nghiên cứu quy trình phòng và trị một số bệnh trên bò sữa để góp phần tăng nguồi sữa sạch cho nhà máy sữa tại khu vực thành phố hồ chí minh

Nội đung nghiên cứu Khảo sát và xây dựng qui trình phòng, trị bệnh viêm vú lâm sàng và viêm vú tiểm ẩn trên bò sữa để cải thiện sản lượng và chất lượng sữa tại một số quận, huyện ngoại t

NGHIÊN CỨU QUI TRÌNH PHÒNG VÀ TRỊ MỘT

SỐ BỆNH TRÊN BÒ SỮA ĐỂ GÓP PHẦN TĂNG NGUỒN SỮA SẠCH CHO NHÀ MÁY SỮA TẠI KHU VỰC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Cơ quan chủ trì: Sở Khoa Học — Công Nghệ Tp Hồ Chí Minh

Cơ quan thực hiện để tài: Trường Đại Học Nông Lâm Tp Hồ Chí Minh

Chủ nhiệm để tài: ThS Nguyễn Văn Phát TS Nguyễn Văn Thành

Thành phố Hồ Chí Minh, 11/2004

nguồn sữa sạch cho nhà máy sữa tại khu vực thành phố Hồ Chí Minh

1 Chủ nhiệm để tài: ThS Nguyễn Văn Phát

TS Nguyễn Văn Thành

2 Cơ quan chủ trì: Sở Khoa Học Công Nghệ Thành Phố Hồ Chí Minh

3 Cơ quan Thực hiện: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh

3 Kinh phí thực hiện: Tổng kinh phí: 206.000.000 ĐVN

(hai trăm lên sáu triệu đồng)

làm phát triển ngành chăn nuôi bò sữa

5 Nội đung nghiên cứu

Khảo sát và xây dựng qui trình phòng, trị bệnh viêm vú lâm sàng và viêm

vú tiểm ẩn trên bò sữa để cải thiện sản lượng và chất lượng sữa tại một số quận, huyện ngoại thành Tp Hồ Chí Minh

Khảo sát và xây dựng qui trình phòng và trị chứng viêm tử cung ở bò sữa để cải thiện chất lượng sữa và phục hổi động dục thuộc khu vực quận, huyện ngoại

thành Tp Hỗ Chí Minh

Xác định mức độ nhiễm và xây dựng qui trình phòng và trị bệnh nội, ngoại

ký sinh trên bò sữa tại một số quận, huyện ngoại thành tp Hồ Chí Minh

Sự tương quan giữa các chỉ tiêu sinh lý, sinh hoá máu với chất lượng sữa bò tươi qua các trường hợp bệnh lý trước và sau khi có biện pháp can thiệp

3.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh viêm vú tiểm ẩn §

3.1.5.1 Lứa để (kỳ cho sữa) 8

3.1.5.3 Vệ sinh (vắt sữa, bò và chuồng trại) 9

3.3 KẾT QUÁ PHÂN LẬP VI KHUẨN VÀ THỦ KHÁNG SINH ĐỒ 10

3.6 3.6.1 3.6.1.1 3.7 3.7.1 3.7.2 3.7.3 3.7.4 3.8 3.8.1 3.8.2 3.8.3 3.8.4 3.9 3.9.1 3.9.2 3.9.3

KET QUA PHONG BENH VIEM VU TIEM AN

Tỉ lệ vú bị viêm tiểm ẩn

Tỉ lệ viêm vú tiễm ẩn ở các mức độ CMT

TỈ LỆ BÒ CÁI VIÊM TỬ CUNG SAU KHI SINH

Tỉ lệ bệnh viêm tử cung theo mức độ vệ sinh

Tỉ lệ viêm tử cung theo các lứa đẻ

Tỉ lệ viêm tử cung theo nhóm giống

Sự liên quan giữa viêm tử cung với tỉ lệ viêm vú

ĐIỀU CHẾ THUỐC BƠM VỚI KHÁNG SINH THÍCH HỢP

Phân lập vi sinh và thử kháng sinh đồ dịch viêm tử cung

Tổ hợp các vi khuẩn phân lập được từ mẫu dịch dương tính

Tân xuất xuất hiện từng loại vi khuẩn trong các mẫu dịch viêm Điều chế thuốc bơm vào tử cung

KẾT QUA DIEU TRI VA PHONG NGỪA BO VIÊM TỬ CUNG Qui trình điều trị và kết quá khỏi bệnh

Qui trình phòng ngừa viêm tử cung

Đánh giá sản lượng sữa trước và sau điều trị

3.10 SỰ LIÊN QUAN GIỮA VIÊM TỬ CUNG VÀ CHẬM ĐỘNG DỤC

3.10.1 3.10.2 3.10.3 3.11

Kết quả đậu thai sau khi điệu trị

Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường ruột trên đàn bò sữa

Tỉ lệ nhiễm chung các lớp ký sinh trùng đường ruột

Tỉ lệ nhiễm các loại ký sinh trùng đường ruột

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùng đường ruột theo nhóm máu bò

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùng đường ruột theo nhóm tuổi bò

TÌNH HÌNH NHIỄM KÝ SINH TRÙNG ĐƯỜNG MÁU

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu theo địa điểm khảo sát

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu theo nhóm tuổi bò

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu theo nhóm máu bò

HIỆU QUẢ SỬ DỤNG FENBENDAZOLE VÀ

ALBENDAZOLE TRONG DIEU TRI GIUN XOAN

3.14.4 3.15

3.15.1 3.15.2 3.15.3

3.15.4 3.16

3.16.1 3.16.2

BIEN PHAP DIEU TRI VIEM VU TIEM AN

Số lượng hồng cầu, hàm lượng hemoglobin và hematocrit

Số lượng bạch cầu và công thức bạch câu

Hàm lượng protein tổng số, albumin, globulin và hoạt lực

enzyme SGOT và SGPT trong huyết thanh

Tỉ lệ VCK, béo, SNF, lactose và protein trong sữa bò tươi

So sánh một số chỉ tiêu sinh lý, sinh hoá máu, thành phân hoá

học của sữa bồ tươi trước và sau khi có biện pháp điều trị bệnh viêm vú tiểm ẩn

So sánh số lượng hổng câu, hàm lượng hemoglobin và

hematocrit trước và sau khi điều trị viêm vú tiểm ẩn

So sánh số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu trước và sau khi điều trị

