Tổng thông nông huyện thạch lâm tỉnh cao bằng thế kỷ XIX ( Luận văn thạc sĩ)

Tổng thông nông huyện thạch lâm tỉnh cao bằng thế kỷ XIX ( Luận văn thạc sĩ)Tổng thông nông huyện thạch lâm tỉnh cao bằng thế kỷ XIX ( Luận văn thạc sĩ)Tổng thông nông huyện thạch lâm tỉnh cao bằng thế kỷ XIX ( Luận văn thạc sĩ)Tổng thông nông huyện thạch lâm tỉnh cao bằng thế kỷ XIX ( Luận văn thạc sĩ)Tổng thông nông huyện thạch lâm tỉnh cao bằng thế kỷ XIX ( Luận văn thạc sĩ)Tổng thông nông huyện thạch lâm tỉnh cao bằng thế kỷ XIX ( Luận văn thạc sĩ)

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

- -

TRẦN THỊ THANH TÚ

TæNG TH¤NG N¤NG HUYÖN TH¹CH L¢M TØNH CAO B»NG THÕ Kû

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong luận văn là trung thực, chưa từng được công bố ở bất cứ công trình khoa học nào

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn khoa học PGS.TS Đàm Thị Uyên cùng các thầy cô trong tổ Lịch sử Việt Nam - khoa Lịch sử trường Đại học sư phạm Thái Nguyên đã hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, động viên khích lệ tác giả trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Trong thời gian đi thực tế luận văn tại các làng xã, tác giả đã nhận được

sự giúp đỡ của các già làng, trưởng bản, huyện ủy, UBND huyện Thông Nông tỉnh Cao Bằng Tác giả xin cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó

Tác giả xin chân thành cảm ơn sự động viên, khích lệ của gia đình, bạn

bè đã giúp đỡ trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Trần Thị Thanh Tú

Trang 4

Trang 5

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan……….i

Lời cảm ơn……….ii

Mục lục……….iii

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt………iv

Danh mục các bảng……… v

1

CHƯƠNG 1 7

1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên 7

1.2 Lịch sử hành chính tổng Thông Nông huyện Thạch Lâm tỉnh Cao Bằng 12 1.3 Các thành phần dân tộc 13

1.3.1 Dân tộc Tày 14

1.3.2 Dân tộc Nùng 15

1.3.3 Dân tộc Dao 16

1.3.4 Dân tộc H'Mông 17

1.3.5 Dân tộc Kinh 18

CHƯƠNG 2 RUỘNG ĐẤT VÀ KINH TẾ TỔNG THÔNG NÔNG THỀ KỶ XIX 21

2.1 Tình hình ruộng đất 21

2.1.1 Ruộng đất ở Thông Nông thế kỷ XIX theo địa bạ Gia Long 4 (1805) 21 2.1.2 Ruộng đất ở Thông Nông thế kỷ XIX theo địa bạ Minh Mệnh 21 (1840) 29

2.1.3 So sánh tình hình ruộng đất của Thông Nông thế kỷ XIX 34

2.2 Tình hình hoạt động kinh tế 43

2.2.1 Nông nghiệp 43

51

53

2.2.4 Thương nghiệp 58

CHƯƠNG 3 TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA TỔNG THÔNG NÔNG HUYỆN THẠCH LÂM TỈNH CAO BẰNG THẾ KỶ XIX 62

