Quản lý dạy học môn giáo dục quốc phòng và an ninh trong trường đại học tài nguyên và môi trường hà nội trong bối cảnh hiện nay

Đánh giá của CBQL, ĐNGV về các nội dung quản lý hoạt động học tập của sinh viên 54 5 3.1 So sánh mức độ về tính cần thiết của các biện pháp QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên v

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN QUỐC KHÁNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Hồng Loan

HÀ NỘI, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN QUỐC KHÁNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Thị Hồng Vinh

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phan Thị Hồng Vinh người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ em thực hiện và hoàn thành luận văn

Em xin chân thành cảm ơn các thầy giáo cô giáo - Trường Đại học sư phạm

Hà nội 2 đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường

Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến tập thể Trường Đại học Tài Nguyên và Môi trường hà Nội đã tạo điều kiện cho em hoàn thành luận văn

Xin gởi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè đã luôn động viên tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận văn

Hà Nội, tháng 11 năm 2017

Tác giả luận văn

Trần Quốc Khánh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận văn đều trung thực và có xuất xứ rõ ràng

Tác giả luận v n

Trần Quốc Khánh

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ DẠY HỌC

MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở CÁC

1.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản về dạy học môn Giáo dục quốc

phòng và an ninh ở các trường đại học 8 1.3 Lý luận về quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh

1.4 Những nhân tố cơ bản tác động đến quản lý dạy học môn Giáo

dục quốc phòng và an ninh ở trường đại học 24

Chương 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

2.1 Khái quát chung về Trường, Tổ bộ môn Giáo dục quốc phòng và

an ninh ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội 30 2.2 Thực trạng dạy học và quản lý dạy học môn Giáo dục quốc

phòng và an ninh ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường

Hà Nội trong bối cảnh hiện nay 33

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN GIÁO

DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI HIỆN NAY 63 3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 63 3.2 Biện pháp quản lý dạy học môn giáo dục quốc phòng và an ninh

ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay 65 3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp quản

lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay 88

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT

02 Đội ngũ giảng viên ĐNGV

03 Giáo dục quốc phòng và an ninh GDQP&AN

05 Quá trình dạy học QTDH

DANH MỤC BẢNG

1 2.1 Kết quả khảo sát ở ĐNGV, CBQL, sinh viên về thực hiện

chương trình, NDDH môn GDQP&AN 36

2 2.2 Kết quả khảo sát ở sinh viên về hình thức tổ chức dạy học 39

3 2.3 Tổng hợp số lượng, chất lượng ĐNGV môn GDQP&AN 41

4 2.4 Tổng hợp số lượng sinh viên đã học môn GDQP&AN 41

5 2.5 Kết quả học tập môn GDQP&AN của sinh viên đào tạo đại

học ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội 44

6 2.6 Kết quả khảo sát ở ĐNGV, CBQL, sinh viên về quản lý

chương trình, NDDH môn GDQP&AN 47

7 2.7 Tổng hợp số lượng học phần, bài học trong chương trình

khung môn GDQP&AN ở các cơ sở giáo dục đại học hiện nay 48

8 2.8 Kết quả khảo sát ở ĐNGV, CBQL, về quản lý hoạt động

9 2.9 Kết quả khảo sát ở ĐNGV, CBQL, sinh viên về quản lý các

điều kiện đảm bảo dạy học môn GDQP&AN 56

10 3.1 Kết quả khảo sát về tính cần thiết của các biện pháp 91

11 3.2 Kết quả khảo sát về tính khả thi của các biện pháp 91

12 3.3 Kết quả tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của

các biện pháp QLDH môn GDQO&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay 94

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

1 2.1 Kết quả khảo sát ở cán bộ sinh viên về phương pháp, hình

thức tổ chức dạy học môn GDQP&AN 38

2 2.2 Đánh giá của ĐNGV, CBQL về chức năng xây dựng kế

hoạch dạy học môn GDQP&AN 46

3 2.3 Đánh giá của ĐNGV, CBQL về quản lý phương pháp và

hình thức tổ chức dạy học môn GDQP&AN 50

4 2.4 Đánh giá của CBQL, ĐNGV về các nội dung quản lý

hoạt động học tập của sinh viên 54

5 3.1 So sánh mức độ về tính cần thiết của các biện pháp QLDH

môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi

6 3.2 So sánh mức độ về tính khả thi của các biện pháp QLDH

môn GDQO&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi

7 3.3 Tương quan giữa sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

QLDH môn GDQO&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay 94

TT Tên sơ đồ Nội dung

1 2.1 Cơ cấu tổ chức Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trước yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Đảng ta xác định: “Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc… Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, ổn định trật tự an toàn xã hội là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước, của cả hệ thống chính trị và toàn dân” [19, tr.147] Đảng, Nhà nước ta luôn coi việc nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc, trách nhiệm và nghĩa

vụ bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia và kiến thức quốc phòng, an ninh cho toàn dân là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu Đồng thời, xác định GDQP&AN cho học sinh, sinh viên vừa là nội dung, nhưng cũng là giải pháp quan trọng giúp cho học sinh, sinh viên “có những hiểu biết ban đầu về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; về truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc, lực lượng vũ trang nhân dân và nghệ thuật quân sự Việt Nam; có kiến thức cơ bản, cần thiết về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc” [41] Luật GDQP&AN khẳng định: “GDQP&AN trong trường tiểu học, trung học cơ sở được thực hiện lồng ghép thông qua nội dung các môn học trong chương trình, kết hợp với hoạt động ngoại khoá phù hợp với lứa tuổi…; GDQP&AN trong trường trung học phổ thông, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề… cao đẳng nghề, cơ sở giáo dục đại học là môn học chính khóa” [41]

Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội là cơ sở giáo dục đại học

có chức năng, nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công tác quản lý, thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn, nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ về lĩnh vực TM&MT đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước… Trong những năm qua, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã thực hiện tốt môn học GDQP&AN cho sinh viên; Nhà trường xác định nâng cao hiệu quả QLDH môn GDQP&AN là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện của nhà trường Tuy nhiên, từ thực tiễn dạy học GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

trong những năm qua cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được thì việc QLDH môn GDQP&AN vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập nhất định ở các khâu, các bước của quá trình QLDH như: Xây dựng , kế hoạch, chương trình dạy học chưa thực sự khoa học, có nội dung còn chồng chéo; Quản lý hoạt động dạy của giảng viên chưa hướng tới giúp cho sinh viên có kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết; Quản

lý hoạt động học của sinh viên chưa thực sự chặt chẽ, chưa phù hợp với tính chất, đặc thù môn học; Quản lý các điều kiện đảm bảo, nhất là tài liệu học tập, vũ khí trang bị,

mô hình học cụ chưa thật sự hợp lý… Đây vừa là thực trạng, nhưng đồng thời cũng

là nguyên nhân cơ bản làm cho “Chất lượng GDQP&AN còn chưa thực sự đáp ứng tốt với mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường” [54] Để khắc phục những hạn chế trên, cho đến hiện nay chưa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu về QLDH môn

GDQP&AN ở Trường Đại học TN&MT Hà Nội Vì vậy, việc nghiên cứu “Quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trong Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội trong bối cảnh hiện nay” là vấn đề mang tính cấp thiết cả về lý luận và

thực tiễn

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp QLDH môn GDQP&AN có tính thiết thực, khả thi, góp phần nâng cao chất lượng GDQP&AN cho sinh viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ GDQP&AN cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích, luận giải, làm rõ cơ sở lý luận về QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học

- Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học và QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay

- Đề xuất các biện pháp QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên

và Môi trường Hà Nội hiện nay Khảo nghiệm để khẳng định tính cần thiết, khả thi của các biện pháp đã đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học trong các trường đại học

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý dạy học môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường

Hà Nội hiện nay

5 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu những nội dung liên quan đến

QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay

* Phạm vi về khách thể khảo sát: Luận văn tiến hành khảo sát, tọa đàm, trao

đổi với các đối tượng là CBQL, giảng viên và sinh viên đã và đang học tập môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

* Phạm vi về thời gian: Các số liệu sử dụng để nghiên cứu được giới hạn từ

năm 2013 đến nay

6 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, công tác GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên việc QLDH vẫn còn những hạn chế, bất cập nhất định nên chất lượng dạy học môn GDQP&AN cho

sinh viên của Nhà trường chưa cao Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý dạy học phù hợp với đặc điểm môn học và thực trạng đội ngũ giảng viên thì sẽ nâng cao chất

lượng GDQP&AN cho sinh viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ GDQP&AN cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay

7 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau, cụ thể là các phương pháp:

* Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm các phương pháp:

- Phân tích, tổng hợp các loại tài liệu liên quan đến dạy học và QLDH; các văn bản của Đảng và nhà nước về GDQP&AN để xây dựng cơ sở lý luận về QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học

