Định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở việt nam hiện nay

* Ý nghĩa lý luận của luận án Góp phần bảo vệ bổ sung và phát triển một số luận điểm của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộngsản Việt Nam về báo

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận

án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Công Dũng

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH

TRỊ TƯ TƯỞNG BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 351.1 Báo chí cách mạng và Báo điện tử ở Việt Nam 351.2 Quan niệm, tiêu chí và những vấn đề có tính nguyên tắc

định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam 53

Chương 2 THỰC TRẠNG, KINH NGHIỆM ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH

TRỊ TƯ TƯỞNG CỦA BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

2.1 Thực trạng định hướng chính trị tư tưởng của báo điện

2.2 Nguyên nhân và một số kinh nghiệm định hướng chính trị

tư tưởng của báo điện tử ở Việt Nam 103

Chương 3 YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ĐỊNH

HƯỚNG CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG BÁO ĐIỆN TỬ Ở

3.1 Những yếu tố tác động và yêu cầu tăng cường định hướng

chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam hiện nay 1143.2 Những giải pháp cơ bản tăng cường định hướng chính trị

tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam hiện nay 120

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ

MỞ ĐẦU

1. Giới thiệu khái quát về đề tài luận án

Đề tài: “Định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam hiện nay” là vấn đề “nóng” được Đảng, Nhà nước, các cơ quan chức năng và đông

đảo công chúng quan tâm Định hướng chính trị tư tưởng là vấn đề sống còn;bảo đảm đúng tôn chỉ, mục đích của báo điện tử bởi yếu tố rất quan trọng, ưuthế của báo điện tử là không bị phụ thuộc vào thời gian, không gian; tốc độlan truyền nhanh; có thể tác động trực tiếp đến hàng triệu người trong mộtthời gian rất ngắn

Hiện nay, các thế lực thù địch đang chống phá ta quyết liệt, đặc biệttrên lĩnh vực chính trị tư tưởng, với những âm mưu, thủ đoạn thâm độc.Chúng luôn tận dụng công nghệ thông tin hiện đại, mạng Internet để phủ nhậnchủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vai trò lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam; xuyên tạc, đưa tin sai lệch về sự nghiệp đổi mới, côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước làm phai nhạt mục tiêu, lý tưởng, niềmtin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng Trước vấn đề toàn cầu hóa, hộinhập quốc tế ngày càng sâu rộng đang làm “Thế giới phẳng” với thông tin

đa chiều, rất nhiễu, đặc biệt lối sống thực dụng, đề cao vật chất, sùng bái đồngtiền tác động toàn xã hội, nhất là lớp trẻ Thực tế đó (đặt ra) khiến nhiệm

vụ định hướng chính trị tư tưởng của báo chí nói chung và báo điện tử nóiriêng lại càng trở nên vô cùng quan trọng Đây là vấn đề rất nhạy cảm, phứctạp mà tác giả quan tâm, ấp ủ, luôn trăn trở, nghiên cứu, tìm hiểu trong nhiềunăm công tác ở Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam Vì vậy, luận án sẽnghiên cứu những vấn đề lý luận về báo điện tử, định hướng chính trị tưtưởng và thực trạng định hướng chính trị tư tưởng của báo điện tử, đồng thời

đề xuất những giải pháp cơ bản tăng cường định hướng chính trị tư tưởng củabáo điện tử ở Việt Nam

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Việt Nam đang là quốc gia có tốc độ phát triển Internet vào loại cao củachâu Á và thế giới, cả nước có hàng chục triệu người thường xuyên đọc báo,tiếp nhận thông tin qua máy tính Ngoài ra, ở Việt Nam còn hàng chục triệungười khác có điện thoại di động và các phương tiện thiết bị cầm tay truy cậpinternet, đưa số người tiếp nhận thông tin qua mạng lên đến gần một phần badân số, trong đó đa phần những người này là lớp trẻ, một bộ phận nhận thứcchính trị có mặt còn hạn chế, dễ bị các thế lực thù địch kích động, lôi kéo

Theo báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến tháng7/2013, cả nước có 76 báo, tạp chí điện tử đang hoạt động Với các thế mạnhnhư đa phương tiện, tính tương tác xã hội cao, cho phép mọi người tiếp cận vàcập nhật thông tin không phụ thuộc vào không gian và thời gian, khẳng địnhnhững ưu việt của các loại hình báo được hội tụ ở báo điện tử Cùng với xuthế phát triển của thế giới, ở Việt Nam, vai trò báo điện tử ngày càng tăngtrong đời sống xã hội

Theo Luật Báo chí nói chung, báo điện tử nói riêng là phương tiệnthông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luậncủa các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội; là diễn đàn củanhân dân Báo chí phải đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc, lợi ích của nhân dânlên trên hết nên với báo chí nói chung, báo điện tử nói riêng, định hướngchính trị tư tưởng có ý nghĩa như kim chỉ nam, vạch đường, chỉ lối cho mọihoạt động, góp phần giúp báo điện tử bảo đảm chất lượng, nội dung, không xarời mục đích tôn chỉ… Định hướng chính trị tư tưởng đối với báo điện tửngày càng trở nên cần thiết bởi chính tính chất nhanh, nhạy, phổ quát, cậpnhật của báo điện tử

Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, nhiều tờ báo làm tốt chức năngnhiệm vụ chính trị, làm tốt việc định hướng chính trị tư tưởng thì vẫn cònnhiều hạn chế và thách thức đặt ra với báo điện tử Do tính chất mới mẻ, non

trẻ của loại hình báo chí này, cơ chế, chính sách quản lý chưa hoàn thiện, độingũ lãnh đạo, quản lý, biên tập viên, phóng viên đa số còn mới và trẻ, trình

độ, năng lực chưa đồng đều nên báo điện tử phát triển số lượng chưa đi đôivới chất lượng Nhiều báo điện tử còn coi nhẹ giáo dục, bồi dưỡng chính trị tưtưởng cũng như trình độ chuyên môn, đạo đức, lối sống lành mạnh cho cán bộ,biên tập viên, phóng viên Cơ sở vật chất không ít báo còn lạc hậu, nghèo nàn,không theo kịp sự phát triển của khoa học công nghệ Về phía lãnh đạo, quản

lý, các cơ quan lãnh đạo quản lý nói chung còn hạn chế cả về nhân lực, trình độ

kỹ thuật, năng lực chuyên môn cũng như tư duy nhận thức

Việc xuất bản tin tức, do sức ép cạnh tranh nên chất lượng thông tin cả

về nội dung và hình thức còn sơ suất, nhiều khi thiếu chính xác, thiếu kháchquan Mặt khác, một bộ phận cơ quan báo điện tử bị chi phối bởi khuynhhướng "thương mại hoá", lợi nhuận kinh tế thuần túy, chạy theo thị hiếu tầmthường, khai thác đời tư cá nhân, những chuyện giật gân, tiêu cực, ít chú ýđến tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật củaNhà nước, bồi dưỡng những nét đẹp về nhân cách, lối sống, phát hiện, cổ vũ,biểu dương những tấm gương người tốt, việc tốt, những nhân tố mới, điểnhình tiên tiến trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; buônglỏng tính định hướng dư luận, dẫn dắt quần chúng, làm “nóng” lên những vấn

đề không đáng “nóng” Cá biệt, có những tờ báo, trang thông tin điện tử đã xarời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ, coi nhẹ chức năng chính trị, tưtưởng của báo chí cách mạng, xa rời tôn chỉ, mục đích Thực tế đó đòi hỏiphải tăng cường lãnh đạo, quản lý báo điện tử, trực tiếp là phải nâng cao địnhhướng chính trị tư tưởng đối với các báo điện tử

Sự cấp thiết của vấn đề còn xuất phát từ chỗ tình hình quốc tế hiện nay

có nhiều biến động phức tạp, khó lường Các thế lực thù địch vẫn tiếp tục đẩymạnh thực hiện chiến lược “diễn biến hoà bình”, gây bạo loạn lật đổ, sử dụngcác chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, “dân tộc”, “tôn giáo” với nhiều thủ

đoạn tinh vi, phức tạp hơn Trong đó, chúng triệt để lợi dụng tiện ích củainternet để chống phá ta trên lĩnh vực chính trị tư tưởng, văn hóa Nhiều đàibáo phản động ở nước ngoài gần đây đã đóng cửa báo in, báo phát thanh đểchuyển sang đầu tư cho báo điện tử chống phá nước ta Chúng cũng lợi dụngchính những thông tin thiếu định hướng từ các báo điện tử chính thống trongnước để xuyên tạc, kích động, thổi phồng những hạn chế, khuyết điểm, lợidụng những người bất đồng chính kiến, bất mãn trong nước để tung thông tinxấu độc trên các báo điện tử hải ngoại, các trang web, blog, facebook cá nhân

để bôi xấu, làm giảm niềm tin vào Đảng, Nhà nước, chia rẽ khối đại đoàn kếttoàn dân Chúng tập trung xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác – Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh; xuyên tạc thành tựu công cuộc đổi mới ở Việt Nam, kíchđộng đòi đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập, làm mất niềm tin của nhân dânvới Đảng hòng làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta Bên cạnh đó, chúngcòn lợi dụng Internet để truyền bá lối sống xa lạ, đồi trụy, bạo lực, độc hại,kích thích những thị hiếu thấp hèn, làm phai nhạt tinh hoa văn hóa truyềnthống, lòng tự hào dân tộc, chạy theo những lối sống cực đoan, tiêu cực kiểuphương Tây Chúng kêu gọi báo điện tử và các mạng xã hội phải gắn kếttrong các cuộc “cách mạng hoa nhài”, bạo loạn lật đổ Thực tế đó đòi hỏi báođiện tử phải giữ vững trận địa tư tưởng, không chỉ đưa thông tin đúng đắn, kịpthời mà còn phải là nguồn thông tin chính thống, chủ động đấu tranh, đập tanmọi thông tin xuyên tạc, bịa đặt; tạo dư luận xã hội lành mạnh

Sau 15 năm kể từ khi tờ báo điện tử đầu tiên ra đời ở nước ta, Đảng,Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách, từng bước hoàn thiện hệthống pháp luật để tăng cường quản lý báo điện tử Luật Báo chí và nhiềunghị định của Chính phủ, thông tư của Bộ Thông tin và Truyền thông đã đượcban hành, sửa đổi để đáp ứng yêu cầu quản lý, góp phần không ngừng nângcao hiệu quả định hướng chính trị tư tưởng đối với báo điện tử Tuy nhiên, hệthống chính sách, pháp luật vẫn ra đời chậm so với đòi hỏi của thực tiễn cũng

như việc tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách vàpháp luật của Nhà nước đối với báo điện tử vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập.Thực tiễn hiện nay đòi hỏi, báo điện tử phải phát triển về số lượng, nâng caochất lượng, tăng cường định hướng chính trị tư tưởng dưới sự lãnh đạo củaĐảng Cộng sản Việt Nam

Sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đangdiễn ra trong điều kiện mở cửa, hội nhập, không ngừng phát triển cả bềrộng và chiều sâu Trước tình hình đó, báo điện tử Việt Nam cần chútrọng hơn nữa định hướng chính trị tư tưởng; khẳng định tính đúng đắncủa sự nghiệp đổi mới, tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tếthị trường, phản ánh bản chất tốt đẹp của chế độ ta, góp phần đấu tranhbảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng, đường lối chủ trương, chính sáchcủa Đảng, pháp luật của Nhà nước ta

Vì vậy, đề tài “Định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam

hiện nay” mà nghiên cứu sinh lựa chọn nghiên cứu là vấn đề cơ bản cấp thiết,

có ý nghĩa lý luận, thực tiễn sâu sắc

3 Mục đích nghiên cứu của luận án

Góp phần đảm bảo cho hoạt động báo điện tử theo đúng mục đích,tôn chỉ, thực sự là cơ quan ngôn luận của hệ thống chính trị xã hội chủnghĩa, là diễn đàn của nhân dân, là vũ khí sắc bén trên mặt trận đấu tranh tưtưởng, lý luận

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

* Đối tượng nghiên cứu:

Định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam là đối tượngnghiên cứu của đề tài

* Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề chính trị tư tưởng, hoạt động địnhhướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam hiện nay, tập trung chủyếu là các báo điện tử có số lượng trên 1 triệu lượt người truy cập trong 1

ngày; đặc biệt là Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Báo điện tử chínhphủ, Báo Vietnamnet, Báo điện tử Dân trí…Thời gian điều tra, khảo sát,tổng kết thực tiễn từ năm 2008-2013.

