đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy trên địa bàn tp hồ chí minh thực trạng nguyên nhân và giải pháp

Đã đưa vào trung tâm cai nghiện là 29.182 người, số còn ở lại với gia đình và các tụ điểm công cộng khoảng hơn 8.000 người Trong những năm qua, công tác phòng chống ma túy ở TP.HCM cũng

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TP HỒ CHÍ MINH

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TP HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO KHOA HỌC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP THÀNH PHỐ

“Đấu tranh phòng, chống tệ nạn

ma tuý trên địa bàn TP Hồ Chí Minh Thực trạng,

nguyên nhân và giảI pháp”

Chủ nhiệm đề tài:

Tiến sĩ PHAN ĐÌNH KHÁNH

TP Hồ Chí Minh - 2005

Đề tài:

Đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma tuý

trên địa bàn TP.HCM Thực trạng nguyên nhân và giải pháp

Chủ nhiệm đ à tài:

Tiến sĩ Phan Đình Khánh

Danh sách những người cùng tham gia thực hiện

t

1 Trương Hòa Bình Thạc sĩ luật nguyên Viện trưởng

VKSND TP.HCM

2 Nguyễn Xuân Yêm Giáo sư – tiến sĩ P.VP thường trực PCMT.TW

3 Võ Thị Kim Hồng Cử nhân luật Viện trưởng VKSND

TP.HCM

4 Hà Phước Tài Cử nhân luật Chủ tịch UBND Q2.TP.HCM

5 Nguyễn Văn Minh Cử nhân luật PGĐ Sở lao động - TB &XH

6 Phạm Thư Thạc Sĩ luật Trưởng phòng TKTP & CNTT

PHẦN MỞ ĐẦU Trang

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 7

2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 11

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của đề tài 12

4 Điểm mới của đề tài 12

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 13

6 ý nghĩa của đề tài 14

7 Cơ cấu của đề tài 14

CHƯƠNG I: NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỆ NẠN MA TÚY VÀ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỆ NẠN MA TÚY I Khái niệm về các chất ma túy và tệ nạn ma túy 16

1.1 Nhận thức cơ bản về các chất ma túy 16

1.2 Khái niệm về nghiện ma túy 19

1.3 Các tội phạm về ma túy 19

II Công tác phòng, chống ma túy 26

III Phương pháp cai nghiện và phòng, chống tái nghiện ma túy 28 3.1 Cai nghiện ma túy 30

3.2 Tái hoà nhập xã hội và phòng, chống tái nghiện 32

chương ii: thực trạng tình hình tệ nạn ma túy và công tác đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy ở TP.HCM trong những năm gần đây

2.1 Tình hình tệ nạn ma túy thế giới ảnh hưởng tình hình tệ nạn ma tuý ở TP.HCM trong những năm gần đây 38

2.2 Những yếu tố địa lý, dân cư, kinh tế - xã hội, văn hoá có ảnh hư-ởng tới tệ nạn ma túy ở TP.HCM 40

2.3 Tình hình tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM 42

2.4 Kết quả đấu tranh, phòng ngừa tệ nạn ma túy trên địa bàn

TP.HCM 55

2.4.1 Công tác thông tin, tuyên truyền, giáo dục và phát động phong trào quần chúng tham gia đấu tranh chống ma tuý .58

2.4.2 Công tác đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy và quản lý tiền chất 60

2.4.3 Công tác đấu tranh triệt phá các tụ điểm về ma tuý và xây dựng xã, phường, thị trấn, cơ quan, đơn vị không có tệ nạn ma túy 65

2.4.4 Công tác tổ chức tập trung cai nghiện ma tuý 66

2.4.5- Tăng cường công tác chỉ đạo phòng chống tội phạm và tệ nạn ma túy tại TP.HCM 69

2.5 Nhận xét, đánh giá 87

2.5.1 Những mặt mạnh 87

2.5.2 Tồn tại, khó khăn 88

2.5.3 Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm 90

CHƯƠNG III: Phương hướng và những giải pháp đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM I Dự báo tình hình tệ nạn ma túy tại TP.HCM đến năm 2010 93

II Các quan điểm, chính sách chỉ đạo đấu tranh phòng, chống ma túy 96

III Các giải pháp đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn TP.HCM 105

1 Tăng cường sự lãnh đạo của Thành ủy, HĐND, UBND, cấp ủy Đảng, chính quyền và các đoàn thể quần chúng các cấp trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng, chống ma túy Xây dựng và củng cố các lực lượng phòng chống ma tuý chuyên trách của thành phố xuyên suốt tới xã, phường, thị trấn 108

2 Tăng cường các biện pháp giảm cầu, tiến tới một TP.HCM không

ma tuý 118

3 Tăng cường công tác giảm cung ma tuý trên địa bàn thành phố 156

4 Tổ chức các biện pháp giảm tác hại ma tuý trên địa bàn thành phố 162

5 Tăng cường đầu tư nguồn lực phòng, chống ma túy cho thành phố 166 kết luận 169

Phụ lục 170

Báo cáo kết quả điều tra hiểu biết ma túy của Học sinh - Sinh viên .170

Báo cáo kết quả điều tra đối tượng đang cai nghiện ma túy 172

Báo cáo kết quả thống kê đối tượng phạm tội về ma túy 180

danh mục tài liệu tham khảo 186 Danh Mục Các Ký Hiệu, Chữ Viết Tắt, Các Định Nghĩa

1 ASEANAPOL : Hiệp hội Cảnh sát các nước Đông Nam Á

2 BLHS : Bộ luật Hình sự

3 BLTTHS : Bộ luật Tố tụng Hình sự

4 INTERPOL : Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế

5 LPCMT : Luật phòng chống ma túy

6 LĐ -TB &XH : Lao động – Thương Binh và Xã hội

7 MDMT : Mại dâm, ma túy

8 NXB : Nhà xuất bản

9 PCTP : Phòng, chống tội phạm

10 PCMT : Phòng, chống ma túy

11 PCMD : Phòng, chống mại dâm

12 GS TS : Giáo sư Tiến sĩ

13 TNXP : Thanh niên xung phong

14 UNODC : C¬ quan kiểm soát ma tuý vµ téi ph¹m cđa Liªn hỵp quèc

15 XHCN : Xã hội chủ nghĩa

Mở Đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Nhân loại đang bước vào thế kỷ 21 với những thành tựu trong khoa học, công nghệ trong sự phát triển kinh tế xã hội, trong quan hệ hợp tác giữa các khu vực, các quốc gia, các dân tộc Song bên cạnh đó, cộng đồng quốc tế đang phải đối mặt với những thách thức và thảm họa Một trong những thảm họa đang được cả nhân loại quan tâm đó là tệ nạn ma túy Ma túy đã trở thành hiểm họa lớn của toàn nhân loại, nó đang hủy hoại sức khỏe, trí tuệ của con người

Đối với Việt Nam, tệ nạn ma túy đang là mối đe dọa của mọi người, là mối quan tâm của mọi tầng lớp xã hội nhất là các bậc phụ huynh Tệ nạn ma túy kèm theo tội phạm và các tệ nạn xã hội khác có thể làm băng hoại cả một thế hệ, nó ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội, ảnh hưởng đến nền văn hóa dân tộc Nó còn ảnh hưởng đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ảnh hưởng đến sự trường tồn của dân tộc, của giống nòi; ảnh hưởng đến chiến lược xây dựng con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa Có thể nói ma túy đang là quốc nạn

Gần 20 năm qua với những chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước, đã thúc đẩy nền kinh tế - xã hội của nước ta phát triển Đời sống của nhân dân ngày càng nâng cao rõ rệt An ninh, quốc phòng và trật tự an toàn xã hội được giữ vững

Bên cạnh những thành quả đã đạt được, mặt trái của kinh tế thị trường đã tác động bằng nhiều cách đến đời sống xã hội, gây nguy hại không nhỏ đến nếp sống, thuần phong mỹ tục, làm băng hoại đạo đức, phẩm giá của con người

Tệ nạn map túy hiện nay trên địa bàn TP.HCM đang là vấn đề nóng bỏng, nhức nhối, ảnh hưởng xấu đến đời sống của xã hội, tệ nạn ma túy không những vi phạm pháp luật, đạo đức, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc, mà còn cướp đi hạnh phúc của nhiều gia đình, đe dọa đến tương lai giống nòi của dân tộc

Theo báo cáo của các cơ quan chức năng như: Ủy ban Quốc gia về phòng chống ma túy, Bộ Công an, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong thời gian qua tệ nạn ma túy trong cả nước diễn biến rất phức tạp và có xu hướng gia tăng Tệ nạn ma túy hiện nay cả nước có khoảng 160.090 người nghiện có hồ sơ kiểm soát Trong đó tại TP.HCM theo thống kê của Công an thành phố và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội TP.HCM Hiện nay, thành phố có 36.668 người nghiện ma tuý có hồ

sơ kiểm soát Đã đưa vào trung tâm cai nghiện là 29.182 người, số còn ở lại với gia đình và các tụ điểm công cộng khoảng hơn 8.000 người