- Phân loại, hệ thống hoá các tài liệu nghiên cứu liên quan đến QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài Nguyên và Môi trường Hà Nội để tìm ra những vấn đề đặt ra mà luận văn cần tiếp tục giải quyết

* Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn, bao gồm các phương pháp:

- Phân tích, tổng kết kinh nghiệm: Nghiên cứu các văn bản, báo cáo tổng kết của các cơ quan quản lý đào tạo về hoạt động dạy học môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay

- Điều tra, khảo sát bằng phiếu: Xây dựng 2 bộ phiếu điều tra và tiến hành khảo sát với 03 đối tượng là CBQL, ĐNGV và sinh viên đã, đang học môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

- Tọa đàm, trao đổi với đội ngũ CBQL, giảng viên và sinh viên học môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

- Phương pháp quan sát: Tiến hành quan sát có chủ định các hoạt động của giảng viên và sinh viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội trong dạy học môn GDQP&AN

- Phương pháp chuyên gia: Tiến hành trao đổi xin ý kiến của CBQL, giảng viên ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội về cách thức tiến hành khảo sát, nghiên cứu thực trạng dạy học và QLDH môn GDQP&AN tại Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội; Xin ý kiến đánh giá của các nhà khoa học

về sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp QLDH môn GDQP&AN mà luận văn đã đề xuất

- Phương pháp khảo nghiệm: Tiến hành khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất trong luận văn

* Phương pháp hỗ trợ: Sử dụng phương pháp toán thống kê được dùng trong

khoa học giáo dục để xử lý các số liệu điều tra

Kết cấu của luận v n gồm: Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh

mục tài liệu tham khảo và phụ lục Luận văn bao gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

Chương 2: Thực trạng dạy học và quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và

an ninh ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội trong bối cảnh hiện nay Chương 3: Một số biện pháp quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an

ninh ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC

QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Với quan điểm thực hiện tốt quản lý hoạt động GDQP&AN là một trong những vấn đề cốt lõi góp phần nâng cao chất lượng GDQP&AN cho học sinh, sinh

viên Năm 2005, trong đề tài khoa học cấp nhà nước “Đổi mới giáo dục quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc gia” [58] do tác giả Lê Minh Vụ chủ trì, đã xác định

đổi mới chương trình, nội dung là giải pháp giữ vai trò đặc biệt quan trọng đến nâng cao chất lượng GDQP&AN trong hệ thống giáo dục quốc gia Theo tác giả, cần phải chỉ đạo đổi mới chương trình, nội dung giảng dạy theo hướng tăng cường giáo dục kỹ năng thực hành quân sự cho học sinh, sinh viên Ngoài ra, tác giả cũng nhấn mạnh đến việc coi trọng phát triển ĐNGV giảng dạy GDQP&AN theo hướng có đầy đủ về

số lượng, cơ cấu hợp lý và có kiến thức, năng lực sư phạm đáp ứng phù hợp với tính chất đặc thù các môn học trong chương trình giảng dạy

Năm 2005, tập thể các tác giả Lê Văn Nghệ, Đồng Xuân Quách, Đặng Đức

Thắng đã viết cuốn sách “Phương pháp giảng dạy môn giáo dục quốc phòng” [36]

Cuốn sách trình bày theo 4 chương khác nhau, bao gồm: Chương 1 - Phương pháp giảng dạy GDQP - AN là một khoa học; Chương 2 - Nội dung, chương trình GDQP

- AN các trường THPT đến đại học; Chương 3 - Lý luận chung về phương pháp giảng dạy môn GDQP - AN; Chương 4 - Hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy các nội dung GDQP - AN Nhìn chung, nội dung trong cuốn sách được coi là những định hướng quan trọng trong chỉ đạo đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

Năm 2011, tác giả Vũ Thanh Tùng có bài viết, nghiên cứu về "Quản lý hoạt động dạy học môn giáo dục quốc phòng - an ninh ở các trường đại học" [55] Trong

bài viết này, tác giả đã khẳng định rõ vị trí, vai trò của “Quản lý hoạt động dạy học môn GDQP - AN là một nội dung quan trọng đối với các trường đại học hiện nay” Trên cơ sở đó, tác giả đã chỉ ra 4 yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả quản

lý hoạt động dạy học môn GDQP&AN trên các vấn đề như: xây dựng kế hoạch dạy học, thiết kế chương trình, NDDH, nâng cao chất lượng ĐNGV và quản lý các phương tiện, kỹ thuật dạy học…

Trong luận văn thạc sĩ “Quản lý dạy học môn GDQP&AN ở Trung tâm GDQP&AN Hà Nội 2” [42], bên cạnh việc phân tích, làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn

về QLDH môn GDQP&AN ở Trung tâm GDQP&AN, tác giả Trung Hùng Sơn đã

đề xuất 6 biện pháp QLDH môn GDQP&AN ở Trung tâm GDQP&AN Hà Nội 2 hiện nay: 1) Nâng cao nhận thức cho giáo viên, học sinh, sinh viên và các lực lượng xã hội về sự cần thiết của môn học GDQP&AN; 2) Tăng cường quản lý xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học môn GDQP&AN; 3) Xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên đảm bảo cả về số lượng và chất lượng đáp ứng với yêu cầu dạy học môn GDQP&AN; 4) Xây dựng động cơ học tập đúng đắn, kích thích tính chủ động sáng tạo của người học môn GDQP&AN; 5) Quản lý chất lượng hoạt động giảng dạy của giảng viên; 6) Tăng cường quản lý đảm bảo về số lượng, chất lượng các loại vật chất, vũ khí trang bị, phương tiện dạy học môn GDQP&AN

Tiếp cận dưới góc độ khoa học Quản lý giáo dục, trong luận án tiến sĩ “Quản

lý giáo dục quốc phòng - an ninh cho sinh viên các trường đại học Việt Nam trong bối cảnh mới” [47], tác giả Hoàng Văn Tòng dựa trên việc xây dựng hệ

thống cơ sở lý luận đã làm rõ được thực trạng quản lý GDQP&AN cho sinh viên các trường đại học, đề xuất 6 giải pháp khác nhau có tính khả thi, phù hợp với thực tiễn quản lý GDQP&AN trong tình hình hiện nay, cụ thể là: 1) Nâng cao nhận thức

về tầm quan trọng công tác GDQP&AN đối với cán bộ, đặc biệt là cán bộ quản lí trong hệ thống giáo dục quốc dân; 2) Đổi mới công tác quản lí nội dung chương trình GDQP&AN cho sinh viên các trường đại học trong bối cảnh mới; 3) Quản lí phát triển đội ngũ cán bộ quản lí, giảng viên GDQP&AN; 4) Thường xuyên cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học GDQP&AN, kích thích tính tích cực hoạt động nhận thức của sinh viên; 5) Tăng cường quản lí cơ sở vật chất, phương tiện dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học GDQP&AN; 6) Hoàn thiện cơ chế quản lí GDQP&AN cho sinh viên các trường đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân

Bên cạnh các công trình tiêu biểu trên, còn có nhiều công trình khác đề cập đến các nội dung quản lý dạy học môn GDQP&AN ở các trường đại học và cao đẳng Những công trình này chủ yếu là các đề tài khoa học các cấp, bài tham luận ở các hội thảo khoa học, các bài báo được đăng tải trên các tạp chí khoa học chuyên

ngành, tiêu biểu như: “Một số biện pháp quản lý dạy học môn GDQP&AN tại Trường Đại học dân lập Duy Tân” [50] của tác giả Lê Đức Trọng; “Các giải pháp nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học môn GDQP&AN ở Trung tâm giáo dục quốc phòng Thanh hóa, Trường Đại học Hồng Đức” [1] của tác giả Nguyễn Hải Anh; “Thực trạng và biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn GDQP&AN ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng Thái Nguyên”[46] của tác giả Trần Hoàng Tỉnh;

“Biện pháp quản lý dạy học môn GDQP - AN ở Trường Đại học Giao thông Vận tải trong giai đoạn hiện nay” [56] của tác giả Vũ Thanh Tùng … Nhìn chung, các

công trình này đều tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ của khoa học Quản lý giáo dục

và coi GDQP&AN là một môn học bắt buộc trong các trường đại học, cao đẳng Các công trình này tập trung đề cập, đưa ra những phương hướng, biện pháp quản lý có tính thiết thực, khả thi cao trong từng phạm vi nghiên cứu nhất định

1.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản về dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

1.2.1 Đặc điểm môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học mang tính bắt buộc đối với sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở nước ta hiện nay Tuy nhiên, không giống như các môn học khác, môn học GDQP&AN luôn chịu sự chi phối, tác động mạnh mẽ bởi quy luật và thực tiễn hoạt động quốc phòng, an ninh của đất nước Bên cạnh những đặc điểm chung là nhằm hướng tới mục tiêu “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả” [18], môn học GDQP&AN còn có những đặc trưng khác biệt so với các môn học khác trong chương trình đào tạo

1.2.1.1 Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học có sự kết hợp chặt chẽ giữa chính trị với quân sự

Giáo dục quốc phòng và an ninh trong các trường đại học là môn học mang tính đặc thù, bởi nội dung thể hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa hai mặt chính trị với quân sự Mục đích của môn học GDQP&AN là trang bị cho sinh viên có kiến thức cơ bản về quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; bổ sung kiến thức về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ công an bảo vệ Tổ quốc [18]

Sinh viên sau khi học xong chương trình GDQP&AN có hiểu biết cơ bản về chủ trương, đường lối quốc phòng, an ninh của Đảng, Nhà nước về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, yêu chủ nghĩa xã hội Nắm được kiến thức

cơ bản về công tác quốc phòng và an ninh trong tình hình mới Thực hiện được kỹ năng cơ bản về kỹ thuật, chiến thuật quân sự cấp trung đội, biết sử dụng súng ngắn

và một số loại vũ khí bộ binh thường dùng [18]

1.2.1.2 Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học mang tính thực hành cao, đòi hỏi tính tổ chức, tính kỷ luật chặt chẽ

Không giống các môn học khác trong chương trình đào tạo ở các trường đại học, GDQP&AN là môn học chứa đựng nội dung có tính thực hành cao, chiếm thời gian tương đối lớn trong chương trình đào tạo

Để giúp cho người học luôn có hứng thú, say mê, khẳng định được năng lực của bản thân trong học tập Đồng thời, giúp cho họ tích lũy được kinh nghiệm, không bị dao động, bỡ ngỡ và biết cách giải quyết, xử lý các tình huống diễn ra trong thực tế liên quan đến các hoạt động quốc phòng, an ninh Bên cạnh giáo dục những nội dung lý thuyết, môn học GDQP&AN đặc biệt coi trọng việc rèn luyện các kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo về thực tiễn hoạt động quân sự, hoạt động giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội Điều này được thể hiện thông qua các nội dung mang tính thực hành luôn chiếm tỷ lệ cao trong tổng số chương trình dạy học môn học

như: Quân sự chung, chiến thuật, kỹ thuật bắn súng ngắn và sử dụng lựu đạn; Hiểu biết chung về quân, binh chủng

Mặt khác, do đặc thù của nội dung môn học GDQP&AN mang tính quân sự cao,

vì vậy, trong QTDH vừa phải đảm bảo tuân thủ theo đúng các quy trình của QTDH nói chung, nhưng cũng phải tuân thủ theo những tính chất đặc thù của hoạt động quân

sự như: mọi sinh viên được học tập, sinh hoạt tập trung; có tổ chức, biên chế, quản

lý theo phân cấp tương đương đúng như các đơn vị quân đội (thông thường theo phân cấp từ cấp đại đội, trung đội, tiểu đội); mọi người đều bình đẳng về quyền lợi, trách nhiệm; có sự thống nhất trong ăn, mặc, chấp hành các chế độ, thời gian, giờ giấc theo quy định quân đội; mọi quy định, nguyên tắc trong sinh hoạt, học tập được phổ biến, thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ, rõ ràng… Tất cả những vấn đề này cho thấy, GDQP&AN là môn học mang tính thực tiễn sâu sắc, luôn đòi hỏi tính thực hành cao, tính tổ chức, tính kỷ luật chặt chẽ, có như vậy mới đảm bảo giúp người học luôn có thái độ đúng đắn, bám sát và thích ứng nhanh, xử lý có hiệu quả với các tình huống có thể xảy ra trong thực tiễn

1.2.1.3 Cơ sở vật chất phục vụ môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh mang tính đặc thù, đòi hỏi công tác quản lý chặt chẽ

GDQP&AN là môn học gắn liền với thực tiễn hoạt động quân sự, hoạt động đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội Do đó, cơ sở vật chất môn học này cũng mang tính đặc thù, có sự khác biệt hơn so với các môn học khác:

Trước hết, do đặc thù của môn học GDQP&AN đòi hỏi mọi sinh viên phải học tập, sinh hoạt tập trung, nên cơ sở vật chất phục vụ cho môn học này rất phong phú, đa dạng, có tính đồng bộ với nhiều thể loại khác nhau Nó không chỉ đảm bảo về phòng học lý thuyết, mà còn đảm bảo cả về khu sinh hoạt tập trung, thao trường, bãi tập, quân trang, quân nhu…Mặt khác, bên cạnh việc sử dụng các trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật dạy học như các môn học khác, môn học GDQP&AN còn đòi hỏi phải đảm bảo

số lượng lớn vũ khí trang bị cá nhân như: Súng, lựu đạn, thiết bị quân sự, các mô hình học cụ phục vụ nhiệm vụ giảng dạy lý thuyết cũng như thực hành các nội dung quân

sự, an ninh Một số cơ sở vật chất mang tính tính chất bí mật quân sự, có thể nguy hiểm đến tính mạng con người, trật tự an toàn xã hội nếu như mất cắp; là những tài sản

chung, thuộc quyền quản lý của quân đội, Nhà nước… Chính vì thế, những yếu tố này chi phối mạnh mẽ đến công tác quản lý, giữ gìn luôn phải đảm bảo có kế hoạch chặt chẽ, cụ thể, tỉ mỉ và cẩn thận; trước, trong và sau quá trình sử dụng, bảo quản phải đúng với nguyên tắc giữ tốt, dùng bền, an toàn, tiết kiệm, không bao giờ được để hỏng hóc, mất mát, cháy nổ…

1.2.1.4 Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học có tính pháp lý cao, được quy định trong Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh

Luật GDQP&AN được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 19/6/2013, qui định: “GDQP&AN trong trường tiểu học, trung học

cơ sở được thực hiện lồng ghép thông qua nội dung các môn học trong chương trình, kết hợp với hoạt động ngoại khoá phù hợp với lứa tuổi…; GDQP&AN trong trường trung học phổ thông, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề… cao đẳng nghề, cơ sở giáo dục đại học là môn học chính khóa” [41] So với các môn học khác, môn học GDQP&AN chiếm nội dung, chương trình, thời gian đào tạo tương đối lớn trong tổng thể chương trình đào tạo ở từng cấp học Thông tư số 03/2017/TT

- BGDĐT ngày 13/01/2017 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định

“chương trình môn học GDQP&AN trong các trường cao đẳng sư phạm và các cơ

sở giáo dục đại học gồm 4 học phần với tổng thời lượng 165 tiết” [12]

Môn học GDQP&AN có chương trình, sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo trình cụ thể cho từng đối tượng; việc tổ chức, quản lý dạy và học môn học được cụ thể hóa rõ ràng Trong đó, “Sinh viên có điểm trung bình chung môn học đạt từ

5 điểm trở lên (theo thang điểm 10) được cấp chứng chỉ GDQP&AN” [3] Chứng chỉ GDQP&AN là một trong những điều kiện để xét tốt nghiệp đại học, cao đẳng

1.2.2 Khái niệm về dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

Ở các cơ sở giáo dục nói chung, các trường đại học nói riêng, trong cùng một thời điểm đều diễn ra nhiều hoạt động khác nhau, trong đó chủ yếu là hoạt động dạy học và giáo dục Đây là hoạt động trung tâm, có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau như: đội ngũ CBQL, ĐNGV và sinh viên (vừa là chủ thể, nhưng cũng là đối

tượng các hoạt động của nhà trường) Bên cạnh đó, tất cả các hoạt động khác của nhà trường đề tập trung hướng tới đảm bảo cho hai hoạt động này đạt hiệu quả, chất lượng cao nhất Trong hoạt động dạy học, mỗi chủ thể có chức năng, nhiệm vụ (tiến hành những việc làm) riêng và được quy định rõ ràng trong Luật giáo dục, Luật giáo dục đại học, Điều lệ trường đại học và các quy định ở từng trường Tất cả các hoạt động của các chủ thể đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là giúp cho người học hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực đáp ứng tốt mục tiêu, yêu cầu đào tạo

đã xác định

Hiện nay, khi đề cập đến dạy học có nhiều cách tiếp cận và quan niệm khác nhau Dưới góc độ của Giáo dục học “Dạy học là một trong các bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn - Là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học; những kỹ năng, kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn; trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng, phát triển các phẩm chất nhân cách người học theo mục đích giáo dục” [38, tr.22]

Theo Giáo dục học quân sự, huấn luyện (dạy học) được coi là một quá trình bộ phận của quá trình sư phạm quân sự Đó là” hoạt động có mục đích, có tổ chức, có

sự phối hợp thống nhất giữa người dạy và người học nhằm thực hiện các nhiệm vụ huấn luyện đặt ra” [48, tr.47]

