Một số biện pháp giúp học sinh học tập có hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

Một số biện pháp giúp học sinh học tập có hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5 Để đáp ứng được thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong thế kỷ 21 đòi hỏi phải có những con ngưòi phát triển toàn diện về: (trí lực, tâm lực và thể lực). Chính vì vậy năm học 2016 2017 là một trong những năm học thực hiện các cuộc vận động lớn của ngành và tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29NQTW ngày 04112013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo. Để đáp ứng được mục tiêu đó đòi hỏi người giáo viên phải sáng tạo, mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học, tìm biện pháp có hiệu quả nhất giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức. Muốn làm được điều đó thì người đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Bối cảnh của sáng kiến:

Để đáp ứng được thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong thế

kỷ 21 đòi hỏi phải có những con ngưòi phát triển toàn diện về: (trí lực, tâm lực vàthể lực) Chính vì vậy năm học 2016 - 2017 là một trong những năm học thực hiệncác cuộc vận động lớn của ngành và tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TWngày 04/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệnGiáo dục và Đào tạo Để đáp ứng được mục tiêu đó đòi hỏi người giáo viên phảisáng tạo, mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học, tìm biện pháp có hiệu quả nhấtgiúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức Muốn làm được điều đó thì người đóngvai trò vô cùng quan trọng trong việc thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạynhằm nâng cao chất lượng dạy và học

Ở bậc Tiểu học, Tiếng Việt là môn học chính, nó bao gồm nhiều phân mônnhư: Học vần, Tập viết, Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn, Kểchuyện Mỗi môn học đều có mục đích, nhiệm vụ và phương pháp giảng dạy riêng,

phân môn Tập làm văn là một phân môn quan trọng không thể thiếu được vì nó là

công cụ để học sinh khám phá thế giới xung quanh, khơi dậy, phát triển khả năng

tư duy, óc sáng tạo của học sinh Tuy nhiên qua thực tế giảng dạy, nghiên cứu,kiểm tra, dự giờ thăm lớp, phỏng vấn giáo viên và học sinh tôi thấy chất lượng dạy

và học với phân môn Tập làm văn chưa đạt hiệu quả

2 Lí do chọn sáng kiến:

Trong chương trình Tiếng việt ở Tiều học thì phân môn Tập làm văn có một

vị trí hết sức đặc biệt Tập làm văn nhằm giúp học sinh có một năng lực mới: nănglực sản sinh văn bản Nhờ có năng lực này học sinh sử dụng Tiếng Việt làm công

cụ tư duy, giao tiếp, học tập

Tập làm văn đòi hỏi học sinh huy động vốn kiến thức nhiều mặt từ các hiểubiết về cuộc sống đến các tri thức về văn học, khoa học thường thức Trong quátrình học tập phân môn Tập làm văn học sinh phải sử dụng nhiều loại kỹ năng nhưdùng từ đặt câu đến kĩ năng dựng đoạn viết bài Các kĩ năng này được rèn luyện ởnhiều phân môn khác của Tiếng Việt

Mỗi bài Tập làm văn đều theo một đề tài cụ thể đòi hỏi học sinh phải có sứcsáng tạo Tập làm văn giúp cho học sinh sau quá trình luyện tập lâu dài và có ýthức dần dần nắm được cách viết bài văn theo nhiều phong cách khác nhau

Để làm được những bài văn hay đòi hỏi học sinh không chỉ vận dụng cáckiến thức lý luận mà còn cả cảm xúc, tình cảm chân thành của bản thân Tập làmvăn góp phần bổ sung kiến thức, rèn luyện tư duy và hình thành nhân cách cho họcsinh, làm giàu thêm vốn sống, vun đắp cho tình yêu và lòng đam mê văn học chocác em