Trong những năm qua, công tác phòng chống ma túy ở TP.HCM cũng như cả nước đã được Đảng, các cấp chính quyền và toàn xã hội quan tâm Ngày 26/01/1993 Chính phủ ban hành Nghị quyết số 06/CP về tăng cường chỉ đạo công tác phòng chống và kiểm soát ma túy Ngày 30/11/1996 Bộ Chính trị ra Chỉ thị số 06/CT-TW về tăng cường lãnh đạo công tác phòng chống và kiểm soát ma túy, Quốc hội đã thông qua Luật phòng chống ma túy Ủy ban Quốc gia phòng chống ma túy và Ban chỉ đạo phòng chống ma túy của các cấp được ra đời Thành ủy, Ủy ban nhân dân TP.HCM đã ra nhiều Chỉ thị, Nghị quyết về công tác phòng chống và kiểm soát ma túy Các ngành, các cấp, các đoàn thể, tổ chức xã hội đều được huy động cho công tác phòng chống ma túy

Tại TP.HCM (TP HCM), trước đây tình hình nghiện ma túy và các tụ điểm tổ chức sử dụng, mua bán ma túy chủ yếu tập trung ở các Quận nội thành thì nay đã lan ra khắp các Quận ven đô và các Huyện ngoại thành, đã đi vào con hẻm, ngõ xóm Tệ nạn ma túy đang có chiều hướng tăng nhanh cả về mức độ và tính chất nguy hại của nó Có thể nói tệ nạn

ma túy đang làm cho tình hình an ninh trật tự trên địa bàn Tp HCM thêm nhức nhối, phức tạp, trở thành nguy cơ cho mọi người, mọi nhà Đối tượng nghiện ma túy không chỉ dừng lại ở những người, những gia đình hút thuốc phiện truyền thống mà còn phát triển vào trong cả học đường, từ bậc tiểu học đến bậc đại học Nếu như trước đây người sử dụng ma túy có 2 phương pháp chủ yếu là chích, hút; thì ngày nay người sử dụng ma túy ngoài 2 phương pháp trên còn có nhiều phương pháp khác để đưa chất ma túy vào cơ thể như: hít, ngửi, ngậm, uống

Người nghiện ma túy hầu hết là đối tượng có học vấn thấp, khoảng 70% là người có trình độ học vấn ở bậc tiểu học Theo báo cáo của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (Sở LĐ-TB&XH) TP HCM, tại trung tâm cai nghiện Bố Lá có 669 người đang cai nghiện, thì trình độ học vấn từ mù chữ đến tiểu học là 303 người, trong đó 103 người mù chữ Số còn lại cấp 2, 3, Trung học, Cao đẳng và sinh viên các trường Đại học

Kết quả điều tra tại Trung tâm cai nghiện Bố Lá, trong 669 người cai nghiện, có 583 đối tượng thường trú tại TP HCM, số còn lại ở các địa phương đến tạm trú tại TP HCM

Theo báo cáo ngày 7/8/2002 của Trung tâm cai nghiện ma túy Bố Lá thì độ tuổi người nghiện ma túy từ 18 - 25 là 386 người (chiếm 57,7%) Tại các trung tâm cai nghiện ma túy của lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) TP HCM; trong đó trường Giáo dục đào tạo và giải quyết việc làm số 3 của lực lượng TNXP TP HCM có 1.727 học viên đang cai nghiện ma túy thì có khoảng 1.000 người có trình độ học vấn

bậc tiểu học trong độ tuổi từ 18 đến 25 tuổi Trong đó có 250 học viên trước khi vào trường cai nghiện đều chưa biết chữ Chiếm tỷ lệ 14,47% Khi chúng tôi tìm hiểu một số học viên về nguyên nhân dẫn đến nghiện ma túy thì đa số các em trả lời là không hiểu biết hết những tác hại của ma túy

Đối tượng nghiện ma túy ngày càng nhiều, đã kéo theo sự gia tăng của nhóm tội phạm: mua bán, tàng trữ, vận chuyển, chứa chấp, tổ chức sử dụng các chất ma túy

Theo báo cáo của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) TP HCM về số liệu tội phạm ma túy đã điều tra, truy tố, xét xử qua các năm:

- Năm 1997: truy tố 362 vụ án về ma túy gồm 630 bị can

ma túy nhằm từng bước ngăn chặn, đẩy lùi tệ nạn ma túy ở nước ta nói chung và TP HCM nói riêng ra khỏi đời sống xã hội

Trước thực trạng tệ nạn ma túy nêu trên đang có xu hướng phát triển với tốc độ gia tăng trong những năm qua, đòi hỏi các cơ quan chức năng, các Cấp ủy Đảng, chính quyền, phải sử dụng nhiều phương tiện và biện pháp hữu hiệu để đấu tranh phòng, chống và hạn chế đến mức thấp nhất về hậu quả do chúng gây ra

Từ những điều nói trên việc nghiên cứu đề tài “Đấu tranh phòng,

chống tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp” là rất cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với

cuộc đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy hiện nay tại TP.HCM

2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước:

Đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế đã tổ chức nhiều Hội thảo khoa học, tổ chức in, xuất bản các ấn phẩm, tài liệu liên quan đến việc phòng, chống ma túy

ở nước ta trong những năm qua, các nhà khoa học cùng với các cơ quan chức năng như: Ủy ban Quốc gia phòng chống ma túy, Bộ Công an, Bộ LĐ-TB & XH, Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia đã nghiên cứu về tệ nạn ma túy trên nhiều góc độ, phạm vi khác nhau Trong các công trình nghiên cứu, tác phẩm nêu trên có thể kể đến đề tài

nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước “Luận cứ khoa học đổi mới chính sách xã hội đảm bảo an ninh xã hội và khắc phục các tệ nạn xã hội” mã số KX.04.14 của Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an (1992-1995); “Hiểm họa ma túy và cuộc chiến mới” của Giáo sư (GS) - Tiến sĩ (TS) Nguyễn Xuân Yêm, TS Trần Văn Luyện (2001); “Tội phạm học hiện đại và phòng ngừa tội phạm” của GS-TS Nguyễn Xuân Yêm (2001); “Công tác Kiểm sát điều tra án ma túy” (2001) của Tiến sỹ Dương Thanh Biểu Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao; “Các giải pháp phòng chống tệ nạn ma túy trên địa bàn Thành phố Hà Nội” (năm 2001) của

Thiếu tướng Phạm Chuyên - Giám đốc Công an Thành phố Hà Nội;

“Mại dâm, ma túy, cờ bạc, tội phạm thời hiện đại” của GS-TS Nguyễn Xuân Yêm, TS Phan Đình Khánh, Nguyễn Thị Kim Liên (2003), Ngoài

ra là các xuất bản phẩm về các lĩnh vực phòng chống ma túy của Văn phòng Thường trực Phòng chống ma túy, Bộ Công an; Vụ 2 - Viện

KSND Tối cao, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia

Những đề tài, công trình nghiên cứu khoa học nói trên đều đề cập đến tệ nạn ma túy và công tác phòng, chống ma túy Song phần lớn những nghiên cứu đó chủ yếu tiếp cận từ nhiều khía cạnh khoa học khác nhau như: Xã hội học, Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Khoa học hình sự trên địa bàn cả nước, chưa có đề tài nghiên cứu, công trình nào nghiên cứu trên địa bàn TP.HCM

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Dưới góc độ Tội phạm học, Xã hội học nhóm tác giả tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM Từ đó xác định những nguyên nhân làm phát sinh tệ nạn ma túy; những nguyên nhân hạn chế, tồn tại của các cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc áp dụng các giải pháp, biện pháp đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy trước năm 2004, đồng thời đề xuất những giải pháp khả thi nhằm đấu tranh phòng, chống có hiệu quả đối với tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM

Đấu tranh phòng chống các tệ nạn ma túy, có thể nghiên cứu trên nhiều góc độ khác nhau Đề tài này chúng tôi tập trung nghiên cứu dưới góc độ Tội phạm học, Xã hội học Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng, nguyên nhân, điều kiện Khái quát toàn bộ hoạt động đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy, từ đó hình thành các quan điểm lý luận chỉ đạo cho các hoạt động đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy

Đề tài tập trung phân tích thực trạng tệ nạn ma túy và công tác phòng chống tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM trong những năm gần đây Trên cơ sở phân tích, lý giải những nguyên nhân, điều kiện

làm phát sinh tệ nạn ma túy Từ đó đưa ra những dự báo và đề xuất các

giải pháp đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy ở TP.HCM trong giai

đoạn đến 2010

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu phân tích thực trạng, nguyên nhân và giải pháp đấu tranh phòng, chống các tội phạm về ma túy trên địa bàn TP.HCM từ năm 1998 đến nay

4 Điểm mới của đề tài

Đề tài này là công trình khoa học đầu tiên được nghiên cứu dưới góc độ Tội phạm học và Xã hội học nghiên cứu về thực trạng tình hình tệ nạn ma túy ở TP.HCM từ năm 1998, kể từ khi cả nước thực hiện các Chương trình hành động phòng, chống ma túy giai đoạn 1998-2000, 2001-2005 của Chính phủ đến nay Trên cơ sở khảo sát thực nghiệm, điều tra xã hội học, phân tích và làm rõ các tệ nạn ma túy, dự báo tình hình tệ nạn ma túy trong những năm sắp tới; đồng thời kiến nghị các giải pháp đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, các tác giả đã dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, các quan điểm cơ bản của Đảng, của Nhà nước về công tác đấu tranh phòng, chống và kiểm soát ma túy, chính sách hình sự của Nhà nước ta đối với các hành vi phạm tội về ma túy để nghiên cứu đề tài này Ngoài ra, các tác giả đã sử dụng các phương pháp: phương pháp điều tra xã hội học; phương pháp so sánh; phương pháp lịch sử; phương pháp thống kê, phương pháp tổng hợp, phỏng vấn v.v

Các tác giả đã nghiên cứu sử dụng các tư liệu của Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật, những thông báo chính thức của Tổ chức Cảnh sát hình sự Quốc tế, Chương trình kiểm soát ma túy Quốc tế của Liên hợp quốc (UNPCP), các báo cáo của Văn phòng Interpol Việt Nam, Uỷ ban Quốc gia phòng chống ma túy, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm

ma túy, Bộ Công an; các báo cáo tổng kết của Bộ Công an, Tòa án

Nhân dân tối cao, Viện kiểm sát Nhân dân tối cao từ năm 1998 đến nay, các bản án đã có hiệu lực về tội phạm ma túy, các bản kết luận điều tra của cơ quan Công an; các báo cáo sơ kết, tổng kết của các ngành: Công

an Thành phố, Viện kiểm sát, Tòa án nhân dân, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội TP.HCM từ năm 1998 đến nay

Những kiến nghị về các biện pháp đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy được tác giả lựa chọn, nghiên cứu trên cơ sở các tài liệu và tham luận trong các cuộc tọa đàm, trao đổi và các cuộc hội thảo khoa học, diễn ra trong phạm vi toàn quốc cũng như ở địa bàn TP.HCM bàn về phòng chống tệ nạn ma túy

Là những cán bộ hoạt động thực tiễn trong ngành: Công an, Kiểm sát, giảng viên tâm lý học, triết học, đã từng quan tâm và nghiên cứu về tệ nạn ma túy, tệ nạn xã hội, trước thực trạng tệ nạn ma túy ngày càng diễn biến phức tạp và rất nghiêm trọng trên địa bàn thành phố, chúng tôi rất trăn trở trước hiểm hoạ ma tuý, mong muốn tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm góp phần đề ra những giải pháp cơ bản để kịp thời đấu tranh, ngăn chặn tệ nạn ma túy ở Việt Nam nói chung cũng như tệ nạn

ma túy đã và đang xảy ra trên địa bàn TP.HCM nói riêng trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa của nước ta hiện nay

6 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài khoa học này hy vọng sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy trong giai đoạn hiện nay ở TP.HCM

Đề tài khoa học này còn là một công trình khoa học đóng góp vào bộ môn Tội phạm học, Xã hội học, Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự ở nước ta trong thời kỳ đổi mới Về mặt thực tiễn đề tài khoa học là một tài liệu phục vụ cho các ngành, các cấp ủy và chính quyền tại TP Hồ Chớ Minh các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội, tham khảo, ứng dụng bổ sung cho những hoạt động trong việc tuyên truyền giáo dục,

lãnh đạo, chỉ đạo v.v nhằm nâng cao hiệu quả trong việc đấu tranh, phòng chống tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM

7 Cơ cấu của đề tài

Đề tài bao gồm: Phần mở đầu, kết luận và 3 chương, tài liệu tham khảo

Chương I: Nhận thức chung về tệ nạn ma túy và đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy

Chương II: Thực trạng tình hình tệ nạn ma túy và công tác đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy ở TP.HCM trong những năm gần đây

Chương III: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy trên địa bàn TP.HCM

Chương I

Nhận Thức Chung Về Tệ Nạn Ma Túy

Và Đấu Tranh Phòng, Chống Tệ Nạn Ma Túy

I Khái niệm về các chất ma túy và tệ nạn ma túy:

1.1 Nhận thức cơ bản về các chất ma túy:

- Theo Công ước thống nhất về các chất ma túy năm 1961 của Liên hợp quốc thì “ma túy” nghĩa là bất kỳ chất nào trong bảng I và bảng II kèm theo Công ước này, dù dưới dạng tự nhiên hay tổng hợp

Bộ luật hình sự được Quốc hội thông qua ngày 21.12.1999, đã quy

định các tội phạm về ma túy Theo Bộ luật này, ma túy bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao cô ca; lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây cô ca; quả thuốc phiện khô; quả thuốc phiện tươi; heroin; cocain; các chất

ma túy khác ở thể lỏng; các chất ma túy khác ở thể rắn

Theo quy định của Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy, chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành Còn cây có chứa chất ma túy bao gồm cây thuốc

phiện (cây anh túc), cây côca, cây cần sa hoặc cây khác có chứa chất

ma túy do Chính phủ quy định

Từ các quy định của Liên hợp quốc và pháp luật Việt Nam, chúng ta

có thể hiểu Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người, nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó Nếu lạm dụng ma túy, con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng

- Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc gây ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng hoặc lạm dụng

- Chất hướng thần là chất kích thích, gây ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn đến tình trạng nghiện đối với người sử dụng

- Tiền chất là các hóa chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế, sản xuất ma túy được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành

- Thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần là các loại thuốc chữa bệnh được quy định trong các danh mục do Bộ Y tế ban hành, có chứa chất gây nghiện và chất hướng thần

* Các dạng tồn tại của chất ma túy:

Các chất ma túy được tồn tại dưới một số dạng chủ yếu sau:

+ Dạng các loại cây tự nhiên như: nhựa thuốc phiện quả, thân cây

thuốc phiện, lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây côca, cây gai dầu, cây xương rồng, một số loại nấm

+ Dạng bột: như bột heroin, cocain

+ Dạng chất lỏng, các ống để tiêm như: dolargan, diazepam, morphin, etorphine

+ Dạng viên nén, viên con nhộng như: seduxen, amphetamin, methamphetamin, các loại ma túy tổng hợp khác

* Các hình thức sử dụng chất ma túy:

Chất ma túy được sử dụng bằng các hình thức chủ yếu sau:

+ Hút gồm: hút thuốc phiện, lá cần sa, lá coca

+ Tiêm, chích trực tiếp vào mạch máu như: chích heroin, dolargan, diazepam

+ Uống, nuốt như: uống viên amphetamin, methamphetamin, seduxen, các loại ma túy tổng hợp khác

+ Hít, ngửi như: hít bột hêroin

* Tác động của chất ma túy đối với con người:

Khi sử dụng, các chất ma túy tác động đến hệ thần kinh con người dưới nhiều loại khác nhau:

+ Có chất ma túy gây ngủ như seduxen, diazepam

+ Có chất ma túy gây tỉnh táo không buồn ngủ như amphetamin + Có chất ma túy làm giảm đau như morphin, atropin

+ Có chất ma túy tác dụng gây tê, gây mê, được sử dụng nhiều trong

y học khi mổ

+ Có chất ma túy gây kích thích thần kinh, dẫn đến những hành động liều lĩnh mà lúc ở trạng thái bình thường không dám làm, như leo lên cây cao, nhảy từ nhà cao tầng xuống đất, đi trên dây

+ Có chất ma túy gây ảo giác, tự tưởng tượng thấy những điều không có trong thực tế

*Nguồn gốc chất ma túy sử dụng ở Việt Nam:

Chất ma túy được lưu thông, sử dụng ở Việt Nam từ các nguồn chủ yếu sau:

Các loại cây được trồng ở Việt Nam:

+ Cây thuốc phiện trước đây được trồng ở vùng cao các tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Lai Châu, Nghệ An, Thanh Hóa, Hòa bình, Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, Bắc Cạn, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn + Cây cần sa được trồng ở các tỉnh Tây Nam Bộ như An Giang, Đồng Tháp, Tây Ninh, Lâm Đồng, Đắc Lắc

+ Một số tỉnh có trồng cây lanh mèo là một loại cây có chất ma túy thường dùng phục vụ nhu cầu dệt vải như ở Lào Cai, Hòa Bình

* Các chất ma túy được sản xuất từ các tiền chất hoá chất tại Việt Nam

* Các chất ma túy được vận chuyển từ nước ngoài vào Việt Nam:

+ Các chất ma túy được vận chuyển trái phép từ nước ngoài vào Việt Nam qua biên giới đường bộ, đường biển, đường hàng không trong đó có biên giới Việt Nam - Lào, Việt Nam - Campuchia, Việt Nam - Trung

Quốc, qua đường hàng không từ Thái Lan vào sân bay Tân Sơn Nhất, qua đường biển từ Thái Lan, Campuchia và các nước vào vùng biển Cà Mau, Kiên Giang, Đà Nẵng, Hải Phòng, Quảng Ninh

+ Các loại thuốc có chất gây nghiện được nhập từ nước ngoài vào Việt Nam theo kế hoạch được các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, do quản lý không chặt chẽ để lọt ra thị trường tự do

1.2 Khái niệm về nghiện ma túy

Luật phòng, chống ma túy định nghĩa người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất này

Người nghiện ma túy có các đặc trưng sau:

- Có sự ham muốn không kìm chế được và phải sử dụng nó bất kỳ giá nào

- Có khuynh hướng tăng dần liều dùng (liều dùng lần sau phải cao hơn liều dùng lần trước mới có tác dụng)

- Tâm sinh lý bị lệ thuộc vào tác dụng của chất đó

- Thiếu thuốc sẽ xuất hiện các triệu chứng như: uể oải, hạ huyết áp, lên cơn co giật, đau đớn và có thể làm bất cứ điều gì miễn là có chất ma túy để dùng

1.3 Các tội phạm về ma túy:

Văn bản pháp luật đầu tiên ở Việt Nam quy định phòng ngừa tội phạm về ma túy được ban hành năm năm Cảnh Trị thứ 3, Nhà nước

phong kiến Việt Nam quy định: “Từ nay về sau quan lại và dân chúng không được trồng hoặc mua bán thuốc phiện"

Năm Minh Mạng nguyên niên (1820) trong cuốn “Đại nam thực lục chính biên”, Nhà vua quy định:

“Thuốc phiện là thứ thuốc độc từ nước ngoài đem lại, những phường

du côn lêu lổng, lúc mới hút cho là phong lưu, rồi chuyển thành thói quen, thường nghiện thì không thể bỏ qua được Quan thì bỏ cả chức vụ,

dân thì phá hết sản nghiệp, thậm chí gầy mòn thành tật, tổn thương cơ thể, sinh mệnh Nên bàn để cấm đi ” Theo quy định của triều đình lúc bấy giờ, thì người bị bắt quả tang đang hút, giấu thuốc phiện nếu là quan

thì bị cách chức, nếu là dân thì bị xử tội đồ (đày đi khổ dịch) Cha, anh không răn cấm con, em; xóm giềng biết mà không tố giác đều bị xử tội trượng (đánh bằng gậy)

Tháng 3 âm lịch năm 1824, vua Minh Mạng lại ban hành thêm quy

định mới với nhiều hình phạt nghiêm khắc hơn: “Những khách buôn ngoại quốc buôn bán thuốc phiện, quân, dân cố ý hút trộm thuốc phiện đều bị tội mãn lưu (đày đi xa ngàn dặm) Cha, anh không cấm con em, hàng xóm không tố giác đều bị tội mãn trượng (đánh 100 gậy) Các quan chức hút trộmthuốc phiện đều bị cách chức, bị phạt trượng và mãi mãi không được tái bổ nhiệm Gia sản người phạm tội bị tịch thu và sung thưởng cho người cáo giác” Như vậy, cách đây 200 năm, pháp luật nước

ta đã quy định xử lý rất nghiêm khắc về hành vi vận chuyển chất ma túy từ nước ngoài vào Việt Nam, đề cao trách nhiệm của quan chức, của mỗi công dân, trách nhiệm của gia đình, xã hội trong việc đấu tranh, phòng ngừa, phát hiện, tố giác tội phạm về ma túy

Năm 1838, chất ma túy được vận chuyển từ Chấn Tây Thành (Campuchia) vào Việt Nam Lúc bấy giờ Ngọc Hân công chúa (con vua Mặc Dung Chân) cho thương nhân Mãn Thanh nấu và bán thuốc phiện để kiếm lời và là nguồn tài trợ chính cho chính quyền Chấn Tây Thành để trả lương cho binh lính và rèn đục khí giới Một số binh lính của Việt Nam có mặt ở Chấn Tây Thành cũng bị ảnh hưởng của tệ nạn này Để ngăn chặn việc sản xuất, vận chuyển chất ma túy từ Campuchia vào Việt Nam, vua Minh Mạng đã chỉ thị cho tướng Trương Minh Giảng nghiêm cấm sản xuất thuốc phiện tại Chấn Tây Thành và trích ngân quỹ để thanh toán binh lương Vì vậy, đã hạn chế rất nhiều việc sản xuất, vận chuyển thuốc phiện vào Việt Nam

Năm 1839, cuộc chiến tranh nha phiến xảy ra giữa Trung Quốc và Anh ở Trung Quốc, thuốc phiện chủ yếu do thực dân Anh mang đến Còn ở Việt Nam, thuốc phiện chủ yếu do những thương nhân Trung Quốc lén lút đưa vào Để ngăn chặn thuốc phiện từ Trung Quốc vào Việt Nam, đầu năm 1840 vua Minh Mạng lại ban hành quy định:

“Thuyền buôn nào chứa, giấu thuốc phiện hoặc thuê mướn thuyền khác vận chuyển thì chủ thuyền chịu tội tử hình Nếu khám xét thấy chứa giấu thuốc phiện dưới 1 kg thì phải xử giam hậu, trên 1 kg thì xử giảo (treo cổ hành hình) Thuyền bè hoặc chủ hàng trong nước nhận vận chuyển hoặc tàng trữ thuốc phiện cho người nước ngoài cũng chịu tội như thế”

Kể từ khi lên ngôi, vua Minh Mạng luôn có nhận định sáng suốt về tác hại của ma túy (thuốc phiện) và quyết tâm tiêu diệt tận gốc tệ nạn này từ việc chủ động ngăn chặn nguồn cung cấp thuốc phiện từ Campuchia đến việc tích cực ban hành các văn bản xử lý hành vi vận chuyển chất ma túy từ Trung Quốc vào Việt Nam, vua Minh Mạng đã thể hiện những quyết tâm đưa ra những giải pháp khá toàn diện trong phòng ngừa tội phạm về ma túy Suốt 20 năm cầm quyền của vua Minh Mạng, tội phạm về ma túy ở Việt Nam luôn được tích cực phòng ngừa ngăn chặn có hiệu quả Các văn bản do vua Minh Mạng ban hành đã thể hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa đề cao vai trò của chính quyền phong kiến các cấp với việc phát huy vai trò của chính quyền phong kiến các cấp với việc phát huy vai trò của quần chúng, của từng gia đình trong cộng đồng phòng, chống tội phạm về ma túy Đây là điểm son đáng ghi nhớ trong cuộc đời của nhà vua phong kiến Minh Mạng

Sau khi vừa chiếm xong Gia Định và Biên Hoà, nhà vua Minh Mạng qua đời Thực dân Pháp đã hợp pháp hoá việc buôn bán ma túy và hút thuốc phiện, coi đó là phương pháp kinh doanh để tạo nên lợi nhuận một cách đơn giản, hữu hiệu nhất

Ngày 28/12/1861, thiếu tướng Hải quân Pháp Bonar đã ban hành một văn bản gồm 84 điều quy định liên quan đến việc mua bán thuốc phiện tại Nam Kỳ Theo bản quy định này, việc nhập khẩu thuốc phiện vào Nam Kỳ thông qua 2 cảng Sài Gòn và Chợ Lớn Thực dân Pháp thu thuế 10% trị giá thuốc phiện nhập khẩu Hàng năm thực dân Pháp tổ chức đấu thầu việc nhập khẩu, mua, bán thuốc phiện Người trúng thầu sẽ được độc quyền nhập khẩu, quản lý mạng lưới bán lẻ thuốc phiện, tổ chức các tụ điểm hút thuốc phiện, tổ chức một đội ngũ “Viên chức Sở trúng thầu” để giám sát mạng lưới bán sỉ thuốc phiện Trong những năm của thập niên (1860), một người Hoa là Ban Hạp ở Chợ Lớn thường xuyên trúng thầu thuốc phiện và được quyền tổ chức buôn bán thuốc phiện tại Nam Kỳ Doanh số thuốc phiện nhập khẩu vào Nam Kỳ hàng năm lên đến 500.000 quan Pháp, chiếm 50% trị giá tổng số hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam (1.000.000 quan/năm) Số thuốc phiện từ nước ngoài nhập vào Việt Nam chủ yếu có nguồn gốc từ Trung Quốc Năm

1862, Pháp cho nhập vào Nam Kỳ 260 thùng thuốc phiện thì có 185 thùng do các thuyền buôn Trung Quốc vận chuyển đến

Trước tình hình thực dân Pháp “mở cửa cho thuốc phiện nhập vào Việt Nam”, vua Tự Đức đã bỏ lệ cấm hút thuốc phiện do vua Minh Mạng đã ban hành trước đây mà cho đấu thầu, đánh thuế để tăng nguồn thu, hàng năm thu trên 300.000 quan Năm 1863, trong cuốn “Quốc triều

chính biên” vua Tự đức quy định “Nay thôi cấm mà đánh thuế thật nặng để người bán ít đi, từ đó người hút cũng ít theo” Lối giải thích gượng ép

như vậy trong pháp luật phong kiến Việt Nam thời vua Tự Đức có lẽ do triều đình nhận thấy thực dân Pháp đã hợp pháp hoá việc mua bán thuốc phiện nên có cấm cũng không có hiệu quả

Do chính sách buông lỏng việc quản lý chất ma túy như vậy, cho nên

10 năm sau khi vua Minh Mạng qua đời, tệ nạn nghiện thuốc phiện và tội phạm buôn bán thuốc phiện đã phát triển mạnh mẽ ở nước ta

Tháng 6 năm 1873, trước tình hình tệ nạn nghiện thuốc phiện, buôn bán thuốc phiện ngày càng tăng Triều đình lại ban hành trở lại lệnh

“cấm thuốc nha phiến”

Trong cuốn “Quốc triều chính biên”, vua Tự Đức đã đặc biệt quan tâm đến quy định về phòng, chống nghiện ma túy trong học sinh, sinh

viên Nhà vua quy định “Hể cử nhân, tú tài, học trò có nghiện thuốc phiện thì cho thời hạn 1 năm phải chữa ngay, ai không tuân thì tước tịch, bắt chịu sưu thuế, học trò không được thi khoá nữa” Sự cấm đoán muộn màng đó không mang lại hiệu quả, song cũng hạn chế được phần nào