Tiếp cận dưới góc độ Tâm lý học, dạy học được hiểu là sự biến đổi hợp lý hoạt động hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động và hành vi của người dạy và người học

Tiếp cận dạy học dưới góc độ điều khiển học, dạy học được hiểu là “ Quá trình cộng tác giữa thầy và trò nhằm điều khiển - truyền đạt và tự điều khiển - lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục” [20, tr.51]

Như vậy, có thể thấy, dạy học là một quá trình có mục đích, có tổ chức, được thực hiện trong một khoảng thời gian và không gian nhất định Quá trình dạy học là một hệ thống được hợp thành bởi nhiều thành tố khác nhau Các thành tố này có mối quan hệ tác động biện chứng với nhau, chi phối lẫn nhau tạo thành một chỉnh thể thống nhất, trong đó người dạy và người học là hai chủ thể giữ vị trí, vai trò rất

quan trọng, chi phối mạnh mẽ đến tất cả các thành tố khác và liên kết giữa các thành tố đó với nhau Hoạt động dạy của người dạy và hoạt động học của người học phối hợp thống nhất với nhau tạo thành mối liên hệ chủ yếu quy định sự vận động, phát triển của QTDH

Hoạt động dạy là hoạt động của người dạy nhằm truyền thụ theo nghĩa là tổ chức hoạt động học mà kết quả là người học lĩnh hội nội dung cần giáo dục Dạy

là sự tổ chức và điều khiển tối ưu quá trình người học chiếm lĩnh tri thức, hiệu quả của hoạt động này được đánh giá bằng sự hình thành và phát triển nhân cách của người học

Hoạt động học là hoạt động của người học nhằm lĩnh hội các nội dung giáo

dục, đó là các tri thức, thái độ, kỹ năng và chuyển chúng thành kinh nghiệm của bản thân Đây là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học, dưới sự điều khiển sư phạm của người dạy

Đối với môn GDQP&AN, đây là môn học chính khóa, chiếm số lượng lớn về nội dung thời gian, trong tổng thể chương trình đào tạo ở các trường đại học hiện nay Chính vì thế, dạy học môn học này giữ vị trí, vai trò rất quan trọng; chất lượng dạy học môn học ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả đào tạo của sinh viên, cũng như chất lượng đào tạo ở các nhà trường

Từ những vấn đề trên, có thể quan niệm về dạy học môn GDQP&AN ở các trường đại học như sau:

Dạy học môn GDQP&AN ở các trường đại học là quá trình có mục đích, có tổ chức và có sự phối hợp thống nhất giữa giảng viên giảng dạy môn học với sinh viên Trong đó, dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giảng viên, sinh viên tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình để lĩnh hội kiến thức, hình thành, phát triển kỹ năng, kỹ xảo và hành vi theo đúng với mục tiêu, yêu cầu của môn học GDQP&AN

1.2.3 Các thành tố cấu trúc quá trình dạy học môn Giáo dục quốc phòng và

an ninh ở các trường đại học

Theo cách tiếp cận dạy học môn GDQP&AN là một quá trình được cấu thành bởi nhiều thành tố cùng vận động trong các mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau,

bao gồm: Mục tiêu dạy học, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, phương tiện dạy học, giảng viên giảng dạy bộ môn, sinh viên và kết quả dạy học Chính sự vận động của các thành tố, cũng như mối quan hệ chặt chẽ giữa các thành

tố đó đã hình thành nên các hoạt động cơ bản của QTDH môn học là hoạt động giảng viên và sinh viên nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là hình thành, phát triển phẩm chất nhân cách, kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo (năng lực) của sinh viên để đáp ứng tốt với yêu cầu, nhiệm vụ môn học đặt ra

1.2.3.1 Mục tiêu dạy học

Mục tiêu dạy học môn GDQP&AN là vấn đề quan trọng hàng đầu, nó trực tiếp chi phối đến phương hướng, xác định việc lựa chọn các thành tố khác như nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức trong suốt QTDH môn học GDQP&AN của các nhà trường Đồng thời, là tiêu chí, căn cứ cơ bản để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn học của sinh viên

Mục tiêu dạy học môn GDQP&AN được coi là kết quả mong muốn đạt được

sau khi kết thúc QTDH Nó được quy định ở những yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ, hành vi mà sinh viên cần đạt được sau quá trình học tập Mục tiêu dạy học môn học được thể hiện ở hệ thống mục tiêu: Mục tiêu tổng thể của môn học, mục tiêu từng học phần, từng chủ đề, từng nội dung cụ thể Mục tiêu dạy học dù được biểu đạt ở dưới hình thức nguyện vọng chủ quan, đó là ở các cấp quản lý từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, từng nhà trường, giảng viên Song nó vẫn là sự hội tụ của những đòi hỏi nhiều mặt khách quan của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, nhiệm vụ của cách mạng, cách thức tổ chức lực lượng vũ trang, yêu cầu xây dựng nền quốc phòng, mục tiêu đào tạo của từng nhà trường

1.2.3.2 Nội dung dạy học

NDDH môn GDQP&AN là những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, hành vi chuẩn mực cần trang bị cho sinh viên Thực chất đây chính là tổng hợp hệ thống kiến thức về quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng

vũ trang nhân dân; Quân sự chung, chiến thuật, kỹ thuật bắn súng ngắn và sử dụng lựu đạn; Hiểu biết chung về quân, binh chủng… cần được giảng dạy để sinh viên chiếm lĩnh nhằm hình thành phẩm chất, năng lực, thái độ, hành vi đáp ứng đúng với mục tiêu dạy học môn học GDQP&AN NDDH có mối quan hệ biện chứng thống nhất hữu cơ với các thành tố khác của QTDH môn học Đây là yếu tố không thể thiếu trong mọi hoạt động của cả giảng viên và sinh viên NDDH là sự cụ thể hóa của mục tiêu, nhiệm vụ dạy học và bị chi phối bởi mục đích, nhiệm vụ dạy học NDDH quy định việc lựa chọn và vận dụng phối hợp các phương pháp, hình thức, phương tiện kỹ thuật trong suốt QTDH môn học

1.2.3.3 Hình thức tổ chức dạy học

Hình thức tổ chức dạy học thực chất là cách thức tổ chức, sắp xếp và tiến hành các khâu, các bước của QTDH Trong dạy học môn GDQP&AN ở các trường đại học, hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của sinh viên là hai hoạt động

cơ bản nhất Chính vì vậy, khi đề cập đến hình thức tổ chức dạy học là đề cập đến

sự kết hợp các hoạt động của giảng viên và sinh viên Theo đó trong QTDH, các hình thức tổ chức dạy học cần được tiến hành phong phú, đa dạng; biết kết hợp chặt chẽ giữa các hình thức dạy học theo tập thể với cá nhân, chính khoá với ngoại khoá,

lý thuyết với thực hành sao cho đảm bảo phù hợp với từng NDDH Có như vậy mới làm xuất hiện các đường liên hệ phong phú giữa giảng viên và sinh viên, tạo điều kiện cho hoạt động dạy và hoạt động học được diễn ra thuận lợi; trên cơ sở đó, giúp cho sinh viên lĩnh hội nội dung bài học một cách hiệu quả nhất

1.2.3.4 Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học môn học là toàn bộ những cách thức, biện pháp truyền đạt của giảng viên và lĩnh hội của sinh viên được sử dụng trong QTDH, từ đó giúp cho sinh viên nắm được kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng, có thái độ, hành vi đáp ứng được với mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của môn học đặt ra Phương pháp dạy học có

vị trí, vai trò rất quan trọng trong QTDH, đây là con đường nhằm truyền đạt toàn bộ NDDH môn học cho sinh viên Trong dạy học môn GDQP&AN, phương pháp dạy học rất đa dạng và phong phú, tuy nhiên các phương pháp như: phương pháp phát

huy tính tích cực, chủ động của người học, phương pháp thuyết trình, phương pháp thực hành, thực tập… là những phương pháp cơ bản, chủ yếu nhất

1.2.3.5 Phương tiện dạy học

Phương tiện dạy học là đối tượng chứa đựng NDDH và được giảng viên, sinh viên sử dụng trực tiếp trong dạy học môn học Cũng giống như QTDH nói chung, trong dạy học môn GDQP&AN ở các trường đại học, phương tiện dạy học có vai trò rất quan trọng, không thể thiếu đối với cả giảng viên và sinh viên Phương tiện dạy học có mối liên hệ rất chặt chẽ, gắn bó hữu cơ với nội dung và phương pháp đào tạo Tuy nhiên, phương tiện dạy học môn GDQP&AN rất đa dạng, phong phú với nhiều chủng loại khác nhau, trong đó bên cạnh có các phương tiện dạy học cơ bản như: phấn, bảng, giấy, bút, máy trình chiếu, phim, ảnh Còn có các phương tiện mang tính đặc thù gắn liện với hoạt động quân sự, an ninh, đó là hệ thống các loại vũ khí trang bị, các vật liệu nổ, mô hình học cụ