So sánh hàm lượng protein tổng số, albumin, globulin và hoat

lực enzyme SGOT va SGPT huyết thanh trước và sau khi điểu trị viêm vú tiểm ẩn

So sánh tỉ lệ béo và protein trong sữa bò tươi trước và sau khi

điều trị

TỔ CHỨC TẬP HUẤN, HỘI THẢO VỀ QUI TRÌNH THÚ Y

VÀ KỸ THUẬT CHĂN NUÔI BÒ SỮA

Tổ chức hội thảo tại trong và ngoài vùng triển khai để tài

Tập huấn cho kỹ thuật viên, thú y viên

Sự liên quan giữa lứa đẻ và bệnh viêm vú tiểm ẩn §

Sự liên quan giữa giai đoạn cho sữa và bệnh viêm vú tểm 9

ẩn

Tỉ lệ viêm vú lâm sàng (đợt I) 10

Tỉ lệ viêm vú lâm sàng (đợt II) 10

Số loài vi khuẩn phân lập được trong một mẫu sữa dương 10

Kháng sinh đồ đối với Síreptococcus agalactiae 15

Kháng sinh đổ đối với Streptococcus uberis 15

Khang sinh d6 d6i v6i Enterococcus faecalis 16 Khang sinh d6 d6i véi Streptococcus spp 17

Kết quả thử kháng sinh đỗ đối với E coli 17

Kháng sinh đỗ đối với Saphylococcus spp 18

Kháng sinh để đối với Streptococcus spp 19

Kháng sinh đỗ đối với E coli 20

Kháng sinh đê đối với Pseudomonas Spp 20 Tổng số vi khuẩn hiếu khí/ 1 ml sữa 21

Tỉ lệ viêm vú tiểm ẩn theo mức độ

Tỉ lệ viêm tử cung theo các mức độ vệ sinh

TỶ lệ viêm tử cung theo các lứa đẻ

Tỉ lệ viêm tử cung theo nhóm giống

Sự liên quan giữa viêm tử cung với tỉ lệ viêm vú

Tỉ lệ mẫu chứa vi khuẩn ở các dạng viêm tử cung

Tổ hợp các vi khuẩn phân lập được từ mẫu dịch viêm dương tính

Tần suất xuất hiện từng loại vi khuẩn trong các mẫu dịch viêm

Thời gian khỏi bệnh sau khi dùng chế phẩm điều trị Hiệu quả phòng bệnh khi dùng sử dụng qui trình

Sản lượng sữa sau khi điều trị (chất, lượng sữa sau khi hết

Kết quả động dục và đậu thai sau khi điều trị

Tỉ lệ nhiễm các lớp ký sinh trùng đường ruột trên bò sữa

Tỉ lệ nhiễm các loại ký sinh trùng đường ruột

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùnbg đường ruột theo nhóm máu bò

Tí lệ nhiễm theo nhóm tuổi bò

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu trên bò sữa

Tỉ lệ nhiễm ký sinh trùng đướng máu theo nhóm tuổi bò

TỈ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu theo nhóm máu bò

Hiệu quả tẩy giun xoăn của fenedazole và albendazole

Tỉ lệ giảm trứng giun xoăn dạ múi khế sau điều trị Các nhóm bò sữa HF được khảo sát

Số lượng hồng cầu, hàm lượng hemoglobin và hematocrit

Số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu

Hàm lượng protein tổng số, albumin, globulin và hoạt lực

enzyme SGOT va SGPT huyét thanh

Hàm lượng VCK, béo, SNF, lactose và protein trong sữa bò

tươi Nhóm bò theo dõi để đánh giá hiệu qủa điều trị bệnh viêm

vú tiểm ẩn

So sánh số lượng hổng cầu, hàm lượng hemoglobin va

hematfocrit trước và sau khi điều trị viêm vú tiểm ẩn

So sánh hàm lượng VCK, béo, SNF, lactose va protein trong sữa bò tươi trước và sau khi điều trị

Tổ chức tập huấn qui trình thú y, chăm sóc bò sữa Đường biểu diễn viêm tử cung theo các mức độ vệ sinh

vii

58 61

Thạnh Đông, huyện Củ Chi, Tp Hồ Chí Minh

vi

Trang Phulục

Phulục Phulục Phulục Phuluc

Phuluc

Phuluc Phuluc

11 ĐẶT VẤN ĐỀ

Sữa là loại thực phẩn có giá trị dinh dưỡng

C49: rất cần thiết cho con người;

nhất là đối với trẻ em, người già, người bệnh

và những ngừoi lao động nặng nhọc

Do đó, đòi hỏi sữa tươi hoặc các sản phẩm được

chế biến từ sữa đưa r4 thị trường

tiêu thụ phải đảm bảo về chất lượn§-

Trong những năm gan day, nganh chan nuôi

bò sữa Và chế biến sản xuất

sữa là một tron§ những chiến lược

ưu tiên trong chươnã trình phất triển nông nghiệp ở nước ta Nghề chăn nuôi bò

sữa phát triển mạnh đã cải thiện đời sống kinh tế của người chắn nuôi, góP phần

giải quyết một tượng lao động đáng kể

để

sữa còn

giúp tiết kiệm được một lượng ngoại tỆ

từ sự thay thế một phần lượng sữa nhập

để

đáp ứng nhủ cầu tiêu dùng cho người dân

Hiện tại ngành chắn nuôi bò sữa được chăn

nuôi Ở nhiều địa phương trong cả

nước, nhưng số lượng bò sữa tập trung nhiều

nhất là ở khu vực Thành phố Hồ Chí

Minh ( trọng chiếm 2/3 tổng đàn)