3.1 Tình hình chính trị - xã hội 62

3.2 Văn hóa 65

3.2.1 Văn hóa vật chất 65

3.2.2 Tục lệ xã hội 72

81

94

96

PHỤ LỤC

Trang 6

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ BIỂU ĐỒ

Bảng 1: Thành phần các dân tộc huyện Thông Nông 22

Bảng 2: Thống kê địa bạ năm Gia Long 4(1805) 23

Bảng 3: Quy mô sở hữu ruộng tư tổng Thông Nông (1805) 24

Bảng 4: Bình quân sở hữu và bình quân thửa tổng Thông Nông (1805) 25

Bảng 5: Tình hình giới tính trong sở hữu tư (1805) 26

Biểu đồ 2.1: Tình hình phụ canh theo địa bạ Gia Long 4(1805) 28

Bảng 6: Tình hình tư hữu ruộng đất của các chức sắc (1805) 29

Bảng 7: Quy mô sở hữu của các nhóm họ thời Gia Long 4(1805) 30

Bảng 8: Thống kê địa bạ năm Minh Mệnh 21(1840) 31

Bảng 9: Quy mô sở hữu ruộng tư thời Minh Mệnh 21(1840) 32

Bảng 10: Bình quân sở hữu và bình quân thửa tổng Thông Nông (1840) 33

Bảng 11: Tình hình giới tính trong sở hữu tư (1840) 34

Biểu đồ 2.2: Tình hình phụ canh theo địa bạ Minh Mệnh 21(1840) 36

Bảng 12: Tình hình tư hữu ruộng đất của các chức dịch (1840) 37

Bảng 13: Tình hình tư hữu ruộng đất của các nhóm họ (1840) 39

Bảng 14: Thống kê ruộng đất theo địa bạ tổng Thông Nông 45

Biểu đồ 2.3: Quy mô sở hữu ruộng tư tổng Thông Nông 46

Biểu đồ 2.4 : Tình hình sở hữu theo giới tính và phụ canh 48

Bảng 15: Quy mô sở hữu của các chức dịch tổng Thông Nông 50

Bảng 16: Quy mô sở hữu của các nhóm họ 51

Trang 7

ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

tiến trình lịch s dân tộc cả v kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Không

trong việc giữ gìn và bảo vệ vùng biên cương của Tổ quốc Đặc biệt là vùng biên ải phia Bắc, nhất là các tỉnh vùng Đông Bắc (Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang) vừa là cửa ngõ vào Việt

Huyện Thông Nông nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Cao Bằng cách trung tâm thị xã Cao Bằng 50 km theo đường tỉnh lộ 204, là địa bàn cư trú của các dân tộc cùng sinh sống chủ yếu gồm: Tày, Nùng, Dao, H’Mông, Kinh Đây là một trong những huyện khó khăn của cả nước, lại là vùng giáp biên giới với Trung Quốc nên việc phát triển kinh tế, đảm bảo an ninh cho đồng bào các dân tộc trong huyện là vấn đề cần quan tâm và đặt ra nhiều khó khăn, thách thức Chính vì vậy, việc phát triển kinh tế, văn hóa,

ổn định chính trị là nhiệm vụ đặt ra cho toàn huyện Tuy nhiên, với truyền thống đoàn kết, yêu nước, giàu lòng nhân ái, anh dũng trong chiến đấu, sáng tạo trong lao động của nhân dân các dân tộc trong huyện và dưới sự lãnh đạo các cấp ủy chính quyền thực hiện công cuộc đổi mới của đất nước theo xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nên cho đến ngày nay huyện Thông Nông tỉnh Cao Bằng đã có những bước phát triển về kinh tế, đang dần từng bước thoát ra khỏi khó khăn, góp phần vào sự phát triển chung của đất nước ta

Tỉnh Cao Bằng nói chung, tổng Thông Nông, huyện Thạch Lâm nói riêng đã được các nhà nghiên cứu đề cập Tuy nhiên, một số vấn đề vấn

Trang 8

đ như: Địa chính, địa bạ, kinh tế, phong tục tập quán chưa được nghiên cứu có hệ thống, toàn diện

Từ nhận thức trên, tôi đã mạnh dạn chọn nghiên cứu đề tài: “Tổng Thông Nông huyện Thạch Lâm tỉnh Cao Bằng thế kỷ XIX” Qua nghiên cứu, đề tài mong muốn làm rõ tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa của tổng Thông Nông huyện Thạch Lâm tỉnh Cao Bằng ở thế kỷ XIX Từ đó, so sánh với các địa phương khác để rút ra những nét đặc trưng riêng của Thông Nông tỉnh Cao Bằng

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cho đến nay chưa có

Tuy nhiên, các nguồn tài liệu ở những lĩnh vực và khía cạnh nào đó cũng đã ít nhiêu nhắc đến địa danh của Thông Nông một cách trực tiếp hoặc gián tiếp

Đầu tiên, phải kể đến cuốn Cao Bằng thực lục của Nguyễn Hữu Cung

viết năm Gia Long thứ 9 (1810) do Cao Huy Giu dịch, Nguyễn Hữu Cung (1757-1820) quê ở xã Bắc Khê, tổng Xuất Tính, châu Thạch Lâm, trấn Cao