1.2.3.6 Giảng viên (người dạy)

Đội ngũ giảng viên giảng dạy môn GDQP&AN là thành tố trung tâm giữ vai trò chủ đạo, quyết định đến chất lượng dạy học môn học GDQP&AN ở các trường đại học Đội ngũ giảng viên là những người trực tiếp tổ chức QTDH thông qua việc

sử dụng các phương pháp, hình thức tổ chức, phương tiện dạy học, cũng như nhân cách của mình để truyền đạt NDDH và cải biến nhân cách của sinh viên, giúp cho

họ sau quá trình học tập lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, hành vi tích cực đáp ứng đúng với mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ môn học đặt ra

1.2.3.7 Sinh viên (người học)

Trong dạy học môn GDQP&AN ở các trường đại học, cùng với đội ngũ giảng viên, sinh viên là yếu tố trung tâm Họ vừa là đối tượng, nhưng đồng thời cũng là chủ thể của QTDH Họ chịu sự tác động, điều khiển, chi phối bởi các thành tố khác, như cũng là cũng là chủ thể tự quyết định đến sự biến đổi và phát triển năng lực, phẩm chất của chính mình

1.2.3.8 Kết quả dạy học

Kết quả dạy học môn học GDQP&AN ở các trường đại học là mức độ đạt được về kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, phẩm chất, thái độ, hành vi của từng sinh viên,

tập thể sinh viên so với thiết kế mục tiêu dạy học của từng nội dung, từng phần, cũng như của môn học GDQP&AN Nó được coi là sự phản ánh năng lực tổng hợp của hệ thống tác thành tố tác động lẫn nhau trong QTDH; là thước đó đánh giá chất lượng, hiệu quả QTDH môn học Kết quả dạy học nếu được kiểm tra, đánh giá chính xác, kịp thời và thường xuyên đối chiếu với mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của môn học sẽ trở thành yếu tố kích thích các nhân tố còn lại của QTDH, nhất là các hoạt động của đội ngũ giảng viên, sinh viên luôn đi đúng hướng, sát với thực tiễn và ngày càng hiệu quả hơn

1.3 Lý luận về quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

1.3.1 Khái niệm về quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

Quản lý là một khái niệm rộng, mỗi lĩnh vực có quan niệm và cách tiếp cận khác nhau Tuy nhiên, nhìn chung, khi đề cập đến quản lý, các quan niệm đều

khẳng định: Quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức

Trong lĩnh vực GD&ĐT, tác giả Trần Kiểm cho rằng quản lý giáo dục ở cấp vĩ

mô được hiểu là “những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có

hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục” [29, tr.36 - 37]; ở cấp vi mô, đó là “hệ thống những tác động tự giác của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” [29, tr.37 - 38]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo khái quát: Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đến khách thể để đưa hoạt động giáo dục đạt kết quả mong muốn Tác giả Đặng Đức Thắng định nghĩa: “Quản lý giáo dục được hiểu là hệ

thống tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý nhằm huy động, tổ chức, điều chỉnh, giám sát và kiểm tra một cách có hiệu quả các nguồn lực giáo dục phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội” [43, tr.9]

Với các cách tiếp cận trên, có thể thấy, QLDH là một bộ phận, một nội dung quan trọng trong quản lý giáo dục ở các nhà trường Đó là sự tác động có chủ ý của chủ thể quản lý vào QTDH nhằm đạt tới mục tiêu đã xác định

Từ những vấn đề trên, chúng tôi quan niệm về QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học như sau:

QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học là những tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến QTDH môn GDQP&AN nhằm tổ chức, điều khiển quá trình này vận hành theo đúng quy trình và đạt được mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của môn học đặt ra

Từ khái niệm này đã chỉ ra các vấn đề về QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học như sau:

* Mục tiêu quản lý

Mục tiêu của QLDH môn GDQP&AN là nhằm tổ chức và thực hiện QTDH môn học được diễn ra hợp lý theo đúng trình tự các khâu, các bước, quy trình, đạt chất lượng, hiệu quả tốt nhất, góp phần hoàn thành mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ dạy học của môn học đặt ra

* Chủ thể quản lý

Trong từng trường đại học, chủ thể quản lý là ban giám hiệu, các cơ quan chức năng quản lý đào tạo (trực tiếp là cơ quan đào tạo, khảo thí và đảm bảo chất lượng), các trung tâm/khoa/bộ môn GDQP&AN Ngoài ra còn có các chủ thể quản lý trực tiếp khác là ĐNGV giảng dạy bộ môn GDQP&AN, CBQL sinh viên trong quá trình học tập môn học và sinh viên ở các nhà trường

* Đối tượng quản lý

Đối tượng bao gồm các thành tố cấu thành nên QTDH môn học GDQP&AN cùng sự vận động của các thành tố đó Cụ thể là mục tiêu dạy học, nội dung, chương

trình, phương pháp, hình thức tổ chức, phương tiện, các điều kiện đảm bảo, ĐNGV

giảng dạy bộ môn và sinh viên

* Nguyên tắc quản lý

Nguyên tắc được hình thành từ những quy luật, những yếu tố khách quan của quá trình quản lý Đó là các mối quan hệ giữa chất lượng, hiệu quả quản lý với sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ quản lý các cấp trong từng nhà trường; giữa chất lượng quản lý với đảm bảo tính khoa học, kế hoạch hóa, chuyên môn hóa trong hoạt động quản lý Ngoài ra, QLDH môn GDQP&AN ở

các trường đại học cần phải tuân thủ theo nguyên tắc tính đảng, tính giai cấp;

nguyên tắc tập trung dân chủ; nguyên tắc tính hệ thống cấu trúc; nguyên tắc kế hoạch hóa; nguyên tắc tính khoa học và hiệu quả

* Phương pháp quản lý

Có nhiều phương pháp quản lý, trong đó có các phương pháp quản lý hành chính, phương pháp giáo dục - tâm lý, phương pháp kích thích là những phương pháp chủ đạo, được sử dụng phổ biến Tuy nhiên, dạy học môn GDQP&AN có những nét đặc thù, khác biệt với dạy học các môn học khác trong từng nhà trường,

nó được diễn ra theo một quy trình dài, phức tạp, liên quan đến các vấn đề quân sự, chính trị, xã hội và đòi hỏi trí tuệ cao Do đó, cần lựa chọn và sử dụng các phương pháp quản lý phù hợp với đối tượng quản lý là con người, thực tiễn nhiệm vụ đang tiến hành thì quá trình quản lý mới mang lại tác dụng, hiệu quả cao

* Công cụ, phương tiện quản lý

Công cụ và phương tiện quản lý là các văn bản luật, điều lệ, quy chế, quy định của Nhà nước, Bộ GD&ĐT, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, từng nhà trường; các văn bản pháp quy, nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn, kế hoạch của các cấp Hiện nay, QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học đã và đang sử dụng các công cụ chủ yếu như: Luật Giáo dục, Luật GDQP&AN, điều lệnh của quân đội; các quy chế, quy định về GDQP&AN ở các trường đại học, các nghị quyết và quy chế trong dạy

và học ở từng nhà trường

1.3.2 Nội dung quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường Đại học

1.3.2.1 Quản lý xây dựng kế hoạch dạy học môn học của giảng viên

Kế hoạch dạy học môn GDQP&AN là một nội dung trong tổng thể kế hoạch đào tạo ở các nhà trường Nó được xác định là bản thiết kế về các hoạt động của QTDH môn GDQP&AN, trong đó nó chứa đựng những nội dung về công tác tổ chức QTDH Do đó, việc xây dựng kế hoạch dạy học là một trong những nội dung

cơ bản, quan trọng hàng đầu trong QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay Việc xây dựng kế hoạch dạy học môn học bao gồm các vấn đề như: chỉ đạo xây dựng kế hoạch; xây dựng các nội dung của kế hoạch; công tác chuẩn bị thực hiện kế hoạch; chỉ đạo thực hiện theo kế hoạch, cụ thể:

Chỉ đạo giảng viên xây dựng kế hoạch dạy học: Trưởng bộ môn GDQP&AN

trong từng nhà trường chỉ đạo các bộ phận, cá nhân được giao nhiệm vụ xây dựng

kế hoạch dạy học môn GDQP&AN đáp ứng theo đúng tiến độ thời gian quy định; đảm bảo cho việc thông qua kế hoạch dạy học theo phân cấp, góp phần tạo điều kiện cho các tổ chức và cá nhân chủ động trong công tác chuẩn bị và tiến hành thực hành dạy học môn học