Tuy nhiên, ngành chấn nuôi bồ sữa của chúng

ta chủ yếu còn ở qui mô nhỏ,

nuôi rải rác, ngưới chắn nuôi phần lớn chưa at

hiểu nhiều về kỹ thuật nuôi dưỡn§:

chăm sóc và khai thác, tron khi bồ

sữa lại nhạy cảm với bệnh tẬt, nhất là các

bệnh

về sinh sản như bệnh viêm vú, viêm

tử cung, chậm sinh sắn hoặc các bệnh

nội,

ngoài ký sinh Những bệnh này có tác động

giảm thiểu năng xuất sản xuất của bồ

sữa, ảnh hưởng đến sức khoẻ người tiêu

dùng và gây thiệt hại không nhỏ cho

người

chăn nuôi, đồng thời tác động đến quá

trình phát triển của ngành chăn nuôi bò

sữa

một số quận, huyện ngoại thành Tp Hồ Chí Minh

+ Nội dung II: khảo sát và xây dựng qui trình phòng và trị chứng viêm tử cung ở bò sữa để cải thiện chất lượng sữa và phục hổi động dục thuộc khu vực

quận, huyện ngoại thành Tp Hồ Chí Minh

+ Nội dung II xác định mức độ nhiễm và xây dựng qui trình phòng và trị

bệnh nội, ngoại ký sinh trên bò sữa tại một số quận, huyện ngoại thành tp Hồ Chí

2.2.1 Đối tượng thí nghiệm

Các bồ đang cho sữa thuộc giống lai HF (Holstein Friesien) ở một số quận,

huyện ngoại thành Tp Hồ Chí Minh

2.2.2 Thời gian thực hiện

Đề tài được tiến hành từ tháng 10-2002 đến tháng 04-2004

2.2.3 Chỉ tiêu khảo sát (1) Tỉ lệ bệnh viêm vú tiểm ẩn

(2) Tỉ lệ viêm vú lâm sàng

(3) Phân lập vi khuẩn và thử kháng sinh đồ

(4) Tổng số vi khuẩn hiếu khí trong sữa bị viêm vú tiểm ẩn (5) Kết quả điều trị viêm vú

(6) Kết quả áp dụng qui trình phòng bệnh viêm vú (7) Tỉ lệ bệnh viêm tử cung trên bồ cái sau khi sinh

(8) Điều chế thuốc bơm với kháng sinh thích hợp

(9) Kết quả điều trị và phòng ngừa bò viêm tử cung

(10) Sự liên quan giữa viêm tử cung và chậm động dục

(11) Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường ruột trên đàn bò sữa (12) Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường máu

(13) Hiệu quả sử dụng febendazole và albendazol trong điểu trị giun xoăn (14) Một số chỉ tiêu sinh lý sinh hoá máu và thành phần hoá học của sữa bò tươi

trước khi có biện pháp điều trị

(15) So sánh một số chỉ tiêu sinh lý, sinh hoá máu và thành phần của sữa bò tươi

trước và sau khi có biện pháp điều trị bệnh viêm vú tiểm ẩn

Qua một đợt khảo sát từ tháng 01-2003 đến 05-2003 và đợt 2 từ thang 11-

PHẦN II KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 TỈ LỆ VIÊM VÚ TIỀM ẨN

2003 đến 04-2004 chúng tôi ghi nhận được kết quả như sau:

Bảng 3.1a Tỉ lệ bò bị viêm vú tiềm ẩn (đợt D

Ị Qua bảng 3.1.a chúng tôi nhận thấy ở đợt 1 tỉ lệ bò bị viêm vú tiềm ẩn thấp

nhất ở tháng khảo sát thứ 1 (65,19%), rổi tăng dần vào tháng khảo sát thứ 2

(78,67%) và đạt cao nhất ở tháng khảo sát thứ 3 (84,46%) Sang tháng thứ 4, tỉ lệ

bồ bệnh viêm vú tiểm ẩn bắt đầu giảm xuống còn 75,34%, sau đó lại tiếp tục giảm

Tháng | Số bò khảo CMTT 0 và 1 CMT 2, 3 và 4 khảo sát sát Số bò % Số bò %

Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy t lệ vú bị viêm tiểm ẩn ở đợt I bình quân

mỗi tháng là 52,36% Tỉ lệ vú bị viêm tiểm ẩn cao nhất ở tháng khảo sát thứ 3 lá

Tháng | Số vú khảo CMT 0 va 1 CMT 2, 3 va 4 khảo sát sát Số vú ¬ Số vú %

ry

Qua kết quả, chúng tôi nhận thấy ở đợt khảo sát 1, đ lệ bò viêm vú tiểm ẩn ở

mức độ C.M.T 2 là cao nhất (41,72%), thấp nhất là CMT 4 (20,86%) nhưng ở đợt II mức độ CMT4 là cao nhất (51,66%) con CMT thấp nhất (19,17%) Theo chúng tôi

sự khác biệt ở 2 đợt do nhiều yếu tố, nhưng quan trọng nhất là vệ sinh

Bảng 3.3a TỈ lệ vú bị viêm tiêm ẩn ở các mức độ C.M.T (dot D

Tháng khảo | Sốvú C.M.T 2(+) C.M.T 3(++) C.M.T 4(4+++)

Qua kết quả trên cho biết trường hợp bò bị viêm 1 vú là thấp nhất chiếm tỉ

lệ 20,75% ở đợt I và 16,65% ở đợt H số bò viêm vú tiểm ẩn và bò bị viêm 4 vú

chiếm tỉ lệ cao nhất 32,02% và 38,13% Điều này cho thấy khi bò bị viêm vú tiểm

ẩn rất dễ lây nhiễm vi sinh vật sang vú khác.

