Tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của ngân hàng nhà nước tỉnh thái nguyên đối với các ngân hàng thương mại

Phân tích thực trạng công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các hoạt động của các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên .... Thực trạng công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN THỊ ÁNH ĐÀO

TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THANH TRA TẠI CHỖ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TỈNH THÁI NGUYÊN ĐỐI VỚI

CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN THỊ ÁNH ĐÀO

TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THANH TRA TẠI CHỖ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TỈNH THÁI NGUYÊN ĐỐI VỚI

CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS MAI NGỌC CƯỜNG

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là nội dung nghiên cứu do tôi thực hiện Các số liệu, kết luận nghiên cứu trình bày trong luận văn này chưa hề được công bố ở các nghiên cứu khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về các kết quả và nghiên cứu trong luận văn!

Học viên

Nguyễn Thị Ánh Đào

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy,

cô giáo trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh Đặc biệt là GS.TS Mai Ngọc Cường - người đã hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng Đào tạo - Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh đã tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành khoá học và trình bày luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các đồng nghiệp đã chia sẻ nhiều tư liệu và kinh nghiệm quý báu liên quan đến vấn đề nghiên cứu của luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Học viên

Nguyễn Thị Ánh Đào

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 2

3 Mục tiêu nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Ý nghĩa khoa học của Luận văn 5

6 Kết cấu của luận văn 5

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA TẠI CHỖ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 6

1.1 Cơ sở lý luận về Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố 6

1.1.1 Lịch sử ra đời Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 6

1.1.2 Vị trí, chức năng của NHNN Việt Nam 7

1.1.3 Vị trí, chức năng của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố 8

1.1.4 Nhiệm vụ, quyền hạn của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố 9

1.2 Khái niệm và đặc điểm của NHTM 10

1.2.1 Khái niệm NHTM 10

1.2.2 Đặc điểm của NHTM 11

1.2.3 Hoạt động ngân hàng của các NHTM 12

1.3 Khái niệm và nội dung công tác Thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với NHTM 12

1.3.1 Khái niệm Thanh tra tại chỗ 12

1.3.2 Nội dung công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với NHTM 14

1.4 Vai trò và nhân tố ảnh hưởng đến thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối

với NHTM 21

1.4.1 Vai trò thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với các NHTM 21

1.4.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với NHTM 22

1.5 Thực tiễn về công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các NHTM và bài học cho NHNN tỉnh Thái Nguyên 27

1.5.1 Kinh nghiệm tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với NHTM tại một số địa phương 27

1.5.2 Bài học kinh nghiệm về thanh tra tại chỗ cho NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với hệ thống NHTM trên địa bàn 32

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 35

2.2 Khung phân tích của luận văn 35

2.3 Các phương pháp nghiên cứu 36

2.3.1 Phương pháp thu thập thông tin 36

2.3.2 Phương pháp tổng hợp thông tin 38

2.3.3 Phương pháp phân tích thông tin 39

2.4 Hệ thống các chỉ tiêu phân tích 39

2.4.1 Chỉ tiêu đánh giá trực tiếp kết quả công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với NHTM 39

2.4.2 Chỉ tiêu đánh giá gián tiếp kết quả của công tác Thanh tra tại chỗ của NHNN đối với NHTM 41

Chương 3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA TẠI CHỖ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TỈNH THÁI NGUYÊN ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 43

3.1 Tổng quan về hệ thống NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và hoạt động thanh tra giám sát của NHNN tỉnh Thái Nguyên 43

3.1.1 Khái quát về NHTM và hoạt động của các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 43

3.1.2 Giới thiệu NHNN tỉnh Thái Nguyên 51

3.1.3 Cơ cấu, tổ chức bộ máy thanh tra, giám sát của NHNN tỉnh Thái Nguyên 52

3.2 Phân tích thực trạng công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các hoạt

động của các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 56

3.2.1 Thực trạng công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các hoạt động của các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 56

3.2.2 Tác động của thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái nguyên đối với NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong thời gian vừa qua 62

3.3 Hạn chế và nguyên nhân hạn chế của thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 71

3.3.1 Những hạn chế chủ yếu 71

3.3.2 Nguyên nhân của những hạn chế 78

Chương 4 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THANH TRA TẠI CHỖ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TỈNH THÁI NGUYÊN ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 87

4.1 Bối cảnh phát triển và phương hướng tăng cường Thanh tra tại chỗ của NHNN đối với NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 87

4.1.1 Bối cảnh phát triển NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 87

4.1.2 Định hướng của NHNN Việt Nam đối với công tác TTGS ngân hàng từ nay đến năm 2020 88

4.1.3 Phương hướng tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với NHTM tỉnh Thái nguyên 89

4.2 Giải pháp tăng cường thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM 93

4.2.1 Đổi mới phương thức tổ chức, điều hành hoạt động thanh tra tại NHNN tỉnh 93

4.2.2 Đảm bảo số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra của NHNN tỉnh 94

4.2.3 Đảm bảo cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ cho hoạt động thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh 96

4.3 Kiến nghị tăng cường thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM 97

4.3.1 Kiến nghị với NHNN Việt Nam 97

4.3.2 Kiến nghị với Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng 98

4.3.3 Kiến nghị với các NHTM 99

KẾT LUẬN 100

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

PHỤ LỤC 104

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

NHNNg Ngân hàng nước ngoài

NHTMCP Ngân hàng Thương mại cổ phần NHTMNN Ngân hàng Thương mại nhà nước

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Số lượng các NHTM trên địa bàn đến 31/12/ 2016 43 Bảng 3.2: Mạng lưới NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đến

31/12/2016 44 Bảng 3.3: Huy động vốn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn năm

2012 - 2016 45 Bảng 3.4: Hoạt động cho vay của các NHTM giai đoạn năm 2012- 2016 47 Bảng 3.5: Chất lượng tài sản của các NHTM trên địa bàn giai đoạn năm

2012- 2016 48 Bảng 3.6: Kết quả kinh doanh (thu nhập - chi phí) của các NHTM giai

đoạn năm 2012 - 2016 49 Bảng 3.7: Lực lượng TTGS NHNN tỉnh Thái Nguyên giai đoạn năm

2012- 2016 54 Bảng 3.8: Số cuộc thanh tra tại chỗ giai đoạn năm 2012- 2016 57 Bảng 3.9: Số lượng sai phạm phát hiện qua công tác thanh tra giai đoạn

năm 2012 - 2016 58 Bảng 3.10: Tình hình thực hiện kiến nghị sau thanh tra giai đoạn năm

2012- 2016 61 Bảng 3.11: Đánh giá mức độ tác động của công tác thanh tra tại chỗ của

NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM (câu 1PKS1;

Câu 1PKS2) 62 Bảng 3.12: Đánh giá kết quả công tác TTTC của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối

với hoạt động của các NHTM (câu 2 PKS1 và câu 2PKS2) 64 Bảng 3.13: Đánh giá mức độ đáp ứng của công tác TTTC NHNN tỉnh Thái

Nguyên đối với các mục tiêu của NHNN tỉnh với hoạt động của NHTM (câu 3 PKS1) 67 Bảng 3.14: Đánh giá mức độ đáp ứng của công tác TTTC của NHNN tỉnh

Thái Nguyên đối với người dân, doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế xã hội ở địa phương (câu 4 PKS1 và câu 3 PKS2) 69

Bảng 3.15: Đánh giá mức độ đạt được của công tác xây dựng kế hoạch thanh

tra của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với hoạt động của các NHTM (câu 5PKS1) 71 Bảng 3.16: Đánh giá về mức độ phù hợp Chương trình, kế hoạch thanh tra

hàng năm do NHNN tỉnh Thái Nguyên xây dựng với tình hình hoạt động của các NHTM (câu 4 PKS2) 72 Bảng 3.17: Đánh giá mức độ đạt được của công tác tổ chức thực hiện thanh tra

của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với hoạt động của các NHTM (câu 6PKS1) 74 Bảng 3.18 Đánh giá mức độ đạt được của công tác chuẩn bị kết thúc, xử lý vi

phạm và theo dõi việc khắc phục sửa chữa theo kết luận thanh tra của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với hoạt động của các NHTM trên địa bàn (câu 7 PKS1) 76 Bảng 3.19: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố chủ quan sau tới

công tác TTTC của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với NHTM (câu 8 PKS1) 78 Bảng 3.20: Đánh giá mức độ phù hợp của phương thức TTTC của NHNN tỉnh

Thái Nguyên (câu 5 PKS2) 79 Bảng 3.21: Đánh giá chất lượng của cán bộ thanh tra, giám sát ngân hàng (câu

9 PKS1) 80 Bảng 3.22: Đánh giá mức độ đáp ứng của các nhân tố khách quan tới công tác

thanh tra tại chỗ của NHNN đối với hoạt động của các NHTM trên địa bàn (câu 10PKS1) 83

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Tốc độ tăng trưởng nguồn vốn của các NHTM trên địa bàn

giai đoạn năm 2012 - 2016 46 Hình 3.2 Hoạt động cho vay của các NHTM giai đoạn năm 2012 - 2016 47 Hình 3.3 Tình hình Nợ xấu của các NHTM qua các năm giai đoạn

năm 2012 - 2016 48 Hình 3.4 Kết quả kinh doanh của các NHTM giai đoạn năm 2012 - 2016 50 Hình 3.5 Tổ chức bộ máy Thanh tra, giám sát ngân hàng tại NHNN

tỉnh Thái Nguyên 53 Hình 3.6 Số cuộc TTTC theo kế hoạch và số cuộc TTTC thực hiện

theo kế hoạch đã ban hành giai đoạn năm 2012-2016 57 Hình 3.7 Tổng số tiền sai phạm phát hiện qua công tác TTTC giai

đoạn năm 2012-2016 59 Hình 3.8 Tình hình thực hiện Kiến nghị sau thanh tra giai đoạn năm

2012 - 2016 61 Hình 3.9 Cơ chế giám sát việc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra 93

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam với vai trò là ngân hàng trung ương, ngân hàng của các ngân hàng, là cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về hoạt động tiền tệ, hoạt động ngân hàng Một trong những mục tiêu và nhiệm vụ quan trọng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đó là bảo đảm sự an toàn trong hoạt động của ngân hàng và các Ngân hàng thương mại, đảm bảo sự bền vững của hoạt động tài chính Để thực hiện được mục tiêu đó, Ngân hàng Nhà nước cần phải thực hiện tốt chức năng thanh tra, giám sát hoạt động ngân hàng

Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, hoạt động tài chính - ngân hàng đang diễn ra rất sôi động Hiện nay số lượng các NHTM

đã lên tới con số 22 ngân hàng, chưa kể 01 ngân hàng Chính sách Xã hội, 01 ngân hàng Phát triển, 02 Quỹ Tín dụng nhân dân và 01 tổ chức Tổ chức tài chính vi mô Các NHTM trên địa bàn, phát triển nhanh về quy mô và đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ, đóng góp đắc lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Trong thời gian qua, hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Thái Nguyên đã phần nào góp phần đảm bảo cho các chi nhánh NHTM trên địa bàn hoạt động an toàn và hiệu quả Qua công tác thanh tra tại chỗ, NHNN chi nhánh tỉnh đã đưa ra các cảnh báo phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý kịp thời những rủi ro có thể xảy ra, hạn chế tiêu cực gây mất an toàn hoạt động ngân hàng Song thực tế, vẫn còn một số các NHTM hiệu quả hoạt động kinh doanh còn thấp Vẫn có trường hợp khách hàng sử dụng vốn vay không đúng mục đích xin vay; không chấp hành đúng nguyên tắc và điều kiện cho vay như:Sử dụng vốn vay không đúng mục đích xin vay; phương án vay vốn không khả thi…; Áp dụng các hình thức bảo đảm tiền vay không phù hợp; Thẩm định và xét duyệt cho vay không chặt chẽ dẫn đến việc cho vay không hiệu quả, rủi ro cao, nợ xấu tăng, gây mất an toàn vốn; Việc kiểm tra, giám sát trước, trong và sau khi cho vay còn mang tính hình thức; Phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro không đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước; Công tác quản lý tài chính, an toàn kho quỹ chưa thực sự được đảm bảo… Kết quả thanh tra

năm 2016 cho thấy: Tổng số sai phạm phát hiện qua thanh tra là: 445 sai phạm; tổng

số tiền sau phạm: 302.112 triệu đồng Điều này phần nào cho thấy, rủi ro đang tiềm

ẩn trong hoạt động của các NHTM Mặt khác, có thể nói, phần lớn các doanh nghiệp trên địa bàn hoạt động tốt nhờ sự hỗ trợ của các ngân hàng, từ đó đống góp vào sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương Tuy nhiên, để có vốn cho vay, thì nguồn huy động lớn nhất của các NHTM là từ người dân Do vậy, khi các NHTM hoạt động không an toàn sẽ gây mất lòng tin, gây tâm lý hoang mang đối với khách hàng gửi tiền, từ đó kéo theo rất nhiều hệ lụy đối với bản thân NHTM và nền kinh

tế, xã hội, an ninh trật tự của địa phương Do vậy, cần phải tăng cường hơn nữa Công tác thanh tra tại chỗ đối với các NHTM trên địa bàn nhằm đảm bảo hoạt động của các NHTM được an toàn, hiệu quả và hạn chế rủi ro

Xuất phát từ tầm quan trọng của công tác thanh tra tại chỗ, là một cán bộ làm công tác Thanh tra, giám sát của Ngân Nhà nước chi nhánh tỉnh Thái Nguyên, với kinh nghiệm công tác cùng với việc vận dụng những kiến thức, lý luận đã được học tập tại

trường, tác giả lựa chọn đề tài:“Tăng cường công tác Thanh tra tại chỗ của Ngân

hàng Nhà nước tỉnh Thái Nguyên đối với các Ngân hàng thương mại” làm luận

văn Thạc sỹ của mình

2 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Thanh tra tại chỗ là công tác thường xuyên, liên tục của Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước đối với các NHTM Liên quan tới việc nghiên cứu về hoạt động thanh tra tại chỗ của Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước đã có một số đề tài, công trình nghiên cứu, bài viết như:

Đề tài “Tăng cường công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đối với các

NHTM tại Việt Nam” (Lê Thanh Hà, luận văn thạc sĩ 2013)[5] Luận văn đã làm rõ

chức năng quản lý của thanh tra NHNN đối với các NHTM.Đánh giá khái quát những thành công và hạn chế trong công tác thanh tra của NHNN, từ đó tìm ra nguyên nhân

để đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu lực công tác thanh tra của NHNN

Đề tài “Giải pháp nâng cao năng lực thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà

nước đối với các NHTM Việt Nam” (Phan Ngọc Thảo Vy, luận văn thạc sĩ 2012)

[14] Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát

NHTM; kinh nghiệm thế giới và bài học cho Việt Nam; thông qua việc phân tích thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát cho thấy sự kém hiệu quả của hoạt động giám sát trên cả hai phương thức giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ Qua đó đưa ra những khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao năng lực thanh tra, giám sát NHTM

Đề tài “Hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước

chi nhánh tỉnh Hưng Yên đối với hệ thống NHTM trên địa bàn tỉnh” (Dương Mạnh

Thắng, luận văn thạc sĩ 2015)[11] Tác giả đã trình bày những vấn đề lý luận cơ bản

về Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố, về hoạt động của các NHTM Thực trạng và những vấn đề chung về thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh đối với hệ thống các NHTM trên địa bàn Từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát hệ thống các NHTM, phát huy được vai trò quản lý Nhà nước của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh đối với hệ thống NHTM trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

Trong những năm vừa qua, việc nghiên cứu về công tác thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên còn ít, chưa được đầu tư nghiên cứu Cụ thể có một số đề tài như sau:

- Đề tài “Giải pháp nâng cao hiệu lực thanh tra của Thanh tra Ngân hàng

Nhà nước với các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” (Lê Quang Huy, luận văn

thạc sĩ 2002)[6]

Luận văn đã trình bày các đặc trưng về thanh tra NHNN, về hoạt động thanh tra tuân thủ Đánh giá thực trạng, chất lượng công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM trên địa bàn Từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực thanh tra của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Đề tài “Nâng cao chất lượng công tác thanh tra, giám sát hoạt động tín

dụng các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” (Đinh Thị Thanh Lạng, luận văn

thạc sĩ 2002)[7]

Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thanh tra, giám sát các NHTM nói chung;đặc biệt là thanh tra, giám sát hoạt động tín dụng các NHTM Tác giả đã phân tích những tồn tại chủ yếu về công tác tín dụng được phát hiện qua các

cuộc thanh tra tại chỗ để làm cơ sở đánh giá thực trạng chất lượng công tác thanh tra, giám sát hoạt động tín dụng các NHTM trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Đồng thời đưa

ra các nguyên nhân dẫn tới những tồn tại, từ đó đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng công tác thanh tra, giám sát hoạt động tín dụng các NHTM trên địa bàn

Ở những khía cạnh khác nhau, các công trình nghiên cứu đã đề cập đến nhiều vấn đề có liên quan đến công tác thanh tra của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đều chưa đề cập sâu đến công tác thanh tra tại chỗ, thấy được sự cần thiết phải tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố và vai trò của công tác TTTC đối với các NHTM trên địa bàn Trên cơ sở tổng hợp kết quả của các nghiên cứu đã nêu ở trên, đánh giá đóng góp của các nghiên cứu liên quan đến công tác thanh tra tại chỗ, bên cạnh đó chỉ ra những hạn chế trong các đề tài nghiên cứu, trong luận văn này, tác giả xin phép được tiếp thu những thành tựu nghiên cứu của những công trình khoa học trước, nhận diện những khoảng trống của các đề tài đã nghiên cứu để làm căn cứ nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện đối với đề tài của mình

3 Mục tiêu nghiên cứu

3.1 Mục tiêu chung

Đánh giá công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM và đề xuất một số giải pháp tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM trong thời gian tiếp theo

- Khuyến nghị phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung đi sâu nghiên cứu công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với hoạt động của các NHTM

4.2.3 Phạm vi nội dung

Tác giả giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu trong hoạt động thanh tra tại chỗ của NHNN cấp tỉnh đối với hoạt động của các NHTM giai đoạn 2012 đến 2016 Nghiên cứu thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác TTTC của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM

5 Ý nghĩa khoa học của Luận văn

6 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và 4 chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các NHTM

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với hoạt động của các NHTM

Chương 3: Thực trạng công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM

Chương 4: Phương hướng và giải pháp chủ yếu tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh Thái Nguyên đối với các NHTM

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA

TẠI CHỖ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Cơ sở lý luận về Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố

1.1.1 Lịch sử ra đời Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Trước Cách mạng tháng 8 năm 1945, Việt Nam là nước thuộc địa nửa phong kiến dưới sự thống trị của thực dân Pháp Hệ thống tiền tệ, tín dụng ngân hàng được thiết lập và hoạt động chủ yếu phục vụ chính sách thuộc địa của Pháp ở Việt Nam Trong suốt thời kỳ thuộc địa, sự hình thành và phát triển của hệ thống tiền tệ, tín dụng đều do Chính phủ Pháp xếp đặt, bảo hộ thông qua Ngân hàng Đông Dương Thực chất, Ngân hàng Đông Dương hoạt động với tư cách là một Ngân hàng phát hành Trung ương, đồng thời là một ngân hàng kinh doanh đa năng bao gồm các nghiệp vụ ngân hàng thương mại và nghiệp vụ đầu tư

Sau Cách mạng tháng 8, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền cách mạng là phải từng bước xây dựng nền tiền tệ độc lập, tự chủ, công cụ quan trọng của chính quyền để xây dựng và bảo vệ đất nước Nhiệm vụ này dần trở thành hiện thực khi bước sang năm 1950, cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Việt Nam ngày một tiến triển mạnh mẽ với những chiến thắng vang dội trên khắp các chiến trường, vùng giải phóng không ngừng được mở rộng Sự chuyển biến của cục diện cách mạng đòi hỏi công tác kinh tế, tài chính phải được củng cố

và phát triển theo yêu cầu mới Trên cơ sở chủ trương chính sách mới về tài chính- kinh tế mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II (tháng 02/1951) đề ra, ngày 6 tháng 5 năm 1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 15/SL thành lập Ngân hàng Quốc gia Việt Nam với các nhiệm vụ chủ yếu là: Quản lý việc phát hành giấy bạc

và tổ chức lưu thông tiền tệ, quản lý Kho bạc nhà nước, thực hiện chính sách tín dụng để phát triển sản xuất, phối hợp với mậu dịch để quản lý tiền tệ và đấu tranh tiền tệ với địch Sự ra đời của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam là một bước ngoặt lịch

sử, là kết quả nối tiếp của quá trình đấu tranh xây dựng hệ thống tiền tệ, tín dụng độc lập, tự chủ, đánh dấu bước phát triển mới, thay đổi về chất trong lĩnh vực tiền

tệ, tín dụng ở nước ta

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (1955-1975), hoạt động của Ngân hàng Quốc gia tập trung vào việc tăng cường quản lý, điều hoà lưu thông tiền tệ theo các nguyên tắc quản lý kinh tế XHCN; xây dựng và hoàn thiện chế độ tín dụng hướng vào phục vụ phát triển kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể; mở rộng phạm vi và cải tiến nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt, thiết lập vai trò ngân hàng là trung tâm thanh toán của nền kinh tế; mở rộng quan hệ thanh toán và tín dụng quốc tế; thực hiện chế độ Nhà nước độc quyền quản lý ngoại hối

Ngày 26/10/1961, Ngân hàng Quốc gia Việt Nam được đổi tên thành Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)

Thời kỳ 1975-1985 là giai đoạn khôi phục kinh tế sau chiến tranh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện thanh lý hệ thống Ngân hàng của chế độ cũ ở miền Nam; thu hồi tiền cũ ở cả hai miền Nam- Bắc; phát hành các loại tiền mới của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Trong giai đoạn này, hệ thống Ngân hàng Nhà nước về cơ bản vẫn hoạt động như là một công cụ ngân sách, chưa thực hiện các hoạt động kinh doanh tiền tệ theo nguyên tắc thị trường

Tháng 3/1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định 53/HĐBT với định hướng cơ bản là chuyển hẳn hệ thống ngân hàng sang hoạt động kinh doanh Tháng 5/1990, Hội đồng Nhà nước thông qua và công bố Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Pháp lệnh ngân hàng, hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính Sự ra đời của 2 Pháp lệnh ngân hàng đã chính thức chuyển cơ chế hoạt động của hệ thống Ngân hàng Việt Nam từ một cấp sang hai cấp Trong đó, Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh tiền tệ, ngân hàng và thực thi nhiệm vụ của một Ngân hàng trung ương; các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng kinh doanh tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và dịch vụ ngân hàng trong khuôn khổ pháp luật

Từ năm 1990 đến nay, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của NHNN tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện theo quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 1997 (sửa đổi, bổ sung năm 2003), Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010 và các nghị định của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của NHNN (Nghị định số 88/1998/NĐ-CP ngày 02/11/1998, Nghị định số 52/2003/NĐ-CP ngày 19/5/2003, Nghị định số 96/2008/NĐ-CP ngày 26/8/2008, Nghị định số 156/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013)

1.1.2 Vị trí, chức năng của NHNN Việt Nam

Luật Ngân hàng Nhà nước 2010 quy định vị trí, chức năng của NHNN Việt Nam [8]:

- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi là Ngân hàng Nhà nước) là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, là Ngân hàng trung ương của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Ngân hàng Nhà nước là pháp nhân, có vốn pháp định thuộc sở hữu nhà nước, có trụ sở chính tại Thủ đô Hà Nội

- Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối (sau đây gọi là tiền tệ và ngân hàng); thực hiện chức năng của Ngân hàng trung ương về phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và cung ứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ

1.1.3 Vị trí, chức năng của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố

Căn cứ Luật NHNN Việt Nam 2010; Nghị định số 123/2016/NĐ-CP ngày 01/9/2016 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan ngang Bộ; Căn cứ Nghị định số 16/2017/NĐ-CP ngày 17/02/2017 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của NHNN Việt Nam; NHNN Việt Nam đã ban hành Quyết định số 1692/QĐ-NHNN ngày 08/8/2017 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Theo đó, NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố có vị trí và chức năng [11]:

NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định tại Điều 1 Quyết định này là đơn vị thuộc cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố là đơn vị hạch toán phụ thuộc, có con dấu và bảng cân đối tài khoản theo quy định của pháp luật

NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố có chức năng tham mưu, giúp Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối trên địa bàn và thực hiện một số nghiệp vụ Ngân hàng Trung ương theo ủy quyền của Thống đốc

1.1.4 Nhiệm vụ, quyền hạn của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố

Quyết định số 1692/QĐ-NHNN ngày 08/8/2017 quy định nhiệm vụ, quyền hạn của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương [11]:

1 Tổ chức phổ biến, tuyên truyền và triển khai thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, văn bản chỉ đạo, điều hành của Thống đốc về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối đến các tổ chức tín dụng, các tổ chức khác và người dân trên địa bàn

2 Thống kê, thu thập thông tin, nghiên cứu, phân tích tình hình kinh tế, tiền

tệ trên địa bàn để tham mưu cho Thống đốc trong điều hành, thực hiện chính sách tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối; tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương về lĩnh vực liên quan đến tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối phục vụ xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội; thực hiện công tác thông tin tín dụng

3 Thực hiện việc cấp, sửa đổi, bổ sung, thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của tổ chức tín dụng, chấp thuận việc mua, bán, chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, giải thể tổ chức tín dụng và chấp thuận nội dung khác của các tổ chức tín dụng trên địa bàn theo ủy quyền của Thống đốc

4 Giám sát, chỉ đạo việc mua, bán, chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, kiểm soát đặc biệt và giải thể tổ chức tín dụng trên địa bàn theo ủy quyền của Thống đốc

5 Thực hiện kiểm tra, thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối

6 Thực hiện công tác phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố

7 Cung ứng dịch vụ thanh toán, ngân quỹ và các dịch vụ ngân hàng trung ương khác cho các tổ chức tín dụng và Kho bạc Nhà nước

8 Quản lý nhà nước về ngoại hối, hoạt động ngoại hối và hoạt động kinh doanh vàng

9 Thực hiện nghiệp vụ tái cấp vốn và cho vay thanh toán đối với các tổ chức tín dụng khi được Thống đốc ủy quyền

10 Quản lý nhà nước về tiền tệ, kho quỹ, bảo đảm an toàn về tài sản, tiền giấy, tiền kim loại và các giấy tờ có giá bảo quản tại Chi nhánh và khi giao nhận theo quy định

11 Thực hiện quản lý nhà nước về bảo hiểm gửi theo phân công ủy quyền của Thống đốc

12 Thực hiện công tác phòng, chống tham nhũng và tội phạm; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; tiếp công dân, xử lý đơn thư, khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo quy định

13 Thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, cải cách hành chính, văn hóa công sở

14 Báo cáo, trả lời chất vấn theo yêu cầu của cấp ủy, chính quyền địa phương, Hội đồng nhân dân và Đoàn Đại biểu Quốc hội; trả lời kiến nghị của các cơ quan báo chí về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối

15 Quản lý tài chính, tài sản được giao theo quy định

16 Thực hiện công tác quốc phòng, an ninh; công tác bảo vệ, phòng cháy, chữa cháy, phòng chống thiên tai, đảm bảo an ninh, trật tự an toàn tại Trụ sở Chi nhánh và các cơ sở vật chất khác thuộc thẩm quyền quản lý của Chi nhánh

17 Thực hiện chế độ thông tin, báo cáo theo quy định

18 Thực hiện các nhiệm vụ khác do Thống đốc giao

1.2 Khái niệm và đặc điểm của NHTM

1.2.1 Khái niệm NHTM

Quá trình hình thành và hoàn thiện hệ thống Ngân hàng đã tạo ra các NHTM, được biết đến với chức năng kinh doanh tiền tệ Hơn bất cứ tổ chức tài chính nào khác, NHTM luôn được coi là bách hoá tài chính, cung ứng rất nhiều các sản phẩm, dịch vụ về tài chính