Chỉ đạo giảng viên xây dựng các nội dung của kế hoạch, bao gồm việc xác

định mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học; xác định giảng viên thực hiện từng nội dung cụ thể; xác định các hình thức tổ chức, phương pháp, phương tiện kỹ thuật dạy học; xác định các giai đoạn hành động, từng bước đi, những điều kiện cụ thể, thời gian cần thiết dạy học môn học

Chỉ đạo giảng viên chuẩn bị thực hiện kế hoạch, bao gồm công tác chuẩn bị

cơ sở vật chất, vũ khí trang bị, mô hình học cụ, giảng đường, thao trường bãi tập… theo kế hoạch dạy học đã được xác định

Chỉ đạo giảng viên thực hiện theo kế hoạch, trên cơ sở kế hoạch dạy học đã

được phê chuẩn của bộ môn GDQP&AN ở từng trường đại học cần nắm chắc kế hoạch, yêu cầu, nhiệm vụ để xác định chương trình dạy học môn học theo tuần, tháng, giai đoạn cụ thể và tổ chức, triển khai thực hiện kế hoạch dạy học đã xác định

Thông qua hội ý, giao ban, sinh hoạt để phổ biến kế hoạch dạy học, quán triệt mục đích, yêu cầu, NDDH đã được xác lập trong kế hoạch Xây dựng quyết tâm, tinh thần, thái độ tích cực chủ động, tự giác của mọi cán bộ, giảng viên nhằm thực hiện tốt kế hoạch dạy học đã xác định Tiến hành phân công, giao nhiệm vụ cụ thể cho tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện kế hoạch; thực hiện bồi dưỡng cho ĐNGV

về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nhằm thực hiện có hiệu quả theo đúng mục tiêu mà kế hoạch dạy học đã đề ra Tổ chức, điều hành linh hoạt, sáng tạo để cơ quan, trung tâm/khoa/bộ môn GDQP&AN, từng cán bộ, giảng viên thực hiện nhiệm vụ dạy học theo đúng kế hoạch; thường xuyên tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát việc thực hiện theo tiến trình kế hoạch dạy học đã xác định

1.3.2.2 Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học môn học của giảng viên

Quản lý mục tiêu dạy học có ý nghĩa quan trọng nhằm đảm bảo cho mục tiêu dạy học môn học GDQP&AN được hiện hữu trong thực tiễn Việc quản lý tốt mục tiêu dạy học sẽ góp phần chi phối, quy định các nội dung quản lý khác trong quản lý quá trình dạy học môn học như: quản lý nội dung, quản lý chương trình, quản lý phương pháp, hình thức tổ chức dạy học… Quản lý mục tiêu dạy học môn GDQP&AN bao gồm những nội dung cơ bản sau đây:

Quản lý việc thực hiện mục tiêu tổng thể của môn học, đó là những yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, hành vi của sinh viên đạt được sau quá trình học tập môn GDQP&AN

Quản lý thực hiện mục tiêu theo từng nhóm kiến thức như: Nhóm kiến thức về đường lối quân sự của Đảng; Công tác quốc phòng, an ninh; Quân sự chung, chiến thuật, kỹ thuật bắn súng ngắn và sử dụng lựu đạn, hiểu biết về quân, binh chủng Quản lý việc thực hiện mục tiêu của từng học phần, chủ đề, bài học, nội dung học

1.3.2.3 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học môn học của giảng viên

Quản lý NDDH là tổ chức, chỉ đạo xây dựng và thực hiện chương trình, NDDH Chương trình, NDDH môn GDQP&AN phải bảo đảm tính tư tưởng, tính giáo dục, khoa học, và tính thực tiễn; phải phù hợp với mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của môn học đã xác định Quản lý chương trình, NDDH môn GDQP&AN ở các trường đại học bao gồm các nội dung cụ thể sau:

Quản lý hệ thống các kiến thức khoa học như: kiến thức quân sự, chính trị… cung cấp cho sinh viên

Quản lý hệ thống các kỹ xảo, kỹ năng trong hoạt động quân sự, quốc phòng,

an ninh cung cấp cho sinh viên

Quản lý hệ thống các phương pháp, hoạt động sáng tạo cho sinh viên

Quản lý hệ thống các giá trị và chuẩn mực của người công dân trong tham gia các hoạt động liên quan đến quốc phòng và an ninh

1.3.2.4 Quản lý phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn học

Đây là hoạt động quản lý các cách thức, tổ chức, phối hợp giữa các giảng viên với sinh viên nhằm đảm bảo cho QTDH môn học được diễn ra có chất lượng, hiệu

quả cao nhất Trong QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay, việc

quản lý phương pháp và hình thức tổ chức dạy học được tiến hành trên nhiều mặt, nhiều nội dung khác nhau, nhưng tập trung chủ yếu ở quản lý việc sử dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học của giảng viên và quản lý phương pháp, hình thức học tập của sinh viên, cụ thể:

Đối với nội dung quản lý việc sử dụng phương pháp, hình thức dạy học của giảng viên bao gồm: Quản lý thực hiện việc lựa chọn, kết hợp sử dụng các phương pháp dạy học cho sinh viên; quản lý việc lựa chọn, kết hợp sử dụng các hình thức tổ chức dạy học như lên lớp, tự học, thảo luận, thực hành, hoạt động ngoại khóa…; quản lý việc lựa chọn, sử dụng các phương tiện, kỹ thuật trong dạy học; quản lý thời gian giảng dạy; quản lý lớp học…

Đối với nội dung quản lý việc sử dụng phương pháp, hình thức học tập của sinh viên bao gồm: Quản lý việc sử dụng các phương pháp, kỹ năng trong quá trình lên lớp như: nghe giảng, ghi chép, phân tích giải quyết các vấn đề học tập; quản lý việc sử dụng các phương pháp, hình thức trong tự học như: làm việc theo nhóm, xác định mục tiêu, vấn đề trọng tâm trọng điểm, xây dựng kế hoạch tự học, tự xây dựng

ý chí, quyết tâm, khắc phục mọi khó khăn để hoàn thành mục tiêu học tập đặt ra…

1.3.2.5 Quản lý hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của sinh viên

Đối với quản lý hoạt động dạy của giảng viên bộ môn là quản lý các mặt: quản

lý việc xây dựng kế hoạch dạy học của giảng viên; quản lý phân công giảng dạy;

quản lý các loại hồ sơ của giảng viên; quản lý việc chuẩn bị lên lớp và thực hành lên lớp của giảng viên (quản lý sử dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, chấp hành thời gian, chế độ ); quản lý công tác bồi dưỡng giảng viên; quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập sinh viên của giảng viên

Đối với quản lý hoạt động học của sinh viên: hoạt động học của sinh viên là hoạt động song song tồn tại cùng với hoạt động dạy của giảng viên trong QTDH Quản lý hoạt động học của sinh viên là quản lý các mặt: quản lý phương pháp học tập của sinh viên; quản lý thực hiện chế độ nề nếp, kỷ luật và thái độ học tập của sinh viên; quản lý việc phân tích đánh giá kết quả học tập của sinh viên; quản lý việc phối hợp giữa các lực lượng tham gia quản lý hoạt động học tập của sinh viên

1.3.2.6 Quản lý các điều kiện đảm bảo cho quá trình dạy học môn học

Các điều kiện đảm bảo cho quá trình dạy học môn GDQP&AN tuy không trực tiếp làm thay đổi quá trình dạy học; tới nhận thức, trình độ của cả người học và người dạy, song các yếu tố này có ý nghĩa quan trọng, thúc đẩy hoạt động dạy học môn đạt kết quả cao Do đó, việc quản lý các điều kiện đảm bảo cho quá trình dạy học môn GDQP&AN có ý nghĩa trực tiếp nhằm đảm bảo quá trình dạy học môn học luôn có đầy đủ các điều kiện cần thiết về mọi mặt: cơ sở vật chất, tài chính, trang thiết bị dạy học… đáp ứng tốt nhu cầu dạy và học môn học Việc quản lý các điều kiện đảm bảo bao gồm các mặt cơ bản sau:

- Quản lý các cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật, tài chính phục vụ trong dạy học

- Quản lý các hoạt động thi đua, khen thưởng, công tác chính sách cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, sinh viên trong dạy học nhằm thúc đẩy quá trình dạy học đạt kết quả cao