Những năm cuối thế kỷ 19, việc hút thuốc phiện đã trở thành thói quen phổ biến trong dân chúng nhất là giới trung lưu bên cạnh những dân nghiện bản xứ, một số sĩ quan binh lính Nga, viên chức Pháp cũng làm quen với thuốc phiện rồi nghiện ngập thật sự

Tội phạm về ma túy là những tội phạm liên quan đến ma túy Mỗi nước có những quy định riêng về tội phạm ma túy Có nước quy định sử dụng trái phép ma túy là tội phạm và xử phạt nặng Có nước cho hành vi sử dụng ma túy là tệ nạn xã hội, Nhà nước chỉ xử lý hành chính và bắt buộc đi cai nghiện Có nước lại cho rằng sử dụng ma túy nhẹ là tự do của mỗi người, chỉ cấm sử dụng ma túy nặng Có nước quy định hành vi

“tẩy rửa tiền” do buôn lậu ma túy mà có là tội phạm nằm trong nhóm các tội phạm về ma túy, có nước lại không quy định điều này

Theo Điều 3 của Công ước kiểm soát ma túy Liên hợp quốc năm

1988 về chống buôn bán các chất ma túy, chất hướng thần quy định “Tội

phạm ma túy là hành vi cố ý sản xuất, chiết xuất, pha chế, chào hàng, phân phối, mua bán, trao đổi, tàng trữ ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, trồng hoặc tàng trữ các loại cây có chất ma túy hoặc hướng thần một cách trái phép, tổ chức, chỉ đạo hoặc tài trợ cho những hành vi phạm tội đó, chuyển đổi hoặc chuyển giao tài sản khi biết rằng tài sản đó thu được từ những hành vi phạm tội về ma túy”

Ma túy là loại độc dược gây nghiện, nên Nhà nước độc quyền quản lý Nghiêm cấm việc trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy Nghiêm cấm các hoạt động sản xuất, tàng trữ, mua bán, vận chuyển, chiếm đoạt, sử dụng các chất ma túy cũng như các tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy

Năm 1985, Bộ luật hình sự đầu tiên của Nhà nước CHXHCN Việt Nam đã quy định tội “Tổ chức dùng các chất ma túy” (Điều 203), trong

đó quy định “Người nào tổ chức dùng trái phép các chất ma túy thì bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm, tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù đến 10 năm”

Năm 1989, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi và bổ sung Bộ luật hình

sự năm 1985, trong đó bổ sung thêm Điều 96a quy định về Tội sản xuất, tàng trữ, mua bán, vận chuyển trái phép các chất ma túy với hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình

Năm 1992, Toà án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ Công an có Thông tư liên ngành số 07 hướng dẫn thực hiện Điều 96a và Điều 203 Bộ luật hình sự, trong đó quy định người nào buôn bán từ 3 kg thuốc phiện trở lên thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình Tiếp đó năm 1994, Toà án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ Công an lại ban hành Thông tư liên lịch quy định cụ thể buôn bán trên 1 kg Heroin, trên 25 kg thuốc phiện thì bị phạt tử hình

Sau 8 năm áp dụng Bộ luật hình sự (1989 - 1997), tình hình tội phạm về ma túy ở nước ta có nhiều thay đổi Tháng 5/1997, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi và bổ sung Bộ luật hình sự trong đó quy định các tội phạm về ma túy thành một chương riêng (Chương VIIa) gồm 14 Điều, quy định 13 tội về ma túy Trong 13 tội về ma túy, có 9 tội có khung hình phạt cao nhất là tử hình Bộ luật hình sự năm 1997 có nhiều điều

khoản quy định những hình phạt rất nghiêm khắc: Buôn bán, vận chuyển trên 100 gram Heroin, trên 5 kg thuốc phiện thì bị phạt tử hình

ẹeồ ủaựp ửựng yeõu cầu ủaỏu tranh phoứng, choỏng toọi phaùm ma tuựy trong tình hình mới, tháng 12/1999, Quốc hội đã thông qua Bộ luật hình sự trong đó sửa đổi Chương VIIa Bộ luật hình sự năm 1985 thành Chương 18 quy định 10 tội về ma túy

Bộ luật hình sự năm 1999, có hiệu lực từ ngày 01/7/2000 quy định các tội phạm về ma túy tại Chương XVIII gồm 10 tội từ Điều 192 đến Điều 201 Cụ thể là:

Điều 192: Tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy;

Điều 193: Tội sản xuất trái phép chất ma túy

Điều 194: Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy;

Điều 195: Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy;

Điều 196: Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép

chất ma túy;

Điều 197: Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy;

Điều 198: Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy;

Điều 199: Tội sử dụng trái phép chất ma túy;

Điều 200: Tội cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy;

Điều 201: Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây

nghiện hoặc các chất ma túy khác

Vì vậy, các tội phạm về ma túy là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Chương XVIII của Bộ luật hình sự năm 1999, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm

phạm chế độ độc quyền quản lý của Nhà nước ta về các chất ma túy, các tiền chất để sản xuất chất ma túy và những hoạt động liên quan trực tiếp đến quá trình quản lý, sử dụng các chất ma túy và các tiền chất đó

II Công tác phòng, chống ma túy

Ngày 9/12/2000, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam thông qua

“Luật phòng, chống ma túy” trong đó quy định “Phòng, chống ma túy là phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tệ nạn ma túy và kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy”

Theo quy định của Luật phòng, chống ma túy thì tệ nạn ma túy là tình trạng nghiện ma túy, tội phạm về ma túy và các hành vi trái phép khác về ma túy Còn các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy bao gồm các hoạt động nghiên cứu, giám định, sản xuất, vận chuyển, bảo quản, tàng trữ, mua bán, phân phối, sử dụng, xử lý, trao đổi, nhập khẩu, xuất khẩu, quá cảnh các chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và phòng ngừa ngăn chặn việc lợi dụng các hoạt động đó vào mục đích khác

Mục tiêu của công tác phòng, chống ma túy được quy định trong các văn bản, Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước

Chương trình hành động phòng, chống ma túy giai đoạn 2001 - 2005 của Chính phủ, được Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 28/12/2000 đã nêu ra 5 mục tiêu phòng, chống ma túy từ 2001 - 2005 như sau:

1 Quán triệt phương châm phòng ngừa là cơ bản, Đảng và Nhà nước phát động toàn dân, toàn quân đấu tranh phòng, chống ma túy và đẩy lùi tệ nạn ma túy, trước hết là trong học sinh, sinh viên, thanh, thiếu niên và trong cán bộ, công nhân, viên chức, giải quyết về cơ bản tệ nghiện ma túy trong trường học; phòng ngừa nguy cơ lạm dụng ma túy dẫn đến lây nhiễm HIV/AIDS Tổ chức cai nghiện và quản lý sau cai nghiện ở gia đình, cộng đồng để từng bước ngăn chặn, đẩy lùi tệ nạn ma túy Hàng năm làm giảm từ 10-20% số người nghiện ma túy Phấn đấu đến năm

2005 cả nước có 60% số xã, phường không có người nghiện ma túy và phạm tội ma túy, 70% số cơ quan, xí nghiệp, đơn vị không có người nghiện ma túy

2 Xoá bỏ về cơ bản diện tích trồng cây có chất ma túy; có giải pháp thay thế cây trồng để chống tái trồng cây có chất ma túy, lồng ghép với các chương trình phát triển kinh tế xã hội khác, góp phần từng bước nâng cao đời sống của nhân dân vùng cao, vùng sâu, vùng xa

3 Đẩy mạnh công tác kiểm soát nhằm ngăn chặn việc buôn bán, vận chuyển, tàng trữ trái phép các chất ma túy; phòng ngừa ngăn chặn sự xâm nhập của ma túy từ nước ngoài vào nước ta; xử lý nghiêm các tội phạm về ma túy; xoá bỏ triệt để các tụ điểm buôn bán, tổ chức sử dụng trái phép các chất ma túy Tăng cường quản lý chặt chẽ các loại dược phẩm gây nghiện; kiểm soát chặt chẽ các tiền chất nhằm ngăn chặn việc sản xuất trái phép các chất ma túy

4 Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống ma túy; đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền rộng rãi trong nhân dân về tác hại của ma túy và các biện pháp phòng ngừa ma túy

5 Tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế về phòng, chống ma túy với các nước láng giềng, các nước trong khu vực ASEAN, các nước khác, các tổ chức phi Chính phủ trên thế giới, các tổ chức Quốc tế và Chương trình kiểm soát ma túy Quốc tế của Liên hợp quốc (UNDCP)

Nghị quyết 06 ngày 29/01/1993 của Chính phủ về Tăng cường công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy trong tình hình mới đã cụ thể hoá 6

chủ trương và biện pháp phòng, chống ma túy:

- Tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục phòng chống ma túy

- Vận động xoá bỏ việc trồng cây có chất ma túy

- Tổ chức công tác cai nghiện ma túy

- Kiểm soát việc lưu thông, vận chuyển sử dụng các chất ma túy tiền chất đấu tranh chống tội phạm về ma túy

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật về công tác phòng chống ma túy

- Tăng cường hợp tác quốc tế về phòng chống ma túy

Chương trình hành động phòng, chống ma túy giai đoạn 2001 - 2005 được Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 28/12/2000 đã nêu ra 8 biện pháp phòng, chống ma túy chính:

1- Thông tin, tuyên truyền, giáo dục phòng chống ma túy

2- Xoá bỏ và thay thế việc trồng cây có chất ma túy

3- Đấu tranh phòng, chống các tội phạm về ma túy và kiểm soát tiền chất ma túy

4- Tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy

5- Tổ chức phòng, chống ma túy trong trường học

6- Nghiên cứu, triển khai, ứng dụng các bài thuốc y học dân tộc và các biện pháp y học khác trong điều trị, cai nghiện ma túy và phục hồi chức năng cho người nghiện ma túy

7- Xây dựng xã, phường, thị trấn, cơ quan, đơn vị không có tội phạm

ma túy và người nghiện ma túy

8- Tăng cường hợp tác quốc tế về phòng, chống ma túy:

III Phương pháp cai nghiện và phòng, chống tái nghiện ma túy

Cai nghiện ma tuý theo định nghĩa của các công ước Liên hợp quốc về kiểm soát ma tuý mà Nhà nước ta cam kết tham gia từ 1-9-1997 là

tổng hợp các biện pháp '' prevention, treatment, after-care,

rehabilitation and social reintergration'', có nghĩa là phòng ngừa

nghiện ma tuý, chữa bệnh, chăm sóc sau điều trị, phục hồi sức khoẻ cho người bệnh, tái hoà nhập xã hội Trong đó hai khâu phòng ngừa và tái

hoà nhập xã hội được tiến hành chủ yếu ngoài xã hội, cộng đồng Các khâu khác được thực hiện trong các Bệnh viện hoặc Cơ sở chữa bệnh

Mục đích của cai nghiện ma tuý là làm thế nào đó, khi ngừng sử dụng ma tuý người nghiện ma tuý được điều trị ngay những rối loạn bệnh lý như hội chứng cai, hội chứng ảnh - trầm cảm, rối loạn thích ứng xã hội

Nghiện ma tuý là sự nhiễm độc chất ma tuý mãn tính hay có tính chu kỳ Tổ chức Y tế thế giới WHO đã xếp đây là một bệnh y học thuộc lĩnh vực bệnh tâm thần ( Các nhóm bệnh F11, F12,F13, F14,F16,F19 trong

Bảng phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10 - 10F của Tổ chức Y tế thế giới WHO, Geneva năm 1992 ) Bên cạnh đó người nghiện ma tuý còn là người vi phạm pháp luật ( nếu sử dụng dù một lần cũng bị xử phạt theo

điều 22 Nghị định 49/CP của Chính phủ), trong một số trường hợp còn bị

coi là tội phạm theo quy định tại điều 199 Bộ luật hình sự năm 1999 Chính vì vậy mà Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính quy định về tên gọi các cơ sở cai nghiện ma tuý bắt buộc là Cơ sở chữa bệnh Điều này

cũng nói lên rằng ở các Trung tâm cai nghiện, chữa bệnh phải là chủ yếu Vì vậy các Cơ sở chữa bệnh dành cho người nghiện ma tuý cần phải

do các cán bộ y học ( y học dân sự hoặc quân y) quản lý để có thể đầu tư cán bộ y học, phương tiện y tế để xây dựng các Cơ sở chữa bệnh đúng nghĩa của nó để chữa trị, phục hồi sức khoẻ cho người nghiện ma tuý Lẽ dĩ nhiên trong công tác chữa trị, phục hồi sức khoẻ cho người nghiện ma tuý cần thiết phải dạy nghề, dạy văn hoá, âm nhạc, tư vấn tâm lý-xã hội học, bắt buộc người nghiện ma tuý lao động,v.v nhưng chữa bệnh và dùng pháp luật để quản lý, giám sát nguời nghiện ma tuý phải là hai biện pháp quan trọng nhất

Kinh nghiệm Trung Quốc và nhiều nước đã tổng kết: ở những nước phát triển, người dân có ý thức pháp luật cao thì chữa bệnh nghiện là quan trọng hàng đầu, biện pháp giám sát, quản lý là thứ hai; còn các nước đang phát triển trong đó có Trung Quốc do người dân có ý thức pháp luật thấp nên trong cai nghiện ma tuý giám sát, quản lý người

hai Chủ tịch Đặng Tiểu Bình đã đề ra 5 phương châm cai nghiện ma tuý

Trung Quốc đã áp dụng thành công " Quản lý của Công an, kỷ luật của Quân đội, chữa bệnh của Bệnh viện, học tập của Nhà trường, lao động của Công, Nông trường, Nhà máy " Quy trình cai nghiện nhiều giai đoạn

mà Ngành Lao động Thương binh và Xã hội đã phối hợp với Ngành Y tế và các Ngành đề ra cũng thể hiện rõ vấn đề này

3.1 Cai nghiện ma túy

Hiện nay, có một số quan điểm khác nhau trong việc chia các giai đoạn trong quá trình cai nghiện ma túy, song theo quy định của Công ước kiểm soát ma tuý của Liên hợp quốc năm 1961 và 1971, công tác này bao gồm các bước sau:

- Bước 1 : Phòng ngừa người nghiện ma tuý

- Bước 2: Chữa bệnh cho người nghiện ma tuý với tư cách là một bệnh nhân tâm thần

- Bước 3: Phục hồi sức khoẻ cho các bệnh nhân nghiện ma tuý

- Bước 4: Tái hoà nhập xã hội và Phòng chống tái nghiện

Điều trị cho các bệnh nhân nghiện ma tuý được thực hiện bằng một số phương pháp sau:

+ Phương pháp không dùng thuốc: còn gọi là phương pháp “cai

khan”, phương pháp “cắt ngang”

Phương pháp này đòi hỏi:

- Không cho người nghiện ma túy dùng bất kỳ loại thuốc nào để thay thế chất ma túy, kể cả thời điểm họ lên cơn, mà họ phải cai nghiện bằng nghị lực và lý trí của chính bản thân mình

- Cho người nghiện cách ly môi trường xã hội, tổ chức cho họ vào các trung tâm cai nghiện trong thời gian từ 3 tháng tới 1-3 năm, chăm sóc giáo dục giúp họ lấy lại niềm tin và nghị lực để vượt qua những khó khăn của hội chứng cai nghiện

- Kết hợp với châm cứu, xoa bóp, xông hơi

+ Cai nghiện bằng phương pháp dùng thuốc:

- Thực tế trong cai nghiện cho thấy dùng methadol để giải độc thuốc phiện, dùng trong 21 ngày, điều trị liều duy trì trong sáu đến đến 9 tháng Phương pháp này thực chất là dùng 1 chất trong danh mục các chất ma túy với liều dùng giảm dần, chi phí rất cao, khoảng 70.000USD/1 trường hợp cai nghiện Phương pháp này được dùng ở một số nước trên thế giới, ở Việt Nam chưa áp dụng rộng rãi, mới đang trong giai đoạn thử nghiệm trong ngành Y tế Dùng thuốc an thần và gây mê cho người nghiện ngủ kéo dài khoảng 7 ngày Các cơn đau chỉ xảy ra trong cơn mê Dùng phương pháp an thần kinh do Bộ Y tế hướng dẫn Trong tương lai có thể dùng một số bài thuốc Bộ Y tế đang nghiên cứu thẩm định như bài thuốc Cedemex, Bông sen, Heantos,

+ Kết hợp châm cứu và xoa bóp:

Phương pháp này thường dùng kết hợp với thuốc trợ tim, trợ hô hấp và các loại sinh tố; hoặc tiêm thuốc bổ vào tĩnh mạch kết hợp với sử dụng các biện pháp vật lý trị liệu (xoa bóp, châm cứu, thể dục ) kết hợp thư giãn luyện tập và tự ám thị Ngoài ra là các biện pháp giáo dục, học tập phục hồi nhân cách; học nghề và tham gia lao động, sản xuất

+ Giai đoạn phục hồi sức khoẻ cho bệnh nhân nghiện ma tuý

Sau khi cắt cơn, người nghiện rất yếu cả về thể xác lẫn tinh thần Do đó họ rất cần được tiếp tục giúp đỡ để có thể tự rèn luyện, phục hồi các chức năng cơ thể Vì vậy, nên tổ chức các hoạt động như thể thao, văn nghệ, lao động nhẹ và các hoạt động xã hội khác Tạo điều kiện cho người nghiện ma tuý dần dần trở về với cuộc sống bình thường

Căn cứ vào tình hình địa phương, năm 2003 UBND TP.HCM đã đề nghị Chính phủ và Quốc hội cho áp dụng Đề án tổ chức quản lý, dạy nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện

3.2 Tái hoà nhập xã hội và Phòng, chống tái nghiện

Nguyên nhân dẫn đến tái nghiện:

Tái nghiện ma tuý chủ yếu do các nguyên nhân sau :

* Nguyên nhân khách quan: Do môi trường xã hội chưa trong sạch: Chúng ta chưa triệt để xoá bỏ các tụ điểm, tổ chức tiêm chích các chất

ma túy, chưa phát hiện và xử lý kịp thời các đối tượng bán lẻ các chất

ma túy; Các đối tượng tái nghiện trước lôi kéo rủ rê người đã cai nghiện trở lại con đường nghiện ma túy; Người đã cai nghiện không tìm được việc làm hoặc có việc làm nhưng thu nhập thấp, sau khi cai nghiện người ta thường có tâm lý chán chường, bế tắc Nếu không có việc làm oồn định, thu nhập thấp không đảm bảo cuộc sống cho bản thân và gia đình thì người ta rất dễ sa vào tái nghiện; Cuộc sống gia đình không hoà thuận cũng làm cho người ta dễ tái nghiện Với tâm trạng mặc cảm, buồn chán sẵn có nếu gia đình, người thân, không chia xẻ cảm thông và có những sự giúp đỡ kịp cả về vật chất lẫn tinh thần thì người ta dễ rơi vào tình trạng tái nghiện

* Nguyên nhân chủ quan:

Bản thân người nghiện sống buông thả, ăn chơi đua đòi, khi đã quen lối sống xấu người ta rất khó từ bỏ thói quen sử dụng ma túy; Người nghiện ma túy không có đủ can đảm và nghị lực đoạn tuyệt với ma túy, với bạn bè xấu, tiếp tục giao du với bạn bè cũ và như vậy lại có điều kiện thích hợp cho việc sử dụng ma túy

Tóm lại: Hiện nay, thế giới và trong nước chưa có bài thuốc nào cai

nghiện ma túy mà chỉ có thuốc hỗ trợ cắt cơn nghiện Sau khi cắt cơn nghiện, người nghiện ma túy phải có ý chí quyết tâm, phải có nghị lực can đảm vượt qua sức cám dỗ thấp hèn Điều đó đòi hỏi phải có sự hỗ trợ của gia đình và cộng đồng xã hội Một người có thể được coi là đã cai nghiện có hiệu quả sau khi cai 5 - 6 năm không sử dụng lại chất ma túy

Biện pháp phòng, chống tái nghiện

a Trước hết có nhận thức đúng về nghiện ma tuý, cai nghiện và hậu quả của tái nghiện:

- Cái quý nhất của con người là sức khoẻ và danh dự của bản thân Nghiện ma túy là một bệnh y học được Tổ chức Y tế thế giới ( WHO) xếp vào nhóm bệnh tâm thần Nghiện ma tuý không chỉ làm hao mòn sức khoẻ, bị bệnh tật, ốm đau mà làm cho người ta trở nên lười lao động, sống bê tha và có hành vi vi phạm pháp luật, mất danh dự, phẩm chất, mất cả những mối quan hệ tốt đẹp, từ một con người trở thành con nghiện

- Việc thực hiện quyết định tập trung cai nghiện phải được hiểu thành nghĩa vụ chính đáng của công dân để chữa bệnh nghiện, là quyền lợi mình cần được tận hưởng vì danh dự, sức khoẻ của bản thân, hạnh phúc gia đình

- Tái nghiện và tội phạm không có ranh giới xác định Tái nghiện dẫn đến tiêm chích ma túy và nhiễm HIV/AIDS không có khoảng cách về không gian, đó là con đường tất yếu của đại dịch HIV/AIDS

- Với việc cai nghiện ma túy, công việc thực sự và quan trọng nhất không phải là do các bác sĩ, cán bộ chuyên môn mà do chính người nghiện ma túy thực hiện Phải tin tưởng và có trách nhiệm với việc cai nghiện để đảm bảo thành công và đó là giải pháp phòng ngừa tái nghiện

ma túy hữu hiệu

b Các hoạt động của Trung tâm và những công việc mà mỗi người cán bộ làm ở đây tất cả vì đối tượng Vì vậy:

- Trung tâm cai nghiện ma túy là nơi mà những thông tin về lạm dụng, nghiện và cai nghiện ma túy được cung cấp đầy đủ, rõ ràng Mỗi người nghiện phải chịu khó học hỏi, lắng nghe để hiểu biết

- Trung tâm là nơi có một tập thể cùng cảnh ngộ ở đó mà qua nhiều tấm gương, nhân chứng sẽ cung cấp cho đối tượng hiểu rõ tác hại của

ma túy đến bản thân, gia đình, cộng đồng, để có điều kiện suy ngẫm

đúng sai về những tình huống gia đình mình đã và đang gặp phải Không nên phủ nhận những nguyên nhân của tình trạng nói trên là từ ở phía mình

- Sống cởi mở, tôn trọng người khác, bộc lộ những vấn đề cá nhân và yêu cầu người khác giúp đỡ từ cán bộ quản lý, tư vấn Tránh tình trạng sống thu mình, buồn rầu hoặc có thái độ thù nghịch để có sự hợp tác trong việc cai nghiện ở trung tâm và từng bước tạo dựng lại với quan hệ xã hội, cộng đồng, mà trước tiên là tạo mối quan hệ thường xuyên với gia đình

Gian dối trong việc cung cấp địa chỉ là biểu hiện sự tái nghiện, phải chấp hành những hình thức xử lý thích đáng

- Nhanh chóng tiếp cận, thích nghi với điều kiện sinh hoạt trong tập thể đối tượng đặc thù: Sống thoải mái, hoà mình trong nhóm, sẵn sàng giúp đỡ và khiêm tốn tìm sự giúp đỡ từ người khác trong nhóm Không nên khép mình, mặc cảm, xa lánh hoặc có những hành vi quanh co Nhiệt tình tham gia sinh hoạt, hoạt động giải trí nhằm cùng chia xẻ tình cảm, phấn đấu làm tốt Luôn coi hiện tượng lẫn tránh các hoạt động tập thể, thích sống một mình là biểu hiện lối sống lập dị, không tốt

- Học và áp dụng tốt các hành động phòng chống tái nghiện trong thời gian ở trung tâm Luôn tìm tòi cùng nhóm, bạn bè tổ chức cuộc sống hàng ngày trong tập thể thích hợp Phát hiện để báo cáo kịp thời những biểu hiện mà có khả năng tạo ra tình huống nguy hiểm, giảm nguy cơ tái nghiện chung cho nhóm, tập thể

- Coi lao động là niềm vui, không sao lãng, luôn hoà mình trong công việc Lao động theo một nghề mà mình đã có hoặc đã học và luôn có nguyện vọng nâng cao khả năng tay nghề

c Chỉ có ở gia đình cộng đồng, mới có cuộc sống yên ổn trong tương lai:

- Trong mọi hoàn cảnh, gia đình luôn là một tổ ấm xinh xắn, đẹp đẽ của các thành viên

- Gia đình là chỗ dựa cho mọi thành viên là “một đinh ốc” nhỏ để tạo nên và giữ yên cái tổ ấm đó Rạn nứt của mỗi gia đình đều bắt nguồn từ sự “ly tâm” của mỗi thành viên

- Gia đình là nơi thể hiện cụ thể nhất, tích cực nhất và chính xác nhất nỗi buồn, vui, sướng, khổ của từng thành viên, là nơi thể hiện trực tiếp sự cho và nhận Gia đình là nơi thể hiện quyết liệt nhất những ý chí và nguyện vọng của mỗi thành viên

Gia đình ở Việt Nam luôn chứa đựng đặc tính của gia đình phương Đông, người ta rất xấu hổ khi bàn tới những vấn đề riêng tư của cá nhân, của gia đình một cách công khai “Đóng cửa trong nhà bảo nhau” là biện pháp giải quyết phù hợp, mọi người phải phục tùng Vì vậy, việc cộng đồng xã hội biết tập trung giải quyết vấn đề “riêng tư của gia đình” do có người nghiện, là một tổn thất lớn mà người nghiện ma tuý cần biết nhận thức để mình hàn gắn

- Muốn hàn gắn vết thương của gia đình, người nghiện không phải thực hiện bằng lời nói mà bằng hành động được thể hiện qua mỗi hành

- Thăm hỏi và quan tâm đến gia đình, là nói lên nguyện vọng tìm đến một cuộc sống ổn định thông qua nhu cầu làm việc, để gia đình yên tâm tìm và tạo việc làm, tránh thời gian nhàn rỗi sau khi được về với gia đình gia đình

- Tích cực tham gia các hoạt động văn hoá, vui chơi giải trí tại nơi cai nghiện Trung tâm tổ chức và kết hợp cùng với địa phương nơi cai nghiện là tạo điều kiện thuận lợi để học viên tiếp cận với môi trường xã hội nhằm giảm bớt sức ép về tâm lý của bản thân

- Về với cộng đồng (làng, xã) là về với nơi mà ở đó luôn có sự giúp đỡ và đánh giá công bằng, là chiếc gương soi để mỗi học viên tự đánh giá mình và phục thiện

- Có họ hàng thân thiết thường xuyên thăm hỏi

- Các tổ chức đoàn thể luôn quan tâm giúp đỡ; giải quyết những vướng mắc trong quan hệ làng xóm, hỗ trợ tạo điều kiện tìm việc làm, tự tổ chức sản xuất để ổn định đời sống cho người trước và sau cai nghiện

- Cần khắc phục những cản trở về tâm lý khi về với cộng đồng

+ Cộng đồng luôn có những áp lực rất lớn từ bên ngoài, buộc người nghiện từ bỏ cuộc sống cũ chỉ biết có ma túy Vì sự lành mạnh của cộng đồng nhiều hơn là vì mỗi con người cụ thể, do vậy thường xuyên xuất hiện những hoạt động mang tính phong trào dễ gây mặc cảm cho người có lầm lỗi

+ Mối quan hệ giữa đối tượng với cộng đồng luôn có một khoảng cách và vốn không được tốt đẹp, dễ nãy sinh đố kỵ Và nếu như người vượt biên hồi hương thường vẫn giữ lại một số thói quen, cũng như những mối quan hệ tốt đẹp với cuộc sống cũ, do đó họ không bị hụt hẫng và tự tin hơn Trong khi đó cuộc sống cũ của người nghiện vốn đã

bị khinh thường, kể cả khi không còn một dấu vết thì vẫn có người không hiểu

+ Cộng đồng là môi trường luôn có ma túy

- Để khắc phục những chướng ngại trên, khi về với gia đình, cộng đồng người nghiện ma tuý phải làm gì?