Bằng (nay thuộc xã Canh Tân, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng) Cao

Bằng thực lục đã nhắc đến một vài nét về vị trí, địa lý, sông núi, tập quán,

của tổng Thông Nông thuộc huyện Thạch Lâm tỉnh Cao Bằng

Thứ hai là Cao Bằng tạp chí nhật tập của Bế Huỳnh Bế Huỳnh

(1857-1930) quê ở xã Tĩnh Oa, châu Thạch Lâm (nay thuộc xã Dân Chủ,

Hòa An, Cao Bằng) Cao Bằng tạp chí nhật tập là một trong ba tập của

Cao Bằng tạp chí Tác phẩm viết về địa danh, sông núi, hang động, nguồn

gốc, sắc tộc và phong tục của địa phương

Bằng biên soạn và xuất bản năm 2000 Đây là tài liệu viết về vị trí địa lý, địa hình, lịch sử tộc người, các hoạt động kinh tế chủ yếu, phong tục tập quán… của Thông Nông tỉnh Cao Bằng với những nét sơ lược nhất

Trang 9

Thứ tư là Lịch sử tỉnh Cao Bằng do Tỉnh Uỷ Cao Bằng phối hợp với

Viện sử học Việt Nam biên soạn và xuất bản năm 2009 Cuốn sách đã giành 40 trang trong tổng số 1223 trang để viết về Cao Bằng dưới triều Nguyễn Tuy đã đề cập đến vấn đề chính sách quản lý hành chính, kinh tế

và xã hội Cao Bằng trong thế kỷ XIX nhưng do nguồn tư liệu còn hạn chế (thiếu nguồn tư liệu địa bạ và tư liệu thực tế địa phương) nên việc tái hiện chưa được đầy đủ…

Tuy nhiên, đây chỉ là công trình nghiên cứu về sinh kế của một tộc người huyện Thông Nông chứ chưa đề cập toàn diện đến các dân tộc trong huyện, cũng như các lĩnh vực khác

Cuối cùng là cuốn Huyện Quảng Hòa (tỉnh Cao Bằng) từ khi thành

lập đến giữa thế kỷ XIX của PGS.TS Đàm Thị Uyên, do Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2011 Sách đã bước đầu đặt vấn đề nghiên cứu toàn diện một đơn vị hành chính cấp châu, huyện ở Cao Bằng

Như vậy, cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu toàn diện về tổng Thông Nông thế kỷ XIX Bởi vậy, còn nhiều vấn đề chưa được làm sáng tỏ như vị trí địa lý, nguồn gốc dân tộc, chế độ sở hữu ruộng đất, văn hóa – xã hội… cùng những biến động chính trị qua các thời kỳ lịch

sử Song thành quả của các nhà nghiên cứu đi trước là những ý kiến gợi mở quý báu, tạo điều kiện cho chúng tôi tiếp tục đi sâu tìm hiểu mảnh đất này

3 Đối tƣợng, mục đích và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung đi sâu nghiên cứu các vấn đề

có liên quan đến tình hình ruộng đất, kinh tế, văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của cư dân các dân tộc ở Thông Nông (Cao Bằng) thế kỷ XIX

Trang 10

- Mục đích nghiên cứu: Thực hiện đề tài “Tổng Thông Nông huyện

Thạch Lâm tỉnh Cao Bằng thế kỉ XIX” trên cơ sở nguồn tư liệu có được, tác

giả mong muốn góp phần phản ánh một cách khoa học, chân thực về đặc điểm tự nhiên, xã hội và phản ánh một cách đầy đủ về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của Thông Nông tỉnh Cao Bằng thế kỷ XIX

- Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: Tác giả tập trung nghiên cứu tổng Thông Nông theo địa danh lãnh thổ thế kỷ XIX với 9 xã: An Dương, Đa Năng, Lương Can, Lương Năng, Lương Y, Thông Nông, Thông Sơn, Trùng Khôn

Về thời gian: Thế kỷ XIX dưới triều Nguyễn

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

- Nguồn tài liệu

Tài liệu chung: Đó là những bộ Quốc sử, địa chí như Đại Nam thực lục, Đại Nam nhất thống chí, Đồng Khánh dư địa chí, các chuyên khảo nghiên cứu về làng xã, thôn bản, về các dân tộc có liên quan đến tổng Thông Nông, các bài đăng trên tạp

Tài liệu điền dã: Qua đi điền dã thực tế tại địa phương thu thập tài liệu do chính quyền địa phương cung cấp, và các đợt điên dã tại xã, bản nơi cư trú các dân tộc Tày, Nùng…đang sinh sống, đồng thời đối chiếu với những kiến thức lý thuyết để đảm bảo tính khách quan, trung thực chúng tôi đã có được những tư liệu cân thiết để hoàn thành tốt đ tài này Tài liệu địa bạ: 12 đơn vị địa bạ trong đó có 7 đơn vị địa bạ niên đại Gia Long 4 và 5 đơn vị địa bạ niên đại Minh Mạng 21 Các địa bạ nêu trên hiện đang lưu giữ tại Trung tâm lưu trữ Quốc Gia I – Hà Nội Đây là cơ sở

Trang 11

để tôi có làm rõ tình hình ruộng đất, tổ chức làng bản cũng như kết cấu kinh tế, xã hội của Thông Nông (Cao Bằng) thế kỷ XIX

- Phương pháp nghiên cứu: Trong giới hạn nghiên cứu của đề tài tôi

sử dụng các phương pháp như: Phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp điền dã dân tộc học Đồng thời, đề tài sử dụng phương pháp khai thác tư liệu thành văn kết hợp với phương pháp điền dã dân tộc học, vừa quan sát trực tiếp nơi cư trú, phỏng vấn nhân chứng, vừa thu thập báo cáo của chính quyền và các ban ngành cấp xã, huyện để xác minh các tư liệu nghiên cứu Ngoài ra, đề tài còn sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, xử lí các thông tin đã khai thác, trình bày trong đề tài; kết hợp với phương pháp đối chiếu, so sánh, phương pháp tổng hợp bằng hệ thống các

cụ thể đia bạ viết bằng chữ Hán ở hai thời điểm 1805 và 1840, khai thác hâu hết các thông tin của các cặp đia bạ

5 Đóng góp của đề tài

Thông qua việc tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề này đề tài bước đầu khôi phục một cách có hệ thống bộ mặt tổng Thông Nông trong một giai đoạn lịch sử cụ thể, mối quan hệ tộc người, loại hình kinh tế xã hội, thiết chế chính trị xã hội, các hoạt động kinh tế, những nét văn hóa truyền thống gắn với địa phương trong thời kỳ lịch sử xã hội phong kiến Việt Nam Đặc biệt,

đề tài đưa ra những số liệu nghiên cứu về tình hình ruộng đất ở thế kỉ XIX thông qua các tài liệu địa bạ Gia Long 4, Minh Mạng 21 Từ đó có cái nhìn khái quát và chính xác về tình hình ruộng đất của tổng Thông Nông huyện Thạch Lâm tỉnh Cao Bằng thế kỷ XIX

Luận văn còn là tài liệu tham khảo bổ ích cho quá trình học tập bộ môn lịch sử địa phương, góp phần hiểu biết về Thông Nông (Cao Bằng) nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung

Trang 12

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, bản đồ, phụ lục, nội dung chính của đề tài chia làm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về tổng Thông Nông huyện Thạch Lâm tỉnh Cao Bằng Chương 2: Tình hình kinh tế tổng Thông Nông thế kỷ XIX

thế kỷ XIX

Trang 13

CHƯƠNG 1

1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên

Thông Nông là một huyện vùng cao biên giới, nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Cao Bằng, trung tâm huyện lỵ cách trung tâm tỉnh lỵ 50 km theo đường tỉnh lộ 204 Phía Bắc giáp huyện Nà Pò (tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc), phía Nam giáp huyện Nguyên Bình, phía Đông giáp huyện Hà Quảng và Hòa An, phía Tây giáp huyện Bảo Lạc [ 46, tr 865]

106o

, phân cách mãnh liệt với các đỉnh nhọn tai mèo Thông Nông có đặc điểm địa hình thấp dần từ Bắc xuống Đông Nam và được chia làm 3 loại hình:

Thứ nhất: Địa hình lòng máng kéo dài từ phía Bắc xuống phía Nam của

huyện, dọc theo sông Dẻ Rào phân bố tập trung trên địa bàn bốn xã Cần Yên, Lương Can, Lương Thông, Đa Thông và thị trấn Thông Nông Đây là vùng có địa hình tương đối bằng phẳng, được hình thành do sự bồi đắp phù

sa từ con sông Dẻ Rào Nhờ lượng phù sa bồi đắp nên đây là vùng thuận lợi cho canh tác, sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước của bà con trong vùng Vùng này cung cấp 70% lương thực cho toàn huyện

Thứ hai: Địa hình lưng chừng, trên các sườn núi dốc thoải, phân bố tập

trung trên địa bàn các xã Thanh Long, Bình Lãng, Vị Quang có xen kẽ các bãi bằng thung lũng hẹp Vùng địa hình này chiếm 15% tổng số diện tích tự nhiên của huyện

Thứ ba: Địa hình núi cao được phân bố tập trung ở các xã Yên Sơn,

Thanh Long, Bình Lãng, Ngọc Động, Lương Can chiếm 65% diện tích đất

Trang 14

tự nhiên Có dãy núi Bảo Lạc - Tắp Ná, đây là dãy núi đá vôi hiểm trở miền

biên giới Việt Nam, Trung Quốc Dãy núi khởi đầu từ Bảo Lạc xuyên qua Thông Nông, đi qua Nguyên Bình, chạy suốt miền tây Thạch An [25, tr23] Điều đó, làm cho địa hình của Thông Nông bị chia cắt hiểm trở, giao thông

đi lại khó khăn Hệ thống núi ở Thông Nông có núi đá và núi đất, trong đó núi đá vôi chiếm tỷ lệ tương đối lớn Các dãy núi cao chạy theo hướng tây bắc – đông nam đã làm cho địa hình châu Thạch Lâm bị chia cắt, hiểm trở, giao thông đi lại gặp nhiều khó khăn

Ngoài ra, ở Thông Nông còn có các núi Phja Rân ở Tắp Ná có độ cao 1200m, núi Phja Lác ở Lũng Vảy có độ cao 1000m so với mặt nước biển Cùng với đó còn có nhiều hang động đẹp như hang Pác Ngườm tại xóm Bua Thượng xã Bình Lãng Hang đá có dòng nước từ xã Thanh Long chảy qua núi đá vôi, chảy ra Bua Thượng tạo ra những vòm hang với nhiều nhũ

đá lấp lánh trông giống như hình ông tượng, bà tiên, những hàng ruộng bậc thang, hình coi voi, con vượn hay hang Ngườm Cảng, nằm ngay trên đường mòn giữa đèo Lát Khuy Đây là một di chỉ khảo cổ mà các nhà khảo

cổ học đang nghiên cứu, hang có cửa vào ở phía Bắc, trong hang rộng, người đi lại dễ dàng, độ cao khoảng 2,5m, chia ra làm hai nhánh, độ sâu khoảng 200m, có những nhũ đá rủ xuống tạo thành những hình thù đặc biệt, đẹp mắt, có những hòn đá hình rìu, hình búa còn nhiều hang khác như hang Tấc Kít, hang Bản Ngắm, hang Dẻ Cóoc, hang Bó Ngù, hang Bó Thẩu, hang Lũng Bủng Ở Thông Nông cũng có nhiều thác nước đẹp như thác Phja Khao, thác Nặm Đông, từ xa trông như dải lụa trắng vắt trên lưng chừng núi Đồng thời, với địa hình núi cao xen kẽ các thung lũng, tạo nên nhiều ngọn đèo trong huyện Đèo cao nhất là đèo Mã Quỷnh chạy dài từ huyện vào UBND xã Đa Thông, còn có đèo Bó Đin chạy dài từ UBND xã