3.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh viêm vú tiêm ẩn

3.1.5.1 Lứa để (kỳ cho sữa)

Bảng 3.5 Sự liên quan giữa lứa đẻ và bệnh viêm vú tiém ẩn

1-3 tháng 4-6 tháng > 6 tháng Số lượt

Qua kết quả trên cho thấy tỉ lệ bệnh viêm vú tiêm ẩn cao nhất ở lứa đẻ thứ

này cho thấy bò từ 3 lứa đẻ trở lên có tỉ lệ bệnh viêm vú cao là do tuổi càng lớn thì

cơ vòng đầu vú có tính đàn hổi kém nên vi sinh vat dễ dàng xâm nhập vào gây

viêm

Từ kết quả khảo sát cho thấy tỉ lệ bệnh viêm vú tiêm ẩn tăng dần theo giai đoạn cho sữa Tỉ lệ bệnh thấp nhất ở giai đoạn đầu của kỳ cho sữa (1-3 tháng) 33,19% và cao nhất ở giai đoạn cuối của kỳ cho sữa (> 6 tháng) 63,64% Điều này cho thấy khi bò bị viêm vú tiểm ẩn thì khả năng tự khỏi rất khó nếu không có biện

pháp tác động mà chỉ có gia tăng lên do sự lan nhiễm

3.1.5.3 Vệ sinh (vắt sữa, bò và chuồng trại)

Bảng 3.7 Sự liên quan giữa vệ sinh và bệnh viêm vú tiêm ẩn

tốt thì bệnh xây ra với tỉ lệ thấp 45,47% so với 80,44% ở những hộ thực hiện vệ sinh kém

3.2 TỈ LỆ VIÊM VÚ LÂM SÀNG

Qua bảng cho thấy trung bình hàng tháng đợt ï có tỉ lệ khá cao 4,98% và đợt

1 có 1,06% bò đang cho sữa bị viêm vú 14m sang

Bảng 3.8a Tỉ lệ viêm vú lâm sàng (đợt D

Bảng 3.9 Số loài vi khuẩn phân lập được trong một mẫu sữa

dương tính (viêm vú tiêm ẩn)

S6 mau nhiém Staphylococcus aureus cao nhat 1A 80 m4u chiém tỉ lệ 47%

trong 170 mẫu phân lập dương tính, kế đến là mẫu nhiễm Srep/ococcus spp đứng

thứ nhì với 43 mẫu chiếm 25,29%, Streptococcus agalactiae chiém 21,17%

Staphylococcus ‘spp cũng chiếm mét ti 16 dang ké 1A 9,41% trong tổng số mẫu dương tính Còn 2 loài Sireptococcus uberis chiếm 4,1% va Enterococcus faecalis chiếm 5,29% Còn các loài khác chiếm tỉ lệ thấp từ 0,58 - 3,52%

Bảng 3.10 Số loài vi khuẩn phân lập được trong một

mẫu sữa viêm vú lâm sàng

Số loài vi khuẩn

% Số lượng % Số lượng | %

lượng Viêm vú

50 32 64 16 32 2 4 lâm sàng

Bảng 3.11 Số loài vi khuẩn phân lập được trên

mẫu sữa viêm vú tiềm ẩn (n = 170)

STT Loài vi khuẩn phân lập được Số mẫu %

Từ những kết quả này, chúng tôi nhận thấy tỉ lệ mẫu sữa viêm vú lâm sàng chủ yếu do nhiễm 2 loài là Staphylococcus spp (72%) va Streptococcus spp (52%)

Kết quả này cũng tương tự như các kết quả khảo sát trong và ngoài nước khác

Bảng 3.12 Số loài vi khuẩn phân lập trên mẫu sữa viêm vú lâm sàng (n = 50)

Vi khuẩn Số mẫu Tỉ lệ (%)

Staphylococcus spp 36 72 Streptococcus spp 26 52 Pseudomonas spp

3.3.2 Kết quả thử kháng sinh đồ đối với vi khuẩn gây viêm vi tiém dn

Bang 3.13 Kháng sinh dé đối với Sfaphylococcus aureus (40 mẫu)

Số mẫu % Số mẫu % Số mẫu %

Các chủng SfaphyÏlococcus aureus chúng tôi phân lập được nhạy cảm khá cao với các kháng sinh: ofloxacin (85%), gentamycin (77,5%), cephalexin (75%),

a

Vi khudn Staphylococcus spp phan lập được dẫn dần dé kháng với các kháng

sinh: streptomycin (69,64%), erythromycin (53,57%), tetracycline (50%),

doxycycline (48,21%) và bactrim (46,42%), do đó nên hạn chế sử dụng kháng sinh

này để điều trị cho bò bị viém vi do Staphylococcus spp trong khu vuc khdo sat

ngoại trừ khi thử kháng sinh đổ nhạy cắm với cá thể đó Còn các kháng sinh có tác dụng còn khá tốt như: gentamycin (67,85%), cephalexin (1,78%), ofloxacin

(66,07%), tobramycin (66,07%), kanamycin (51,78%)

Bảng 3.14 Kháng sinh đồ đối với Sfaphylococcus spp (56 mẫu)

Kanamycin 29 51,78 7 12,5 20 35,71 Streptomycin 8 14,28 9 16,07 39 69,64 Erythromycin 16 28,57 10 17,85 30 53,57 Ofloxacin 37 66,07 4 7,14 15 26,78

Norfloxacin 37 66,07 7 12,5 12 21,42

Bactrim 24 42,85 6 10,71 26 46,42

Bảng 3.15 Kháng sinh đồ đối véi Streptococcus pyogenes (n = 6)

Penicillin 1 16.67 3 50 2 33.33 Ampicillin 0 0 0 0 6 100 Amoxicillin 1 16.67 1 16.67 4 66.67 Doxycycline 4 66.67 1 16.67 1 16.67 Ciprofloxacin 2 33.33 0 0 4 66.67

Erythromycin 3 50 2 33.33 I 16.67 Ofloxacin 4 66.67 0 0 2 33.33

C4c ching Streptococcus pyogenes chúng tôi phâp lập được 6 mau (bang

1.2.15) chiém tỉ lệ 3,52% trong số mẫu dương tính Mặc dù nó chiếm một số ít

nhưng cũng góp phần vào nguyên nhân viêm vú tiém ẩn của bò sữa Các kháng

sinh ofloxacin (66.67%), tetracycline (66.67%) va doxycycline (66.67%) có tác

dung trung bình với vỉ khuẩn S/reptococcus pyogenes và vì khuẩn hầu như để khang v6i khang sinh ampicillin (100%), bactrim (83,33%)

Streptococcus agalactiae 1a vi khuẩn hiện diện trong mẫu sữa từ bò bị viêm

vú tiểm ẩn tương đối cao Vi khuẩn hầu như để kháng hoàn toàn với kháng sinh:

bactrim (100%) và để kháng trung bình với ampicillin (63,89%) Do đó việc lựa

chọn kháng sinh để điều trị cần phải phù hợp Chỉ có các kháng sinh còn tác dụng

tương đối như tetracycline (55,56%), ofloxacin (52,78%) và doxycycline (52,78%) với vi khuẩn Sireptococcus agalactiae

Các kháng sinh vẫn còn có tác dụng khá cao với Sireptococcus wberis là: ampicillin (71,43%), amoxicillin (71,43%), cephalexin (71,43%) Do d6 c6 thé sit

dụng 1 trong 3 loại kháng sinh nhạy cảm trên để điều trị Và các kháng sinh

penicillin (57,14%), ofloxacin (57,14%) vi khuẩn dẫn dân để kháng

Bang 3.16 Kết quả thử kháng sinh đồ đối với Sirepfococcus agalactiae (n = 36)

Amoxicillin 17 47,22 10 27,78 9 25

Ciprofloxacin 10 27,78 13 36,11 13 36,11 Cephalexin 17 47,22 10 27,78 9 25 Erythromycin 6 16,67 12 33,33 18 50

Penicillin 4 57,14 3 42,86 0 0 Ampicillin 5 71,43 2 28,57 0 0 Amoxicillin 5 71,43 2 28,57 0 0

Cephalexin 5 71,43 1 14,29 1 14,29 Erythromycin 3 42,86 1 14,29 3 42,86 Ofloxacin 4 57,14 1 14,29 2 28,57

la

Enterococcus faecalis khang hau hét véi các khang sinh nhw: bactrim

ciprofloxacin, tetracycline (55,55%) Vi khuẩn còn nhạy cảm tương đối với kháng

sinh doxycycline (55,55%) Do đó để có cơ sở điểu trị hợp lý cần thử kháng sinh

đô để lựa chọn kháng sinh phù hợp

Bảng 3.18 Kết quả thử kháng sinh đồ đối với Enterococcus faecalis (n = 9)

Penicillin `2 22,22 3 33,33 4 44,44 Ampicillin 0 0 2 22,22 7 77,77 Amoxicillin 4 44,44 2 22,22 3 33,33

Ciprofloxacin 2 22,22 2 22,22 5 55,55

Cephalexin 3 33,33 3 33,33 3 33,33 Erythromycin 1 11,11 0 0 8 88,88 Ofloxacin 3 33,33 4 44,44 2 22,22 Tetracycline 4 44,44 0 0 5 55,55 Norfloxacin 1 11,11 3 33,33 5 55,55 Bactrim 1 11,11 0 0 8 88,88 Colistin 0 0 0 0 9 100

Chúng tôi nhận thấy vi khuẩn Sirepfococcus spp đề kháng hầu hết với các

loại kháng sinh, trong đó có một số kháng sinh để kháng gần hoàn toàn như:

tobramycin, colistin, bactrim (từ 88,09% đến 97,62%) Trừ một số kháng sinh có một phần nhạy cẩm với vi khuẩn là: amoxicillin, ciprofloxacin, doxycyclin (từ 28,57% đến 33,33%), nhưng tốt nhất để việc diéu trị có hiệu quả nên thông qua

kháng sinh đổ Theo nhận định của Philpot, W.N và Stephen C Nickerson (1991),

tỉ lệ khỏi bệnh do Streptococcus mi trường là 10%, ít khi nào đạt được 40 — 50%, chỉ với Streptococcus agalactiae ti lé nay méi dat 90 ~ 95%,

8 19,05 Cephalexin 6 14,28 28 66,67

8 19,05 Penicillin 11 26,19 23 54,76

10 23,81 Ofloxacin 8 19,04 22

0 4 80 Cephalexin 2 40 2

40 1 20 Ofloxacin 3 60 0

0 1 20 Doxycycline 1 20 0

0 4 80 Ciprofloxacin 4 80 0 0

1 20 Tobramycin 1 20 0 0

3 60 Streptomycin 0 0 0 0

5 100 Gentamycin 3 60 0

0 2 40 Colistin a 3 60 0

0 2 40 Tetracycline 3 60 0

E.coli còn khá nhạy cảm với c4c khang sinh ciprofloxacin (80%), ofloxacin

(60%), tetracycline (60%), gentamycin (60%), norfloxacin (60%), bactrim (60%),

colisin (60%) Chủng E.coli kháng hoàn toàn véi streptomycin (100%) va khang

khá cao với amoxicillin (60%), doxycycline (80%), ampicillin (60%), tobramycin

(60%), bactrim (60%)

3.3.3 Kết quả thử kháng sinh đồ đối vi khuẩn gây viêm vú lâm sàng

Bang 3.21 Khang sinh dé d6i véi Staphylococcus spp (n = 36)

||

ciprofloxacin, norfloxacin, doxycycline (cùng 63,88%) Những kháng sinh khác

cũng có thể sử dụng được như ofloxacin (61,11%), amoxicilin, gentamycin, kanamycin (58,33%)

Bảng 3.22 Kháng sinh đồ đối với Streptococcus spp (n = 26)

Qua bảng 3.23 chúng tôi nhận thấy rằng vi khuẩn E coli hiện tại đã trở nên

để kháng với nhiểu loại kháng sinh, chỉ còn nhạy cảm với ciprofloxacin,

gentamycin (cing 100%), doxycycline, norfloxacin va ofloxacin (cing 66,66%)

Từ kết quả trên, chúng tôi nhận thấy một số loại kháng sinh sau có thể sử

dụng để điều trị bệnh viêm vú lâm sang do Pseudomonas spp như gentamycin,

norfloxacin va ofloxacin

Bang 3.23 Kháng sinh đồ đối với E coli (n = 3)

Ampicillin 0 0 0 0 3 100 Amoxicilin 0 0 0 0 3 100 Bactrim 1 33,33 0 0 2 66,66

Cephalexin 1 33,33 1 33,33 i 33,33 Colistin 1 33,33 2 66,66 0 0 Doxycyline 2 66,66 0 0 1 33,33

lạ

3.4 TỔNG SỐ VI SINH VẬT HIẾU KHÍ TRONG MẪU SỮA BỊ VIÊM VÚ TIỀM AN

Số lượng vi khuẩn trong 1 ml sữa bò bị viêm vú tiểm ẩn ở các mức độ

viêm khác nhau được trình bày qua bảng 1.2.25 Qua kết quả trên chúng tôi nhận

thấy số lượng vi khuẩn hiếu khí trong l ml sữa ở mức độ viêm tiểm ẩn 1+ va 2+ không có sự khác biệt về mặt thống kê với P > 0,05 so với mẫu sữa bình thường

