BÀI GIẢNG NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH UNG THƯ

Phân loại các tác nhân sinh ung thư 3.. Năm 1902, FRIEBEN & SICK: UT da bàn tay gặp nhiều ở các BS, KTV X-Quang  Năm 1911, ROUS: tìm ra loại virus gây sarcôm ở chim và gà…  1967, IARC

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH QUẢNG NINH

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

1 Nguyên nhân ung thư

2 Phân loại các tác nhân sinh ung thư

3 Một số biện pháp phòng tránh và phát hiện sớm ung thư

4 Lí do gia tăng ung thư ở các nước đang phát triển

1 Nguyên nhân ung thư

Lịch sử: một số tác nhân đã được cảnh báo là có khả

năng sinh ung thư

 1762, HILL: hút thuốc có tể gây UT phổi

 775, POTT: tỷ lệ UT da bìu tăng ở trẻ em làm

nghề ống khói

 1895, REHN: tỷ lệ ung thư bọng đái tăng ở các

thợ nhuộm có tiếp xúc với các loại amin thơm

* Tác hại của tia phóng xạ

 Đầu TK 20: Các Bs, KTV Xquang bị viêm da tay, ung

thư da tay do làm việc trực tiếp dưới tia X Tỷ lệ vô sinh cao

 1934 Bà Marie Curie chết vì bất sản tủy xương do

phơi nhiễm xạ thường xuyên khi làm nghiên cứu

 1956 Irene Curie, nhà vật lý hạt nhân nổi tiếng, chết

vì ung thư máu.

 Trẻ em ung thư được xạ trị, về sau có khả năng xảy

ra

 UT thứ hai trong vùng chiếu xạ (# 15%)

Năm 1902, FRIEBEN & SICK: UT da bàn tay gặp nhiều ở các BS, KTV X-

Quang



Năm 1911, ROUS: tìm ra loại

virus gây sarcôm ở chim và gà…



1967, IARC – The International

Agency of Research on Cancer

(Cơ quan Quốc tế nghiên cứu

UT) : đẩy mạnh nghiên cứu DTH

mô tả và tìm nguyên nhân UT một

cách khoa học trên toàn thế giới.



Câu chuyện về hàng trăm nữ công nhân vẽ mặt đồng hồ dạ quang ở New Jersey

Tai họa liền kề

 Vài năm sau bắt đầu xuất hiện ung thư xương hàm ở nhiều công nhân.

 Tình trạng suy tủy xương khiến những người này lần lượt suy kiệt và … ra đi Họ thắng kiện và nhân loại đã học được bài học đau đớn

2 Phân loại các tác nhân sinh ung thư

a Tác nhân bên trong cơ thể

 Cơ địa về gen, di truyền, nội tiết, miễn

nguy cơ bị UT

b Tác nhân ngoài môi trường

Tác nhân vật lý: các bức xạ năng lượng cao

 Tia UV: (do phơi nắng quá mức, thủng tầng ozone) nguy

cơ UT da

 Bức xạ ion-hóa: (tia X, các loại tia phóng xạ, tai nạn nguyên tử,

nổ bom, thử bom nguyên tử, nổ lò phản ứng hạt nhân, xử lý rác phóng xạ không đúng quy cách, rò rỉ tia X, hoặc do điều trị ) tăng nguy cơ các loại UT…

c Tác nhân hóa học

 Khói thuốc lá, khói xe cộ

 Khí thải, chất thải từ các nhà máy

 Hóa chất dùng trong công nghiệp

 Bụi công nghiệp (bụi gỗ, bụi kim loại nặng

 Chất phụ gia trong công nghiệp thực phẩm

 Hóa chất dùng trong nông nghiệp

 Một số dược phẩm

Ung thư gia tăng sau cách mạng công nghiệp

Các hóa chất gây ung thư trong khói thuốc lá

d Hút thuốc lá và nguy cơ ung thư

 Hàng ngàn hóa chất độc hại trong khói thuốc, trong đó

khoảng 70 chất có khả năng sinh ung.