5 Ý nghĩa khoa học của luận án

* Đóng góp mới của luận án

Luận giải, làm rõ quan niệm báo điện tử, chính trị tư tưởng, định hướngchính trị tư tưởng báo điện tử

Tổng kết một số kinh nghiệm định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử

ở Việt Nam

Đề xuất những giải pháp cơ bản tăng cường định hướng chính trị tưtưởng báo điện tử ở Việt Nam hiện nay

* Ý nghĩa lý luận của luận án

Góp phần bảo vệ bổ sung và phát triển một số luận điểm của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộngsản Việt Nam về báo chí, định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử trong sựnghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

* Ý nghĩa thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần cung cấp luận cứ khoa họccho các cơ quan lãnh đạo, quản lý các cấp, nhất là cấp ủy, ban biên tập, tổngbiên tập báo điện tử nghiên cứu, tham khảo, xác định chủ trương, biện pháplãnh đạo, chỉ đạo định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam

Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy

ở các học viện, nhà trường chính trị và báo chí, đặc biệt các khoa báo chí vàtruyền thông

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.1 Những công trình, tài liệu nghiên cứu của nước ngoài

1.1.1 Những công trình, tài liệu nghiên cứu của nước ngoài

* Về báo chí ở Mỹ: Theo ông Ellen Hume – Giám đốc Trung tâm Truyền

thông Đại chúng và Xã hội, Đại học Massachusettes, Boston thì năm 1787,

Tổng thống Mỹ Thomas Jefferson, người soạn thảo chính bản tuyên ngôn độclập Mỹ, đã viết: “Nếu tôi buộc phải quyết định xem chúng ta có cần một chínhphủ không có báo chí hay có nền báo chí mà không cần chính phủ, tôi sẽ khôngngần ngại lựa chọn giải pháp thứ hai” Điều đó không có nghĩa là báo chí đã ưu

ái Jefferson khi ông trở thành Tổng thống Ông đã từng chịu những tố giác gắtgao và đầy khó xử của báo chí Nhưng Jefferson vẫn kiên quyết ủng hộ việcgiám sát chặt chẽ của báo chí bởi ông nhận thấy rằng nếu không có tinh thầntrách nhiệm và tự do tuyên truyền tư tưởng, sức phát triển và sáng tạo của quốcgia sẽ bị kìm hãm và người dân sẽ không được hưởng tự do” [70, tr 75 - 80]

Ở Mỹ, tự do báo chí Mỹ bị chi phối bởi quyền lực chính trị, trước hết làlợi ích của nhà cầm quyền - chính phủ Mỹ Nhiều người Mỹ cho rằng, haicông cụ chủ yếu được dùng để điều phối tự do thông tin báo chí là sức mạnhquyền lực chính trị và tài chính Hai gọng kìm này được coi là công cụ mềm

dùng để điều chỉnh các chủ báo “Chúng ta bị lừa gạt bởi giới cầm quyền, thông tin bị cắt xén, và các cuộc tranh luận bị cản trở Họ cho rằng như thế

là cần thiết để duy trì một nền dân chủ thực sự… Hệ thống báo chí của chúng

ta đang trở thành thiên đường của những kẻ lừa dối, ở đó, giá của sự xuyên tạc, bóp méo đã xuống quá thấp.” [163, tr 13 - 42].

Tuy nhiên, trên thực tế, báo chí nước ngoài vẫn hoạt động một cách “cóđịnh hướng” cho dù tự do báo chí, tự do cá nhân luôn được họ tán dương, đềcao đến mức “thả nổi” Điều tra bằng bảng câu hỏi được thực hiện tại Mỹ chothấy một thực trạng đáng buồn: Một bộ phận nhà báo điện tử nghĩ rằng vai trò

chính của họ là phân tích vấn đề phức tạp và xác minh các thông tin từ chínhphủ thì ít hơn nhiều so với các nhà báo in [163, tr 28 - 29].

Theo bản Báo cáo Xu thế năm 2005 cho thấy, gần 1/2 những người

tham gia trả lời phiếu thăm dò nói “Tin tưởng ít hoặc không tin tưởng chút nào” vào báo chí hàng ngày Đa số công chúng, độc giả cho rằng, càng ngày báo chí hàng ngày ở Mỹ càng bị chính trị chi phối, cho nên họ không tin.”

Đầu năm 2003, Bộ Quốc phòng Mỹ cũng đã đầu tư huấn luyện các nhàbáo và chi tiền đưa họ đi theo quân đội ra chiến trường chuẩn bị cho cuộc tấncông vào Iraq, mặc dù trước đó, báo chí hoặc bị cấm đưa tin về chiến trườnghoặc được đưa tin nhưng phải theo định hướng của quân đội Nhà báo nổitiếng Peter Arnett chỉ vì trả lời phỏng vấn trên đài truyền hình Al-Jazeerakhông có lợi cho ý đồ của Mỹ trong cuộc chiến này đã bị hãng NBC đột ngộtchấm dứt hợp đồng dù ông từng đoạt giải báo chí Pulitzer khi đưa tin về cuộc

chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam và là một phóng viên xuất sắc Ông nói:“Tôi

bị sa thải vì đã nói lên sự thật” [163, tr 23 - 33].

Nghiên cứu trên báo điện tử, trên các blog của người Mỹ (quân sự vàdân sự) và người Iraq năm 2003 về cuộc chiến tranh ở Iraq, M.Wall xác định

một hình thức mới của báo chí là đặt câu hỏi về tính hợp pháp của các thôngtin chủ đạo (Wall, 2005) [163, tr 27] Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chỉ rarằng các nhà báo làm việc cho các trang báo mạng không từ bỏ một cách dễdàng để lựa chọn thông tin Khi họ thu hút sự tham gia của người sử dụng –người đọc, họ kiểm duyệt nhận xét và xóa các đóng góp mà đi chệch khỏi chủ

đề hoặc quá khiêu khích (Robinson, 2007) [163, tr 21]

Tác giả John W.Johnson (2012) trong bài viết “Vai trò của tự do báo chí” [ 99, tr 327 - 341] đã khảo sát sự phát triển của tự do báo chí qua phán

quyết của các tòa án Mỹ Tuy khoản Tu chính thứ nhất bảo đảm rất nhiềuquyền tự do báo chí nhưng chính nền tư pháp Mỹ mới là hệ thống phân định

rõ quan niệm đó có ý nghĩa như thế nào trên thực tế Đặc biệt, bài viết khẳngđịnh: Một quốc gia muốn được coi là thực sự dân chủ phải sẵn sàng bảo vệ rấtnhiều cho giới truyền thông được phát biểu tư tưởng

* Về báo chí ở Bồ Đào Nha: Liên quan đến định hướng tư tưởng của

báo điện tử, ban đầu, các công trình nghiên cứu chỉ tập trung về một số vấn đềnhư: Boczkowski (1999) quan tâm đến quảng cáo trực tuyến và Internet hóanghề báo [163, tr 16 - 17] Phân tích sự phát triển của các phương tiện truyềnthông trực tuyến ở Bồ Đào Nha, H Sousa (2006) nghiên cứu tác động củacông nghệ trong các ngành [163, tr 17 - 18] Tác giả F Rebillard nghiên cứumột số trang web vào cuối năm 2004 và đề cập đến việc vi phạm bản quyền,tính trung thực của thông tin [163, tr 18 - 22]

* Về báo chí ở Hà Lan: Cuộc khảo sát được tiến hành bởi M Deuze và

C Dimoudi với các nhà báo mạng Hà Lan đã xác nhận một điều: các nhà báonày tin rằng nhiệm vụ trước tiên của họ là phổ biến thông tin càng nhanh càngtốt, sau đó mới là phân tích các vấn đề phức tạp, và cuối cùng cung cấp nhữngbình luận của công chúng, để định hướng công chúng (Deuze, Dimoudi,2002) [163, tr 23 - 30]

Không giống như các nhà báo in, các nhà báo mạng không bắt buộcphải giữ vai trò của “kẻ phục tùng” đối với Nhà nước hoặc thị trường Tuynhiên, các tác giả thấy rằng, những nhà báo này cùng thể hiện một chủ nghĩa

lý tưởng Theo quan điểm của “Báo chí công dân”, họ muốn đặt công chúngtrong việc xác định giá trị của thông tin, và muốn giúp mọi người cùng giúp

đỡ nhau M Deuze và C Dimoudi rút ra kết luận, các nhà báo mạng hìnhthành một ví trí khác biệt trong giới báo chí mà chủ yếu là truyền hình, radio.Hướng đến công chúng và hạn chế thiên về việc viết những bài phân tích cácvấn đề phức tạp Theo các tác giả này, báo mạng được xem như là một nghềđộc lập trong giới báo chí [163, tr 23 - 30]

* Về báo chí ở Pháp: Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy rằng báo điện

tử càng có thông tin trung thực, chính thống thì càng thu hút bạn đọc và có chiếnlược kinh tế báo chí tốt hơn Theo phân tích của D Attias trên cơ sở khảo sát

382 báo điện tử, trang web tiếng Pháp đăng tải thông tin chính thống đã chothấy, công chúng thường đọc và tin cậy nhiều hơn vào danh tiếng của báo mạnghay trang web và năng lực sản xuất của nó (Attias, 2007) [163, tr 33 - 34]

Ngược lại, các nhà nghiên cứu khác tin rằng, các quy tắc nghề nghiệptruyền thống có thể phải thay đổi để thích nghi hơn với hiện tại Ngoài ra, cáctrang web cũng được coi là nơi để các cơ quan truyền thông báo chí phản ánhtính minh bạch trong quá trình sản xuất thông tin, và nhờ đó có thể trả lờinhững lời góp ý phê bình của công chúng về thông tin đưa ra có dẫn dắt họhay không Thông qua bình luận và các diễn đàn, người sử dụng Internet thực

sự có thể trò chuyện với các nhà báo về điều kiện để sản xuất thông tin, miễn

là các nhà báo đồng ý [163, tr 30 - 31]

Trong một số chuyên đề giảng dạy, tập huấn báo chí của Trường Đạihọc báo chí Lin (Pháp) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Thụy Điển (SIDA) tổchức tại Việt Nam "Đào tạo nâng cao báo chí Việt Nam", các chuyên gia đềukhẳng định, báo chí trong xã hội tư bản vẫn hoạt động, phản ánh theo những

giá trị và lợi ích cộng đồng Hay theo công trình nghiên cứu của Trường đạihọc California - Berkeley (một trong những trường có khoa báo chí mạnh củaMỹ) về điều tra trên báo chí cũng khẳng định tính định hướng của báo chí:

“Một khi không giữ được tính độc lập, báo chí sẽ không còn là chỗ dựa củangười dân, không bảo vệ được họ, bị sai khiến bởi các thế lực”

Tác giả X.A.Mikhailốp (2004)“Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý” [111] đề cập đến các vấn đề về báo chí (vai trò của báo chí

trong xã hội; những xu hướng phát triển của báo chí trong bối cảnh toàn cầuhóa không gian thông tin; báo chí và kinh tế…), trong đó đáng chú ý là chương

3 (Luật pháp và sự tự điều chỉnh của báo chí) Trong chương này, tác giả nhấnmạnh: Không phụ thuộc vào hệ thống luật pháp hiện hành ở nước này haynước kia, luật pháp quốc tế rất coi trọng tự do ngôn luận và tự do báo chí Tòa

án châu Âu về các quyền con người nêu rõ, tự do báo chí đòi hỏi một sự bảo vệđặc biệt, nhằm bảo đảm cho quyền tự do ấy có cơ hội “đóng vai trò thiết yếu làcảnh vệ xã hội” và “phổ biến những thông tin đáng quan tâm”

1.1.2 Một số tài liệu, công trình nghiên cứu của nước ngoài về quản lý Nhà nước đối với báo chí nói chung và báo điện tử nói riêng

* Về báo điện tử ở Nga: Mạng điện tử ở Liên bang Nga không chỉ có

chức năng thông tin mà còn là công cụ hữu hiệu trong việc điều hành, tổ chứchoạt động chính trị xã hội và quản lý nhà nước Bên cạnh các trang tin chínhthức của Tổng thống, của Chính phủ, của Viện Duma quốc gia, các chínhđảng còn có tờ báo điện tử riêng của mình Đảng “Nước Nga thống nhất” có

tờ Izvestia Ru, đảng “Cộng sản Liên bang Nga” có tờ Pravda.Ru, tờ Rian.ru của Thông tấn xã Nga - Ria Novosti, tờ APN chuyên về các thông tin chính trị,

Interfax chuyên cập nhật thông tin thường xuyên về tình hình trong nước vàquốc tế, v.v

Ngoài ra, ở Nga còn có hàng trăm ngàn tờ tin của các tổ chức kinh

tế - xã hội, hàng triệu trang blog cá nhân thường xuyên đăng tải thông tin đa

dạng trên mạng Internet Việc tổ chức quản lý, cấp phép hoạt động cho mạngđiện tử truyền thông nói chung và mạng xã hội nói riêng là vô cùng phức tạp.Tổng thống Nga và các cơ quan lập pháp - Hạ viện (Duma quốc gia), Thượngviện (Hội đồng Liên bang) và Chính phủ Nga đã ban hành nhiều đạo luật cóliên quan đến hoạt động của mạng Internet, của Facebook, của các Website,các trang Blog, Twitter, You Tube.

Trên một trang web của mạng xã hội đã xuất hiện những tài liệu, theonhận định của Tổng thanh tra Nga, có chứa nội dung kêu gọi tự tử Cơ quan

“Roskomnadzor” ngày 28/3/2013 đã gửi Công văn yêu cầu lãnh đạo nguồnInternet xoá bỏ thông tin này và họ đã kịp thời chấp hành Ngày 29/3/2013,Hãng thông tấn ITAR-TASS dẫn nguồn từ Thư ký báo chí của

“Roskomnadzor” (Tổng Thanh tra Nga) - Vladimir Pikov cho biết, “Mạng xãhội Facebook đã loại bỏ "thông tin cấm” đây là nguyên nhân khiến (mạng) cóthể bị chặn ở Nga” Theo luật, các trang web sẽ bị chặn nếu “thông tin cấm”không được gỡ bỏ trong thời hạn ba ngày kể từ ngày nhận thông báo [72]

Hiện nay, ở Liên bang Nga, công nghệ số (Internet) không chỉ được sửdụng như một trong những phương tiện truyền thông thuận tiện có sức quảng

bá nhanh và rộng nhất mà còn là phương tiện không thể thiếu trong các chiếndịch bầu cử Chính phủ Nga đã trình Viện Duma nghiên cứu dự luật xác nhậnInternet là phương tiện không thể thiếu trong các chiến dịch bầu cử Đặc biệt,trong đó có đề xuất thay các phương tiện truyền thông giấy bằng mạng điện tửtrong việc công bố Danh sách đảng phái chính trị và tổ chức xã hội tham gia

tranh cử Chính phủ Nga đã nêu những lập luận phân tích ủng hộ giải pháp này và cho rằng, việc sử dụng Internet sẽ tiết kiệm tiền cho ngân sách, bớt chi

phí đăng tải trên báo in Đây là vấn đề cấp bách sau khi việc đăng ký cácchính đảng ở Nga được đơn giản hóa, chi phí của Nhà nước cho hoạt độnggiới thiệu, quảng cáo vì thế giảm đáng kể [71]

Hiện nay, Chính phủ Nga đã tận dụng Internet, hệ thống báo mạng nhưmột thứ “công cụ” để xây dựng nền dân chủ và được thông qua đối thoại của

buổi Giao lưu trực tuyến của Tổng thống Nga Vladimir Putin vừa qua vàongày 25/4/2013 Từ ngày chủ nhật (21/4), điện Kremly đã bắt đầu tiếp nhậncác câu hỏi mà người dân trong nước gửi cho Tổng thống Không chỉ côngdân Nga, mà người nước ngoài cũng có thể tham gia chương trình này Cuộc

“Đối thoại trực tuyến với tổng thống Vladimir Putin” vào 12h00 ngày25/4/2013 theo giờ Matxcơva được phát sóng trên các kênh truyền hình và đàiphát thanh hàng đầu của nước Nga Qua đường dây liên lạc thẳng, nguyên thủquốc gia Nga đã nhận được hơn 3 triệu câu hỏi [74]

Ở Liên bang Nga đã có Thông báo trên website của điện Kremlin chobiết, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã ký duyệt đạo luật về phạt tiền đối vớinhững trường hợp sử dụng từ ngữ thô tục trên các phương tiện truyềnthông Sáng kiến áp dụng hình phạt với việc dùng từ ngữ thô tục trên phươngtiện truyền thông được nhóm đại biểu của đảng “Nước Nga thống nhất”, đứngđầu là Phó Chủ tịch Viện Duma Quốc gia Nga Sergei Zheleznyak, đưa ra năm

2012 Theo luật, cá nhân nào dùng từ không lịch sự trên các trang báo hoặc

chương trình phát thanh sẽ bị phạt từ 2.000 - 3.000 rúp (khoảng 30 rup =1USD), nhân vật nổi tiếng - phạt từ 5.000 - 20.000 rúp, quan chức nhà nước –phạt từ 20.000 - 200.000 rúp Luật cũng qui định tịch biên với đối tượng vi phạm

hành chính Các chuyên gia ngôn ngữ sẽ xác định từ ngữ nào là thô tục cần phạt.

Đạo luật áp dụng với tất cả các phương tiện truyền thông, kể cả các báo mạng[73]

Ngày 26/4/2013, các phương tiện thông tin của Nga đồng loạt đưa tin, các

cơ quan nhà nước của Liên bang Nga yêu cầu Google xóa nội dung của những

“thông tin cấm” đang lưu hành trên mạng này Thông báo nêu rõ rằng, số lượngtin bị yêu cầu xóa bỏ đã tăng 19 lần trong nửa cuối năm 2012 Trong khi đó, luật

về "Danh sách các trang web đen" đã có hiệu lực ở Nga từ ngày 1/11/2012 Tàiliệu cho thấy Nga yêu cầu chặn các nguồn tài nguyên trên Internet có nội dung

về khiêu dâm trẻ em, thông tin dạy cách tự tử và sử dụng ma túy [75]

* Về quản lý báo điện tử tại Trung Quốc: Sau khi Nước Cộng hòa

Nhân dân Trung Hoa ra đời (1/10/1949), báo chí Trung Quốc nhanh chóngphát triển mạnh mẽ, đa dạng, ngày càng phục vụ tốt nhu cầu thông tin và đờisống tinh thần của nhân dân Thống kê cho thấy, số lượng báo chí đã tăng từ

336 loại năm 1950 lên 1943 loại năm 2008, trong đó báo chí có tính chất toànquốc là 224 loại (chiếm 11.51% trong các loại báo in), báo chí cấp tỉnh -thành phố có 826 loại (42.51%), cấp khu vực hoặc đô thị trực thuộc tỉnh có

877 loại (45.07%) và báo chí cấp huyện có 16 loại (0.82%)… [165]

Báo mạng Internet (báo mạng) Trung Quốc bắt đầu xuất hiện và pháttriển song hành với báo in từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX Sựphát triển nhanh chóng của hệ thống báo điện tử làm thay đổi hoàn toàndiện mạo của hệ thống báo chí và xuất bản, từ quản lý báo chí xuất bản,phương thức làm báo, quan điểm làm báo, đến việc nâng cao và coi trọng

vị thế của độc giả

Theo đánh giá của Trung tâm thông tin điện tử thuộc Viện khoa họcthống kê Trung Quốc (CNNIC), trước những năm 1999 của thế kỷ XX, độcgiả của báo mạng chủ yếu ở độ tuổi 20 - 30 tuổi; nhưng kể từ đầu thế kỷ XXIđến nay, báo mạng Internet đã trở thành “bạn đồng hành” của độc giả ở mọilứa tuổi, trong đó đáng chú ý là số lượng độc giả là người có thu nhập thấp và

cư dân nông thôn ngày càng tăng mạnh Tại Trung Quốc, báo mạng Internetđược coi là đại biểu - loại hình chủ đạo của hình thái thông tin tuyên truyềnmới, nó làm thay đổi cơ bản quan niệm và phương thức tuyên truyền truyềnthống Từ phương thức tuyên truyền mang tính áp đặt, một chiều, bạn đọchoàn toàn dễ thụ động trong tiếp nhận thông tin… đòi hỏi những người làmbáo, quản lý báo chí phải nhanh chóng thay đổi quan niệm và cách làm Báomạng đòi hỏi và cho phép mối quan hệ giữa người tuyên truyền và người bịtuyên truyền (tòa soạn với độc giả) phải trở thành quan hệ hai chiều [165]

Thống kê của CNNIC cho thấy, tính đến năm 2008, số lượng bạn đọcbáo mạng ở Trung Quốc đã đạt con số 338 triệu người, mức tăng trưởng củađịa chỉ IP và tên miền lần lượt là 38% và 190,4%, trong đó số địa chỉ IP tínhđến hết tháng 6/2008 là 158 triệu IP, cao thứ 2 thế giới sau Mỹ Số tên miềnđăng ký đạt mức kỷ lục vào năm 2007, gấp 5 lần so với các năm trước đó, đạtbình quân mỗi ngày có 20.000 hồ sơ xin đăng ký tên miền mới [165].