Trong chương trình Tập làm văn lớp 5 thì thể loại văn Tả cảnh chiếm sốlượng tiết khá lớn Điều đó chứng tỏ văn Tả cảnh chiếm vai trò cực kỳ quan trọng.Qua nhiều năm dạy chương trình sách giáo khoa lớp 5, tôi thiết nghĩ cần phải nhìn

nhận lại nội dung, phương pháp dạy Tập làm văn Tả cảnh ở lớp 5 để thấy được ưuđiểm và hạn chế từ đó đề xuất những điều chỉnh, những cách thức góp phần nângcao chất lượng dạy học văn Tả cảnh nói riêng và Tập làm văn nói chung Khinghiên cứu đề tài này tôi mong muốn tìm ra cách thức giúp học sinh viết tốt các bàivăn Tả cảnh đồng thời mong ước cao hơn là giúp các em nói viết đúng và nói viếthay Các em có khả năng hòa nhập với cộng đồng, có thể sử dụng tiếng Việt đểgiao tiếp và học tập các môn học khác một cách thuận lợi.

Xuất phát từ thực tế giảng dạy nhiều năm, tôi nhận thấy rằng đa số khả nănghọc phân môn Tập làm văn của học sinh ở trường là khô khan Học sinh chưa biếtlàm một bài văn hoàn chỉnh, chưa biết dùng từ đặt câu, trong quá trình làm bài vănkhông biết dùng các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa và cả biện pháp liên tưởngvào làm các bài văn dạng văn tả cảnh

Trong cách làm bài của học sinh không sử dụng câu mở đoạn cho một đoạnvăn mặc dù kiến thức này đã được học ở lớp 4 Các câu trong đoạn văn hay cả bàivăn không có sự liên kết chặt chẽ, không theo một trình tự nhất định Chính vì vậy,bài văn của học sinh thường không đảm bảo cấu trúc, dùng từ đặt câu chưa đúng.Hiện nay, chúng ta đang có xu hướng nâng cao dần, nâng cao mãi kết quả bài làmvăn của học sinh Nghĩa là chúng ta đang hướng tới những bài văn hay của họcsinh trong khi việc dạy của thầy, cô giáo lại chưa đạt được yêu cầu hướng dẫn, dìudắt người học từng bước Chấm bài thì dễ dàng tìm ra sai sót nhưng làm sao chohọc sinh khỏi sai sót thì nhiều khi phần lớn chúng ta lại không chỉ ra được mộtcách đầy đủ đúng hướng cho học sinh

Với những lý do trên, tôi chọn và viết đề tài “ Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5C Trường Tiểu học Mường Và học tập có hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5 ”.

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5C Trường Tiểu học Mường Và học

tập có hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5 ”.

- Rèn kĩ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc.

- Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung quanhcác em

- Có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên

Giúp giáo viên:

- Nhìn nhận lại sâu sắc hơn việc dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 5 để vậndụng phương pháp, biện pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách linh hoạt

- Tự tìm tòi, nâng cao tay nghề, đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy TLVnói chung và trong dạy học sinh viết văn miêu tả nói riêng

- Bước đầu đề xuất một số biện pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượngdạy học về Tập làm văn Tả cảnh lớp 5

- Tính Khoa học: Để tạo lập một văn bản phải tạo nên tính thống nhất thểhiện ở cả hai mặt: sự liên kết về nội dung và liên kết hình thức Sự liên kết này cóđược là nhờ tính hướng đích của văn bản Vì vậy để rèn kĩ năng viết văn cho họcsinh chúng ta phải giúp học sinh xác định mục đích chủ đề của bài viết và duy trìchủ đề này suốt bài viết Mặt khác liên kết nội dung là khó nhất, chính vì vậy khidạy tập làm văn chúng ta phải coi trọng đến cả hình thức ngôn từ và logic của các

ý trong bài

Bên cạnh liên kết nội dung ngữ pháp văn bản còn chỉ ra cả một hệ thống cácbiện pháp liên kết hình thức Nó là sự biểu hiện ra bên ngoài của liên kết nội dung.Bên cạnh yêu cầu duy trì chủ đề, văn bản còn phải có sự phát triển Chủ đề cầnphải được triển khai Các đề bài tập làm văn cần phải chỉ ra các hướng triển khaitheo trật tự thời gian, trật tự không gian, toàn thể đến bộ phận, trật tự tâm lí…

