Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh hưng yên theo hướng hiện đại tt

Do vậy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng giúp cho ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung, Hưng Yên nói riêng khắc phục được những hạ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN ÁN ĐƯỢC HỒN THÀNH TẠI

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1 GS TS Đỗ Hồi Nam

2 PGS TS Nguyễn Đình Long

Phản biện 1: GS.TSKH Nguyễn Quang Thái

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Duy Dũng

Phản biện 3: PGS.TS Phí Mạnh Hồng

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Khoa học Xã hội, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, TP Hà Nội

Vào hồi… giờ… phút, ngày… …tháng… ….năm… …

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Khoa học Xã hội

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Tỉnh Hưng Yên thuộc Đồng bằng sông Hồng nằm trong vùng kinh tế trọng điểm của Bắc Bộ, Với hơn 85% số hộ ở nông thôn, 40% số lao động nông nghiệp trải qua 20 năm tái lập tỉnh, ngành nông nghiệp cũng đã có bước phát triển, Tuy nhiên đến nay ngành nông nghiệp của Hưng Yên đến nay cơ bản vẫn là một ngành có giá trị gia tăng thấp, tỷ trọng sản phẩm ứng dụng công nghệ cao chưa nhiều, công nghiệp, dịch vụ nông thôn phát triển chậm, sự tham gia của các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp còn hạn chế, sản phẩm nông nghiệp chủ yếu tiêu thụ trong nước Với cơ cấu kinh tế nông nghiệp như hiện nay của Hưng Yên chưa đủ mạnh

để có thể tạo ra bứt phá mới, đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước

và quốc tế Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng cùng với tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung, Hưng Yên nói riêng đang đứng trước cơ hội, thách thức to lớn đỏi hỏi phải chuyển dịch theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ cao là yêu cầu tất yếu khách quan

Do vậy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

có ý nghĩa đặc biệt quan trọng giúp cho ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung, Hưng Yên nói riêng khắc phục được những hạn chế, tạo bứt phá mới trong phát triển và để giải đáp những câu hỏi nghiên cứu đề ra Do

vậy, nghiên cứu đề tài “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh

Hưng Yên theo hướng hiện đại” là có ý nghĩa về lý luận, thực tiễn và tính

thời sự cấp bách hiện nay trong bối cảnh mới

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1.Mục đích nghiên cứu

Hệ thống hóa và làm rõ về lý luận, thực tiễn và đi sâu phân tích thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại, đề xuất quan điểm, định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Luận án tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau:

(1) Hệ thống hóa và làm rõ các vấn đề lý luận, chắt lọc kinh nghiệm trong nước và quốc tế về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ truyền thống lên hiện đại; (2) Phân tích, đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại trên địa bàn tỉnh Hưng Yên theo

2

hướng hiện đại, làm rõ những kết quả, hạn chế, nguyên nhân và các vấn đề đặt

ra cần giải quyết; (3) Đề xuất, quan điểm, định hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp theo hướng hiện đại

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Không gian: Đề tài luận án được nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hưng

Yên, tập trung nghiên cứu ở một số huyện, xã và mô hình trọng điểm, đại diện của tỉnh Hưng Yên

Thời gian: Nghiên cứu thực trạng là từ năm 2010 đến năm 2016

Nội dung: Trong khuôn khổ luận án tập trung đánh giá các vấn đề về

chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trồng trọt và chăn nuôi tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại còn các nội dung khác của chuyển dịch có liên quan

luận án đề cập ở một mức độ nhất định

4 Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Phương pháp tiếp cận Luận án sử dụng các phương pháp tiếp cận chủ

yếu: (1) Tiếp cận liên ngành đa ngành; (2) Tiếp cận theo vùng; (3) Tiếp cận

có sự tham gia; (4) Tiếp cận hệ thống; (5)Tiếp cận thị trường

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp định tính kết hợp với nghiên cứu định lượng tuy nhiên phương pháp định tính là chủ đạo, cụ thể:

4.2.1 Phương pháp thu thập số liệu

4.2.1.1 Thu thập số liệu đã công bố (số liệu thứ cấp)

4.2.1.2 Thu thập số liệu mới (số liệu sơ cấp)

*Phỏng vấn người cung cấp thông tin trực tiếp thông qua phiếu điều tra 3 đối tượng: các hộ sản xuất; các cán bộ lãnh đạo địa phương ở các

huyện, xã trực tiếp chỉ đạo sản xuất nông nghiệp, các doanh nghiệp nông nghiệp tham gia liên kết trên địa bàn tỉnh

* Chọn điểm điều tra, mẫu điều tra Để thu thập thông tin mới đạt

được độ tin cậy và có tính đại diện cho toàn tỉnh Hưng Yên, tác giả tiến hành điều tra 3 huyện đại diệngồm huyện Khoái Châu; Kim Động và huyện Yên Mỹ

Đối tượng điều tra: đối với 3 đối tượng các hộ nông dân, cán bộ

huyện, xã, thôn; các doanh nghiệp, các mô hình điển hình

3

4.2.2 Phương pháp xử lý số liệu Các số liệu được tổng hợp thủ công và

được hệ thống hóa, xử lý và tính toán các chỉ tiêu thông qua công cụ chủ

yếu bằng phần mềm Word, Excel

4.2.3 Phương pháp phân tích số liệu

4.2.3.1 Phương pháp thống kê kinh tế

4.2.3.2 Phương pháp phân tích so sánh

4.2.3.3 Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case Study)

4.2.3.4 Phương pháp chuyên gia

4.2.4 Phương pháp Vectơ định lượng

Đây là phương pháp dùng đề lượng hóa mức độ chuyển dịch giữa hai thời điểm t0 và t1 bằng độ lớn của “góc” hợp bởi hai véc tơ cơ cấu ứng với hai thời điểm đó, công thức này được các chuyên gia của WB đề xuất và được sử dụng phổ biến và được lượng hóa theo công thức định lượng sau:

Trong đó: - Si(t0) là tỷ trọng của ngành i ở thời điểm t0 lấy làm kỳ gốc

-Si(t1) là tỷ trọng của ngành i ở thời điểm t1 lấy làm kỳ nghiên cứu -α: Là góc được tạo bởi Si(t0) và Si(t1) với 0≤α≤90 Tốc độ

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp được xác định: V(%)=(α/90)x100

5 Những đóng góp mới về khoa học của luận án

- Hệ thống hóa và làm rõ một số vấn đề cơ bản về lý luận chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, xây dựng khung lý thuyết phục vụ nghiên cứu

- Phân tích kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo

hướng hiện đại của một số quốc gia và một số tỉnh, thành ở Việt Nam, từ

đó rút ra những bài học có thể áp dụng đối với những điều kiện cụ thể của tỉnh Hưng Yên

- Luận án tập trung phân tích, đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại trên các nội dung về nguồn lực, thị trường, tổ chức sản xuất, công nghệ

- Đề xuất quan điểm, định hướng và hệ thống giải pháp chủ yếu một cách toàn diện, cụ thể, khả thi nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại, bền vững đến năm 2025

và tầm nhìn đến đến năm 2030

6.2 Ý nghĩa về mặt thực tiễn

Luận án nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong bối cảnh phát triển mới (hội nhập sâu rộng, cách mạng 4.0, ô nhiễm ) đây cũng là bối cảnh Hưng Yên chuyển dần từ một tỉnh nông nghiệp sang một tỉnh công nghiệp, đô thị hóa diễn ra mạnh, không gian cho sản xuất nông nghiệp giảm

đi trong khi đó nhu cầu về nông sản đặc biệt là nông sản sạch cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu ngày một tăng Mặt khác hiện nay ở Hưng Yên vẫn còn trên 80% số hộ ở nông thôn trong đó khoảng gần 40% số hộ chủ yếu sống bằng nghề nông còn khó khăn Trong bối cảnh đó việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp thành công theo hướng hiện đại có ý nghĩa rất quan trọng nhằm tạo ra bứt phá mới trong phát triển

7 Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được chia thành 4 chương chính:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về chuyển dịch cơ

cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

Chương 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh

Hưng Yên theo hướng hiện đại

Chương 4: Định hướng và giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông nghiệp Hưng Yên theo hướng hiện đại