Khái niệm NHTM của Luật Ngân hàng (đan Mạch, 1930) căn cứ vào sự kết hợp

với đối tượng hoạt động: “Những Ngân hàng thiết yếu gồm các nghiệp vụ nhận tiền ký

thác, buôn bán vàng bạc, hành nghề thương mại và các giá trị địa ốc, các phương tiện tín dụng và hối phiếu, thực hiện các nghiệp vụ chuyển ngân, bảo hiểm,…”

Ở Việt Nam, theo quy định tại điều 4, Luật các TCTD Số 47/2010/QH12 được Quốc hội khoá XII thông qua ngày 16/6/2010[8]:

“Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận"

1.2.2 Đặc điểm của NHTM

Để hiểu rõ hơn khái niệm về NHTM chúng ta cần xem xét đặc điểm của NHTM

Trước hết, hoạt động NHTM là hình thức kinh doanh kiếm lời, theo đuổi

mục tiêu lợi nhuận là chủ yếu Ngân hàng thực hiện hai hình thức hoạt động là kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng.Trong đó, hoạt động kinh doanh tiền tệ được biểu hiện ở nghiệp vụ huy động vốn dưới các hình thức khác nhau, để cấp tín dụng cho khách hàng có yêu cầu về vốn với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận NHTM là người “đi vay để cho vay” nhằm mục đích kiếm lời Các hoạt động dịch vụ ngân hàng được biểu hiện thông qua các nghiệp cụ sẵn có về tiền tệ, thanh toán, ngoại hối, chứng khoán, để cam kết thực hiện công việc nhất định cho khách hàng trong một thời gian nhất định nhằm mục đích thu phí dịch vụ hoặc hoa hồng

Hai là, hoạt động NHTM phải tuân thủ theo quy định của pháp luật,

nghĩa là chỉ khi NHTM thoả mãn đầy đủ các điều kiện khắt khe do pháp luật qui định như điều kiện về vốn, phương án kinh doanh thì mới được phép hoạt động trên thị trường

Ba là, hoạt động NHTM là hình thức kinh doanh có độ rủi ro cao hơn nhiều

so với các hình thức kinh doanh khác và thường có ảnh hưởng sâu sắc tới các ngành khác và cả nền kinh tế Sở dĩ như vậy là do trong hoạt động ngân hàng đặc biệt là hoạt động kinh doanh tiền tệ do các ngân hàng tiến hành huy động vốn của người khác rồi đem vốn đó để cấp tín dụng cho khách hàng theo nguyên tắc hoàn trả vốn

và lãi trong một thời gian nhất định, nên đã tạo rủi ro cho các hoạt động NHTM Rủi ro đến từ phía ngân hàng, khách hàng vay tiền, rủi ro đến từ những yếu tố khách quan Bởi vậy, NHTM phải đối mặt với rủi ro cao, kéo theo là rủi ro đối với những người gửi tiền ở NHTM cũng như rủi ro đối với nền kinh tế Để tránh rủi ro đáng tiếc xảy ra, nhằm kiểm soát, làm giảm nhẹ những tổn hại do ngân hàng vỡ nợ gây

ra, chính phủ các quốc gia đặt ra những đạo luật riêng, nhằm đảm bảo cho hoạt động này được vận hành an toàn, hiệu quả trong nền kinh tế thị trường

1.2.3 Hoạt động ngân hàng của các NHTM

Điều 98 Luật các TCTD năm 2010 quy định về các hoạt động ngân hàng của NHTM [8]:

- Nhận tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các loại tiền gửi khác

- Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn trong nước và nước ngoài

- Cấp tín dụng dưới các hình thức như: Cho vay; Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá khác; Bảo lãnh ngân hàng;Phát hành thẻ tín dụng; Bao thanh toán trong nước; Bao thanh toán quốc tế đối với các ngân hàng được phép thực hiện thanh toán quốc tế;Các hình thức cấp tín dụng khác sau khi được NHNN chấp thuận

- Mở tài khoản thanh toán cho khách hàng

- Cung ứng các phương tiện thanh toán

- Cung ứng các dịch vụ thanh toán như: Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước bao gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu hộ và chi hộ; Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế và các dịch vụ thanh toán khác sau khi được NHNN chấp thuận

1.3 Khái niệm và nội dung công tác Thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với NHTM

1.3.1 Khái niệm Thanh tra tại chỗ

1.3.1.1 Khái niệm thanh tra tại chỗ

“Thanh tra tại chỗ là phương thức thanh tra truyền thống, là việc thanh tra được tổ chức tại nơi làm việc của đối tượng thanh tra và các tổ chức kinh tế và cá nhân chính là khách hàng Thanh tra trên cơ sở xem xét các văn bản, thông tư chỉ đạo hướng dẫn thực hiện cơ chế của ngành, các báo cáo kế toán, các thống kê số liệu, sổ sách hợp đồng liên quan đến quá trình huy động vốn sử dụng vốn, công tác

kế toán tài chính tại đơn vị”[3] Qua thanh tra, NHNN thực hiện đánh giá tính tuân

thủ và thực thi pháp luật trong hoạt động ngân hàng; kiểm soát tín dụng; xử lý các

vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng theo thẩm quyền Phát hiện và cảnh bảo sớm các rủi ro có thể phát sinh

1.3.1.2 Phân biệt thanh tra tại chỗ với thanh tra, giám sát chung

- Những điểm giống nhau

Từ khái niệm trên cho thấy, công tác Thanh tra tại chỗ và công tác thanh tra, giám sát đều là những hoạt động được thực hiện bởi các cơ quan quản lý nhà nước nhằm xem xét, đánh giá tình hình hoạt động của đối tượng được quản lý, phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả, hiệu lực của hoạt động quản lý nhà nước, bảo

vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân

Đối tượng của Thanh tra tại chỗ và Thanh tra, giám sát đều là các đối tượng chịu sự quản lý của NHNN

- Những điểm khác nhau

Về phương thức hoạt động: Ngoài thanh tra tại chỗ, Thanh tra, giám sát còn

có một phương thức hoạt động khác đó là Giám sát từ xa

Hoạt động giám sát từ xa là phương thức thanh tra gián tiếp nhằm kiểm soát hoạt động của các NHTM, thông qua việc phân tích, đánh giá trên các báo cáo do NHTM lập theo quy định và gửi cho Thanh tra ngân hàng (gồm các chỉ tiêu nội bảng và ngoại bảng) Giám sát từ xa phục vụ việc phát hiện nhanh và định kỳ để có những cảnh báo cho các NHTM trước nguy cơ mất an toàn hoặc những vi phạm trong hoạt động kinh doanh, từ đó có những điều chỉnh và xử lý kịp thời, chính xác

Phạm vi hoạt động: Thanh tra tại chỗ là một khâu trong hoạt động của Thanh tra, giám sát Do vậy, Thanh tra tại chỗ có phạm vi hoạt động nhỏ hơn Thanh tra, giám sát Tuy nhiên, thanh tra tại chỗ lại là một khâu, một công cụ quan trọng của thanh tra, giám sát để thực hiện tốt chức năng của mình

1.3.1.3 Mục tiêu thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với NHTM

NHNN chi nhánh tỉnh thực hiện thanh tra tại chỗ đối với các NHTM trên địa bàn thông qua các chương trình, kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt Thanh tra đột xuất khi phát hiện đối tượng thanh tra ngân hàng có dấu hiệu vi phạm pháp luật, phát sinh rủi ro, nguy cơ đe dọa sự an toàn, lành mạnh của đối tượng thanh tra ngân hàng hoặc theo yêu cầu của Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng; Giám đốc NHNN chi nhánh tỉnh

NHNN tỉnh thực hiện thanh tra đối với các NHTM trên địa bàn nhằm:

- Kiểm tra hoạt động của các NHTM trong việc chấp hành quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, việc thực hiện các quy định trong giấy phép hoạt động ngân hàng

- Đánh giá tổ chức, bộ máy hoạt động của NHTM; Năng lực chỉ đạo và điều hành hoạt động của lãnh đạo NHTM

- Đánh giá chính xác tình hình hoạt động cũng như kết quả kinh doanh của NHTM

- Đánh giá chất lượng công tác hạch toán kiểm toán, kiểm kê tài sản bảo quản trong kho, so sánh giữa thực tế và số liệu ghi trong sổ sách, chứng từ

- Phát hiện những vấn đề bất cập, không đồng bộ, không còn phù hợp về cơ chế, chính sách để kiến nghị sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các cơ chế, chính sách cho phù hợp với thực tiễn

- Cảnh báo rủi ro đối với tình hình hoạt động, kinh doanh của NHTM

- Phát hiện và có biện pháp xử lý kịp thời những sai phạm, tồn tại nhằm giúp đơn vị hoạt động kinh doanh có hiệu quả, đúng pháp luật, hạn chế được rủi ro và bảo đảm an toàn vốn

- Đảm bảo các NHTM hoạt động an toàn, lành mạnh và có hiệu quả

1.3.2 Nội dung công tác thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với NHTM

Công tác thanh tra tại chỗ được tiến hành từ khâu xây dựng và ban hành Chương trình, kế hoạch thanh tra trong năm, đến khâu tổ chức, tiến hành các cuộc thanh tra tại chỗ theo Chương trình, kế hoạch thanh tra đã được ban hành và cuối cùng là xử lý vi phạm và theo dõi việc khắc phục sau thanh tra Cụ thể:

1.3.2.1 Xây dựng và ban hành Chương trình, Kế hoạch thanh tra trong năm

Thứ nhất, về Chương trình, kế hoạch thanh tra tại chỗ

Kế hoạch thanh tra tại chỗ được ban hành bằng văn bản bởi NHNN tỉnh, trong đó bao gồm những cuộc thanh tra được sắp xếp theo một trình tự nhất định, có lịch trình, có thời hạn, có thời gian thực hiện, ấn định những mục tiêu cụ thể và xác định những biện pháp, quá trình chuẩn bị, triển khai nhằm đạt được mục tiêu quản

lý Nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng được thực hiện bởi NHNN tỉnh

Thứ hai, sự cần thiết phải xây dựng Kế hoạch Thanh tra tại chỗ

Xây dựng kế hoạch thanh tra tại chỗ là một nhiệm vụ rất quan trọng đối với NHNN tỉnh bởi việc lập kế hoạch thanh tra cho biết mục tiêu và chương trình hoạt động của Thanh tra, giám sát trong năm Kế hoạch Việc lập kế hoạch thanh tra tại chỗ sẽ làm giảm sự chồng chéo giữa các cuộc thanh tra Giúp cho công tác thanh tra, kiểm tra tại chỗ đạt được hiệu quả cao Đồng thời, giúp NHNN tỉnh thực hiện chức năng quản lý của mình

Thứ ba, căn cứ xây dựng kế hoạch thanh tra tại chỗ

Hàng năm, NHNN tỉnh căn cứ vào chương trình, kế hoạch của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng đã được Thống đốc phê duyệt để xây dựng Kế hoạch thanh tra trong năm đối với các TCTD trên địa bàn

Ngoài ra khi xây dựng Kế hoạch thanh tra, NHNN tỉnh còn căn cứ vào: Yêu cầu công tác thanh tra của NHNN tỉnh;

Yêu cầu công tác quản lý nhà nước của NHNN tỉnh; việc thực hiện nhiệm vụ kinh tế, xã hội hàng năm của địa phương;

Các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật được đăng tải trên báo chí hoặc

dư luận xã hội quan tâm liên quan đến ngành ngân hàng tại địa phương

Thứ tư, nội dung của kế hoạch thanh tra tại chỗ

Kế hoạch thanh tra phải xác định rõ mục đích, yêu cầu thanh tra; phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra; đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp thanh tra và các nội dung khác (nếu có)

1.3.2.2 Tổ chức thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ theo chương trình, kế hoạch

đã được ban hành

Thứ nhất, về tổ chức thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ

Tổ chức thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ là việc NHNN tỉnh thực hiện các cuộc thanh tra theo Kế hoạch đã được phê duyệt hoặc các cuộc thanh tra đột xuất theo yêu cầu

Thứ hai, sự cần thiết phải tổ chức thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ

Trong quá trình thực hiện chức năng quản lý nhà nước của mình, NHNN nhất thiết phải tiến hành thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ theo chương trình, kế hoạch đã được ban hành Đó là một khâu không thể thiếu trong quá trình hoạt động quản lý Nhà nước và là chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước của NHNN

Thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của NHNN Ngoài việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ còn giúp chỉ ra và khắc phục những kẽ hở của quy định, chính sách, pháp luật, ngăn ngừa những hành vi vi phạm tương tự xảy ra Đồng thời, cảnh báo rủi ro cho các đối tượng thanh tra, giúp cho các đối tượng thanh tra hoạt động

an toàn và hiệu quả

Thứ ba, tổ chức thực hiện các cuộc thanh tra tại chỗ theo kế hoạch

Các hoạt động chủ yếu của các NHTM thường được thanh tra như: Công tác quản trị, điều hành của các NHTM; Việc chấp hành các quy định về huy động vốn; Các nội dung về hoạt động tín dụng để đánh giá việc chấp hành các quy định của pháp luật, của NHNN và các quy định nội bộ về hoạt động tín dụng, thực trạng chất lượng tín dụng, mức độ rủi ro; Phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng rủi ro; Hoạt động kinh doanh ngoại tệ, chấp hành chế độ quản lý ngoại hối, kinh doanh vàng; việc mua, bán ngoại tệ và vàng, công khai giá mua, bán ngoại tệ…; Đánh giá tình hình tài chính, đánh giá kết quả kinh doanh; Các khoản cam kết ngoại bảng

Căn cứ vào chương trình, kế hoạch thanh tra hàng năm đã được ban hành; NHNN tỉnh tiến hành các cuộc thanh tra đối với các đối tượng được thanh tra đã được xây dựng trong kế hoạch thanh tra năm

Quy trình tiến hành một cuộc thanh tra tại chỗ gồm ba bước:

NHNN tỉnh Thái Nguyên tiến hành thanh tra, kiểm tra theo quy trình đã được quy định tại Thông tư số 36/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của NHNN Việt Nam quy định về trình tự, thủ tục thanh tra chuyên ngành Ngân hàng Cụ thể các bước tiến hành thanh tra được tiến hành như sau[13]:

- Chuẩn bị thanh tra bao gồm các nội dung sau: Thu thập thông tin, tài liệu, nắm tình hình trước khi ra QĐTT; Báo cáo kết quả thu thập thông tin, tài liệu, nắm tình hình; Ra QĐTT; Xây dựng, phê duyệt và phổ biến kế hoạch tiến hành thanh tra; Xây dựng đề cương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo; Thông báo về việc công bố QĐTT

- Tiến hành thanh tra bao gồm các nội dung sau: Công bố QĐTT; tiến hành thanh tra; Báo cáo tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ thanh tra; Kết thúc việc tiến hành thanh tra

- Kết thúc thanh tra bao gồm các nội dung sau: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của thành viên Đoàn thanh tra; Xây dựng báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra; Xem xét báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra; Xây dựng

Dự thảo kết luận thanh tra; Ký và ban hành kết luận thanh tra

Thứ tư, tổ chức các cuộc thanh tra đột xuất

Thanh tra đột xuất thường được tổ chức, tiến hành khi phát hiện đối tượng thanh có dấu hiệu vi phạm pháp luật, phát sinh rủi ro, nguy cơ đe dọa sự an toàn, lành mạnh của đối tượng thanh tra hoặc do Chánh Thanh tra, giám sát ngân hàng; Ban Giám đốc NHNN giao

Khi có căn cứ tiến hành thanh tra đột xuất, người có thẩm quyền ra QĐTT sẽ ban hành QĐTT Các quy trình tiến hành một cuộc thanh tra đột xuất tương tự như cuộc thanh tra theo kế hoạch thanh tra năm đã được phê duyệt

1.3.2.3 Xử lý vi phạm và theo dõi việc khắc phục sửa chữa

Thứ nhất, sự cần thiết phải xử lý vi phạm và theo dõi việc khắc phục sửa chữa

Hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân Đối với hành vi vi phạm đều phải được xử lý theo quy định của pháp luật Việc xử lý đối với các hành

vi vi phạm nhằm mục đích răn đe và đưa các NHTM hoạt động theo đúng khuôn khổ của pháp luật

Theo dõi thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra nhằm thường xuyên nắm bắt thông tin về tình hình thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra của đối tượng thanh tra, cơ quan quản lý đối tượng thanh tra, các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan Đôn đốc thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra nhằm nhắc nhở hoặc đưa ra các biện pháp thúc đẩy

việc thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra của đối tượng thanh tra, cơ quan quản lý đối tượng thanh tra, các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan.Kiểm tra thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra nhằm phát hiện, xử lý hành vi không thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra của đối tượng thanh tra, cơ quan quản lý đối tượng thanh tra, các cơ quan,

tổ chức và cá nhân có liên quan Đảm bảo kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra phải được thực hiện nghiêm túc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra và công tác quản lý nhà nước về thanh tra

Thứ hai, những yêu cầu của việc kết thúc thanh tra, xử lý vi phạm và theo

dõi việc khắc phục sửa chữa

- Kết thúc cuộc thanh tra phải làm rõ được những đúng, sai đối với những nội dung được thanh tra Làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của các cá nhân có liên quan đến những sai phạm

- Phải đưa ra được những kiến nghị đối với những tồn tại, sai phạm của các nội dung được thanh tra Đối với những sai phạm phải xử lý, thì Đoàn thanh tra phải

xử lý theo đúng quy định

- Phải theo dõi việc khắc phục, chỉnh sửa của đối tượng được thanh tra cả về thời gian chỉnh sửa và nội dung chỉnh sửa

Thứ ba, những nội dung kết thúc thanh tra

- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của thành viên Đoàn thanh tra: Từng thành viên Đoàn thanh tra có trách nhiệm báo cáo bằng văn bản với Trưởng đoàn thanh tra, Tổ trưởng thanh tra, Nhóm trưởng thanh tra (nếu có) về kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao và phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của báo cáo đó; đồng thời gửi kèm biên bản làm việc, biên bản về việc vi phạm của đối tượng thanh tra, ý kiến giải trình của đối tượng thanh tra, hồ sơ, tài liệu khác (nếu có)

- Xây dựng báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra: Trưởng đoàn thanh tra phải có báo cáo kết quả thanh tra kèm theo văn bản về ý kiến khác nhau của thành viên Đoàn thanh tra đối với báo cáo kết quả thanh tra (nếu có) và biên bản làm việc, biên bản về việc vi phạm của đối tượng thanh tra (nếu có), ý kiến giải trình bằng văn bản của đối tượng thanh tra (nếu có); hồ sơ, tài liệu khác (nếu có) gửi người ra QĐTT, trừ trường hợp nội dung kết luận thanh tra phải chờ kết luận về chuyên môn của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền

- Xem xét báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra: Người ra QĐTT trực tiếp nghiên cứu hoặc giao cho cơ quan, đơn vị chuyên môn, người tham mưu giúp việc nghiên cứu, xem xét các nội dung trong báo cáo kết quả thanh tra.Trưởng đoàn thanh tra tổ chức thực hiện ý kiến chỉ đạo của người ra QĐTT; họp Đoàn thanh tra để thảo luận, xây dựng báo cáo bổ sung, làm rõ báo cáo kết quả thanh tra (nếu có).Trưởng đoàn thanh tra trình báo cáo bổ sung, làm rõ báo cáo kết quả thanh tra với người ra QĐTT kèm theo những ý kiến khác nhau của thành viên Đoàn thanh tra (nếu có)

- Xây dựng Dự thảo kết luận thanh tra: Sau khi nhận được báo cáo kết quả thanh tra và báo cáo bổ sung, làm rõ (nếu có) của Đoàn thanh tra, người ra QĐTT chỉ đạo Trưởng đoàn thanh tra chủ trì xây dựng Dự thảo kết luận thanh tra trình người ra QĐTT

- Ký và ban hành kết luận thanh tra: Người ra QĐTT ký kết luận thanh tra và gửi kết luận thanh tra tới các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan

Thứ tư, nội dung xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm bị

xử phạt có liên quan đến lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng được phát hiện qua hoạt động Thanh tra tại chỗ

Sau mỗi cuộc thanh tra tại chỗ, tùy từng mức độ và phạm vi vi phạm mà Thanh tra, giám sát sẽ có những biện pháp xử lý đối với những hành vi vi phạm này Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải áp dụng các biện pháp để thực hiện nghiêm chỉnh nghĩa vụ, trách nhiệm của mình được ghi trong kết luận, quyết định xử lý về thanh tra:

a) Trong phạm vi thẩm quyền xử lý kịp thời các vi phạm về kinh tế, các cá nhân, cơ quan, đơn vị có hành vi vi phạm pháp luật; áp dụng các biện pháp khắc phục sơ hở, yếu kém trong công tác quản lý, sửa đổi các quy định không phù hợp

b) Yêu cầu cơ quan, đơn vị cấp dưới thuộc thẩm quyền quản lý hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý các vi phạm về kinh tế, các cá nhân, cơ quan, đơn

vị có hành vi vi phạm pháp luật; áp dụng các biện pháp khắc phục sơ hở, yếu kém trong công tác quản lý, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật

Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm báo cáo kết quả thực hiện kết luận thanh tra, quyết định xử lý về thanh tra với cơ quan thanh tra nhà nước, cơ quan nhà nước đã có kết luận thanh tra, quyết định xử lý về thanh tra và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện đó

Trường hợp cơ quan, tổ chức cá nhân có liên quan không thực hiện, thực hiện không đầy đủ, không kịp thời thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử

lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật

TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài có hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng sẽ

bị xử phạt vi phạm theo quy định pháp luật

Các vi phạm bị xử phạt hành chính trong lĩnh vực tiền tệ ngân hàng gồm a) Vi phạm quy định về quản lý và sử dụng giấy phép;

b) Vi phạm quy định về tổ chức, quản trị, điều hành;

c) Vi phạm quy định về cổ phần, cổ phiếu;

d) Vi phạm quy định về huy động vốn và phí cung ứng dịch vụ;

đ) Vi phạm quy định về cấp tín dụng, nhận ủy thác, ủy thác và hoạt động liên ngân hàng;

e) Vi phạm quy định về hoạt động thông tin tín dụng;

g) Vi phạm quy định về hoạt động ngoại hối và kinh doanh vàng;

h) Vi phạm quy định về thanh toán, quản lý tiền tệ và kho quỹ;

i) Vi phạm quy định về mua, đầu tư vào tài sản cố định và kinh doanh bất động sản;

k) Vi phạm quy định về bảo đảm an toàn hoạt động của TCTD;

l) Vi phạm quy định về bảo hiểm tiền gửi;

m) Vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền;

n) Vi phạm quy định về chế độ thông tin, báo cáo;

o) Vi phạm quy định về cản trở việc thanh tra, không thực hiện yêu cầu của người có thẩm quyền

Thứ năm, nội dung thực hiện theo dõi việc khắc phục, chỉnh sửa các kiến

nghị sau thanh, kiểm tra

Việc theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra được quy định tại Thông tư số 01/2013/TT-TTCP ngày 12 tháng 3 năm 2013 của Thanh tra chính phủ

Điều 8, Thông tư 01/2013/TT-TTCP ngày 12 tháng 3 năm 2013 quy định Nội dung theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra [13]:

- Hoạt động theo dõi được tiến hành nhằm thu thập thông tin về tình hình thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra theo các nội dung sau:

+ Quá trình tổ chức chỉ đạo việc thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử

lý về thanh tra của Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước hoặc Thủ trưởng cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành có liên quan;

+ Tiến độ và kết quả thực hiện các nội dung trong kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra của đối tượng theo dõi, đôn đốc, kiểm tra;

+ Những tồn tại hoặc khó khăn, vướng mắc có liên quan đến việc thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra

- Căn cứ vào từng vụ việc cụ thể, người được giao nhiệm vụ theo dõi có trách nhiệm xác định rõ về nội dung thông tin, địa chỉ tiếp nhận, phương thức và thời hạn cung cấp trong văn bản yêu cầu hoặc trong quá trình làm việc trực tiếp với đối tượng theo dõi, đôn đốc, kiểm tra

1.4 Vai trò và nhân tố ảnh hưởng đến thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với NHTM

1.4.1 Vai trò thanh tra tại chỗ của NHNN tỉnh đối với các NHTM

Trong công tác quản lý của NHNN tỉnh, công tác Thanh tra tại chỗ chiếm vai trò hết sức quan trọng.Với bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày nay, dịch vụ tài chính có vị trí quan trọng hàng đầu Do Nhà nước đang giảm sự can thiệp vào các hoạt động kinh doanh dịch vụ nhằm nâng cao tính tự chủ của các doanh nghiệp, thay vào đó là quản lý bằng pháp luật, thông qua công tác thanh tra tại chỗ giúp NHNN chi nhánh tỉnh thực hiện tốt chức năng quản lý của mình

Một số mặt thể hiện rõ nhất vai trò của công tác Thanh tra tại chỗ của Ngân hàng Nhà nước tỉnh:

Qua công tác TTTC sẽ giúp cho NHNN tỉnh thực hiện tốt chức năng quản

lý Nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối trên địa bàn

1.4.1.2 Đối với hệ thống NHTM trên địa bàn

Đảm bảo sự phát triển ổn định, vững chắc của hệ thống NHTM trên địa bàn,

sự cạnh tranh lành mạnh giữa các NHTM Đảm bảo hệ thống NHTM hoạt động an toàn, lành mạnh và hiệu quả

Đối với tình hình hoạt động NHTM: việc phát hiện những hành vi vi phạm giúp cho các cấp lãnh đạo quản lý, đưa ra những quyết sách đúng đắn, kịp thời, đảm bảo cho sự phát triển bền vững trong kinh doanh Thanh tra, giám sát ngân hàng nhằm cảnh báo, đề phòng và ngăn chặn tối đa mọi vấn đề có thể xảy ra

1.4.1.3 Đối với người dân và các chủ thể khác

Bảo vệ quyền lợi chính đáng cho họ trong việc gửi tiền, vay vốn, được hưởng những dịch vụ ngân hàng với chất lượng tốt nhất Thanh tra tại chỗ giúp phát hiện những vi phạm trong hoạt động của tổ chức, sai lầm trong cơ chế của Nhà nước, qua đó có đề xuất với các cấp có thẩm quyền, kiến nghị, xử lý theo pháp luật, giúp cho các văn bản, quyết sách của Nhà nước phù hợp hơn với thực tế Nhờ vậy

mà quyền lợi của khách hàng mới được đảm bảo và họ sẽ thực sự yên tâm sử dụng dịch vụ ngân hàng tại bất cứ đâu mà họ muốn

1.4.1.4 Đối với nền kinh tế xã hội của địa phương

Đảm bảo thực hiện định hướng phát triển kinh tế, thực hiện chính sách kinh

tế vĩ mô về hoạt động ngân hàng, tài chính; chính sách tiền tệ quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát; qua đó thúc đẩy việc làm, xóa đói, giảm tỷ

lệ nghèo trên địa bàn tỉnh

1.4.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với NHTM

Công tác thanh tra tại chỗ của NHNN chịu ảnh hưởng có rất nhiều nhân tố, trong đó phải kể đến những nhân tố cơ bản sau:

1.4.2.1 Nhân tố khách quan

Thứ nhất, khung pháp lý đối với hoạt động thanh tra tại chỗ

Một trong những nguyên tắc của hoạt động thanh tra tại chỗ là tuân thủ pháp luật Do vậy, cần thiết phải có hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, các quy định về an toàn trong hoạt động ngân hàng, các quy định về

tổ chức, chức năng và nhiệm vụ, trình tự và thủ tục thanh tra, giám sát,… đồng bộ,

nghiêm minh và phù hợp với thông lệ quốc tế Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng, đồng thời buộc đối tượng thanh tra, giám sát thực hiện nghiêm các yêu cầu của thanh tra, giám sát ngân hàng Một khuôn khổ pháp lý đầy đủ, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn sẽ tạo ra tiền