- Cơ sở lí luận và thực tiễn: Tập làm văn là một phân môn mang tính tổnghợp và sáng tạo cao Theo quan điểm tích hợp, các phân môn được tập hợp lạixung quanh trục chủ điểm và các bài đọc Nhiệm vụ cung cấp kiến thức và rènluyện kĩ năng gắn bó chặt chẽ với nhau Như vậy, muốn dạy - học có hiệu quả Tậplàm văn miêu tả nói chung văn tả cảnh nói riêng, nhất thiết người giáo viên phảidạy tốt Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu Vì trong các bài đọc, trongcâu chuyện, trong các bài tập Luyện từ - câu thường xuất hiện các đoạn văn, khổthơ có nội dung miêu tả rất rõ về cảnh vật, thiên nhiên, con người,

Bài Tập làm văn nếu không sáng tạo sẽ trở thành một bài văn khô cứng, cópnhặt của người khác, nội dung bài văn sẽ không hồn nhiên, trong sáng, mới mẻ nhưtâm hồn của những tác giả nhỏ tuổi

Dạy Tập làm văn lớp 5 phải đảm bảo mục tiêu yêu cầu cần đạt về kiến thức,

kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học theo Chuẩn kiến thức,

kĩ năng của từng môn học (ban hành kèm theo quyết định số 16 của Bộ GD-ĐT) vàphù hợp trình độ của từng học sinh trong lớp mà “Hướng dẫn 896” của Bộ GD-ĐT

đã đề ra Dựa trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu về các phương pháp dạy học Tậplàm văn ở Tiểu học Dựa vào các loại sách tham khảo, sách tiếng Việt 5, sách GV

tiếng Việt 5 Bản thân tôi dựa sự đúc kết kinh nghiệm qua thời gian giảng dạy vàtình hình thực tế của học sinh lớp 5C.

B PHẦN NỘI DUNG

I Thực trạng

Năm học 2016 - 2017, tôi được phân công phụ trách lớp 5C tại khu lẻ BảnTông với 22 học sinh dân tộc Thái các em biết rất ít tiếng phổ thông Hầu hết 22học sinh của lớp tôi chủ nhiệm còn rất hạn chế khi làm bài Tập làm văn Sau khinghiên cứu sách giáo khoa Tiếng Việt 5, tôi nhận thấy học sinh lớp 4 đã được họcvăn miêu tả về đồ vật, cây cối, con vật Nhưng qua khảo sát chất lượng đầu nămhọc này, đã có 9 học sinh chưa Hoàn thành bài Tập làm văn

- Phần lớn học sinh trong lớp tôi chủ nhiệm không thích học phân môn Tậplàm văn vì môn này khó nó đòi hỏi sự sáng tạo và năng khiếu của các em

- Đa số học sinh tỏ ra lúng túng khi làm bài, do vốn từ ngữ cũng như tiếngphổ thông của các em còn nhiều hạn chế, nên khi viết văn thường bị lặp lại từ, câuvăn lủng củng, thiếu hình ảnh, cảm xúc

- Bài viết của học sinh chưa đầy đủ bố cục, còn mắc nhiều lỗi chính tả phụ

âm đầu l/đ và các dấu thanh sắc, thanh ngã

- Nhiều em không nắm được cấu trúc ngữ pháp nên sử dụng dấu câu tùytiện

- Đa số các em mới chỉ biết miêu tả các câu văn ở mức độ đơn giản, chưabiết quan sát tinh tế, chưa biết dùng hình ảnh so sánh, nhân hoá, chưa làm nổi bậtđược chi tiết cụ thể khi viết bài

Trong lớp còn một số học sinh chưa hiểu yêu cầu đề văn, chưa nắm đượcdạng bài, lạc đề, nội dung sơ sài, bài viết mang tính chất liệt kê, …dẫn đến tiết họcchưa đồng đều, lớp học chưa sôi nổi, thời gian học văn còn chiếm rất nhiều thờigian trong buổi học

* Một số lỗi cụ thể trong bài văn tả cảnh của học sinh:

* Dùng từ sai do không hiểu nghĩa của từ:

Sân trường to mênh mông thỏa thích cho chúng em chơi.