+ Để hoà nhập được với cộng đồng thì việc làm đầu tiên là chủ động tạo ra bầu không khí sinh hoạt bình thường với người thân ngay trong gia

đình Vì những ngày đầu tiên gia đình có vị trí quan trọng trong đời sống sinh hoạt khẳng định niềm tin để tiếp xúc với xã hội

+ Để xoá bỏ ấn tượng của người nghiện, việc làm có ý nghĩa quyết định nhằm xoá bỏ ấn tượng của cộng đồng là thực hiện đúng quy định, tự giác, chủ động đến Trạm y tế phường, xã, thị trấn làm xét nghiệm chất ma túy theo định kỳ Những thông tin tốt lành có thể phát ra từ đây + Chủ động đến với cán bộ làm công tác phòng, chống ma tuý và tệ nạn xã hội ở phường, xã đến với đoàn thể với tư cách là một hội viên (Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ ) vì thực tế cho thấy dù là ai, dù ở hoàn cảnh nào, người khiêm tốn, cần thị vẫn luôn nhận được sự ưu ái, thông cảm

+ Chuỷ ủoọng tham gia caực hoaùt ủoọng xaừ hoọi laứ tửù khaỳng ủũnh mỡnh trong vị trí của xã hội

+ Làm việc, lao động cần cù là chiếm lĩnh được tình cảm của gia đình, họ hàng, làng xóm

+Kết hợp xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, găn với việc triển khai thực hiện cuộc vận động '' Toàn dân đoàn kết, xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư'', '' xây dựng phường, xã lành mạnh không có tội phạm ma tuý và người nghiện ma tuý'' v.v

Như vậy “phương tiện” của quá trình phục hồi nói chung và chống tái nghiện nói riêng là “phương tiện con người” Mặc dù nghiện ma tuý là một loại bệnh tâm thần, nhưng để chữa bệnh và phục hồi chức năng cho người nghiện ma tuý, phòng chống tái nghiện, ngoài việc tiến hành các biện pháp y học, dược học, dịch tễ học, pháp luật, cần tiến hành đồng bộ các biện pháp khác hỗ trợ

Chương II:

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỆ NẠN MA TÚY VÀ CÔNG TÁC ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG TỆ NẠN MA TÚY Ở TP.HCM TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY

2.1 Tình hình tệ nạn ma túy thế giới và Việt nam ảnh hưởng tới tình hình tệ nạn ma tuý ở TP.HCM

Mặc dù được Liên Hợp Quốc và các Quốc gia đầu tư nhiều công sức, tiền của để ngăn chặn nhưng tội phạm ma túy trên thế giới vẫn diễn ra rất phức tạp, nghiêm trọng và có chiều hướng gia tăng Phương thức hoạt động tinh vi, xảo nguyệt với tính chất ngày càng manh động Nhiều tập đoàn maphia hoạt động xuyên quốc gia và có tiềm lực tài chính khổng lồ Theo báo cáo của Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế Interpol, 80% các vụ buôn lậu ma túy bắt được thường diễn ra ở vùng biên giới Tổ chức Interpol cũng lưu ý các nước Châu á cần tăng cường lực lượng và các biện pháp đấu tranh và chống ma túy, đặc biệt chú ý đến bọn buôn lậu heroin ở vùng “Tam Giác Vàng”

Do bị các lực lượng phòng, chống ma túy ở Châu Âu kiểm soát chặt chẽ trên tuyến đường Ban Căng và vùng Địa Trung Hải, cho nên bọn buôn lậu ma túy Châu á đã chuyển hướng vận chuyển heroin từ vùng

“Tam Giác Vàng” qua Thái Lan - Lào - Campuchia - Việt Nam - Châu

Âu hoặc Bắc Mỹ; từ “Tam Giác Vàng” - Vân Nam (Trung Quốc) - Hồng Kông Bọn tội phạm ma tuý Quốc tế đã và đang hình thành những đường dây buôn lậu ma túy mới và mở rộng các thị trường mới nhằm thu lợi nhuận cao hơn những năm trước

Địa bàn hoạt động của bọn tội phạm ma túy quốc tế là các khu vực Trung Cận Đông, Tây á, Đông Nam á, Mêhicô Riêng khu vực “Tam Giác Vàng” - một trong những khu vực trồng cây thuốc phiện lớn nhất thế giới, sản lượng hàng năm ước tính đã 6.000 tấn, chiếm gần 30% lượng thuốc phiện trên thế giới Theo báo cáo của Chương trình kiểm soát ma túy quốc tế của Liên Hợp Quốc (UNDCP) về tình hình ma túy và đấu tranh chống buôn lậu ma túy trên thế giới: “Năm 2002, có sự

giảm đáng kể tổng số gieo trồng cây thuốc phiện bất hợp pháp ở các nước CHDCND Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam Nhưng Trung Quốc, Malaysia và Thái Lan vẫn là một thị trường bất hợp pháp quan trọng và cũng là nơi trung chuyển heroin đến các thị trường bất hợp pháp

ở các khu vực khác của Đông và Đông Nam á, Bắc Mỹ và Châu Đại Dương Hiện tượng lạm dụng và buôn bán chất kích thích thuộc họ amphetamine (ATS) đang lan rộng một cách nhanh chóng trên toàn khu vực Đông và Đông Nam á Trong khu vực “Tam Giác Vàng”, các phương tiện trước đây được sử dụng để điều chế heroin cũng đang được sử dụng để sản xuất methamphetamine Trung Quốc hiện nay vẫn đang là nơi sản xuất bí mật chất ATS Gần đây ở Thái Lan ATS trở thành một loại ma túy được sử dụng rộng rãi trong sinh viên, học sinh”

Khu vực “Trăng lưỡi liềm vàng” gồm Apganixtan, Iran, Pakistan tình hình tệ nạn ma tuý vẫn diễn biến rất phức tạp ở Apganixtan năm 1998 trồng 64.000ha cây thuốc phiện, năm 2003 tăng lên hơn 100.000ha, sản xuất hơn 5.000 tấn thuốc phiện ở Iran trong những năm qua đã có hơn 7.000 người bị kết án tử hình vì tội buôn lậu và lạm dụng ma túy

Sự kiện “Vua ma túy” Khun Sa đầu hàng chính phủ Myanmar, phá

hướng mạnh mẽ của lực lượng phòng, chống ma túy trên thế giới Tuy nhiên năm 2003 Chính phủ Thái Lan đã mở cuộc chiến tranh chống ma tuý quy mô lớn trên phạm vi toàn đất nước, khi tuyến đường buôn lậu

ma túy qua Thái Lan bị ngăn chặn, bọn buôn lậu đã tìm đường khác, đưa

ma tuựy qua Trung Quốc, Lào, Việt Nam, Campuchia sau đó đi Châu Âu và Bắc Mỹ Các tổ chức vận chuyển và điều chế ma túy bất hợp pháp khác ở Đông á đang hoạt động ngay sát khu vực biên giới Lào, Myanmar và Thái Lan để điều chế heroin và các loại ma túy tổng hợp khác Nhiều băng nhóm tội phạm ma tuý trong khu vực đã và đang chuyển hướng hoạt động vào địa bàn Việt Nam và TP.HCM Chính vì vậy trong năm 2003 -2004 các vụ buôn lậu ma tuý quy mô lớn trên tuyến biên giới Tây Nam về TP.HCM đã tăng đột biến so với thời gian trước đây

Trước tình hình tội phạm về ma túy diễn biến phức tạp và nghiêm trọng như vậy, Liên Hợp Quốc, Interpol và các tổ chức Quốc tế khác, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều nghị quyết, nhiều chương trình hành động nhằm phối hợp với các Quốc gia để ngăn chặn thảm họa ma túy Tuy nhiên, tình hình buôn lậu ma túy vẫn còn phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình tệ nạn ma tuý tại TP.HCM

2.2 Những yếu tố địa lý, dân cư, kinh tế - xã hội, văn hóa có ảnh hưởng tới tệ nạn ma túy ở TP.HCM

TP.HCM là một thành phố lớn, nằm giữa đồng bằng sông Cửu Long, miền Đông Nam bộ, Nam Trung bộ, Nam Tây nguyên; phía Bắc giáp tỉnh Bình Dương, Đông giáp Đồng Nai và biển Đông; tây giáp Tây Ninh, phía Nam giáp Long An Tổng diện tích tự nhiên có 2.073km2 với gần 5 triệu dân có hộ khẩu thường trú, chưa kể khoảng 1,5 triệu dân nhập cư chưa đủ điều kiện thường trú lâu dài, khách vãng lai

TP.HCM là trung tâm thương mại, du lịch, dịch vụ, tài chính, tiền tệ và đầu tư quốc tế Có cửa khẩu quốc tế Tân Sơn Nhất hết sức sôi động,