- Quản lý việc xây dựng môi trường văn hóa sư phạm trong dạy học, bao gổm quản lý những tác động của môi trường bên ngoài và quản lý môi trường diễn

ra trong phạm vi của nhà trường

1.3.2.7 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên

Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập là một khâu quan trọng của chu trình quản lý ở mỗi nhà trường, có sự ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng và hiệu quả

hoạt động quản lý Mục đích kiểm tra đánh giá là nhằm duy trì kỷ cương, nền nếp học tập, bảo đảm giờ nào việc ấy, nâng cao vai trò tự quản của ở khối/lớp quản lý sinh viên, của cá nhân người học Do sự đa dạng, phong phú của các môn học GDQP&AN (kết hợp lý thuyết và thực hành) về cả nội dung, phương pháp và hình thức nên công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập giúp chủ thể quản lý nắm chắc được chất lượng học tập của sinh viên từ đó điều chỉnh nhiệm vụ, nội dung học tập, thay đổi phương pháp và cách thức quản lý cho phù hợp với từng môn học, bài học Chất lượng học tập môn GDQP&AN của sinh viên được thực hiện thông qua hoạt động kiểm tra đánh giá sẽ tạo động cơ, thái độ học tập đúng đắn cho sinh viên Kết quả học tập của sinh viên là cơ sở quan trọng giúp CBQL, giảng viên nắm được chất lượng học tập môn này và đưa ra các quyết định quản lý phù hợp, từ đó cải tiến

và khắc phục những nhược điểm trong hoạt động học tập và giảng dạy; đảm bảo cho chất lượng dạy học môn học được nâng cao đáp ứng với mục tiêu đào tạo

1.4 Những yếu tố cơ bản tác động đến quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở trường đại học

1.4.1 Tác động từ yêu cầu của công tác giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên trong tình hình mới

Trong những năm gần đây, đối với lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đất nước ta phải đối mặt với nhiều nhiều khó khăn, thách thức cần phải vượt qua Trong đó, nổi bật nhất là tình hình thế giới, khu vực có những biến động phức tạp, tiềm ẩn nhiều nhân tố gây mất ổn định, bất trắc, rất khó lường Một số nước đã và đang tìm mọi cách để xâm phạm đến chủ quyền lãnh thổ quốc gia, nhất là trên Biển Đông với nhiều âm mưu, thủ đoạn thâm độc khác nhau Đan xen với đó, các thế lực phản động, thù địch từng ngày, từng giờ chống phá cách mạng nước ta bằng các hoạt động

“Diễn biến hòa bình”, “bạo loạn lật đổ” và xác định thế hệ trẻ là một trong những đối tượng trọng tâm, trọng điểm; tích cực thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ ta nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, phá hoại nền độc lập dân tộc, cũng như chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Đảng ta xác định “Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà

nước, của cả hệ thống chính trị và toàn dân” [19, tr.148] Tập trung xây dựng nền quốc phòng và an ninh mang tính chất của dân, do dân và vì dân; phát triển theo hướng toàn dân, toàn diện, độc lập tự chủ, tự lực, tự cường và ngày càng hiện đại Trong đó tăng cường các hoạt động GDQP&AN cho mọi đối tượng công dân, nhất

là học sinh, sinh viên, sinh viên ở các trường từ trung học phổ thông đến đại học và xác định GDQP&AN là một môn học chính khóa, bắt buộc đối với học sinh, sinh viên Mục tiêu, yêu cầu của công tác GDQP&AN cho học sinh, sinh viên là giúp cho thế hệ trẻ “Có kiến thức cơ bản về quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; bổ sung kiến thức về phòng thủ dân sự

và kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc” [41]

Từ những vấn đề trên cho thấy, nội dung, yêu cầu của công tác GDQP&AN cho học sinh, sinh viên đã tác động mạnh mẽ đến QTDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội nói chung, QLDH môn học này nói riêng Nó trực tiếp tác động đến tư duy cũng như những hành động cụ thể trong QLDH môn GDQP&AN Việc tác động này làm cho các chủ thể quản lý các cấp trong nhà trường, cho đến từng giảng viên, sinh viên nhận thức đúng đắn, sâu sắc hơn về vị trí, vai trò của môn học; tiến hành đổi mới cơ chế tổ chức, vận hành QTDH, cơ chế quản lý, phát triển ĐNGV, quản lý các nguồn lực… để QTDH môn GDQP&AN của Nhà trường ngày càng tốt hơn, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn

1.4.2 Tác động từ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo Đảng ủy, Ban Giám hiệu và cán bộ quản lý các cấp ở nhà trường đến dạy học môn Giáo dục quốc phòng và

an ninh

Trong cùng một thời điểm, Trường Đại học TN&MT Hà Nội phải thực hiện đồng bộ nhiều nhiệm vụ khác nhau như: Tiến hành đào tạo các chuyên ngành ở 3 trình độ cao đẳng, đại học, thạc sĩ; hợp tác quốc tế, nghiên cứu khoa học… trong

đó, dạy học môn GDQP&AN cho sinh viên cao đẳng, đại học chỉ là một bộ phận,

một trong những nhiệm vụ của quá trình đào tạo trong Nhà trường Tất cả các nhiệm vụ này đều được đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quản lý chặt chẽ của cấp uỷ,

tổ chức đảng, cán bộ chủ trì các cấp, nhất là sự chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường, sự hướng dẫn, chỉ đạo của các cơ quan chức năng và việc tổ chức thực hiện của lãnh đạo từng bộ phận trong quá trình đào tạo Điều đó cho thấy, trong dạy học môn GDQP&AN, sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo mọi điều kiện về mọi mặt của cấp ủy Đảng, lãnh đạo, quản lý các cấp trong nhà trường có tác động rất lớn, quyết định đến hiệu quả của QLDH môn GDQP&AN

Sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện về mọi mặt còn được thể hiện ở lãnh đạo, quản lý các cấp trong Nhà trường, cụ thể là Ban giám hiệu, lãnh đạo các

cơ quan, bộ môn GDQP&AN luôn thường xuyên sâu sát, theo dõi nắm bắt kịp thời thực tiễn chất lượng ở các khâu, các bước trong QLDH; bố trí, sử dụng cán bộ, giảng viên phù hợp với từng yêu cầu, nhiệm vụ; tích cực tổ chức bồi dưỡng, giáo dục để nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn cho bộ phận và ĐNGV Ưu tiên, tạo điều kiện tốt nhất về nguồn ngân sách, hệ thống cơ sở vật chất; có chính sách đãi ngộ phù hợp đối với các chủ thể QLDH môn học GDQP&AN, nhất là ĐNGV, sinh viên trong thực hiện các nhiệm vụ giảng dạy, học tập thực hành ngoài thao trường, bãi tập… Theo đó, tính chất, mức độ của những nội dung này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tính chất, mức độ, chất lượng, hiệu quả QLDH môn GDQP&AN của Nhà

trường hiện nay

1.4.3 Tác động từ cơ cấu tổ chức của Tổ bộ môn và phẩm chất, năng lực của đội ngũ giảng viên giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

Hiện nay, ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, bộ môn Giáo dục thể chất - GDQP&AN có chức năng, nhiệm vụ giảng dạy Giáo dục thể chất và GDQP&AN cho sinh viên đang đào tạo tại Trường và các hoạt động khác theo phân công của Hiệu trưởng Như vậy, cơ cấu tổ chức của Tổ bộ môn GDQP&AN không phải là một bộ phận độc lập riêng lẻ giống như nhiều trường đại học khác, mà là một bộ phận trong Bộ môn Giáo dục thể chất - GDQP&AN Điều này cho thấy, cơ

cấu tổ chức của Bộ môn Giáo dục thể chất - GDQP&AN của Nhà trường tác động rất lớn đến QLDH môn GDQP&AN cho sinh viên hiện nay Theo đó, nếu cơ cấu tổ chức này được được sắp xếp, biên chế, xây dựng hợp lý, khoa học, có đầy đủ số lượng đội ngũ CBQL theo phân cấp từ tổ bộ môn đến bộ môn, chức năng, nhiệm vụ của từng tổ bộ môn được phân chia rõ ràng, cụ thể; ĐNGV được giảng dạy theo đúng chuyên ngành đào tạo, có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ và phối hợp nhịp nhàng với nhau trong thực hiện nhiệm vụ… thì QTDH, cũng như công tác QLDH môn GDQP&AN sẽ có chất lượng, hiệu quả cao Ngược lại, nếu cơ cấu tổ chức này sắp xếp chồng chéo, ôm đồm, khuyết, thiếu cán bộ ở các cương vị quản lý hoặc trực tiếp giảng dạy thì chất lượng, hiệu quả QLDH môn học GDQP&AN của nhà trường

sẽ không cao

Bên cạnh đó, trong QLDH môn GDQP&AN, ĐNGV được xác định là chủ thể giữ vị trí, vai trò rất quan trọng, trực tiếp tham gia vào các nhiệm vụ trung tâm của quá trình quản lý như: Quản lý chương trình, nội dung dạy học, quản lý phương pháp dạy và học, quản lý cơ sở vật chất… Chính vì vậy, phẩm chất, năng lực của các chủ thể này là nhân tố có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng, hiệu quả QLDH môn học ở Nhà trường Phẩm chất, năng lực của ĐNGV được thể hiện ở phẩm chất đạo đức, lối sống, tính mô phạm trong hành động; trình độ kiến thức, năng lực giảng dạy, quản lý lớp học; quản lý hoạt động học của sinh viên… Theo đó, nếu ĐNGV có đầy đủ những phẩm, chất năng lực này sẽ giúp cho các nhiệm vụ QLDH của họ luôn đạt hiệu quả cao Ngược lại, nếu phẩm chất, năng lực của họ không đáp ứng theo đúng với các yêu cầu quy định của Nhà nước, của Nhà trường hoặc bộ môn… thì trong QLDH môn học sẽ không đáp ứng được với mục tiêu, yêu cầu đã đặt ra