Học sinh đã dùng “to mênh mông” là không phù hợp

Sửa Thay cụm từ “to mênh mông” bằng “rộng thênh thang”

Viết câu dài dòng hoặc chưa trọn ý:

Ví dụ: a) Trong nhà em có rất nhiều thứ như là có ba cái giường có hai cái tủ

một cái bàn và một cái ti vi

Hoặc : b) Bên cạnh nhà em Có một dòng suối trong vắt Dòng suối rất dài.

Trong câu (a) học sinh viết quá rườm rà, dài dòng

Ở (b) các em lại chấm câu một cách tùy tiện

Một số bài làm chưa hoàn thành của học sinh:

* Bài làm mang tính liệt kê, kể lể, thiếu hình ảnh

(Bài của hs Lèo Văn Hùng Lớp 5c)

* Bài làm không đi đúng trọng tâm, kể lan man

Ví dụ: Tả ngôi nhà gia đình em đang sinh sống.

Ngôi nhà em ở là nhà sàn ba gian Nhà lợp mái tôn Tường ván gỗ Nhà em

có nuôi rất nhiều vật nuôi như lợn, con trâu, chó, mèo, gà, vịt Vườn nhà em trồngrất nhiều cây như cây nhãn, cây me, cây ổi, cây tre, cây xoài Nhà em có hai cái ao

Bố em làm trưởng bản, chăm làm việc nhà nữa nên rất vất vả Em thấy cảnh ngôinhà em thật đẹp và đầm ấm

(Bài làm của hs Lò Văn Hoàng lớp 5c)

* Bài làm của học sinh không biết xây dựng đoạn văn phát triển ý theo mộtlogic hợp lý, diễn đạt còn chưa phù hợp

Ví dụ: Tả một đêm trăng đẹp.

Hôm nay là một đêm trăng tròn Em cùng bạn đi chơi ở sân Cảnh trăng đẹphôm nay giống như hôm nọ, trên trời cũng có nhiều ông sao sáng lấp lánh Bây giờthì chúng em vừa đi chơi vừa nhìn trăng Ông trăng tròn như to cái đĩa to Cảnh vậthôm nay rất vui Chúng em vừa đi vừa cùng hát một bài, ông trăng cũng đi cùngchúng em

(Bài làm của hs Vì Thị Pâng lớp 5c)

*Bài làm không nắm được trình tự miêu tả, diễn đạt, dùng từ chưa phù hợp.Buổi sáng cánh đồng ở bản em rất nhiều hạt sương Đến gần em nhìn thấy rõnhững ruộng lúa xanh tốt Bây giờ lúa đang lớn, cây lúa cao xanh lá nhọn, sa như

là lưỡi dao Trông xa, lúa nhấp nhô như sóng lượn quanh Sắp đến mùa hè ruộnglúa chín vàng rực Đến nhìn gần, những cây lúa nặng xuống vì những bông lúanhiều hạt chín Các cô bác trong bản dậy sớm nhanh đi ra đồng gặt lúa mang về.Chim sẻ thấy lúa đã chín thì bay đi bay lại từng đàn

(Bài làm của hs Cà Thị Hiển lớp 5c)

* Nguyên nhân:

Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy có rất nhiều nguyên nhân khiến họcsinh viết văn tả cảnh chưa tốt Tuy nhiên có một số nguyên nhân cơ bản sau đây:

Về phía học sinh:

Vốn kiến thức và kinh nghiệm viết văn tả cảnh của học sinh còn hạn chế Các

em chưa có được những kiến thức về kiểu bài, học sinh không phân biệt được kểkhác với tả

Học sinh chưa có được kĩ năng quan sát thực tế cảnh vật, khả năng quan sátcủa học sinh không được thường xuyên rèn luyện, quá trình quan sát còn hời hợtthiếu định hướng, thiếu tinh tế chính vì vậy học sinh chưa tìm ra được đặc điểm nổibật của cảnh để tả Khả năng liên tưởng của học sinh còn hạn hẹp

Các em chưa có được kĩ năng lập dàn ý phát triển ý xây dựng đoạn văn Họcsinh chưa biết liên kết đoạn thành bài

Vốn từ ngữ của học sinh còn nhiều hạn chế, không hiểu nghĩa từ, dùng sai từđồng nghĩa

Học sinh chưa biết bộc lộ cảm xúc trong quá trình miêu tả, chưa viết đượccâu văn có hình ảnh, chưa biết sử dụng biện pháp tu từ đã học vào việc viết văn

Về phía giáo viên:

Nội dung phần lí thuyết tập làm văn giáo viên dạy chưa sâu, chưa chốt đượckiến thức cho học sinh

Giáo viên chưa mạnh dạn, còn thiếu linh hoạt trong việc vận dụng đổi mớiphương pháp tìm ra cách thức giúp học sinh khắc phục yếu kém

Trong chương trình sách giáo khoa hiện hành, số lượng bài tập dành cho rèn

kĩ năng dựng đoạn thân bài còn ít

Trong năm học 2016 - 2017 lớp 5C do tôi chủ nhiệm với sĩ số là 22 học sinh.Qua kết quả thi khảo sát đầu năm, tôi thống kê được chất lượng học phân môn Tậplàm văn như sau:

Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng chất lượng Tập làm văn của học sinhkhông đạt yêu cầu ? Qua quá trình giảng dạy lớp 5, tôi nhận thấy học sinh học yếuTập làm văn là do nhiều yếu tố tác động

II Nội dung sáng kiến

1 Bản chất của giải pháp:

- Khảo sát và phân tích nội dung phương pháp dạy Tập làm văn Tả cảnh lớp

5 theo mạch kiến thức kĩ năng làm văn và theo các loại văn bản được dạy học ởphân môn Tập làm văn

- Đánh giá thực trạng dạy học Tập làm văn Tả cảnh ở lớp 5 chỉ ra những ưuđiểm và những hạn chế khi dạy – học bài văn tả cảnh

- Trên cơ sở phân tích nội dung phương pháp dạy học Tập làm văn Tả cảnh

và đánh giá thực trạng dạy học Tập làm văn đề xuất những biện pháp dạy học cụthể cho từng loại bài hoặc từng phần kiến thức kỹ năng

1.1 Mục đích của giải pháp, biện pháp:

- Mục tiêu của việc dạy học Tập làm văn dạng văn tả cảnh ở lớp 5 là:

+ Cung cấp, hướng dẫn rèn cho học sinh kĩ năng biết quan sát, lập dàn ýcho bài văn, viết được bài văn theo dàn ý đã lập có đủ 3 phần, lời văn trôi chảy, câuvăn bước đầu có cảm xúc; biết nói, viết câu có dùng hình ảnh so sánh, nhân hóa;biết kiểm tra, rà soát lại bài viết về nội dung, cách diễn đạt, cách trình bày

+ Góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duylogic và tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhâncách cho học sinh

- Giúp học sinh yêu thích môn học Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó,biết trân trọng những gì xung quanh các em

- Học sinh có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên

1.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp

- Xuất phát từ thực trạng và nguyên nhân trên, đồng thời thấy rõ vai trò,nhiệm vụ của một giáo viên đang đứng trên bục giảng, tôi mạnh dạn đưa ra các giảipháp sau đây:

Trước tiên tôi dành thời gian nghiên cứu, nắm vững nội dung, chương trình

và phương pháp dạy Tập làm văn:

- Sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả ( Tranh ảnh, vật thật )

- Quan tâm đến các đối tượng học sinh trong lớp - đặc biệt là các đối tượnghọc sinh yếu (chưa hoàn thành); trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ khi các em gặp lúngtúng trong giờ học

- Kết hợp với các môn học khác cung cấp thêm vốn từ cho học sinh

- Bản thân tôi luôn tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm qua sách báo, qua đồngnghiệp để cải tiến, đầu tư cho mỗi bài dạy.