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Cho đến nay, ở trong và ngoài nước đã có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, cụ thể:

1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông nghiệp theo định hướng thị trường

Cuốn sách “Sự thần kỳ Đông Á tăng trưởng và chính sách công” của ngân hàng thế giới (WB) ấn hành bởi Washington D.C, năm 1993[163] và

“ Suy ngẫm lại sự thần kỳ Đông Á” của hai tác giả Joseph E Stiglitz,

Shahid Yusuf, nhà Xuất Bản Trường Đại học Oxford, 2001 [143] là hai

5

công trình nghiên cứu rất được độc giả quan tâm Quan điểm của hai Ông cho rằng sự chuyển dich cơ cấu kinh tế chủ yếu do thị trường quyết định quan điểm của hai ông hướng tới việc chuyển đổi sản xuất nông nghiệp từ

“sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”

Cùng với quan điểm là các nghiên cứu của E Stiglitz, Shahid Yusuf,

nghiên cứu “Lựa chọn chính sách phát triển nông nghiệp của các nước

J.Brooks Nghiên cứu “New Traits in Agricultural Rural Economic

ninh lương thực, cơ cấu lại sản xuất theo hướng đáp ứng nhu cầu thị trường, đổi mới các mối quan hệ sản xuất ở nông thôn Tác giả Trần Tiến Khai trong

bài viết “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp: Một cách nhìn từ thị trường” năm

2015 đã đề cập đến bối cảnh của phát triển nông nghiệp hiện đại, thị trường xuất khẩu của Việt Nam và những đỏi hỏi của thị trường này

1.2 Các công trình liên quan đến đổi mới hình thức tổ chức và quản lý sản xuất kinh doanh theo hướng hiện đại trong chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông nghiệp

Theo cách tiếp cận này thì doanh nghiệp sản xuất tập trung, quy mô lớn trong sản xuất nông nghiệp với vai trò là hạt nhân có đủ khả năng kết nối sản xuất phải là một nhân tố thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp đạt

hiệu quả cao Stamm & Christian trong nghiên cứu của ILO “Phát triển

chuỗi giá trị: Phương pháp tiếp cận và các hoạt động của bảy cơ quan Liên hợp quốc và các cơ hội cho sự phát triển liên ngành” Các tác giả

Drost, S., Jeroen van Wijk, Fenta Mandefro trong nghiên cứu “Key

conditions for succcessful value chain partnerships” vào năm 2012 đã

nghiên cứu về quan hệ đối tác trong chuỗi giá trị ở Ethiopia Một nghiên

cứu khác “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và vai trò trung tâm của kinh tế tư

bản chủ nghĩa trong nông nghiệp” của các tác giả Terry Marsden, Sarah

Whatmore, Richard Munton Các nghiên cứu về “Tái cơ cấu trang trại ở

cộng hòa liên bang Đức: Hướng tới một mô hình trang trại mới” của tác

giả Olivia J Wilson, Bernd Klages[154, tr 277-291]; “Chuyển dịch cơ cấu

nông thôn và các mối liên kết kinh tế nông nghiệp và nông thôn : Một nghiên cứu New Zealand” của Olivia J Wilson Bài viết“Cấu trúc lại hay xây dựng lại nền nông nghiệp-Những cơ sở khoa học của nó” tác giả Vũ

Trọng Khải Nghiên cứu của TS Đặng Kim Sơn, trong cuốn sách “Nông

6

đều nhận định rằng tổ chức sản xuất và dịch vụ manh mún, sản xuất nhỏ lẻ

là lực cản của sản xuất lớn theo hướng hiện đại

1.3 Các công trình nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông nghiệp theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ tiến tiến, công nghệ cao Mike Baroni(2011) thuộc Học viện quốc gia Hoa kỳ với

nghiên cứu “Cầu nối giữa nông nghiệp và thông tin công nghệ Đổi mới và

cấp thiết hướng tới một cuộc cách mạng xanh mới” cho rằng, việc ứng

dụng công nghệ cao đồng bộ và thường xuyên ứng dụng công nghệ mới, công nghệ thông tin sẽ là một trong những bước đột phá để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang trình độ phát triển hiện đại mới Mieke