1.4.4 Tác động từ nhận thức, tính tự giác, tích cực, chủ động của sinh viên trong các trường đại học

Trong QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường

Hà Nội, sinh viên vừa là đối tượng, nhưng đồng thời cũng là chủ thể giữ vai trò quan trọng, quyết định đến chất lượng, hiệu quả môn GDQP&AN

Từ thực tiễn cho thấy, mục tiêu cuối cùng của QLDH môn GDQP&AN là hướng tới giúp cho chất lượng dạy học môn học này đáp ứng tốt với yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn Nghĩa là, giúp cho sinh viên có kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái

độ, hành vi chuẩn mực, phù hợp với mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của môn GDQP&AN Trong quá trình quản lý đó, sinh viên tham gia vào nhiều nhiệm vụ quản lý quan trọng khác nhau như: Quản lý phương pháp học tập của bản thân, quản

lý sự phát triển về kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, hành vi của chính mình, quản

lý hệ thống các cơ sở vật chất được giao trong học tập, tự học… Chính vì vậy, nhận thức, tính tự giác, tích cực, chủ động của sinh viên trong quá trình học tập tác động rất lớn đến chất lượng, hiệu quả QLDH môn học Những vấn đề này được biểu hiện

ở tính chất, mức độ nhận thức của họ đối với vị trí, vai trò môn học; ý thức, tính tích cực, tự giác trong quá trình học tập, tự học, cũng như thực hiện các nhiệm vụ khác nhau mà các tổ chức, lực lượng, giảng viên phân công… Do đó, chính tính chất, mức độ những biểu hiện này quyết định trực tiếp đến các nhiệm vụ QLDH khác nhau mà họ tham gia, cũng chư chất lượng, hiệu quả của toàn bộ quá trình QLDH môn học

Kết luận chương 1

Chương 1, trình bày tổng quan nghiên cứu vấn đề; Đặc điểm môn GDQP&AN ở các trường đại học; Những vấn đề lý luận cơ bản về dạy học và

quản lý dạy học GDQP&AN

Dạy học môn GDQP&AN ở các trường đại học là quá trình có mục đích, có

tổ chức và có sự phối hợp thống nhất giữa giảng viên giảng dạy môn học với sinh viên Trong đó, dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giảng viên, sinh viên tự giác, tích cực tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình để lĩnh hội kiến thức, hình thành, phát triển kĩ năng, kỹ xảo và hành vi theo đúng với mục tiêu, yêu cầu của môn học GDQP&AN Cấu trúc của QTDH môn GDQP&AN bao gồm: Mục tiêu dạy học; Nội dung dạy học; hình thức tổ chức dạy học; phương pháp dạy học; phương tiện dạy học; người dạy; người học; kết quả dạy học

QLDH môn GDQP&AN ở các trường đại học là những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến QTDH môn GDQP&AN nhằm tổ chức, điều khiển quá trình này vận hành theo đúng quy trình và đạt được mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của môn học đặt ra Nội dung QLDH môn GDQP&AN gồm: Xây dựng kế hoạch dạy học; Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học; Quản lý nội dung dạy học; Quản lý phương pháp và hình thức tổ chức dạy học; Quản lý hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của sinh viên; quản lý các điều kiện đảm bảo cho dạy học; Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên Chương 1, cũng phân tích những nhân tố cơ bản tác động đến QLDH môn GDP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay Nội dung của chương 1 là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả nghiên cứu đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đáp ứng yêu cầu của thực tiễn hiện nay

Chương 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG

ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

2.1 Khái quát chung về Trường, Tổ bộ môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

2.1.1 Khái quát về Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội được thành lập theo Quyết định số 1583 QĐ/TTg ngày 23/8/2010 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở nâng cấp Trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường Hà Nội Đây là cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường có chức năng, nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho quản lý Nhà nước về lĩnh vực tài nguyên và môi trường từ trung ương, địa phương, các doanh nghiệp, cộng đồng như: Quản lý tài nguyên nước; Kỹ thuật trắc địa bản đồ; Quản lý đất đai; Khí tượng học; Thuỷ văn; Công nghệ thông tin; Quản lý tài nguyên và môi trường… ở

3 trình độ là cao đẳng, đại học và thạc sĩ Bên cạnh đó, nhà trường còn có chức năng, nhiệm vụ khác là nghiên cứu, thực nghiệm khoa học, liên kết hợp tác đào tạo, dịch vụ khoa học - công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; thực hiện phát triển các chương trình đào tạo; biên soạn chương trình, giáo trình, tài liệu tham khảo cho các bậc đào tạo trong các trường đại học, cao đẳng, trung cấp tài nguyên và môi trường của cả nước; tư vấn cho nhà quản lý các cấp về mọi lĩnh vực tài nguyên và môi trường hoặc các nhiệm vụ khác do trực tiếp Bộ tài nguyên và Môi trường giao

Đối tượng đào tạo của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội rất

đa dạng, phong phú, ngoài các đối tượng đào tạo là sinh viên tốt nghiệp trung học phổ thông không phân biệt dân tộc, tôn giáo, vùng, miền sinh sống, còn có các đối tượng khác là cán bộ, công chức, viên chức ngành tài nguyên và môi trường ở mọi

cơ quan, đoàn thể từ Trung ương đến địa phương, doanh nghiệp… ở nhiều độ tuổi, chức vụ khác nhau

Hiện nay, việc quản lý chất lượng đào tạo của Nhà trường thực hiện theo quy chuẩn của mô hình quản lý TCVN ISO 9001:2008 được quy định tại Quyết định số 19/2014/QĐ-TTg ngày 05/3/2014 của Thủ tướng Chính phủ đối với các đơn vị sự nghiệp công lập Chương trình, nội dung đào tạo của Nhà trường đã được chuẩn hóa

ở mọi trình độ đào tạo; đảm bảo tiên tiến, hiện đại, theo kịp với xu thế phát triển thực tiễn của các ngành thuộc lĩnh vực tài nguyên và môi trường của đất nước, trên thế giới, cũng như yêu cầu đặc thù của nhà trường Mặt khác, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội có đội ngũ cán bộ, giảng viên có chất lượng cao Về

cơ bản, ĐNGV, CBQL của Nhà trường đã được chuẩn hóa ở trình độ đào tạo sau đại học Tỷ lệ phó giáo sư, tiến sĩ thạc sĩ chiếm phần lớn (Đội ngũ Cán bộ, Giảng viên của Nhà trường là 541 người với 391 Giảng viên, trong đó có 11 Phó Giáo sư,

66 Tiến sỹ, 290 Thạc sỹ (88 NCS) và 24 Cử nhân) Nhiều người được đào tạo cơ bản theo các chuyên ngành ở các trường đại học có uy tín cả trong và nước ngoài Nhìn chung, ĐNGV của Nhà trường là những người có trình độ, phương pháp, kinh nghiệm trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học…

Về cơ cấu tổ chức của Nhà trường được xây dựng, biên chế tương đối hợp lý theo đúng với chức năng, nhiệm vụ và quy mô đào tạo; đáp ứng đầy đủ các quy định theo Điều lệ trường đại học Hiện nay, bên cạnh Ban chấp hành Đảng bộ, Ban giám hiệu, Hội đồng Nhà trường, Trường Đại học tài nguyên và Môi trường Hà Nội

có 12 Khoa, 03 Bộ môn, 09 Phòng chức năng và 01 Ban, 08 Trung tâm và một Trạm y tế Về cơ bản, cơ cấu tổ chức của Nhà trường tương đối hợp lý, khoa học,

đủ sức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ được giao (sơ đồ 2.1) Mặc dù đứng chân trên địa bàn Thành phố Hà Nội, gặp nhiều khó khăn

về diện tích, khuôn viên, cảnh quan môi trường sinh hoạt, công tác Nhưng, cho đến hiện nay, những yêu cầu cơ bản về số lượng, diện tích giảng đường; nơi sinh hoạt tập trung; trang thiết bị dạy học; bãi tập, vũ khí trang bị… phục vụ cho gảng dạy môn GDQP&AN của Nhà trường thường xuyên được nâng cấp; cảnh quan môi trường, khuôn viên luôn được giữ gìn xanh, sạch, đẹp đáp ứng tốt với yêu cầu trong dạy và học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học của cán bộ, giảng viên và sinh viên