Về quản lý, cho đến nay Trung Quốc vẫn chưa có luật báo chí hoặc luậtbáo chí - xuất bản riêng Báo chí và xuất bản được quản lý bằng hệ thống điều lệ,thông tư, nghị định… từ trung ương đến cơ sở Ở mỗi cấp quản lý, cơ quan quản

lý căn cứ quy định chung của trung ương (chủ yếu là căn cứ vào các quy địnhtrong Điều lệ quản lý báo chí - xuất bản do Quốc Vụ viện ban hành) và tình hìnhthực tế tại địa phương hay đơn vị để đưa ra các quy định cụ thể về quản lý báo

chí - xuất bản Gần đây nhất, tháng 3/2011, Quốc Vụ viện Trung Quốc đã ban

hành Điều lệ sửa đổi về quản lý xuất bản Trên cơ sở đó các địa phương, banngành hoặc cơ quan quản lý báo chí - xuất bản các cấp ban hành thông tư, nghịđịnh, quy định chi tiết về quản lý báo chí - xuất bản ở cấp do mình quản lý Như

Thông tư về “Tăng cường hơn nữa công tác quản lý về tuyên truyền quảng cáo trên báo chí” của thành phố Hàng Châu (Triết Giang), Thông tư về “Tăng cường hơn nữa công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại trên các phương tiện thông tin đại chúng” của thành phố Nam Kinh (Tô Châu)… [166].

Một trong những yêu cầu bắt buộc đối với hệ thống thông tư, quy định

về quản lý báo chí, xuất bản các cấp ở Trung Quốc là phải tuyệt đối tuân thủcác quy định của Hiến pháp và các Điều lệ, Kế hoạch, Quy hoạch của cấptrên Ví dụ, mọi quy định, thông tư về quản lý báo chí, xuất bản ban hành saungày 30/4/2011 đều phải tuân thủ Hiến pháp và Quy hoạch phát triển báo chí,xuất bản 5 năm 2011 - 2015 lần 12 được đại hội nhiệm kỳ 17 Trung ương

Đảng Cộng sản Trung Quốc thông qua tháng 10/2010 Với phương thức quản

lý như vậy, báo chí Trung Quốc tuy phát triển mạnh mẽ nhưng rất nhất quán

về phương thức cũng như nội dung và hình thức tuyên truyền

Đặc thù của phương thức quản lý báo chí ở Trung Quốc khiến giới nghiêncứu báo chí nước này thường so sánh: Chế độ quản lý báo chí của chúng tôihoàn toàn khác biệt so với các quốc gia ở Âu - Mỹ và các nước trong khu vựcnhư Xinh-ga-po, My-an-ma, Thái Lan, Hàn Quốc… Chúng tôi chủ trương rõràng báo nào, đăng tải những gì, không đăng tải những gì… do cơ quan báo chí

tự quyết định, nhưng nhất quyết phản đối cái gọi là tự do báo chí với những tintức ngụy tạo hoặc đưa tin nhưng không chịu trách nhiệm về ảnh hưởng của nó

đối với con người và xã hội Giới chức Trung Quốc cho rằng, họ quản lý đúng

mức đối với báo chí, nhưng không áp dụng biện pháp kiểm tra trước xuất bản.Sau khi báo xuất bản, nếu không bị công chúng phản đối, thưa kiện thì các cơquan quản lý nhà nước cũng không kiểm tra xử lý Quản lý báo chí kiểu TrungQuốc là phương thức quản lý phù hợp với tình hình trong nước và quốc tế trongtừng điều kiện cụ thể, là chế độ “cơ quan chủ quản đồng thời là cơ quan xuấtbản” mang đặc sắc Trung Quốc Hạt nhân của chế độ quản lý này là tăng cường

sự quản lý của cơ quan chủ quản đối với báo chí, chịu trách nhiệm trực tiếp vềđịnh hướng nội dung và chất lượng thông tin trên báo chí [167]

Về xu thế phát triển, từ năm 2005 trở lại đây, báo chí Trung Quốc pháttriển theo hướng doanh nghiệp hóa khối báo chí ngành nghề, đoàn thể dân sự;khối báo chí chính trị – xã hội cũng đổi mới theo hướng phân tách bộ phậnnội dung với bộ phận kinh doanh, trong đó chủ yếu doanh nghiệp hóa hệthống dịch vụ Internet trên các báo mạng Theo đó, các báo mạng sẽ chia làmhai bộ phận, phụ trách nội dung thông tin tuyên truyền và doanh nghiệp hóa

bộ phận dịch vụ mạng [167]

Theo quy hoạch phát triển báo chí, xuất bản 5 năm 2011 - 2015 do CụcBáo chí - Xuất bản Trung Quốc công bố ngày 20/4/2011, báo chí Trung Quốctrong thời gian tới sẽ tập trung đẩy mạnh thực hiện 7 nhiệm vụ trọng tâm:Tuyên truyền về nền văn hóa xã hội chủ nghĩa tiên tiến, giàu bản sắc dân tộc;nêu cao những giá trị mới của chế độ xã hội chủ nghĩa; tập trung đẩy mạnh

xuất bản phẩm giá trị cao, kế thừa và phát huy nền văn minh Trung Hoa; hoànthiện hệ thống dịch vụ xuất bản công cộng, bảo đảm quyền và lợi ích cơ bảncủa nhân dân về văn hóa; làm tốt, làm hay, làm lớn ngành báo chí xuất bản,nâng cao tổng thể thực lực và sức cạnh tranh của ngành báo chí xuất bản; nắmbắt ứng dụng mạnh mẽ xu thế số hóa – tin học hóa – mạng hóa báo chí, đẩynhanh việc nâng cấp và chuyển đổi loại hình báo chí xuất bản; nắm bắt thời

cơ trong nước và quốc tế, đẩy mạnh phát triển báo chí xuất bản hướng ngoại –tiến ra thế giới; tăng cường xây dựng hệ thống thị trường, đảm bảo trật tự thị

trường báo chí xuất bản phát triển lành mạnh [164].

Để đạt những mục tiêu nêu trên, các cơ quan chủ quản, cơ quan báo chíxuất bản phải nghiên cứu quán triệt và từ đó vận dụng linh hoạt 8 giải phápphát triển kinh tế - xã hội 5 năm lần thứ 12 do Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

17 thông qua, cụ thể là: Kiên trì đường lối cải cách mở cửa; đẩy nhanh tốc độđổi mới cơ cấu tổ chức, quản lý báo chí, cơ cấu loại hình báo chí; đẩy nhanhtốc độ chuyển đổi phương thức phát triển; đẩy nhanh tốc độ vận dụng, ứngdụng tiến bộ kỹ thuật; tăng cường bồi dưỡng đội ngũ nhân tài; tăng cường cácchính sách chỉ đạo và hỗ trợ; đẩy mạnh quản lý hành chính theo pháp luật và

cuối cùng là tăng cường công tác lãnh đạo tổ chức thực hiện [164].

Ở Trung Quốc, việc định hướng chính trị tư tưởng đối với báo chí cũnghết sức chặt chẽ, vụ việc 13 tờ báo điện tử phải rút bài đăng về chế độ hộkhẩu và các tổng biên tập bị xử lý kỉ luật trước đây là một điển hình… Theomột số bài nghiên cứu gần đây tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Thanhtra Chính phủ cho thấy, ở Trung Quốc, việc kiểm duyệt, định hướng thông tinrất được chú trọng, kể cả thực hiện các biện pháp kỹ thuật như: Gửi tin nhắnSMS, chấm điểm hay phạt tiền các phóng viên

* Quản lý của Nhà nước về báo chí nói chung, báo điện tử nói riêng của

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào: Tại nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào,

việc quản lý, định hướng chính trị tư tưởng cho báo chí nói chung, báo điện tử

nói riêng, có nhiều nét tương đồng và cách làm sáng tạo so với Việt Nam Theobáo cáo khảo sát của đoàn đại biểu báo chí Quân đội nhân dân Việt Nam tạiLào vào tháng 7/2012 và đoàn cán bộ Cục Báo chí (Bộ Thông tin Truyềnthông) tại Lào vào tháng 10/2012 cho thấy: Hiện nay, Lào có 101 cơ quan báochí, trong đó báo in ra theo ngày mới có 8 tờ, đều phát hành ở thủ đô ViêngChăn Về phát thanh, Lào có 43 đài phát thanh, 3 ở thủ đô và 40 đài ở các tỉnh,huyện Nước bạn có 34 đài truyền hình, trong đó có 6 đài ở thủ đô.

Về báo điện tử, ở Lào có hơn 30 báo, tạp chí điện tử; trong đó có cảmột số tờ hoạt động theo hình thức xã hội hoá, có doanh nghiệp và tư nhântham gia cùng các bộ, ngành xuất bản báo điện tử Tuy nhiên, Bộ Thông tin,Văn hóa và Du lịch (nước bạn sáp nhập hai Bộ Thông tin và Truyền thông vàVăn hóa, Thể thao và Du lịch thành một Bộ) quản lý và định hướng tư tưởngchính trị cho báo điện tử khá chặt chẽ, hiệu quả Đơn vị quản lý báo chí chính

là Cục Thông tin Đại chúng, có chức năng giống Cục Báo chí ở Việt Nam.Hàng tuần, Cục đều tổ chức giao ban báo chí, định hướng nội dung cho các tờbáo, trong đó có cả các tổng biên tập của báo điện tử xã hội hoá là tư nhân,chưa được cấp thẻ nhà báo cũng được tham gia Trước khi xuất bản, các báonày phải báo cáo nội dung, ma-ket cho Cục Thông tin Đại chúng thẩm định

Báo chí xã hội hoá chỉ được thông tin về kinh tế, văn hoá, giải trí,không được thông tin các vấn đề chính luận, thời sự xã hội Tại Lào, cũng cónhiều thông tin xuyên tạc, bôi nhọ lãnh đạo Đảng, Nhà nước trên Internet nêncác tờ báo còn được giao nhiệm vụ chống “diễn biến hoà bình” và các thôngtin xấu độc, nhiều khi được chỉ đạo trực tiếp từng nội dung, chuyên đề để địnhhướng dư luận

* Quản lý của Nhà nước về báo chí ở My-an-ma: Tại My-an-ma, ngày

20/10/2012 vừa qua, Chính phủ nước này cũng rất coi trọng quản lý và địnhhướng báo chí, bằng việc đã thành lập một ban phụ trách việc chuyển đổi ba

tờ nhật báo thuộc sở hữu của Nhà nước là Myanmar Alin, Kyemon (Tấm

Gương) và Ánh sáng mới My-an-ma thành “phương tiện truyền thông côngcộng” Ban quản lý này sẽ thông qua các chương trình và chính sách cần thiết,

đề ra những nguyên tắc và nội quy thiết yếu cho các báo, đồng thời giám sátviệc thực thi các nguyên tắc của phương tiện truyền thông công cộng đáp ứngyêu cầu chuyển đổi Chính phủ còn thành lập Hội đồng Báo chí My-an-malâm thời (MPC) gồm 29 thành viên để giải quyết các vấn đề liên quan tớitruyền thông trước khi luật báo chí - truyền thông được Quốc hội nước nàychính thức ban hành [159]

1.2 Những công trình, tài liệu nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài luận án

1.2.1 Các tài liệu, đề tài nghiên cứu khoa học về sự lãnh đạo, quản lý của Đảng, Nhà nước đối với báo chí, báo điện tử.

Báo điện tử, ngày 22/7/2005, Ban Bí thư đã ra Chỉ thị 52-CT/TW về

“Phát triển và quản lý báo điện tử ở Việt Nam hiện nay” [5] Đây là văn kiện

đầu tiên của Trung ương Đảng chuyên về báo điện tử, thể hiện đầy đủ quanđiểm của Đảng trong lãnh đạo báo điện tử, có ý nghĩa định hướng chiến lược,lâu dài trong sự phát triển của báo điện tử

Ngày 31/7/2008, Ban Bí thư đã có Chỉ thị số 25-CT/TW về “Tăng cường công tác xây dựng Đảng trong các cơ quan báo chí” [6] Chỉ thị có nêu một số nguyên nhân của những yếu kém, khuyết điểm là: “ Trong hoạt

động báo chí đã bộc lộ một số yếu kém, khuyết điểm mặc dù đã được nhắcnhở nhiều lần nhưng chậm được khắc phục; có mặt, có lúc, có nơi còn trầmtrọng hơn Một số cơ quan báo chí thiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốt chứcnăng tư tưởng, văn hóa; có biểu hiện xa rời sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lýcủa Nhà nước, xa rời tôn chỉ, mục đích; thông tin không trung thực, thiếuchính xác, phản ánh nhiều về tiêu cực và tệ nạn xã hội ”

Ngày 12/6/2010, Ban Tuyên giáo Trung ương đã tổ chức hội thảo "Báo điện tử, trang thông tin điện tử, game online - định hướng phát triển và quản

lý” Hội thảo có sự tham dự lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương cùng đại

diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành, các cơ quan báo chí, các nhà cung cấp dịch

vụ nội dung số trên Internet… Hội thảo đã phân tích xu hướng phát triểnmạnh mẽ của báo điện tử; đánh giá ưu điểm và chỉ ra nhiều hạn chế của một

số báo điện tử như: Xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng bạn đọc; thông tin cònthiếu nhạy cảm chính trị, thậm chí thiếu chính xác, sa đà vào chuyện đời tư,

vô bổ Hội thảo đề xuất nhiều giải pháp về quản lý báo điện tử như xây dựngcác văn bản quy phạm pháp luật, bổ sung các điều, khoản mới; tăng cườngthanh, kiểm tra và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm; tạo cơ chế phối hợpgiữa các cơ quan quản lý nhà nước, nhà cung cấp dịch vụ…

Đề tài khoa học “Thực trạng và giải pháp nâng cao trình độ cán bộ báo chí hiện nay” do PGS,TS Vũ Duy Thông làm chủ nhiệm [143], chủ yếu

tập trung phân tích và đánh giá thực trạng trình độ cán bộ báo chí hiện nay, từ

đó bước đầu đề xuất một số định hướng và giải pháp để nâng cao trình độ cán

bộ báo chí Nhưng tác giả lại không đề cập riêng nội dung thực trạng và giảipháp nâng cao trình độ cán bộ báo điện tử, hay còn ít đề cập vấn đề bồi dưỡngnội dung chính trị tư tưởng đối với đội ngũ làm báo, đặc biệt báo điện tử

Đề tài “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả lãnh đạo, quản lý báo mạng hiện nay” do TS Hà Thị Vinh làm chủ nhiệm [157],

chủ yếu tập trung đánh giá thực trạng chất lượng, hiệu quả công tác lãnh đạo,quản lý báo mạng nói chung, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng,

từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác lãnh đạo, quản

lý hệ thống báo mạng ở nước ta Đề tài ít nhiều cũng đã đề cập đến nội dungđịnh hướng chính trị của hệ thống báo điện tử, nhưng ít đề cập nội dungnguyên tắc, kinh nghiệm trong định hướng chính trị tư tưởng của báo điện tử

Công trình “Trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của nhà báo” do

Hội Nhà báo Việt Nam nghiên cứu và xuất bản 1998, đề cập đến vai trò, tráchnhiệm nhà báo trong định hướng dư luận, tuy nhiên, năm đó báo điện tử mới

ra đời 1 năm, nên công trình chưa đề cập đến báo điện tử

Ngày 19/6/2010, nhân kỷ niệm 85 năm ngày Báo chí Cách mạng ViệtNam, Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội Nhà báo Việt Nam, Bộ Thông tin vàTruyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã phối hợp tổ chức Hội thảo

quốc gia với chủ đề: “Phát triển nền báo chí Việt Nam cách mạng và chuyên nghiệp” Hội thảo chỉ ra, các cơ quan tham mưu cho Đảng về công tác báo chí

phải tích cực, chủ động, sắc bén, kịp thời trong việc định hướng chính trị tưtưởng, nhất là đối với những vấn đề quan trọng, phức tạp, nhạy cảm trong nộidung thông tin của báo chí

1.2.2 Các sách, giáo trình nghiên cứu về báo chí, báo điện tử

Nhân kỷ niệm 85 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, để ghi nhậnchặng đường lịch sử sáng ngời của báo chí cách mạng nước nhà và như mộtmón quà ca ngợi, biết ơn tới công lao đóng góp to lớn của nhiều thế hệ các

nhà báo Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia xuất bản cuốn sách Tổng quan lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam (1925 – 2010) của tập thể các nhà

báo, nhà nghiên cứu do PGS, TS Đào Duy Quát, GS, TS Đỗ Quang Hưng,PGS, TS Vũ Duy Thông chủ biên [124]

Cuốn sách“Tăng cường lãnh đạo, quản lý, tạo điều kiện để báo chí nước ta phát triển mạnh mẽ, vững chắc trong thời gian tới” do Ban Tuyên

giáo Trung ương (2007) chủ trì xuất bản [9] đề cập tới vấn đề lãnh đạo, quản

lý và định hướng chính trị tư tưởng, trong đó có việc quản lý, định hướng pháttriển đối với báo điện tử, chỉ rõ những mục tiêu, giải pháp tổ chức thực hiện

sự định hướng về mặt chính trị tư tưởng

“Cơ sở lý luận báo chí” do PGS, TS Tạ Ngọc Tấn (1999) chủ biên [135]

là giáo trình của môn học cùng tên nên đề cập đến rất nhiều nội dung về báo chínhư: Quan niệm chung về báo chí, tính giai cấp của báo chí, tự do báo chí, cácchức năng của báo chí, luật pháp và báo chí, nguyên tắc hoạt động báo chí, laođộng sáng tạo trong báo chí Tuy nhiên, về vấn đề định hướng chính trị tư tưởngđối với báo chí tác giả có đề cập, nhưng chưa đi làm rõ những nội dung cấp thiếttrong định hướng chính trị tư tưởng của báo điện tử hiện nay

Tác giả Nguyễn Vũ Tiến (2005) với công trình nghiên cứu “Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong thời kỳ đổi mới” [147] chỉ ra vai trò,

phương thức, biện pháp lãnh đạo báo chí của Đảng, trong đó cốt lõi của vấn đềlãnh đạo chính là sự định hướng chính trị tư tưởng với báo chí nói chung, cònbáo điện tử ít được đề cập đến

Tác giả Trần Quang Nhiếp (2002) với cuốn sách “Định hướng hoạt động và quản lý báo chí trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”

[118] đã khái quát bước đầu về hoạt động của báo chí trong nền kinh tế thịtrường, đánh giá thực trạng quản lý và đưa ra một số định hướng cho công tácquản lý báo chí

1.2.3 Các luận án, tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với báo chí

Những năm gần đây, đã xuất hiện một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc

sĩ đề cập đến đội ngũ nhà báo, quản lý nhà nước về báo chí, quan điểm chỉđạo của Đảng về báo chí, hoạt động báo chí trong kinh tế thị trường Đángchú ý là các luận án, luận văn đã bảo vệ thời gian gần đây

Tác giả Đỗ Chí Nghĩa với Luận án Tiến sĩ Truyền thông đại chúng

“Vai trò của báo chí trong định hướng dư luận xã hội” (Khảo sát công chúng

khu vực Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ) [115] đã nghiên cứu: Những vấn đề lýluận về vai trò định hướng dư luận xã hội của báo chí; Thực trạng và giảipháp nâng cao hiệu quả định hướng dư luận xã hội của báo chí

Luận án Tiến sĩ Lịch sử: “Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong thời kỳ đổi mới” của Nguyễn Vũ Tiến (2003) [146] tập trung phân tích và làm

rõ những bước tiến trong quá trình lãnh đạo báo chí của Đảng, trên cơ sở đókhẳng định sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện tiên quyết bảo đảm cho báo chítiếp tục phát triển đúng hướng Tuy nhiên, tác giả còn đề cập không nhiều về

sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống báo điện tử ở Việt Nam

Luận án Tiến sĩ Chủ nghĩa xã hội khoa học “Phê phán các quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị trên mạng Internet góp phần bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay” của Trần Doãn Tiến (2010) [148] đã làm rõ bản

chất, nội dung phương thức hoạt động và tác hại của những quan điểm sai trái

về tư tưởng chính trị trên mạng Internet Đề xuất những giải pháp góp phầnnâng cao hiệu quả phê phán các quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị trênmạng Internet, giữ vững trận địa tư tưởng, góp phần bảo vệ chế độ xã hội chủnghĩa ở nước ta trong tình hình mới

Luận văn Thạc sĩ Khoa học xã hội và nhân văn - ngành báo chí: “Quản lý Nhà nước về báo chí thời kỳ đổi mới” của Chử Kim Hoa (2001) [90] đã hệ thống

hoá các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý Nhà nước đối với báo chí tronggiai đoạn 1986 - 2001; phân tích vai trò và tác dụng của hệ thống văn bản đó đốivới sự phát triển cuả báo chí trong giai đoạn 1986 - 2001; đề xuất một số giảipháp để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật với báo chí

Luận văn Thạc sĩ Quản lý nhà nước: “Vấn đề quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí ở nước ta hiện nay” của Hoàng Thị Bích Yến (2001) [158] tập

trung nghiên cứu làm rõ những vấn đề: Sự cần thiết phải quản lý Nhà nước vềhoạt động báo chí; thực trạng hoạt động báo chí và vấn đề quản lý báo chí ở nước

ta, những mặt được và mặt chưa được, nguyên nhân của những mặt còn tồn tại vànhững vấn đề đặt ra

Luận văn Thạc sĩ Khoa học xã hội và nhân văn - ngành báo chí: "Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam với nhiệm vụ thông tin đối ngoại" của Phạm

Đức Thái (2010) [137] tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản vềcông tác thông tin đối ngoại, luận văn đánh giá những kết quả đạt được vànhững mặt hạn chế của thông tin đối ngoại trên Báo điện tử Đảng Cộng sản

Việt Nam hiện nay, từ đó đưa ra các giải pháp đổi mới và nâng cao chất lượng

thông tin đối ngoại trên Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam trong tình hìnhmới Nội dung đề cập của tác giả không nghiên cứu trên nhiều báo, nên phần

nào nội dung chưa được khái quát toàn diện về thông tin đối ngoại trên cácbáo điện tử hiện nay.

Luận văn Thạc sĩ Văn hóa học:“Hoạt động báo chí trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay” của Vũ Đình

Thường (2004) [145] đã khẳng định vai trò tích cực của báo chí với kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, đồng thời đưa ra cácgiải pháp hữu hiệu nhằm tiếp tục đổi mới báo chí, góp phần thúc đẩy pháttriển kinh tế - xã hội

1.2.4 Các bài báo khoa học nghiên cứu về công tác lãnh đạo, quản

lý, định hướng hoạt động của báo chí

Nghiên cứu về hiệu quả công tác tư tưởng, tác giả Đào Duy Quát (2011)

có bài: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XI” [125, tr 11-14] Trong bài viết tác giả khẳng định lãnh

đạo tư tưởng là hoạt động lãnh đạo quan trọng hàng đầu của Đảng Theo tácgiả, để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng, cần phải nâng cao chấtlượng, hiệu quả từng “binh chủng” của công tác tư tưởng Đồng quan điểm

này, tác giả Hà Đăng (2011) trong bài: “Công tác tư tưởng - cái dễ và cái khó”

[83, tr 28-31] cho rằng có lực lượng chuyên trách giỏi, đủ mạnh, có bản lĩnhchính trị vững vàng và tinh thông nghề nghiệp thì nhiệm vụ tư tưởng có nặng

nề đến mấy cũng gánh vác nổi Nếu không thì ngược lại Tác giả Hữu Thọ

(2011) trong bài: “Về tính chuyên nghiệp của đội quân xung kích trên mặt trận

tư tưởng” [142, tr 33 - 35] cho rằng, với những người làm báo thì sản phẩm

cuối cùng là tác phẩm báo chí với hiệu quả xã hội cao và đạt tới hay, chân thật,hùng hồn như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy

“Hai mặt phải trái của cơn lốc công nghệ thông tin và công tác tư tưởng hiện nay” của GS,TS Phùng Hữu Phú (2009) [121] đưa ra cách nhìn

tổng quan về tính hai mặt của công nghệ thông tin và sự đối mặt, thách thứccủa nó với công tác tư tưởng hiện nay Tác giả chỉ rõ: Sự phát triển nhanh của

mạng Internet và dịch vụ viễn thông cũng đang đặt ra những thách thức mớiđối với công tác tư tưởng.

“Quản lý báo chí trong sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay” của Bộ

trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Lê Doãn Hợp (2007) [96] phân tích sựlớn mạnh và đóng góp xứng đáng của báo chí trong hơn 20 năm đổi mới;đồng thời chỉ ra những yếu kém trong hoạt động và quản lý báo chí, từ đó đềxuất 7 nhiệm vụ chính về quản lý báo chí trong tình hình hiện nay

“Quản lý, phát huy tốt vai trò của báo điện tử, trang thông tin điện tử

và mạng xã hội trước yêu cầu mới” của TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Trưởng

Ban Tuyên giáo Trung ương (2012) [102] đã phân tích và khái quát bước đầubức tranh về những hạn chế trong quản lý báo điện tử và trang tin điện tử thờigian qua, đưa ra những yêu cầu phải tăng cường định hướng chính trị tưtưởng trong thời gian tới

“Một số vấn đề trong công tác quản lý Nhà nước về thông tin trên nét” của tác giả Đỗ Quý Doãn, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông,

in-tơ-(2012) [64] đã đưa ra hệ thống giải pháp quản lý thông tin trên Internet, bao gồm

cả báo điện tử, trang tin điện tử, web, blog, mạng xã hội, chỉ rõ nội dung chínhsách quản lý phải là sự kết hợp đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, bao gồm cả giảipháp hành chính, giải pháp kỹ thuật và giải pháp tuyên truyền giáo dục…

Bài viết “Công tác báo chí thời gian qua và một số nhiệm vụ chủ yếu trong thời gian tới” của Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Đỗ Quý

Doãn, (2012) [63, tr 63 - 67] đánh giá những ưu điểm, hạn chế của tình hìnhhoạt động và quản lý báo chí thời gian qua; đồng thời đưa ra 3 nhiệm vụ chủyếu cho hoạt động báo chí thời gian tới trong đó nhấn mạnh báo chí cần tuyêntruyền hiệu quả việc quán triệt và triển khai Nghị quyết Đại hội XI, đẩy mạnhviệc tuyên truyền các biện pháp chỉ đạo kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế

Bài viết “Tăng cường quản lý Nhà nước về pháp luật đối với báo chí”

của tác giả Hoàng Anh (2012) [1] đánh giá thực trạng hệ thống văn bản phápluật và thực trạng quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực báo chí; qua

đó đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước bằng phápluật đối với báo chí

Liên quan trực tiếp đến đề tài, có bài báo “Nâng cao tính định hướng của báo điện tử” của tác giả Nguyễn Văn Minh đăng trên Báo điện tử Đảng

Cộng sản Việt Nam ngày 27/8/2006 đã phản ánh thực trạng “lệch chuẩn” củamột số báo điện tử và đề xuất giải pháp đầu tư mạnh mẽ về nhân lực, cơ chếquản lý đối với báo điện tử

Những công trình, đề tài nghiên cứu trên là nguồn tư liệu phong phú, cógiá trị để nghiên cứu sinh kế thừa, nghiên cứu chọn lọc Tuy nhiên, cho đến nayvẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập trực tiếp đến vấn đề địnhhướng chính trị tư tưởng đối với báo điện tử Vì vậy, việc tổ chức và triển khai

nghiên cứu đề tài: “Định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam hiện nay” mà nghiên cứu sinh lựa chọn nghiên cứu không trùng lặp với bất kỳ công

trình nghiên cứu khoa học, các luận án, luận văn đã nghiệm thu công bố

2 Những vấn đề đặt ra đề tài luận án tiếp tục giải quyết

Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước,nghiên cứu sinh nhận thấy chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cơbản, hệ thống về mục đích, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức địnhhướng chính trị tư tưởng của báo chí nói chung, báo điện tử nói riêng

Trên lập trường chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh khi xem

xét về sự định hướng báo chí, chúng ta thấy báo chí luôn gắn liền với giai

cấp, gắn liền với thể chế chính trị, không có báo chí phi chính trị v.v Hiệnnay giai cấp tư sản luôn cổ vũ đề cao “tự do” báo chí và quảng bá, tuyêntruyền rằng: không có sự quản lý nhà nước đối với báo chí Thực tế khinghiên cứu một số tài liệu nước ngoài cho thấy không phải như vậy Báo chí ởcác nước tư bản chủ nghĩa luôn bị chi phối bởi quyền lực chính trị, phục vụlợi ích chính trị của giới cầm quyền, mang dấu ấn, bản chất chính trị rõ nét,thể hiện trên một số vấn đề sau:

Báo chí ở nước ngoài không tách rời chính trị - xã hội, luôn gắn liền vớigiai cấp, đảng phái chính trị Không có nền báo chí chung chung, không phục

vụ cho giai cấp cầm quyền Đồng thời, báo chí luôn gắn chặt với xã hội, phảnánh sinh động cuộc sống xã hội đang diễn ra, không có nền báo chí tách rời xãhội và những sự kiện của đời sống xã hội Nhà nước cho phát triển báo chí theokiểu tự do, dân chủ, nhưng thực chất không có nghĩa là xoá bỏ sự quản lý, địnhhướng của các đảng chính trị và của nhà nước, các tổ chức chủ quản tờ báo

Cần phân biệt giữa tự do báo chí, quản lý báo chí kiểu tư bản với quản lýbáo chí theo định hướng xã hội chủ nghĩa, với mục tiêu xây dựng một nền báochí của dân, do dân, vì dân Báo chí tư sản về hình thức là thả nổi cho phép tự dobáo chí, nhưng thực chất họ có cách quản lý theo kiểu định hướng “lệch lạc”,phản tự do, dân chủ Một nền báo chí phục vụ ai, hay phục vụ vì quảng đại quầnchúng nhân dân? Chính đây là điểm khác biệt cơ bản giữa quản lý, định hướngchính trị tư tưởng của báo chí nước ta so với báo chí phương Tây

Các thể chế chính trị, các đảng phái ở tất cả các nước đều quan tâm, chăm

lo hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật để quản lý báo chí nói chung, báođiện tử nói riêng Vấn đề quản lý nhà nước ở nước ngoài về báo chí, hiểu theo ýnghĩa trên chính là việc xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật trong lĩnh vựcbáo chí, mà trọng tâm là các hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quannhà nước và cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảmtrật tự quản lý và quyền công dân trong lĩnh vực báo chí

Các thể chế chính trị, các đảng phái ở các nước, đặc biệt ở phương Tây,đều nắm giữ báo chí, đội ngũ làm báo có uy tín và nhằm sử dụng họ vào mụcđích chính trị, phục vụ cho quyền lợi các đảng phái chính trị ấy Họ khôngbao giờ buông lỏng mà nắm rất chắc báo chí và quan tâm rất “đặc biệt” nhữngông “chủ bút” cũng như đội ngũ “bồi bút” và hoạt động của báo chí, để địnhhướng báo chí làm sao có lợi nhất cho giới cầm quyền

Trong nghiên cứu, tác giả nhận thấy những công trình nghiên cứu vềbáo chí có liên quan là nguồn tư liệu, tài liệu phong phú cung cấp cơ sở khoa

học về lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu để tác giả kế thừa có chọnlọc những kết quả nghiên cứu, không đánh giá chủ quan, không phê phán,những vấn đề mà các công trình khoa học đó chưa đề cập tới hoặc chưa cóđiều kiện phân tích làm sáng tỏ Tác giả bám sát mục đích, nhiệm vụ của luận

án để tập trung luận giải một cách khoa học vấn đề “Định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam hiện nay”; tuyệt đối không sa vào những vấn

đề lý luận chung chung mà tập trung khái quát luận giải, làm sáng tỏ kết quảnghiên cứu của luận án, khắc phục sự giao thoa trùng lặp và phát hiện nhữngvấn đề liên quan, đặc biệt nội dung, biểu hiện, những vấn đề có tính nguyêntắc, yêu cầu, giải pháp tăng cường định hướng chính trị tư tưởng của báo điện

tử ở Việt Nam hiện nay Vì vậy, nghiên cứu định hướng chính trị tư tưởng báođiện tử ở Việt Nam hiện nay, luận án tập trung giải quyết những vấn đề cơbản sau:

Một là, nghiên cứu tổng thể về định hướng chính trị tư tưởng báo điện

tử ở Việt Nam hiện nay, trên cơ sở đó nắm chắc, dự báo sự phát triển báo điện

tử ở Việt Nam; luận giải một cách cơ bản, hệ thống những vấn đề lý luận vềbáo điện tử Việt Nam

Hai là, khảo sát thực tiễn, đánh giá toàn diện, đầy đủ, cụ thể thực trạng và đúc

rút kinh nghiệm định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam trong giaiđoạn hiện nay

Ba là, phân tích những yếu tố tác động hiện nay đến báo điện tử, trên

cơ sở đó xác định yêu cầu, đề xuất hệ thống nội dung, giải pháp cơ bản, đồng

bộ, có tính khả thi để định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Namhiện nay

3 Mục tiêu nghiên cứu của luận án

Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lý luận, thực tiễn báo điện tử, địnhhướng chính trị tư tưởng của báo điện tử ở Việt Nam, trên cơ sở đó xác định

yêu cầu, đề xuất giải pháp cơ bản tăng cường định hướng chính trị tư tưởngcủa báo điện tử ở Việt Nam hiện nay.

4 Nội dung nghiên cứu của luận án

Khái lược lịch sử hình thành, phát triển của báo điện tử ở Việt Nam; Xâydựng quan niệm, chỉ rõ vị trí vai trò, chức năng, nhiệm vụ, phương thức hoạtđộng của báo điện tử ở Việt Nam; luận giải những vấn đề cơ bản về chính trị tưtưởng, định hướng chính trị tư tưởng, tiêu chí và những vấn đề có tính nguyêntắc định hướng chính trị tư tưởng báo điện tử ở Việt Nam

Phân tích, đánh giá đúng ưu điểm, hạn chế, khuyết điểm; chỉ rõ nguyênnhân của những ưu điểm, hạn chế, khuyết điểm; khái quát một số kinhnghiệm định hướng chính trị tư tưởng của báo điện tử ở Việt Nam

Dự báo sự tác động của tình hình, nhiệm vụ, xác định yêu cầu địnhhướng chính trị tư tưởng và đề xuất những giải pháp cơ bản tăng cường địnhhướng chính trị tư tưởng của báo điện tử ở Việt Nam hiện nay

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn, phương pháp nghiên cứu của luận án

* Cơ sở lý luận

Dựa trên lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đườnglối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng, lý luận,văn hóa, công tác báo chí tuyên truyền cổ động; nghị quyết, chỉ thị, quy địnhcủa Đảng, Nhà nước về lãnh đạo, quản lý hoạt động báo chí, xuất bản, truyềnthông đại chúng

giáo Trung ương, một số cơ quan quản lý và đội ngũ lãnh đạo báo điện tử thuộcphạm vi nghiên cứu Kết quả điều tra, khảo sát, tổng hợp của tác giả.

* Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đề tài sử dụng tổng hợp các phương phápnghiên cứu khoa học liên ngành và chuyên ngành, chú trọng các phươngpháp: lôgíc - lịch sử, phân tích - tổng hợp; tọa đàm, trao đổi điều tra - khảo sát,nghiên cứu tài liệu, thống kê tổng kết - so sánh và phương pháp chuyên gia…

-Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ

TƯ TƯỞNG BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 1.1 Báo chí cách mạng và Báo điện tử ở Việt Nam

1.1.1 Báo chí cách mạng

Theo quan điểm của C Mác và Ph Angghen, tính chất cách mạng vàtính tiên phong về chính trị là các yếu tố, tiêu chuẩn hàng đầu của báo chí.Nhiệm vụ của báo Đảng là gì? Trước tiên là tiến hành những cuộc thảo luận,chứng minh, phát triển và bảo vệ những đòi hỏi của Đảng, bác bỏ và lật đổnhững tham vọng và những luận điểm của phe thù địch Báo chí cách mạngphải chỉ ra con đường, phương pháp đấu tranh cách mạng như thế nào vàĐảng phải liên minh với các tầng lớp, giai tầng trong xã hội để tự đấu tranhgiải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc

Khi soạn thảo kế hoạch Đảng Cộng sản, V.I Lênin cho rằng: theo ýchúng tôi thì điểm xuất phát của hoạt động, bước thực tiễn đầu tiên để tiến tớithành lập cái tổ chức mong muốn, và cuối cùng, sợi dây chính mà nếu nắmđược nó thì chúng ta sẽ có thể không ngừng phát triển, củng cố và mở rộng tổchức ấy, phải là việc thành lập tờ báo chính trị toàn Nga Chúng ta cần trướchết là tờ báo, không có nó thì không thể tiến hành được một cách có hệ thốngcuộc tuyên truyền cổ động hết sức có nguyên tắc và toàn diện [104, tr.10]

Báo chí là sản phẩm tinh thần, là công cụ của một lực lượng chính trịnhất định, là "binh chủng" hàng đầu trên mặt trận tư tưởng để thực hiện chứcnăng thông tin, giáo dục, chỉ đạo Tờ báo là công cụ tuyên truyền, cổ động, tổchức và lãnh đạo của cách mạng V.I Lênin cho rằng: Một cách ví khác nữa:

“Tờ báo không phải chỉ là người tuyên truyền tập thể và người cổ động tập

thể, mà lại còn là người tổ chức tập thể nữa Về mặt này, có thể ví tờ báo như những giàn dáo mà người ta dựng lên xung quanh một tòa nhà đang xây

dựng, những giàn dáo ấy thể hiện rõ hình thù của tòa nhà, làm cho quan hệ

giữa những người thợ xây được dễ dàng, giúp họ phân phối công việc chonhau và nhìn bao quát được những kết quả chung đạt được bằng lao động có

tổ chức” [105, tr 210] Báo chí phải thực sự cách mạng, là cơ quan của các tổchức đảng do Đảng Cộng sản lãnh đạo, là công cụ để tuyên truyền phục vụxây dựng chủ nghĩa xã hội

Trong thời kỳ đầu của cách mạng, khi nói về báo chí, V.I Lênin chorằng, trong thời kỳ đầu, báo chí là một cơ quan lãnh đạo, thậm chí là cơ quanlãnh đạo thứ nhất “Cụ thể là tôi hoàn toàn đồng ý với đồng chí rằng cần phảiđặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ công tác của toàn nước Nga và của toàn Đảngnói chung; về điểm đó đồng chí nói điều thứ nhất của đề án phải quy định:

“trung tâm lãnh đạo của Đảng (chứ không phải chỉ riêng của một ban chấp

hành hay của một quận) là báo “ Tia lửa” có phóng viên thường trực trongcông nhân và liên hệ chặt chẽ với công tác nội bộ của tổ chức” Tôi chỉ muốn

nêu lên rằng tờ báo đó có thể và phải là người lãnh đạo tư tưởng của Đảng,

phát triển các chân lý về lý luận, các nguyên lý về sách lược, các tư tưởng tổchức chung, những nhiệm vụ chung của toàn Đảng trong một thời kỳ này haymột thời kỳ khác” [106, tr 8] Và theo V.I Lênin thì: “Báo chí phải trở thànhnhững cơ quan của các tổ chức đảng Các nhà văn nhất thiết phải tham gia các

tổ chức của Đảng Các nhà xuất bản và các kho sách, các hiệu sách và cácphòng đọc sách, các thư viện và các nơi bán sách báo, tất cả những cái đó đềuphải trở thành của Đảng, chịu trách nhiệm trước Đảng” [ 107, tr 124]

Báo chí cách mạng Việt Nam ra đời từ năm 1925, tiền thân là tờ BáoThanh niên ( Cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên - tổchức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam) Tiếp theo là hàng loạt các tờ

báo cách mạng như báo Búa liềm cuả Đông Dương Cộng sản Đảng, Lao động của Tổng Công hội Bắc Kỳ(6 - 1929), Đỏ của An Nam Cộng sản Đảng(9 -

1929) v.v Với nhiệm vụ chính là truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, là vũ khísắc bén trên mặt trận chính trị tư tưởng, tuyên truyền cổ động , định hướngcho lực lượng quần chúng nhân dân làm cách mạng

Trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc, Chủtịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định vai trò của báo chí cách mạng là phải phục

vụ nhân dân lao động, phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, đấutranh giải phóng dân tộc thống nhất nước nhà Trong Điện mừng Hội Nhà báo

Á - Phi, Bác đã viết “ Nhân dịp kỷ niệm Ngày các nước viết báo Á - Phi, tôigửi lời chào thân ái đến các bạn viết báo châu Á và châu Phi Đối với nhữngngười viết báo chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cáchmạng để động viên quần chúng đoàn kết đấu tranh, chống chủ nghĩa thực dân

cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc, đứng đầu là đế quốc Mỹ, vì độc lập dântộc, tiến bộ xã hội và hòa bình thế giới [113, tr 441] Vì vậy, báo chí cáchmạng phải có đường lối chính trị đúng, vì có đường lối chính trị đúng thì nộidung, hình thức thể hiện của báo chí cách mạng mới phục vụ đông đảo nhucầu của quần chúng nhân dân Báo chí cách mạng kiên quyết đấu tranh, đậptan những âm mưu thủ đoạn thâm độc của kẻ thù

Trong suốt chặng đường hơn 88 năm qua, báo chí cách mạng đã pháttriển mạnh mẽ, toàn diện với hơn 800 cơ quan báo chí, gần 1100 ấn phẩm báochí, 76 báo điện tử, tạp chí điện tử đã trở thành phương tiện thông tin đạichúng thiết yếu đối với đời sống xã hội, là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhànước, tổ chức chính trị - xã hội, hội nghề nghiệp, là diễn đàn của nhân dân.Báo chí cách mạng Việt Nam đã thực sự là vũ khí sắc bén trên mặt trận tưtưởng - văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam

Thực tiễn, báo chí cách mạng nước ta đã có bước trưởng thành vượtbậc, có những đóng góp xứng đáng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lậpdân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa Báo chí cách mạng đã có những đóng góp to lớn cổ vũ toàn Đảng, toàndân và toàn quân ta quyết tâm kháng chiến, tiến hành chiến tranh giải phóngdân tộc, đánh thắng hai đế quốc to Tạo nên vị thế của Việt Nam trên trườngquốc tế Sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đangdiễn ra trong điều kiện mở cửa, hội nhập, không ngừng phát triển cả bề

rộng và chiều sâu Trước tình hình đó, hệ thống báo chí cách mạng đãđóng to lớn khẳng định tính đúng đắn của sự nghiệp đối mới, tính địnhhướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế, phản ánh bản chất tốt đẹp của chế

độ ta, góp phần đấu tranh bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng, đường

lối chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước ta

1.1.2 Báo điện tử ở Việt Nam

1.1.2.1 Khái niệm Báo điện tử

Ngày 22/7/2005, Ban Bí thư đã ra Chỉ thị 52-CT/TW về “phát triển và quản lý báo điện tử ở Việt Nam hiện nay” [5] Đây là văn kiện đầu tiên của