Trong khi đó, viêm ở mức độ 3+ thì có sự khác biệt rõ rệt với P < 0,05 Điều này

cho thấy khi bò bị viêm vú tiểm ẩn, số lượng vi sinh vật hiếu khí trong sữa gia tăng

rất cao làm ảnh hưởng đến phẩm chất sữa

Bảng 3.25 Tổng số vi khuẩn hiếu khí 1 ml sữa

Đối với viêm vú tiềm ẩn, chúng tôi dùng các loại thuốc sau để điều trị

* Đối với đường bơm thùy vú chúng tôi sử dụng :

- Mastijet fort cé chtfa tetracyclin 200 mg, neomycin 250 mg, bacitracin 2000 I.U

Liễu dùng: sáng 1 ống/ I thùy, chiều 1⁄2 ống/ I thùy

- Juraclox L.C có chứa ampicillin 75 mg, cloxamin 200 mg Liễu dùng: sáng 1 ống/

1 thùy, chiều 1⁄2 ống/ 1 thùy

* Đối với đường chích bắp chúng tôi sử dụng

- Amoxysol LA (Bayer) có chứa amoxicillin 50 mg/1 ml Liểu dùng: 1 ml/10 kgP, 3

ngày tiêm I1 lần

- Cipryl — inj (Korea) có chứa ciprofloxacin chứa 50 mg/1 ml Liểu dùng: 0,5 - 1

ml/10 kgP, ngày tiêm 1 lần

Qua bảng 3.26, chúng tôi nhận thấy tỉ lệ khỏi bệnh trong điều trị viêm vú

thé tiém ẩn là 80% Tỉ lệ khỏi bệnh cao nhất ở đường bơm thùy vú kết hợp với

chích bắp đạt 100%, kế đến là đường bơm thùy vú đạt 85%, tỉ lệ khỏi bệnh thấp nhất là đường chích bắp đạt 55% Chúng tôi nhận thấy tỉ lệ khỏi bệnh giữa 3 đường

cấp thuốc là khác nhau có ý nghĩa về mặt thống kê (P < 0,05)

- Tỉ lệ khổi bệnh giữa lô 1 và lô 2 khác nhau có ý nghĩa về mặt thống kê (P < 0,05)

- Tỉ lệ khổi bệnh giữa lô 1 và lô 3 không có ý nghĩa về mặt thống kê (P > 0,05)

- Tỉ lệ khỏi bệnh giữa lô 2 và lô 3 khác nhau có ý nghĩa về mặt thống kê (P < 0,05)

Theo chúng tôi, tỉ lệ khỏi bệnh của đường chích bắp đạt tỉ lệ thấp nhất (55%) có thể do thuốc sử dụng cho đường chích bắp chưa đạt đủ nông độ điều trị do thuốc được tiêm vào phân tán khắp cơ thể, còn viêm vú là 1 thể viêm cục bộ dẫn

đến tỉ lệ thùy vú khỏi bệnh không cao Tỉ lệ khỏi bệnh của đường bơm thùy vú đạt

23

tỉ lệ khá cao (85%), điểu này chứng tổ thuốc sau khi được bơm vào thùy vú, nhanh

chóng khuếch tán, đạt đủ nông độ tiêu diệt vi khuẩn tại ổ viêm Tỉ lệ khỏi bệnh

của đường bơm bầu vú kết hợp với chích bắp đạt tỉ lệ cao nhất (100%), chứng tổ sự kết hợp giữa 2 đường cấp thuốc đã đem lại hiệu quả điểu trị cao do khi có sự phối

hợp giữa điều trị cục bộ tại ổ viêm và tác động phong tỏa toàn cơ thể

So sánh với một số kết quả điều trị khác: kết quả điểu trị của Nguyễn Ngọc

Nhiên và ctv (1999) tỉ lệ khỏi bệnh là 12,44% Kết quả điều trị của chúng tôi có

phân cao hơn, theo chúng tôi có thể đo điều kiện vệ sinh, chăm sóc, quản lý trong

luc diéu trị, sử dụng các loại thuốc khác nhau nên tỉ lệ khỏi bệnh có phần khác

nhau

Ghi nhận một số kết quả trong điều trị bệnh viêm vú: Kết quả điều trị viêm

vú thể mãn tính của Bùi Thị Tho (2003) dùng các kháng sinh bơm trực tiếp vào bầu

thể cấp tính của Hillerton & Kleim (2002) là: bơm thùy vú ti lệ khỏi 100%, chích

bắp tỉ lệ khôi 91%, bơm thùy vú kết hợp với chích bắp tỉ lệ khỏi 100%

3.5.3 Kết quả điều trị viêm vú lâm sàng

Trong thời gian thực hiện để tài, chúng tôi tiến hành điều trị 42 bò bị viêm

vú lâm sàng bằng cách sử dụng Mastijet fort (Tetracycline, neomycin, bacitracin)

bơm vào vú mỗi ngày 2 lân sáng và chiéu sau khi vắt sữa cho sạch Nếu trường hợp

nào nặng, chúng tôi kết hợp dùng với thuốc kháng sinh dạng tiềm và vitamin B-

complex Kết quả khỏi bệnh 40 ca, chiếm tỉ lệ 95,23% Thời gian điều trị ca khỏi bệnh ngắn nhất là 3 ngày và ca dài nhất là 8 ngày, 2 ca điều trị không khỏi do chủ

nuôi báo trễ, thể bệnh tiến triển nặng

Qua đó cho thấy người chăn nuôi cần phát hiện bệnh sớm và điều trị tích cực ngay từ đầu, nếu để lâu vú bắt đầu bị xơ cứng rất khó trị khỏi

3.6 KET QUA PHONG BỆNH VIÊM VÚ TIỀM ẨN

3.6.1 Tỉ lệ vú bị viêm tiểm ẩn

Qua bảng 3.27 chúng tôi nhận thấy tỉ lệ vú viêm tiểm ẩn của lô không thí

nghiệm có xu hướng tăng cao vào tháng 2 (44,95%), sang tháng 3 tỉ lệ của lô không thí nghiệm giãm nhưng rất ít (37,50%) Với lô thí nghiệm tỉ lệ viêm vú 'tháng-12

(43,45%) cao hơn so với lô không thí nghiệm (33,00%), là do việc áp dụng qui trình

phòng bệnh chỉ với một thời gian ngắn nên chưa có tác dụng Nhưng đến tháng 1, 2,3 thì tỉ lệ viêm vú tiểm ẩn giãm hơn rất nhiều so với tháng 12, điểu này cho thấy thuốc sát trùng núm vú rất có hiệu quả trong hạn chế bệnh viêm vú Riêng tháng 2

mặc dù đang trong qui trình phòng bệnh nhưng có tỉ lệ cao hơn tháng 1, 3 (14,38%)

Đây là tháng tết việc vệ sinh chuồng trại gặp khó khăn do thiếu nhân công, tỉ lệ tăng đàn cao, mùa khô thiếu dinh dưỡng Qua đó cho thấy việc áp dụng qui trình phòng bệnh rất có hiệu quả trong hạn chế bệnh viêm vú, tuy nhiên phải dùng liên

tục và thường xuyên Và bên cạnh đó phải nuôi dưỡng và chăm sóc đàn bò tốt

hơn lô không thí nghiệm (35,32%) Qua xử ly thống kê ta thấy sự khác biệt hoàn toàn có ý nghĩa về mặt thống kê (P < 0,001) Vậy qua thí nghiệm kết quả phòng bệnh viêm vú của chúng tôi là có hiệu quả trên bệnh viêm vú tiểm ẩn

3.6.1.1 TỈ lệ viêm vú tiêm ẩn ở các mức độ C.M.T

Qua bảng 3.28, chúng tôi thấy tỉ lệ viêm trung bình qua các tháng thì mức độ

(+) cao nhất, thấp nhất là (+++) Qua đó cho thấy xí nghiệp đã thành công trong

việc áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm vào trong chăn nuôi Chọn con giống có ngoại hình, vắt sữa đúng kỹ thuật, chuồng trại thông thoáng đảm bảo diện tích, vệ sinh chuồng trại và vật liệu liên quan đến việc vắt

sữa đúng cách, chế độ dinh dưỡng phù hợp

Riêng lô thí nghiệm thì tỉ lệ viêm vú (+) cao hơn, nhưng tỉ lệ (++), (+++)

thấp hơn lô không thí nghiệm Điều này cho thấy việc thực hiện qui trình vệ sinh phòng bệnh của chúng tôi đã mang lại kết quả khả quan: làm giãm tỉ lệ viêm ở

mức độ cao so với lô không thí nghiệm

Bảng 3.28 Tỉ lệ viêm vú tiểm ẩn theo mức độ

Tháng | Tổng | C.M.T2 (+) | C.M.T3(++) |C.M.T4 (+++)

03 75 36 | 48,00}; 30 | 40,00 | 09 | 1200

Trung binh (1;) 43.81 39,42 16,76

Trại, hộ | Tỉ lệ các mức độ vệ sinh Tỉ lệ viêm tử cung

Theo số khảo sát | Theo số ca

(1) Vệ sinh tốt: chuồng trại ca

mưa, tránh được tình trạng mưa tạc gió lùa Bò được măng, vách gạch hay vách sắt, mái tole hay mái ngói,

o ráo, thoáng mát, có những tấm chắn gió vào mùa

nuôi trên nền chuồng bằng xỉ

có hệ thống phun sương,

trong chuông thức ăn đây đủ, nên chuồng luôn được khô ráo, không trơn trượt, Xung

( |

quanh chuông không được ẩm ướt, bò được tắm rửa thường xuyên, sát trùng định

kỳ 1 lần/tháng bằng dung dich TH, xung quanh chuồng nuôi và nền chuồng Do đó,

vi sinh vật gây bệnh ít tổn tại và sẽ giảm hiện tượng viêm vú, viêm đường sinh đục

(2) Vệ sinh trung bình: chuồng trại thoáng mát sạch sẽ, tránh mưa tạc gió lùa, nên

chuồng làm bằng xi măng, không trơn trượt, mái tole hay mái lá, vách chuồng làm

bằng gạch hay gỗ, trong chuồng có thức ăn nước uống sạch, bồ ít được vận động, sát trùng chuồng trại ít được quan tâm

(3) Vệ sinh kém: chuồng nuôi ẩm ướt, phân vứt bừa bãi quanh chuồng gây lây lội,

phân luôn dính vào bò, bò không được tắm nắng, máng ăn dơ bẩn, máng uống

thiếu nước, không thường xuyên sát trùng chuồng trại Đây cũng là nguyên nhân gây viêm vú và viêm đường sinh dục,

Số liệu trình bày ở bảng 3.29 và biểu 46 3.1 cho thấy mức độ vệ sinh tốt đạt

31,43%, mức độ VỆ sinh trung bình ở các hộ chiếm 48,58%, mức độ vệ sinh kém

chiếm 20% Từ kết quả trên, cho thấy được khâu vệ sinh chăm sóc cần quan tâm,

nhằm giảm một phần nào nguyên nhân gây bệnh cho bò sữa, 3.7.2 TỶ lệ viêm tử cung theo các lứa đẻ

Khảo sát tỉ lệ viêm tử cung theo các lứa đẻ, kết quả cho thấy tỉ lệ viêm có

khuynh hướng tăng ở các lứa đầu tiên và giảm dân đến các lứa sau,

Khi khảo sát tỉ lệ trên từng lứa đẻ cho thấy lứa 1 viêm tử cung chiếm tỉ lệ cao nhất 31,76% (42,85% khi so sánh ở tổng số ca viêm) và thấp nhất ở lứa trên và

bằng lứa 3 là 16,39% (23,82% khi so sánh ở tổng số ca viêm) Điều này, có thể do

đặc tính sinh lý, sinh sản lứa đâu nên những tổn thương đường sinh dục dễ xay ra

Những thú đẻ lứa đầu thường khung xương chậu hẹp, thể trạng chưa phát triển hoàn chỉnh Sự tương quan giữa lứa đẻ và tỉ lệ viêm tử cung khá hay chặt với r

= 0.73 Như vậy, yếu tố lứa đẻ cần được chú ý khi chăn nuôi bò nhất là lứa đẻ đầu

tiên

Tỉ lệ Khảo sát Tỉ lệ viêm tử cung

Sốbò | Sốbò viêm | ViêmTC | ViêmTC theo -

Lita khảo sát tử cung | theo từng lứa số ca viêm

Hệ số tương quan viêm tử cung và lứa đẻ: r = 0.73 (khá, chặt)

3.7.3 Tỉ lệ viêm tử cung theo nhóm giống

Bảng 3.31 Khảo sát tỉ lệ viêm tử cung theo nhóm giống

Tỉ lệ Khảo sát TỶ lệ viêm tử cung

Số bò Số bò viêm ViêmTC | Viêm TC theo

TU Và khảo sát tử cung theo từng số ca viêm

1⁄2 HF 238 68 28,57 17,99 3⁄4 HE 862 197 22,85 52,12

?gHF 572 113 19,75 29,89

Sai khác thống kê P>0,05

Đối với bò thì tỉ lệ viêm tử cung chiếm cao nhất với tỉ lệ 1⁄2 HF (28,57%), kế

dén 14% HF với tỉ lệ là 22,85% và thấp nhất là T/HE với tỉ lệ là 19,75%

Kết quả tỉ lệ viêm tử cung tập trung ở bò HF; chiếm tỉ lệ cao nhất; sự gia

tăng tỉ lệ máu lai ở các giống bò cũng góp phần làm giảm sức để kháng; từ đó, gây

nên tình trạng viêm nhiễm Tuy nhiên, kết quả xử lý thống kê cho thấy sự khác biệt giữa các giống không có ý nghĩa với P>0,05

Một số hộ mới phát triển chăn nuôi bò sữa, do trình độ hiểu biết về chăn

nuôi, bệnh tật còn hạn chế, Đối với kiến thức thú y thì người chăn nuôi chủ yếu là

học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau và ít dự các lớp huấn luyện; cho nên, việc chăm sóc

nuôi dưỡng còn hạn chế Sự gia tăng tỉ lệ máu lai nhiều hơn và sự chăm sóc nuôi dưỡng chưa chu đáo là tiền để cho các mầm bệnh và loại bệnh phát triển

3.7.4 Sự liên quan giữa viêm tử cung với tỈ lệ viêm vú

Sự viêm nhiễm từ nơi khác ở cơ thể cũng là nguyên nhân dẫn tới nhiễm

trùng tuyến vú Khảo sát 378 bò viêm tử cung theo 3 mức độ tương ứng với 3 dạng viêm phổ biến là: viêm tử cung dạng nhờn, dạng mủ và đạng mủ có máu, và sự

liên quan đến 107 bò bị viêm vú Kết quả được trình bầy ở bảng 2.2.4

Bảng 3.32 Sự liên quan giữa viêm tử cung với tỈ lệ viêm vú

Tỉ lệ Viêm tử cung và mức độ Viêm vú lâm sàng

ak Số bò viêm tử cung TỶ lệ Số con Tỉ lệ

Mức độ 2: (Dạng viêm mủ) xuất hiện với những triệu chứng như sốt 402 C

đến 412 C, thú thường nằm nhiều, mủ chảy ra dịch nhày đặc, lợn cơn mầu vàng có mùi rất tanh và hôi thối

Mức độ 3: (Viêm dạng mủ lẫn mầu) viêm có màng giả, niêm mạc tử cung

hoại tử, tổn thương mạch mau quản, dịch viêm sển sệt hôi thối có màu trắng xám,

có mú lẩn máu, mùi tanh, sốt 41 C, thú bỏ ăn,

Kết quả khảo sát cho thấyviêm tử cung ở mức độ 1 có tỉ lệ cao nhất

(55,03%) và thấp nhất là ở mức độ 3 (14,81%)

30

3.8 ĐIỀU CHẾ THUỐC BƠM TỬ CUNG VỚI KHÁNG SINH THÍCH HỢP

Sử dụng kháng sinh để phòng, trị chứng viêm tử cung cần phải xác định sự

dé, chọn ra các kháng sinh có tính phối hợp và có độ nhạy cảm cao

3.8.1 Phân lập vi sinh và thử kháng sinh đồ dịch viêm tử cung

Phân lập vi trùng từ 378 mẫu dịch viêm xét nghiệm theo từng dạng viêm

Số liệu trình bày ở bảng 2.2.5 cho thấy, mẫu chứa vi khuẩn dương tính chiếm tỉ lệ

98,67% Trong đó, tỈ lệ mẫu dịch viêm đương tính ở dạng viêm mủ và dạng viêm

mủ lẫn máu chiếm 100% Điều này, được ghi nhận khi khảo sát là lúc sinh sẵn, tử

cung, âm đạo tổn thương, chứa nhiễu sản dich, vi khuẩn xâm nhập đường sinh dục

gây viêm tử cung

Bảng 3.33 Tỉ lệ mẫu chứa vi khuẩn ở các đạng viêm tử cung

Mẫu khảo sát | Tổng số Dương tính Âm tính

mẫu Số Tỉ lệ ở từng dạng Sế | Tỉlệ ở từng dạng Dạng viêm khảo sát | mẫu viêm(%) mẫu viêm (%)

3.8.2 Tổ hợp các vi khuẩn phân lập được từ mẫu dịch dương tính

Số mẫu có 1 loài vi khuẩn chiếm tỉ lệ 54,96% và thấp nhất ở 3 loài vi khuẩn (13,41%) Số mẫu phân lập được từ một loài vi khuẩn: Streptococcus spp chiếm

62,95% va Staphylococcus spp chiếm 5,85% Số mẫu có tổ hợp 2, 3 loài vi khuẩn

cho thay: Streptococcus spp hién điện ở tất cả các tổ hợp vi khuẩn.