đề và là công cụ sắc bén của công tác thanh tra Ngược lại, với một hệ thống pháp luật và quy chế thiếu đồng bộ, không rõ ràng và không phù hợp với thực tiễn sẽ gây

ra sự lãng phí nguồn lực thanh tra, làm giảm hiệu quả công tác thanh tra

Mặt khác, thanh tra tại chỗ của TTGS ngân hàng là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước; chính vì vậy hoạt động thanh tra cần được Nhà nước đảm bảo để thanh tra phát huy vai trò của mình, hệ thống pháp luật phải trao cho thanh tra, giám sát ngân hàng những quyền hạn tương xứng với nhiệm vụ Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật nói chung và về thanh tra ngân hàng nói riêng là một trong những nhân tố không thể thiếu, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả thanh tra, giám sát

Nội dung thanh tra các mảng hoạt động của NHTM được thể hiện trên nhiều khía cạnh như: hoạt động đảm bảo an toàn vốn, hoạt động tín dụng, hoạt động huy động, hoạt động đảm bảo thanh khoản Chính vì hoạt động thanh tra đối với NHTM bao gồm rất nhiều nội dung cho nên các quy định pháp luật cần đảm bảo sự thống nhất của nội dung thanh tra cũng là một nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động thanh tra tại chỗ

Thứ hai, mô hình tổ chức của hệ thống thanh tra ngân hàng

Bất kỳ một cơ quan, tổ chức nào nếu có cơ cấu tổ chức khoa học, sự phối hợp giữa các bộ phận nhịp nhàng sẽ giúp hoạt động chỉ đạo, điều hành được thông suốt và đạt hiệu quả cao Thanh tra ngân hàng có phạm vi hoạt động rộng, trên phạm vi toàn quốc với số lượng cán bộ đông đảo, nếu mô hình tổ chức không thống nhất giữa trung ương và địa phương, việc quản lý nhân sự và điều hành nghiệp vụ không quy tụ về một mối mà theo kiểu song trung lãnh đạo sẽ gây chậm trễ, chồng chéo trong quản lý và điều hành; từ đó giảm hiệu quả, hiệu lực công tác thanh tra

Thứ ba, chế độ đãi ngộ đối với cán bộ làm công tác thanh tra

Chính sách đãi ngộ cán bộ làm công tác thanh tra bao gồm cả đãi ngộ về vật chất và khuyến khích về tinh thần: tiền lương, thưởng; phụ cấp chức vụ, khu vực, làm thêm giờ, trợ cấp khó khăn; phúc lợi, nghỉ ốm, nghỉ đẻ, nghỉ phép hàng năm, tham quan du lịch; sự tôn vinh qua các danh hiệu của cơ quan, ngành và Nhà nước trao tặng

Trong hệ thống chính sách đãi ngộ nêu trên, chính sách khuyến khích bằng lợi ích vật chất là cơ bản, chủ yếu và quan trọng nhất Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, lợi ích vật chất và tinh thần đan xen với nhau, trong phần thưởng về vật chất có phần thưởng về tinh thần, ngay cả mức lương cũng chứa đựng sự đánh giá của xã hội đối với những cống hiến của cá nhân Cũng có trường hợp đặc biệt, lợi ích về tinh thần còn quan trọng hơn cả về lợi ích vật chất

Chế độ đãi ngộ có ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng và hiệu quả của tất

cả các công việc, không riêng gì hoạt động thanh tra Các cán bộ thanh tra làm việc trong môi trường dễ bị cám dỗ, mua chuộc; tuy nhiên nếu có cơ chế, chính sách khuyến khích về vật chất và tinh thần phù hợp sẽ phát huy trách nhiệm của cán bộ

và hạn chế tiêu cực, làm cho thanh tra thực sự là công cụ phục vụ đắc lực cho hoạt động quản lý

Thứ tư, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan đến hoạt

động thanh tra tại chỗ

Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước trên các lĩnh vực khác nhau sẽ giúp nâng cao chất lượng thanh tra của NHNN Vì vậy, thanh tra ngân hàng cần trao đổi thông tin và phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước trong việc triển khai công tác thanh tra, quá trình thực hiện

và đưa ra kết quả

Mặc dù Ngân hàng Trung ương được giao trách nhiệm thực hiện thanh tra đối với hệ thống ngân hàng, tuy nhiên các cơ quan khác với các mục đích khác nhau cũng có những thông tin và hoạt động Như vậy, việc đưa ra cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong hoạt động thanh tra ngân hàng sẽ giúp Ngân hàng Trung ương tận dụng được các nguồn thông tin nhiều chiều cho hoạt động thanh tra

Thứ năm, nhận thức của NHTM về vai trò của thanh tra ngân hàng

Công tác thanh tra của NHNN nhằm mục đích đánh giá hoạt động của NHTM, bảo đảm sự an toàn trong hoạt động của các NHTM Mặt khác, hoạt động thanh tra của NHNN chi nhánh đối với các NHTM sẽ có kết quả tốt và hiệu quả khi

có sự phối hợp tích cực giữa NHNN và NHTM, hay nói các khác là đối tượng thanh

tra và đối tượng được thanh tra Vì vậy, các NHTM cần nhận thức đúng đắn về những lợi ích mà hoạt động thanh tra ngân hàng mang lại Cần có cơ chế phối hợp tích cực giữa hai bên nhằm mang lại hiệu quả cao nhất, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của hệ thống các NHTM Hoạt động thanh tra là cơ sở để giúp cho NHTM đánh giá được thực trạng hoạt động của mình, là căn cứ để điều chỉnh và xây dựng các hoạt động quản trị rủi ro cho NH, đảm bảo an toàn, hiệu quả trong các hoạt động của NH

1.4.2.2 Nhân tố chủ quan

Thứ nhất, phương thức tổ chức, điều hành hoạt động thanh tra tại chỗ của

Thanh tra, giám sát NHNN tỉnh

Phương thức tổ chức điều hành hoạt động thanh tra tại chỗ:Căn cứ vào Kế hoạch thanh tra hàng năm đã xây dựng và được phê duyệt hoặc đột xuất, Giám đốc NHNN tỉnh Thái Nguyên hoặc Chánh Thanh tra, giám sát ký ban hành QĐTT tại chỗ Cuộc TTTC thường được tổ chức thành Đoàn thanh tra cho mỗi cuộc thanh tra tại một đơn vị trong một thời gian nhất định Đoàn thanh tra thường được tổ chức từ 3-5 người, có một trưởng đoàn và có thể có phó trưởng đoàn thanh tra Trưởng Đoàn thanh tra có thể là Chánh Thanh tra, giám sát; Phó Chanh thanh tra, giám sát hoặc thanh tra viên

Thanh tra có thể được tiến hành định kỳ hoặc đột xuất Nội dung của cuộc thanh tra định kỳ bao gồm một số hay toàn bộ các mặt nghiệp vụ sau:

- Thanh tra quản trị điều hành

- Thanh tra nguồn vốn

- Thanh tra chất lượng tín dụng

- Thanh tra nghiệp vụ bảo lãnh

- Thanh tra hoạt động kinh doanh ngoại tệ

- Thanh tra nghiệp vụ tài chính - kế toán

- Thanh tra một số nghiệp vụ khác của NHTM

Nội dung của thanh tra đột xuất có thể giống nội dung thanh tra định kỳ hoặc

có thể chỉ là một trong những nộ dung cụ thể, nghĩa là tùy nhu cầu thực tế phát sinh

vụ việc để xác định nội dung thanh tra

Thứ hai, số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra

Hoạt động thanh tra tại chỗ của Thanh tra, giám sát NHNN tỉnh là hoạt động đa dạng, dàn trải trên nhiều lĩnh vực hoạt động của NHTM Bên cạnh đó hoạt động thanh tra ngân hàng không phải là hoạt động riêng lẻ mà là sự phối hợp của các thành viên thanh tra do vậy, mọi thành viên thanh tra phải có kiến thức rộng trong lĩnh vực tiền tệ, tài chính, ngân hàng, vừa có chuyên môn sâu trong lĩnh một vực cụ thể được phân công,

có khả năng phân tích, đánh giá, dự đoán xu hướng Ngoài ra một yếu tố quan trọng là trách nhiệm và công tâm trong công việc của người làm công tác thanh tra Chính vì vậy nguồn nhân lực phục vụ cho hoạt động thanh tra của NHNN tỉnh là vô cùng cần thiết và

là nhân tố quyết định nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra tại chỗ

Cán bộ thanh tra ngân hàng phải nắm vững nghiệp vụ ngân hàng, các quy định của pháp luật có liên quan đến hoạt động ngân hàng mới có khả năng phát hiện sai sót, khuyết điểm của các ngân hàng và đưa ra cảnh báo sớm cho các NHTM Mặt khác, thanh tra ngân hàng là người hiểu và nắm rõ nhất về tình hình hoạt động của ngân hàng, họ không chỉ đưa ra cảnh báo sớm cho các NHTM mà còn tham mưu cho Thống đốc NHNN trong việc chỉ đạo, điều hành hoạt động của NHTM

Mặt khác, kết quả thực hiện công tác TTTC không có kết quả đồng nhất giữa việc thực hiện thanh tra đơn vị này với đơn vị khác, giữa đoàn thanh tra này với đoàn thanh tra khác nên việc đánh giá chất lượng hoạt động thanh tra tại chỗ khó hơn so với ngành nghề khác Vì vậy, giữ vững đạo đức nghề nghiệp đối với cán bộ thanh tra rất quan trọng, đòi hỏi tinh thần trách nhiệm cao, nghiêm túc trong việc tìm ra và xử lý các sai phạm Nhờ đó mà hoạt động thanh ra có hiệu quả hơn

Thứ ba, cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ cho hoạt động thanh tra tại chỗ của