Meurs(2008) trong bài viết “Agricultureal restructuring in Bulgaria”và

Chiristopher Conte, Albert R Karr (2001) Trong bài “Ngành nông nghiệp

Mỹ: Tầm quan trọng đang thay đổi” nhấn mạnh việc chuyển đổi cơ cấu

kinh tế nông nghiệp trên nền tảng công nghệ mới để tạo ra một nền nông nghiệp hiệu quả cao

Đồng quan điểm với các nghiên cứu trên là các nghiên cứu của

ichard Bolt thực hiện tháng 7/2004M:“Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp và

nông thôn cho tăng trưởng: các chính sách áp dụng cho các nước đang phát triển ở châu Á” Bài viết “Hướng tới nền nông nghiệp công nghệ cao

và xây dựng nông thôn tri thức trong tiến trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, của GS.TS Trần Đức Viên và TS Nguyễn Việt Long

1.4 Nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu

Theo hướng này bao gồm cá nghiên cứu Báo cáo “Tương lai của

chúng ta” được trình bày tại Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển

của Liên Hợp Quốc WCED( Báo cáo Brundtland) năm 1987 Tổ chức quốc

tế FAO(1992) trong “World Food Dry" Báo cáo Việt Nam 2035 cũng đã đưa ra thông điệp của Việt Nam là “ Thịnh vượng về kinh tế phải đi đôi với

Malcom Gillis Nghiên cứu “Nông nghiệp đô thị và ven đôt của FAO công

bố năm 2001 Nghiên cứu về “Kết hợp nông nghiệp thông minh với phát

triển du lịch bền vững” của Bùi Quang Tuấn (2015) Nghiên cứu của Vũ

Văn Nâm trong cuốn “Phát triển nông nghiệp bền vững ở Việt Nam”

1.5 Các công trình tiếp cận chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

7

1.6 Những vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu của luận án

Thứ nhất: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện

đại đang còn là một vấn đề mới của Việt Nam, và đặc biệt là đối với một tỉnh cụ thể như tỉnh Hưng Yên trong bối cảnh mới ( Hội nhập, cách mạng 4.0, biến đổi khí hậu )

Thứ hai: Hiện nay chưa có một công trình nghiên cứu nào về chuyển

dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại dưới tác động của bối cảnh mới ở tỉnh Hưng Yên đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 dựa trên những luận cứ khoa học Với luận án này tác giả kỳ vọng là sẽ góp phần làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp nội ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại đối với một tỉnh cụ thể là tỉnh Hưng Yên trên góc độ thị trường, tổ chức sản xuất, công nghệ, môi trường, tiềm năng thế mạnh đó cũng chính là những vấn đề mà thực tiễn phát triển của tỉnh Hưng Yên đang đòi hỏi phải có lời giải đáp thanh thoát

-Về cách tiếp cận: Luận án nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông nghiệp tỉnh Hưng Yên được tiếp cận theo hướng hiện đại trên các nội dung kinh tế, xã hội, thể chế, môi trường, tổ chức sản xuất, công nghệ và được thực hiện dưới góc độ của chuyên ngành kinh tế phát triển

2.1.1 Lý luận về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Luận án luận giải và làm rõ một số khái niệm có liên quan và lý thuyết cơ bản thể hiện tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Về khái niệm: Làm rõ các khái niệm cơ cấu kinh tế, nông nghiệp,

chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo

đó: “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là quá trình làm thay đổi cấu

trúc và các mối quan hệ bên trong của cơ cấu kinh tế nông nghiệp một cách có chủ đích và định hướng nhất định, nghĩa là đưa cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ trạng thái truyền thống, lạc hậu sang trạng thái phát triển hiện đại có tính thích nghi, năng động, hiệu quả cao, toàn diện về kinh tế,

xã hội, môi trường trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng các quy luật khách quan”

8

Về một số lý thuyết cơ bản về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Luận án phân tích và làm rõ quan điểm, nội hàm của một số trường

phái lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp thể hiện tiến trình

chuyển dịch từ truyền thống lên hiện đại như: lý thuyết phân kỳ phát triển

kinh tế của Walter Rostow; lý thuyết về mô hình hai khu vực của Harry T Oshima; Lý thuyết về mô hình hiện đại hóa, nông nghiệp nông thôn (RM);

Lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Peter Timmer Từ

cá lý thuyết trên luận án rút ra những luận điểm, kết luận mang tính quy luật của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại làm

cơ sở cho việc luận giải, xây dựng khung phân tích lý thuyết ở phần lý luận

về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

2.1.2 Lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

2.1.2.1 Nông nghiệp hiện đại và cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiện đại

Từ các luận giải mang tính khoa học luận án đề xuất khái niệm:

*Nông nghiệp truyền thống

*Nông nghiệp hiện đại

*Cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiện đại: Là tổng thể các mối quan

hệ kinh tế trong sản xuất nông nghiệp (mối quan hệ các chuyên ngành, tiểu ngành thuộc ngành nông nghiệp),có mối quan hệ hữu cơ gắn bó với nhau theo những tỷ lệ nhất định về mặt lượng và liên quan chặt chẽ về mặt chất tạo nên sự cân đối, phù hợp, thích ứng nhiều hơn với nhu cầu của thị trường

và môi trường phát triển hiện tại(môi trường kinh tế, chính trị, xã hội, môi trường tự nhiên, môi trường công nghệ, ) đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

2.1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại là

một quá trình thay đổi (tăng hoặc giảm) về số lượng, quy mô, giá trị, quan

hệ tỷ lệ của các chuyên ngành sản xuất thuộc ngành nông nghiệp theo hướng thích ứng với những đòi hỏi của thị trường, hội nhập, khoa học và công nghệ và biến đổi khí hậu nhằm tạo ra một cơ cấu (ngành, vùng, thành phần, công nghệ và sản phẩm) hợp lý, phát huy được lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh động của từng chuyên ngành, từng vùng sinh thái, từng thành phần và từng sản phẩm trong quá trình phát triển nền nông nghiệp hướng tới hiện đại

9

2.1.2.3 Nội dung phổ biến, có tính quy luật của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

Những nội dung, vấn đề phổ biến này là:

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp phải dựa trên nguyên tắc của thị trường và kinh tế thị trường

- Từng bước chuyển từ thuần nông, độc canh lúa sang đa canh, đa dạng hóa cây trồng và vật nuôi, phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn, công nghệ cao nhằm phát huy lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh

- Từng bước phát triển, chuyển đổi các ngành nghề phi nông nghiệp, rút bớt lao động nông nghiệp và dân số nông thôn

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng tích tụ, tập trung ruộng đất từng bước trong nông nghiệp nhằm chuyển từ nền nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa thương phẩm quy mô lớn, công nghệ cao

- Có sự chuyển đổi các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp theo hướng chính quy, hiện đại, chuyên nghiệp gắn với thương mại điện tử

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng chuyển đổi

nhằm phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu

- Có sự hợp tác công tư (PPP) và liên kết các chủ thể

2.1.2.4 Các yếu tố tác động đến chuyển dịch CCKTNN theo hướng hiện đại

2.1.2.5 Một số chỉ tiêu cơ bản đánh giá chuyển dịch theo hướng hiện đại

* Chi tiêu định tính: Phản ánh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp theo hướng hiện đại góp phần tăng chỉ tiêu về kinh tế(giá trị gia tăng, lợi nhuận ), xã hội (nâng cao dân trí, giảm hộ nghèo, tệ nạn xã hội ), môi trường (sản xuất sạch hơn, giảm ô nhiễm ), con người (tăng sức khỏe, đời sống tinh thần )

* Chỉ tiêu định lượng Luận án sử dụng 2 nhóm chỉ tiêu phản ánh

kết quả và hiệu quả phù hợp với bối cảnh, thực trạng của Hưng Yên hiện

10

nay ví dụ: Chỉ tiêu 3: Giá trị và tỷ lệ giá trị các nông sản được sản xuất

theo quy trình sản xuất tiên tiến, công nghệ cao (VietGap, ISO, rau an toàn )

Chỉ tiêu 6: Tỷ lệ số hộ, trang trại, doanh nghiệp nông nghiệp ứng

dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, công nghệ cao (VietGap, ISOGAP, GlobaGAP) trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm trên địa bàn tỉnh