Trung ương Đảng về báo điện tử, thể hiện đầy đủ quan điểm của Đảng tronglãnh đạo báo điện tử, có ý nghĩa định hướng chiến lược, lâu dài trong sự pháttriển của báo điện tử

* Lược sử hình thành Báo điện tử:

Thuật ngữ báo điện tử được dịch từ các thuật ngữ “Online newspaper”(báo trực tuyến), “Internet Newspaper” (báo Internet) hoặc “ElectronicNewspaper” (báo điện tử) Hiện cả ba thuật ngữ này vẫn được sử dụng songsong khi nói về các báo điện tử Như vậy, báo điện tử hiểu một cách chung nhất

là loại hình báo chí mà nội dung được hiển thị qua màn hình máy tính thôngqua kết nối trực tuyến với Internet; phân biệt với báo hình, báo nói, báo viết

Tháng 10/1993, Khoa Báo chí Đại học Florida (Mỹ) công bố phiên bảnbáo điện tử đầu tiên Năm 1994, phiên bản online của tạp chí Hotwired chạynhững banner quảng cáo đầu tiên và hàng loạt báo khác tại Mỹ ồ ạt mởwebsite “Cơn sốt vàng” của thời thông tin trực tuyến bắt đầu

Sự xuất hiện của báo điện tử làm đảo lộn nhiều khái niệm truyền thống

về báo chí và xuất bản như: Khái niệm về toà soạn, kỳ báo, trang báo, phươngthức phát hành, nộp lưu chiểu … Báo điện tử là sự kết hợp của các loại hìnhbáo in, báo nói, báo hình trong một thể thống nhất Việc xuất bản báo điện tửrất tiện lợi, nhanh chóng, ít tốn kém; việc phát hành không phụ thuộc vào thời

gian, không gian và biên giới Báo điện tử là loại báo mà độc giả có thể đọctrên máy tính khi kết nối với đường truyền Internet qua modem (dial-up hoặcADSL) có dây hoặc không dây (Wi-Fi và WiMax) Ngoài đọc báo với máytính, có thể đọc tin với điện thoại di động và các thiết bị điện tử khác…

Nắm bắt được lợi thế của báo điện tử, sau khi Việt Nam nối mạng thôngtin toàn cầu, tháng 2/1998 Bộ Văn hoá Thông tin đã cấp phép cho Ủy ban vềngười Việt Nam ở nước ngoài thành lập tờ tạp chí điện tử “Quê hương” Đây làtrang báo điện tử đầu tiên của Việt Nam, chuyển tải toàn bộ nội dung tạp chí in

“Quê hương” lên mạng Internet Đối tượng phục vụ chủ yếu của báo điện tửnày là cộng đồng người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoàimuốn có thông tin về Việt Nam và những người quan tâm ở trong nước

Sau tạp chí Quê hương điện tử, năm 1999, hai tờ báo lớn của Việt Nam

là “Nhân Dân” và “Lao động” thành lập báo điện tử của mình Ngay từ khimới thành lập những tờ báo điện tử này đã sớm khẳng định được vị thế, ưuđiểm của mình Từ đó, cùng với các loại hình báo chí đã có như báo in, báonói, báo hình, làng báo Việt Nam có thêm một loại hình báo chí hiện đại khác

- báo điện tử trên mạng Internet, tích hợp được cả ba loại hình báo chí đã cóvới rất nhiều tiện ích

Năm 2003 và 2004 là thời điểm “bùng nổ” các trang tin điện tử ở ViệtNam Những tờ báo in vốn đã rất có tiếng trong làng báo như: Tuổi Trẻ Thànhphố Hồ Chí Minh, Thanh Niên, Tiền Phong cũng cho ra đời trang tin điện tửtrên mạng Internet Website Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập năm

2001 ở dạng web tĩnh Trang web đưa lên mạng một kho dữ liệu chính thống

về Đảng Cộng sản và hệ thống chính trị ở Việt Nam; đó là toàn bộ văn kiệncủa Trung ương Đảng, nghị quyết, chỉ thị, thông báo của Bộ Chính trị, Ban Bíthư, văn kiện quan trọng của các ban tham mưu cho Đảng qua các thời kỳ.Đến nay, hầu hết các báo, tạp chí lớn của Trung ương, các bộ, ngành, đoànthể, các tỉnh, thành phố đều có trang tin hoặc báo, tạp chí điện tử

* Khái niệm báo điện tử: Về bản chất, báo điện tử là loại hình báo chí

có đầy đủ chức năng, nhiệm vụ, vai trò và các thể loại nội dung giống như cácloại hình báo chí báo in, phát thanh, truyền hình Thuật ngữ “báo điện tử” đã

được sử dụng trong Luật Báo chí năm 1999 Theo luật này, “báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên hệ thống máy tính” [110] Còn theo dự thảo Luật Báo chí sửa đổi, bổ sung đang dự kiến trình Quốc hội thì “báo điện

tử là loại hình báo chí thực hiện trên Internet” Tuy nhiên, khái niệm đó là

chưa đầy đủ so với thực tiễn hiện nay, vì vậy tác giả đưa ra khái niệm về báođiện tử như sau:

Báo điện tử ở Việt Nam là một loại hình báo chí và là một loại trang thông tin điện tử được cấp giấy phép hoạt động của cơ quan quản lý Nhà nước, ra đời nhờ sự kết hợp của ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông; có tổ chức toà soạn báo và trực tiếp sản xuất tin, bài và hoạt động theo Luật báo chí Việt Nam

Cách định nghĩa nêu trên nội hàm gồm một số vấn đề sau

Báo điện tử là một loại hình báo chí, vì đây là loại hình mới cùng với 3loại hình hiện nay là báo in, báo hình, báo nói Báo Điện tử tích hợp cả 3 loạihình nói trên hay còn gọi là đa phương tiện

Báo điện tử là một loại trang thông tin điện tử Đây là một dấu hiệu cơbản, là đặc trưng kỹ thuật khác biệt bởi báo xuất bản trên môi trường internetthông qua trang thông tin điện tử Theo Nghị định 72 của Chính phủ mớiđược thông qua gần đây thì “Trang thông tin điện tử (website) là hệ thốngthông tin dùng để thiết lập một hoặc nhiều trang thông tin được trình bày dướidạng ký hiệu, số, chữ viết, hình ảnh, âm thanh và các dạng thông tin khácphục vụ cho việc cung cấp và sử dụng thông tin trên Internet”

Báo điện tử là được cấp phép hoạt động, đây là một dấu hiệu căn bảncủa sự khác biệt trong khái niệm báo điện tử ở Việt Nam và thế giới Trên thế

giới, có thể một trang web cá nhân cũng được coi là một tờ báo điện tử tưnhân Còn ở Việt Nam không có công nhận báo chí tư nhân nên trang thôngtin điện tử dù là của cá nhân hay tổ chức cũng không thể được coi là báo điện

tử Trang thông tin điện tử được cấp giấy phép hoạt động báo điện tử mớiđược phép đăng tin bài Điều này thể hiện rõ sự khác biệt với các loại hìnhtrang web khác mà Nghị định 72 quy định bao gồm: Báo điện tử dưới hìnhthức trang thông tin điện tử Trang thông tin điện tử tổng hợp là trang thôngtin điện tử của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp thông tin tổng hợptrên cơ sở trích dẫn nguyên văn, chính xác nguồn tin chính thức và ghi rõ têntác giả hoặc tên cơ quan của nguồn tin chính thức, thời gian đã đăng, phátthông tin đó Trang thông tin điện tử nội bộ là trang thông tin điện tử của cơquan, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp thông tin về chức năng, quyền hạn,nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, dịch vụ, sản phẩm, ngành nghề và thông tin khácphục vụ cho hoạt động của chính cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp đó và khôngcung cấp thông tin tổng hợp Trang thông tin điện tử cá nhân là trang thôngtin điện tử do cá nhân thiết lập hoặc thiết lập thông qua việc sử dụng dịch vụmạng xã hội để cung cấp, trao đổi thông tin của chính cá nhân đó, không đạidiện cho tổ chức hoặc cá nhân khác và không cung cấp thông tin tổng hợp

Trang thông tin điện tử ứng dụng chuyên ngành là trang thông tin điện

tử của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ ứng dụng trong lĩnhvực viễn thông, công nghệ thông tin, phát thanh, truyền hình, thương mại, tàichính, ngân hàng, văn hóa, y tế, giáo dục và các lĩnh vực chuyên ngành khác

và không cung cấp thông tin tổng hợp

1.1.2.2 Phân loại Báo điện tử ở Việt Nam

* Phân biệt báo điện tử với trang tin điện tử, trang tin điện tử tổng hợp

Hiện nay, bạn đọc thường nhầm lẫn giữa “báo điện tử” và “trang tin điệntử” họ không phân biệt được đâu là báo, đâu là trang tin Để giúp các cơ quan

quản lý báo chí và bạn đọc có cơ sở hệ thống và phân loại một cách khoa họchơn nữa, trên cơ sở bám sát chức năng, nhiệm vụ, luận án sẽ phân biệt các kháiniệm “báo điện tử”, “trang tin điện tử”, “tạp chí điện tử”, “trang web”,

“blog”… theo Nghị định số 97/2008/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cungcấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử [56] có thể phân biệt như sau:

Trang thông tin điện tử trên Internet là trang thông tin do một cá nhân

hay một tổ chức lập ra hoặc tập hợp một số trang thông tin khác, nhằm phục

vụ cho việc cung cấp và trao đổi thông tin trên mạng Internet Trang thông tin

điện tử bao gồm trang thông tin điện tử (website), cổng thông tin điện tử

(portal) trang thông tin điện tử cá nhân (blog) và các hình thức tương tự khác

Trang thông tin điện tử tổng hợp là trang thông tin điện tử trên Internet

của tổ chức hoặc doanh nghiệp cung cấp thông tin tổng hợp về chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội trên cơ sở trích dẫn lại thông tin từ nguồn chính thức củacác cơ quan báo chí hoặc từ các trang thông tin điện tử của các cơ quan Đảng

và Nhà nước hoặc đoàn thể chính trị - xã hội

Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng

rộng rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thôngtin với nhau trên mạng Internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đàn (forum),trò chuyện trực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác

Như vậy, báo điện tử về hình thức là trang thông tin điện tử nhưng cóngoại diên hẹp hơn Không phải trang thông tin điện tử và trang thông tin điện

tử tổng hợp nào cũng là báo điện tử Báo điện tử ở đây phải là trang thông tinđiện tử được cấp phép hoạt động báo chí của Bộ Thông tin Truyền thông, có

tổ chức toà soạn báo điện tử và trực tiếp được sản xuất tin, bài hoạt động theoluật báo chí Việt Nam; có cơ sở hạ tầng kỹ thuật, máy tính, trang thiết bị, có

trụ sở làm việc, có con dấu, tài khoản riêng Còn các trang thông tin điện tử

và trang thông tin điện tử tổng hợp không được sản xuất tin, bài Đây là