NHNN tỉnh

Xu thế hiện đại hóa công nghệ trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng đang diễn

ra hết sức mạnh mẽ đã thúc đẩy dịch vụ tài chính - ngân hàng phát triển nhanh chóng về cả số lượng, chất lượng trên nền công nghệ hiện đại, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động thanh tra là phải trang bị cơ sở vật chất, phương tiện làm việc, hệ thống công nghệ hiện đại để chủ động theo kịp sự thay đổi đó nhằm hỗ trợ đắc lực cho hoạt động Thanh tra ngân hàng được diễn ra thuận lợi với thông tin được cập nhật một cách đầy đủ, nhanh chóng, kịp thời

1.5 Thực tiễn về công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với các NHTM và bài học cho NHNN tỉnh Thái Nguyên

1.5.1 Kinh nghiệm tăng cường công tác thanh tra tại chỗ của NHNN đối với NHTM tại một số địa phương

Qua việc tổng kết công tác Thanh tra của NHNN Việt Nam, một số NHNN chi nhánh tỉnh như Hà Tĩnh, Cần Thơ, Thái Bình được NHNN Việt Nam đánh giá cao về công tác TTTC, công tác TTTC đã góp phần tích cực trong việc giúp NHNN chi nhánh thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng

và ngoại hối trên địa bàn Đồng thời, giúp các NHTM trên địa bàn hoạt động an toàn và hiệu quả Kinh nghiệm trong công tác TTTC tại một số địa phương:

1.5.1.1 Kinh nghiệm của NHNN tỉnh Hà Tĩnh

- Xây dựng kế hoạch Thanh tra tại chỗ phù hợp với tình hình thực tế của các NHTM trên địa bàn

Xác định chuẩn xác các NHTM có nguy cơ rủi ro trong hoạt động; nợ xấu cao; xác định các nội dung trọng tâm cần phải thực hiện thanh tra, những mặt hoạt động trọng yếu của NHTM như công tác kế toán, chất lượng tín dụng, kết quả tài chính hàng năm để xây dựng kế hoạch thanh tra phù hợp Đồng thời, phân chia thời gian dự kiến thanh tra cho hợp lý tránh tình trạng có những cuộc thanh tra đã được xây dựng trong Kế hoạch thanh tra nhưng phải điều chỉnh Kế hoạch do không bố trí được thời gian, nguồn nhân lực để tiến hành thanh tra

- Trong quá trình thanh tra, khi xây dựng đề cương thanh tra không được bỏ sót nội dung quan trọng cần thanh tra nhưng cũng cần xác định những nội dung thứ yếu, chưa cấp thiết để tập trung thời gian và lực lượng cho nội dung trọng điểm Việc quyết định nội dung thanh tra cần phải có sự cân nhắc, bàn bạc trong tập thể thanh tra trên cơ sở kết quả hoạt động của các NHTM và các thông tin khác có liên quan, đảm bảo việc thanh tra, kiểm tra đúng trọng tâm, trọng điểm và phù hợp với điều kiện cụ thể của Thanh tra, giám sát chi nhánh

- Trang bị cơ sở vật chất, kỹ thuật đầy đủ cho hoạt động thanh tra tại chỗ Cung cấp đầy đủ các máy móc, thiết bị hiện đại để phục vụ cho cán bộ thanh tra như: Máy tính cầm tay, máy tính xách tay….; Trang bị hệ thống mạng internet tốc độ cao để các cán bộ thanh tra dễ dàng truy cập các trang mạng để nghiên cứu

và tìm tài liệu phục vụ cho công tác thanh tra tại chỗ

- Quan tâm tới đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ làm công tác thanh tra Thường xuyên quan tâm tới đời sống vật chất và tinh thần của cán bộ làm công tác thanh tra; động viên thăm hỏi tới các cán bộ; có khen thưởng kịp thời cho những cán bộ có thành tích và đóng góp trong công việc để động viên, khuyến khích Tuy nhiên, cũng cần có những hình thức kỷ luật nghiêm khắc đối với các cán

bộ làm trái với quy định

- Từng bước chuyển dần sang thanh tra trên cơ sở rủi ro các NHTM

Trong tình hình NHTM hoạt động ngày càng đa dạng, phức tạp và định hướng công tác thanh tra tại chỗ của Thanh tra, giám sát NHNN như hiện nay, đây sẽ là nhiệm vụ quan trọng nhất trong việc hoàn thiện công tác thanh tra tại chỗ TTGS chi nhánh cần từng bước triển khai nghiệp vụ thanh tra trên cơ sở rủi ro theo một lộ trình thích hợp để có thể đánh giá sâu, tiên lượng trước tình hình để cảnh báo sớm những rủi ro có thể xảy ra đối với NHTM, giúp NHTM tránh được những rủi ro đáng tiếc Trước mắt sẽ kết hợp cả thanh tra tuân thủ và thanh tra trên cơ sở rủi ro, thanh tra tuân thủ vẫn sẽ là chủ yếu nhưng bên cạnh đó sẽ hướng tới thanh tra trên cơ sở rủi ro nhiều hơn, dành nhiều thời lượng hơn so với trước đây, và tập trung sử dụng thanh tra trên cơ sở rủi ro cho những mảng hoạt động trọng điểm của ngân hàng Sự kết hợp giữa hai hình thức này sẽ vừa giúp cán bộ thanh tra không quá bỡ ngỡ trong việc thay đổi dần phương pháp thanh tra, cũng như cả hai phương pháp bổ trợ cho nhau làm tăng hiệu quả thanh tra đồng thời có thể so sánh và rút ra ưu nhược điểm, những thuận lợi, khó khăn của từng phương pháp, từ đó có sự điều chỉnh và xây dựng phương pháp thanh tra phù hợp Nhưng dần dần để thực hiện được mục tiêu chính là đảm bảo an toàn hoạt động của cả hệ thống thì phải phát hiện và cảnh báo được khả năng rủi ro xảy ra càng sớm càng tốt nên phải chuyển theo hướng tăng dần nội dung thanh tra trên cơ sở rủi ro và giảm dần nội dung thanh tra trên cơ sở tuân thủ Về mặt lâu dài sẽ chuyển dần sang hẳn thanh tra trên cơ sở rủi ro

Nội dung trong thanh tra tại chỗ của NHTM không nhất thiết phải đánh giá quá nhiều về các sai phạm mang tính tuân thủ Việc tính toán các số liệu và đem ra so sánh không chỉ dừng lại ở việc xem đúng quy định hay chưa mà từ đó phải thực hiện

so sánh các số liệu giữa từng thời kỳ, thời điểm và đưa ra những nhận xét, đánh giá

Hướng phân tích các số liệu chuyển dần sang xem xét với các chỉ số sau khi tính toán được thì rủi ro trong mảng hoạt động đó có khả năng xảy ra là bao nhiêu phần trăm

- Tập trung đào tạo, bồi dưỡng tại chỗ kiến thức về hoạt động ngân hàng hiện đại, ưu tiên đào tạo theo hướng nâng cao năng lực cán bộ TTGS về phát hiện rủi ro, cảnh báo Bồi dưỡng tại chỗ các cán bộ có kinh nghiệm, có tâm huyết với công tác thanh tra

Khuyến khích cán bộ tham gia các khóa học đào tạo kiến thức về hoạt động ngân hàng hiện đại như: Quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng, phân tích tín dụng NHTM, thanh tra trên cơ sở rủi ro Xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thanh tra hàng năm và kiến nghị NHNN Việt Nam tăng cường mở các lớp đào tạo, tập huấn cho cán bộ thanh tra chi nhánh đặc biệt là các lớp đào về thanh tra, thanh tra trên cơ sở rủi ro, đào tạo cán bộ chuyên sâu về kỹ năng phát hiện rủi ro… Việc xây dựng kế hoạch đào tạo căn cứ trên năng lực của từng cán bộ cũng như nhu cầu sử dụng và yêu cầu của công tác thanh tra

1.5.1.2 Kinh nghiệm của NHNN tỉnh Cần Thơ

- Tăng cường sự chỉ đạo và phối hợp hoạt động của TTGS chi nhánh với kiểm soát nội bộ các chi nhánh NHTM trên địa bàn

+ Về phía kiểm toán nội bộ các chi nhánh NHTM: Phải thực hiện việc báo cáo định kì về TTGS chi nhánh để tổng hợp tình hình và kết quả hoạt động thanh tra

- kiểm tra trên địa bàn Báo cáo thường xuyên, kịp thời những khó khăn, vướng mắc

về nghiệp vụ kiểm tra - kiểm soát; những vi phạm lớn phát hiện qua kiểm tra

+ Về phía TTGS chi nhánh: Phải coi kiểm toán nội bộ như chân rết trong hệ thống thanh tra - kiểm soát hoạt động các chi nhánh NHTM Vì nếu kiểm toán nội

bộ của chi nhánh NHTM nào hoạt động tốt thì sẽ góp phần đắc lực trong việc giữ cho hoạt động NHTM đó ổn định, làm đầu mối và hỗ trợ cho hoạt động thanh tra đạt kết quả cao Vì vậy, TTGS chi nhánh phải quan tâm và phối hợp giúp đỡ cả về củng cố tổ chức kiểm toán nội bộ, về quy trình nghiệp vụ và kĩ năng kiểm toán nội

bộ, về phối hợp chương trình công tác thanh, kiểm tra để đảm bảo không chồng chéo hoặc bỏ sót không thanh, kiểm tra

- Tổ chức tốt việc kết hợp hai phương thức giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ Hoạt động thanh tra ngân hàng có hiệu quả khi có sự kết hợp chặt chẽ hai phương thức giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ Trong đó, phương thức giám sát từ xa