Chỉ tiêu 7: Sô hộ, trang trại, Hợp tác xã(tỷ lệ số hộ, trang trại ) có

liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất chế biến và tiêu thụ sản phẩm

Chỉ tiêu 10: Tỷ lệ số doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ

cao trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm trên địa bàn tỉnh

Chỉ tiêu 12: Tỷ lệ giá trị sản phẩm nông nghiệp (Trồng trọt, chăn

nuôi) được sản xuất dưới các hình thức hợp tác và liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

-Một số chỉ tiêu phản ánh hiệu quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp:

Tỷ lệ đóng góp GDP ngành nông nghiệp trong RGDP của tỉnh, tốc độ tăng GDP ngành, giá trị sản xuất, giá trị gia tăng (VA), thu nhập hỗn hợp(MI),

về Thị trường, nguồn lực, công nghệ, tổ chức sản xuất, liên kết nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỈNH HƯNG YÊN THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI 3.1 Điều kiện tự nhiên, Kinh tế-Xã Hội tỉnh Hưng Yên ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Từ sự phân tích điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế, xã hội và các nguồn lực cho thấy: Hưng Yên có vị trí thuận lợi, đất đại bằng phẳng, mầu

mỡ, có tiềm năng về thị trường, nguồn lực thuận lợi cho việc tiếp thu Khoa học và công nghệ, đào tạo nguồn lực, giao thương, thu hút doanh nghiệp phục vụ cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại

11

Tuy nhiên, Hưng Yên còn gặp phải những khó khăn cản trở như: đất đai manh mún, tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiên đại hóa, đô thị hóa Lao động qua đào tạo hạn chế, doanh nghiệp nông nghiệp đầu tư hạn chế do đó ảnh hưởng đến chất lượng và sức cạnh tranh của các sản phẩm nông nghiệp trong chuyển đổi

3.2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại

3.2.1 Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp

Trong ngành nông nghiệp thì cơ cấu giá trị sản xuất giữa ngành trồng trọt và chăn nuôi giai đoạn 2010-2016 cũng có sự chuyển dịch rõ nét Trồng trọt đã giảm từ 50,01% năm 2010 xuống còn 44,65% năm 2016, chăn nuôi tăng từ 41,19% năm 2010 lên 44,23% năm 2016 (giá so sánh)

* Về tốc độ chuyển dịch chuyển dịch ngành nông nghiệp, thủy sản

Thông qua phương pháp Véctơ định lượng, tác giả lượng hóa tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp giai đoạn 2010-2016 như sau: Bảng 3.1 cho thấy tốc độ chuyển dịch không ổn định qua các năm, tuy nhiên tính chung cho giai đoạn 2010-2016 đạt 6,5% là cao (hơn vùng Đồng bằng Sông Hồng)

Tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp không ổn định do hạn chế về tổ chức, về nguồn lực, công nghệ, và thị trường Tuy nhiên nếu xem xét một cách toàn diện thì chất lượng chuyển dịch đã được nâng cao, hướng hiện đại trong chuyển dịch cũng, được thể hiện rõ nét hơn trên các

khía cạnh sau: Thứ nhất: Tích tụ và tập trung ruộng đất để hình thành các

vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn và xây dựng 92 vùng sản xuất tập trung, 104 cánh đồng lớn

Thứ hai: Đã đổi mới tổ chức sản xuất và đẩy mạnh liên kết kinh tế

trong nông nghiệp Đã hình thành một số mô hình liên kết hiệu quả giữa doanh nghiệp với nông dân và hợp tác xã trong sản xuất các nông sản sạch theo hướng VietGAP, sản xuất hữu cơ Chuyển từ cây trồng, vật nuôi giá trị thấp sang cây trồng, vật nuôi có giá trị cao như( lúa chất lượng cao, rau

an toàn,

Thứ tư: Các quy trình sản xuất tiên tiến VietGAP, sản xuất nông hữu

cơ bước đầu đã được hình thành như ứng dụng tỷ lệ cơ sở chăn nuôi ATSH theo hướng Vietgahp tăng từ 10% năm 2010, lên 30% năm 2015