- Ở lớp 5, để viết bài văn tả cảnh, tôi tổ chức cho học sinh trải qua các khâu

cơ bản là:

+ Tìm hiểu cấu tạo của bài văn tả cảnh

+ Phân tích các bài văn mẫu

+ Quan sát, lập dàn ý chi tiết

+ Viết từng đoạn văn

+ Viết thành bài văn hoàn chỉnh

+ Học tập, rút kinh nghiệm qua giờ trả bài

+ Ôn tập, bổ sung kiểu bài tập thực hành

Để tiến hành mỗi hoạt động trong từng tiết học có hiệu quả, tôi đã sử dụngcác giải pháp sau:

Biện pháp 1: Hướng dẫn học sinh nắm vững thể loại và cấu tạo bài.

- Giáo viên cần giúp cho học sinh nắm vững bài văn tả cảnh gồm cấu trúc 3phần Học sinh dựa vào cấu trúc 3 phần đó để xây dựng nội dung đoạn văn, bàivăn

+ Rèn kĩ năng cho học sinh cảm thụ cái hay của một đoạn văn hay một bài

văn mẫu thông qua việc đọc bài văn thật hay (GV hoặc HS đọc tốt trong lớp)

Ví dụ : Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài: Cấu tạo của bài văn tả cảnh.

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc bài: “Hoàng hôn trên sông Hương”

- Phân tích bài văn bằng hệ thống câu hỏi để khai thác nội dung bài

+ Bài văn có mấy đoạn ? ( 4 đoạn gồm một đoạn mở bài, hai đoạn thân bài

và một đoạn kết bài)

+ Tìm phần mở bài, thân bài, kết bài và cho biết nội dung chính của từngđoạn

+ Phần mở bài và kết bài tác giả viết theo cách nào? Vì sao ?

+ Phần thân bài có mấy đoạn? Mỗi đoạn tác giả tả về cảnh vật nào? Tác giảquan sát sự vật đó vào thời gian nào, bằng giác quan nào? Khi tả sự vật đó tác giả

đã sử dụng các từ ngữ nào?

- Sau khi học sinh đã phân tích câu hỏi giáo viên có thể hướng dẫn các emtìm hiểu cấu tạo bài văn như sau:

+ Mở bài: (Cuối buổi chiều yên tĩnh này): Cảnh hoàng hôn đang lắng xuống

trên thành phố Huế yên tĩnh

+ Thân bài: (Mùa thu chấm dứt)

Xác định trong phần thân bài gồm có mấy đoạn, mỗi đoạn miêu tả những

gì (2 đoạn)

Đoạn 1: Những biến đổi về màu sắc của sông Hương từ cuối buổi chiều đến

lúc tối hẳn

Đoạn 2: Sinh hoạt của xóm Cồn Hến, của dân chài trên sông Hương và cảnh

thành phố khi mới lên đèn

+ Kết bài: (Huế thức dậy ban đầu của nó): Huế đi vào cuộc sống buổi tối Sau đó giáo viên cho học sinh đọc lại hai bài “Hoàng hôn trên sông Hương”

và bài “ Quang cảnh làng mạc ngày mùa” nêu điểm giống nhau và khác nhau giữa

hai bài:

- Điểm giống nhau:

+ Cả hai bài đều là văn tả cảnh

+ Có cấu tạo gồm 3 phần: mở bài, thân bài và kết bài

+ Đều quan sát sự vật tinh tế, cách miêu tả giàu hình ảnh, có những cảm xúcsâu lắng

- Những điểm khác nhau:

+ Bài “Quang cảnh làng mạc ngày mùa” chủ yếu miêu tả theo trình tự

không gian: tả từng bộ phận của cảnh như màu trời, màu nắng, màu lúa, màu cácloại cây trong vườn

+ Bài “Hoàng hôn trên sông Hương” chủ yếu là miêu tả cảnh vật theo trình

tự thời gian

- Từ việc phân biệt những điểm giống nhau và khác nhau của hai bài văn tảcảnh đã nêu, giáo viên hướng dẫn học sinh rút ra nhận xét về cấu tạo của bài văn tảcảnh nói chung như sau:

+ Mở bài: Giới thiệu bao quát về cảnh sẽ tả

+ Thân bài: Tả từng phần của cảnh hoặc sự biến đối của cảnh theo thời gianhoặc kết hợp cả không gian và thời gian

+ Kết bài: Nêu lên nhận xét, cảm nghĩ của người viết hoặc kết thúc một cách

tự nhiên

Khi xác định được như vậy các em sẽ miêu tả đúng trọng tâm không bị lạc

đề khi miêu tả

Biện pháp 2: Dạy kĩ năng quan sát.Một yêu cầu cơ bản để viết tốt bài văn tả

cảnh đó là học sinh phải có kĩ năng quan sát Kĩ năng quan sát chủ yếu được hình

thành trên cơ sở luyện tập thường được tìm hiểu các bài văn tả cảnh sách giáo

khoa

Ví dụ : Bài “Luyện tập tả cảnh ” Sách Tiếng Việt 5 tập 1A trang 21

- Với bài này tôi tiến hành như sau:

+ Cho học sinh đọc bài văn “Buổi sớm trên cánh đồng”.

+ Tiếp đó hướng dẫn các em trả lời những câu hỏi đã nêu trong bài tập:

- Tác giả đã tả những sự vật nào trong buổi sớm mùa thu?

+ Những sự vật trong buổi sớm mùa thu được tác giả miêu tả là: mây

xám đục; vòm trời xanh vòi vọi; vài giọt mưa loáng thoáng rơi; những sợi cỏ thẫmnước; người trong làng gánh lên phố những gánh rau, gánh hoa; bầy sáo cánh đen

mỏ vàng chấp chới liệng trên đồng lúa mùa thu đang kết đòng

- Tác giả đã quan sát sự vật bằng những giác quan nào ?

+ Cảm giác của da ( xúc giác): thấy sớm đầu thu mát lạnh, những sợi cỏ đẫmnước làm mát lạnh bàn chân

+ Mắt (thị giác): thấy mây xám đục, vòm trời xanh vòi vọi, mưa loángthoáng rơi, người gánh rau và hoa, bầy sáo liệng, mặt trời mọc

- Tìm một chi tiết thể hiện sự quan sát tinh tế của tác giả

+ Một vài giọt mưa loáng thoáng rơi trên chiếc khăn quàng đỏ và mái tócxoã ngang vai của Thuỷ; những sợi cỏ đẫm nước lùa vào dép Thuỷ làm bàn chânnhỏ bé của em ướt lạnh

- Sau khi tìm hiểu xong bài văn, Giáo viên cần nhấn mạnh cho học sinhthấy nghệ thuật quan sát với sự chọn lọc chi tiết và từ ngữ tả cảnh của tác giả bàivăn

Sau khi học sinh chọn được các sự vật cần tả trong bài giáo viên hướng dẫncác em cách miêu tả các sự vật ấy như thế nào cho phù hợp

+ Bên cạnh đó, giáo viên cần nhắc các em quan sát phải đi đôi với việc tìm

từ ngữ để diễn tả đúng và sinh động điều đã quan sát được

+ Cân nhắc để lựa chọn được một thứ tự sắp xếp các chi tiết sẽ tả mà mìnhcoi là thích hợp hơn cả

+ Khi viết bài, giáo viên luôn nhắc học sinh nhớ: Mỗi bài văn cần có bố cục

3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài Với mỗi bài văn, công việc đầu tiên của tôi là yêucầu học sinh tìm hiểu đề bài; học sinh đọc kĩ đề bài nhiều lần rồi trả lời các câu hỏi

về vấn đề chính trong đề bài

- Đề bài thuộc thể loại gì ? Đề bài yêu cầu tả gì ?

+ Giáo viên gạch chân bằng phấn màu dưới các từ ngữ quan trọng để họcsinh chú ý

+ Nếu đối tượng miêu tả không thực tế và gần gũi với học sinh (tả cảnh consông, tả cảnh ở công viên, …) thì giáo viên cần giới thiệu một số tranh ảnh minhhọa cho học sinh quan sát

- Khi quan sát cần hướng dẫn học sinh lưu ý những điểm sau:

+ Mỗi cảnh đều được xác định bởi một phạm vi không gian và thời gian nhấtđịnh

+ Sau khi xác định được đối tượng miêu tả với một phạm vi không gian vàthời gian cụ thể, các em cần xác định được vị trí để quan sát.

+ Khi xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìn bao quát toàn cảnhđồng thời phải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từng phần để quan sát

+ Khi quan sát ta cần phối hợp các giác quan như tai nghe, mũi ngửi, tay sờ,

da cảm nhận và cả cảm xúc của bản thân nữa

Ví dụ: Qua câu văn sau, các em sẽ thấy tác động của ánh trăng lên các vật: Ánh trăng phủ lên mọi vật một lớp màng mỏng tanh, lạnh mát và xuyên qua kẽ lá,

đổ loang lổ xuống mặt sông.

+ Mỗi vật lại gắn với đặc điểm thiên nhiên, khí hậu, cây cỏ, hoa trái củatừng vùng nên khi tả ta phải làm toát lên màu sắc riêng biệt đó

* Hướng dẫn học sinh ghi chép

+ Quan sát luôn đi liền ghi chép Ghi chép làm giàu thêm cho trí nhớ, ghichép giúp học sinh lựa chọn những chi tiết, những hình ảnh đặc sắc.Vậy thì phảighi chép thế nào? Cần phải xây dựng cho học sinh thói quen ghi chép khi quan sát.Phải ghi được những đặc điểm cơ bản: hình dáng, màu sắc, hoạt động,… của đốitượng, hãy cố tìm và viết được những điều mà người khác không nhìn thấy để bàiviết của mình có cái mới, cái riêng, cái độc đáo

+ Quan sát và biết ghi chép lại những gì đã quan sát một cách có chọn lựa,

đó là một yếu tố rất quan trọng trong văn tả cảnh

Ví dụ : Tả cánh đồng lúa:

- Để học sinh quen dần với việc khai thác tư liệu ghi chép được khi quan sát,tôi thường nêu những câu hỏi gợi mở như sau:

+ Cánh đồng em tả là ở vùng nào?

+ Em quan sát cánh đồng đó trong hoàn cảnh nào? Vào mùa nào?

+ Cánh đồng đó có rộng không? Chạy từ đâu tới đâu?

+ Cánh đồng lúa đang vào thời vụ nào?

+ Vùng trồng lúa là ruộng cạn hay ruộng sâu? Giống lúa gì? Lúa đang ở thời

kì nào?

+ Từng thửa ruộng lớn hay nhỏ?

+ Có người làm việc ngoài đồng không ? Họ đang làm gì ? Có cây bóng mátkhông ? Có những con vật nào ? Chúng đang làm gì ?

+ Cảm nghĩ của em về cảnh vật và cuộc sống đó như thế nào?

Biện pháp 3: Dạy kĩ năng lập dàn ý:

Kĩ năng lập dàn ý có vai trò hết sức quan trọng đây là khâu quyết định củaviệc xây dựng nội dung bài văn