 Nguy cơ UT thay đổi theo lượng thuốc tiêu thụ và thời

* Nguy cơ khi hút thuốc + uống rượu

e Thực phẩm và ung thư

Chế độ ăn giàu chất đạm, béo, ít chất xơ là yếu tố

thuận lợi của UT đại tràng.

Nitrosamine và các hợp chất N-nitroso có trong thực phẩm chế biế dạng muối mặn, muối chua, mắm, có khả năng gây UT ống tiêu hóa trên động vật thực

nghiệm

Độc tố Aflatoxin của nấm Aspergillus flavius gặp trong

ngũ cốc bị hư mốc, gây UT gan

Hydrocarbur vòng trong thức ăn nướng là chất sinh ung









f Hóa chất sinh ung liên quan đến nghề nghiệp

 Chất cách nhiệt asbestos ( amiante/ thạch miên): tăng nguy cơ UT màng phổi, màng bụng

 Bụi kim loại (Nickel, chrome trong CN xi mạ): tăng nguy cơ UT phổi

 Chất Chlorur vinyl (nhựa PVC): tăng nguy cơ sarcôm mạch máu ở gan

 Bụi gỗ: tăng nguy cơ UT xoang mũi, xoang hàm

Là một hợp chất khoáng trong thiên nhiên, dạng sợi. Trước đây dùng làm chất cách nhiệt, cách điện trong ngành xây dựng Hít bụi asbestos: nguy cơ UT phổi, màng phổi hiện chất liệu này đã bị cấm khai thác và

sử dụng

 Vi khuẩn Helicobacter pilori gây loét dạdày, carcinôm tuyến dạ dày và pymphôm dạ dày

 Nhiễm sán Schistosomia haematobiumliên quan đến

UT bàng quang Gặp nhiều ở Ai Cập, Irắc, Xu-đăng

 Nhiễm sán Opistorchiasis và Clonorchiasis liên quan đến UT đường mật gặp nhiều ở Thái Lan và Nam Trung Quốc

 Bp1 Không hút thuốc

 Bp2 Hạn chế uống rượu,

 Bp 3 Giữ vệ sinh thân thể

 Săn sóc kỹ răng miệng

 Vệ sinh sinh dục và sinh lý, quan hệ tình

dục an toàn

 Nên cắt da quy đầu từ nhỏ nếu da quy đầu hẹp dài

 Luyện tập thể dục đều đặn, tránh béo phì

3 Một số biện pháp phòng tránh và phát hiện sớm ung thư

Bp4 Về thực phẩm

 Nên ăn

- Trái cây, rau tươi, chất xơ, ngũ cốc nhiều

- Giảm bớt Mỡ, chất béo, thức ăn quá nhiều năng lượng

 Nên tránh

Thức ăn muối, mắm, muối chua;

thức ăn chiên xào quá nóng,

Bp5 Tôn trọng và chấp hành

nội quy bảo hộ lao động

 Trong môi trường có:

Bp6 Giảm ô nhiễm môi trường

Nhà nước cần ban hành các quy

chế về:

Xử lý khí thải và chất thải CN Giảm lượng khí thải từ xe cộ cá nhân

Bảo vệ nguồn nước sạch

Không nên phơi nắng

quá mức

Nên chích ngừa viêm

gan siêu vi từ sơ sinh

3 Một số biện pháp phòng tránh

và phát hiện sớm ung thư

Bp7 Nên khám sức khỏe định kỳ hàng

năm

 Nam & nữ: khám tổng quát,

răng miệng

 Nữ: Khám phụ khoa mỗi năm;

làm phết mỏng âm đạo mỗi 3

Xuất độ ung thư trong tương lai

4 Lý do ung thư gia tăng ở nước đang phát triển

Dân số tăng

Tuổi thọ tăng

Lối sống công nghiệp hóa

Tiêu thụ thuốc lá tăng

Ô nhiễm môi trường

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH QUẢNG NINH

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO