì ít quan trọng (98/1025 –

9,56%) và không quan trọng (67/1025 – 6,54%)

Hình 1.9 Biểu đồ tỉ lệ vai trò của BTHHTT trong phát triển NLVDKTHH

Hầu hết HS cho rằng, các BTHHTT giúp HS bước đầu biết vận dụng kiến thức để lí giải và cải tạo thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống (684/1025 – 66,73%) còn lại

là cho rằng BTHHTT giúp HS củng cố kiến thức (341/1025 – 33,27%)

62,63%

35,41%

1,96%

Thường xuyên Thỉnh thoảng Chưa bao giờ

Hình 1.10 Biểu đồ tỉ lệ mức độ sử dụng BTHHTT trong các bài kiểm tra

Phần lớn các BTHHTT được sử dụng trong các bài kiểm tra ở mức độ thường xuyên (642/1025 – 62,63%) và thỉnh thoảng (363/1025 – 35,41%), số ít thì không sử

dụng bao giờ (1,96%)

HS tự giải

Hình 1.11 Biểu đồ tỉ lệ mức độ hoạt động của HS trong giờ học hóa học

Khi hoạt động hóa học, HS chủ yếu nêu thắc mắc của mình với GV (467/1025 – 45,56%), một phần thì hoạt động nhóm (210/1025 – 20,49%) và tìm bài tập mẫu có

sẵn và tự giải theo bài đó (250/1025 – 24,39%) còn lại rất ít HS có thể tự mình tìm ra

cách giải, không cần đến sự hướng dẫn của giáo viên (9,56%)

Hình 1.12 Biểu đồ tỉ lệ HS được tham gia nghiên cứu một vấn đề khoa học

liên quan đến thực tiễn

Qua khảo sát, hầu hết HS rất ít được tham gia nghiên cứu một vấn đề khoa học liên quan đến thực tiễn (287/1025 – 28%) còn lại là chưa bao giờ được tham gia

nghiên cứu về vấn đề đó (72%)

Tiểu kết chương 1

Trong chương này, đề tài đã tổng quan những vấn đề cơ bản về cơ sở lí luận có liên quan đến phát triển NLVDKTHH cho HS như:

- Đổi mới giáo dục theo hướng phát triển NL cho HS

- NL và phát triển NL cho HS THPT (khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, NL chung

và NL đặc thù của môn Hóa học cần phát triển cho HS)

- NLVDKTHH (khái niệm, các thành tố, biểu hiện và các biện pháp rèn luyện)

- Hệ thống BTHH, BTHHTT để phát triển NLVDKTHH cho HS (khái niệm,

phân loại, ý nghĩa và tác dụng của chúng trong DHHH)

- Một số PP và kĩ thuật dạy học tích cực được áp dụng để phát triển

NLVDKTHH cho HS (PP dạy học theo hợp đồng, dạy học hợp tác nhóm, dạy học giải quyết vấn đề)

- Chúng tôi đã điều tra thực trạng sử dụng BTHHTT trong DHHH nhằm phát

triển NLVDKTHH vào thực tiễn cho HS thông qua phiếu khảo sát 28 GV và

1025 HS lớp 10 của 4 trường THPT thuộc tỉnh Bắc Giang và tỉnh Thái Bình

Trên đây là những cở sở lí luận và thực tiễn chúng tôi đã nghiên cứu, xây dựng

hệ thống BTHHTT trong chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao và PP sử

dụng chúng trong các kế hoạch dạy học để phát triển NLVDKTHH cho HS được trình

bày ở chương 2 của luận văn

Chương 2 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC

THÔNG QUA SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG

NHÓM HALOGEN – HÓA HỌC 10 NÂNG CAO 2.1 Phân tích nội dung kiến thức và cấu trúc chương trình chương “Nhóm

Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

2.1.1 Mục tiêu chương

a Kiến thức

HS trình bày được:

- Cấu tạo nguyên tử của các halogen, số ôxi hoá của các halogen trong các hợp chất

- TCVL, TCHH cơ bản của các halogen và một số hợp chất quan trọng của chúng

- Ứng dụng và PP điều chế halogen và một số hợp chất quan trọng của halogen

HS giải thích được:

- Vì sao halogen có tính ôxi hoá mạnh

- Nguyên nhân làm cho halogen có sự giống nhau về TCHH cũng như sự biến đổi

có quy luật, tính chất của đơn chất và hợp chất của chúng

- Nguyên tắc chung của phương pháp điều chế halogen

2.1.2 Cấu trúc nội dung

Chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao bao gồm 11 bài trong đó có 7 bài lý thuyết, 2 bài luyện tập và 2 bài thực hành

Hình 2.1 Sơ đồ cấu trúc nội dung kiến thức trong chương “Nhóm Halogen”

– Hóa học 10 nâng cao

2.1.3 Những lưu ý về nội dung và phương pháp dạy học

2.1.3.1 Những điểm cần lưu ý về nội dung dạy học

a Halogen là nhóm nguyên tố đầu tiên được nghiên cứu sau khi HS đã được học các lí

thuyết chủ đạo (cấu tạo nguyên tử, bảng tuần hoàn, định luật TH, liên kết hoá học,

phản ứng oxi hóa – khử… ) Vì vậy cần dùng PP suy diễn hay diễn dịch (đi từ cái

chung đến cái riêng) để dự đoán tính chất, xuất phát từ định luật tuần hoàn và vị trí của

nguyên tố trong bảng tuần hoàn theo sơ đồ:

Vị trí  cấu tạo  tính chất ứng dụng

b Một số thí nghiệm biểu diễn của GV trong chương này được trình bày theo PP minh

hoạ, chứng minh, kiểm chứng để khẳng định những dự đoán về tính chất dựa trên cấu

Chương 5 Nhóm Halogen

Khái quát nhóm Halogen

Clo

Hiđro clorua – Axit clohiđric

Hợp chất có oxi của clo

Luyện tập về clo

và hợp chất của clo Flo – Brom – Iot

Luyện tập chương 5

Thực hành

Tính chất của các halogen

Tính chất của các hợp chất halogen

tạo của đơn chất hoặc hợp chất của halogen là đúng đắn Ví dụ: xét phản ứng của clo

với natri:

- Clo là phi kim có độ âm điện lớn nên là chất ôxi hoá mạnh

- Natri là kim loại kiềm, là chất khử mạnh

Phản ứng của clo với natri phải xảy ra mãnh liệt và toả nhiều nhiệt Phương pháp dạy học này có tác dụng phát huy tính tích cực, rèn kĩ năng vận dụng kiến thức

đã học, phát triển tư duy của HS

c Sau khi nghiên cứu về clo có thể dùng phương pháp loại suy (đi từ cái riêng biệt này

đến cái riêng biệt khác) để nghiên cứu flo, brom, iot Dựa vào sự giống nhau (tương

tự) về một số tính chất (đã được học kĩ ở bài clo) để suy ra những tính chất tương tự sẽ

có ở flo, brom, iot

Cần chú ý là kết luận đi tới được bằng phép loại suy bao giờ cũng gần đúng, có tính chất giả thiết, phải kiểm chứng bằng thực nghiệm hay thực tiễn

Trong dạy học hoá học, phép loại suy có tác dụng rất lớn vì thời gian học tập hạn chế, chúng ta chỉ có thể nghiên cứu kĩ một số chất mà chương trình đã lựa chọn,

nhưng nhờ phương pháp loại suy ta có thể dẫn HS đi tới những kết luận xác thực về

tính chất của những chất không có điều kiện nghiên cứu

d Trong bài luyện tập chương 5 cần dùng phương pháp so sánh, đối chiếu để thấy sự

giống nhau và khác nhau giữa các halogen về cấu hình electron của nguyên tử, độ âm

điện, tính chất vật lí và hoá học của các đơn chất và các hợp chất quan trọng của

chúng Dùng PP so sánh đối chiếu có tác dụng khắc sâu, hệ thống hoá kiến thức và

nêu bật sự biến đổi có quy luật tính chất vật lí và hoá học của các nguyên tố nhóm

halogen

e Về nội dung dạy học cần lưu ý:

- Cần giải thích cho HS vì sao phản ứng của Cl2 với H2O thuận nghịch:

Cl2 + H2O HCl + HClO Chính do HClO là chất oxi hoá mạnh, nó oxi hoá HCl đến Cl2

- Tính tẩy màu của clo ẩm chính là do tính oxi hoá mạnh của axit hipoclorơ

+1

H Cl O, cụ thể là tính oxi hoá mạnh của hipoclorit (ClO-)

- Tính tẩy màu của nước Javen chính là do tính oxi hoá mạnh của muối natri hipoclorit

+1

Na Cl O, cũng là do tính oxi hoá mạnh của hipoclorit (ClO

-)

- Không nên giải thích là các chất trên không bền, dễ phân huỷ tạo thành oxi nguyên tử và oxi nguyên tử có tính oxi hoá mạnh là nguyên nhân tính oxi hoá mạnh

của HClO và NaClO

- Trong các nhà máy giấy, nhà máy sợi người ta điều chế nước Javen để dùng ngay, vì nước Javen không để được lâu do có phản ứng với CO2 trong không khí:

NaClO + CO2 + H2O  NaHCO3 + HClO

Và:

2HClO → 2HCl + O2

+ Trong dung dịch axit hipoclorơ phân huỷ theo ba hướng sau:

2HClO → 2HCl + O2 2HClO → H2O + Cl2O 3HClO → 2HCl + HClO3 Khi có mặt một số chất xúc tác, chất khử, hoặc dưới tác dụng trực tiếp của ánh sáng mặt trời phản ứng xảy ra theo (1) Khi có chất hút nước, phản ứng xảy ra theo (2)

Khi đun nóng phản ứng xảy ra theo (3)

Điều này giúp HS hiểu vì sao có các phản ứng

Cl2 + 2NaOH → NaCl + NaClO + H2O

3Cl2 + 6NaOH → 5NaCl + NaClO3 + 3H2O

- Clorua vôi là hỗn hợp CaCl2, Ca(ClO)2 và CaOCl2 Để đơn giản ta coi clorua vôi là muối hỗn tạp CaOCl2.

2.1.3.2 Quá trình phát triển nội dung các kiến thức phần Halogen trong chương trình

Hóa học phổ thông

Nội dung kiến thức nhóm halogen cấp THCS được hình thành từ thuyết nguyên tử và phân tử, ngoài các kiến thức về TCVL, ứng dụng và điều chế thì ở cấp

THCS, nội dung kiến thức chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu TCHH cơ bản của clo là

tính phi kim, khi lên cấp THPT dựa vào thuyết electron, thuyết nguyên tử và thuyết

liên kết hóa học đã giúp HS hiểu một cách sâu sắc hơn về tính phi kim và giải thích

được tại sao các nguyên tố halogen lại có tính oxi hóa mạnh (từ F – I tính oxi hóa

giảm dần) Ngoài ra, trong một số phản ứng, clo còn thể hiện tính khử, đặc biệt là

phản ứng với nước

2.1.3.3 Những điểm cần chú ý về phương pháp dạy học

- Halogen là nhóm nguyên tố đầu tiên được nghiên cứu sau khi HS đã được học

các lí thuyết chủ đạo của chương trình Vì vậy cần dùng PP suy diễn hay diễn dịch (đi từ cái chung đến cái riêng) để dự đoán tính chất xuất phát từ vị trí trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học → cấu tạo → tính chất

- Các thí nghiệm biểu diễn của GV trong chương trình này chủ yếu được tiến hành

theo PP minh họa, kiểm chứng để khẳng định những dự đoán về tính chất dựa trên cấu tạo của đơn chất hoặc hợp chất của halogen PP tư duy này có tác dụng phát huy tính tích cực, rèn kĩ năng VDKT đã học, phát triển tư duy của HS

- Trong bài dạy cần tăng cường sử dụng PP so sánh, đối chiếu để thấy sự giống và

khác nhau giữa các halogen về cấu hình electron của nguyên tử, độ âm điện, TCVL và TCHH của các đơn chất và hợp chất quan trọng của chúng Dùng PP so sánh có tác dụng khắc sâu, hệ thống hóa kiến thức và nêu bật sự biến đổi có quy luật TCVL và TCHH của các halogen

2.2 Nguyên tắc và quy trình lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập hóa học thực

tiễn trong chương “Nhóm Halogen” - Hóa học 10 nâng cao

2.2.1 Những nguyên tắc lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn

phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh THPT

Việc lựa chọn và xây dựng hệ thống BTHHTT để phát triển NL VDKT cho HS cần đảm bảo những nguyên tắc sau đây:

- Đảm bảo tính mục tiêu của chương trình, chuẩn kiến thức kỹ năng và định hướng

phát triển năng lực HS

- Đảm bảo tính chính xác, khoa học của các nội dung kiến thức hóa học và các

môn khoa học có liên quan

- Đảm bảo phát huy tính tích cực tìm tòi và vận dụng tối đa kiến thức đã có của HS

để giải quyết tốt các vấn đề đặt ra trong bài tập

- Đảm bảo phát triển NL của HS, đặc biệt là NLVDKTHH cho HS

Để đảm bảo nguyên tắc này các BTHHTT được lựa chọn và xây dựng phải đảm bảo tính đa dạng của BT định hướng phát triển NL, có chứa các mâu thuẫn nhận thức

đòi hỏi sự VDKT để giải quyết các vấn đề liên quan đến thực tiễn cuộc sống

2.2.2 Quy trình xây dựng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn phát triển năng lục

vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh THPT

*Bước 1: Xác định mục đích của hệ thống bài tập