Đa Thông lên xóm Bản Ruồm, Nà Pài, Cốc Khuyết

Trên cơ sở địa hình trên, tổng Thông Nông có hai loại đất phổ biến đó

là đất feralit và đất phù sa Đất feralit trên núi cao thích hợp trồng các cây

Trang 15

lâu năm và lâm sản, đây là cơ sở hình thành thảm thực vật với những rừng cây um tùm, rậm rạp, cung cấp cho cư dân địa phương nhiều lâm sản Các loại gỗ quý như lim, táu, nghiến, cáng lò, bồ đề; các loại cây hương liệu và thuốc quý…Trên các núi đất đồng bào còn trồng các loại cây ăn quả, tạo thành những sản vật của địa phương; Đất phù sa: tập trung theo dọc các con sông lớn và suối, nhờ lượng đất này bồi đắp tạo nên những cánh đồng màu

mỡ, đem lại năng suất cũng như chất lượng lúa cao, gạo Thông Nông ngon

có tiếng "thóc Thông Nông, bông Bảo Lạc"

Do vị trí địa lý quy định nên khí hậu của Thông Nông mang đặc điểm

gió mùa rõ rệt Theo Đại Nam nhất thống chí: Ở Thạch Lâm “mùa xuân

còn rét, mùa hè mưa nhiều, mùa thu rất nóng, mùa đông rất lạnh… có lam chướng" [25, tr 406] Cụ thể là đất liền vùng chân rừng, nhiều sương mù chướng khí, mặt trời lên cao 2, 3 trượng sương núi mới tan, từ thu đến mùa đông đều như thế Mùa xuân nhiều gió Đông Bắc, tháng 3 trời còn rét Tháng 4 thời tiết ấm dần Tháng 5, 6 nắng nóng, mưa nhiều, sông suối dâng tràn, sau mưa từ 3 đến 5 ngày mới rút hết Tháng 7, tháng 8 lui nóng, đêm đến lạnh dần Tháng 9, tháng 10 trời thường âm u Tháng 11,12 gió bắc, rét đậm, thỉnh thoảng có mưa tuyết… [43,tr 657] Thời tiết tổng Thông Nông lúc này cũng không nằm ngoài hiện tượng đó của huyện Thạch Lâm

Khí hậu Thông Nông vẫn phân biệt hai mùa là mùa mưa và mùa khô Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9 trong năm, thời tiết nóng nực nhiệt độ trung bình trên 20oC cao nhất là 35oC, mưa nhiều lượng mưa khoảng 1700mm – 1800mm, năm cao nhất có thể lên tới 2000mm, do điều kiện núi cao lại dốc nên đôi khi xảy ra lũ vào tháng 7, tháng 8 trong năm gây ra sụt lở nguy hiểm đến tính mạng của người dân và ngập úng ở những thung lũng không có chỗ thoát nước, ảnh hưởng không nhỏ tới năng suất các loại cây trồng ở vùng ngập lụt Mùa khô kéo dài từ tháng 10 đến tháng

3 năm sau, mùa này ít mưa, thường chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc,

C Vào mùa

Trang 16

này bắt đầu xuất hiện sương mù kéo dài từ đêm đến 9h sáng hôm sau Ở vùng cao thường có hiện tượng sương muối và nước đóng băng Do khí hậu lạnh lại hay xảy ra sương muối nên mùa này các loại cây trồng vật nuôi không phát triển được và hay xảy ra dịch bệnh

nhất là sông Dẻ Rào là một nhánh của sông Bằng Giang, bắt nguồn từ biên giới Việt - Trung, chảy theo hướng Đông Bắc - Tây Nam qua các xã Đa Thông, Lương Can, Lương Thông, Cần Yên với chiều dài 36 km, bốn mùa đều có nước nhất là vào mùa lũ [23, tr 24] Lưu lượng nước khá đều là nguồn cung cấp nước chính cho sinh hoạt, sản xuất của vùng, và có tiềm năng để phát triển thủy điện Ngoài ra, còn có các con sông khác như con sông Tả Mây xã Lương Can, chảy từ Róc Rươi, giáp thị trấn ngày nay, qua nhiều làng bản chảy ra Pò Dạng, Kéo Tằm, về Trương Lương (huyện Hòa An) Sông rộng khoảng 30m, sâu khoảng 6m… Bên cạnh đó, còn có những con suối, khe nước nhỏ như suối Phja Bủng, suối Bản Đâu (Vị Quang), suối Khuổi Thẩu, suối Bó Đăng (xã Lương Can) và các khe suối Ngọc Động, Thanh Long cũng góp phần cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất của nhân dân Tuy nhiên, vào các tháng mùa khô thường thiếu nước, nước sinh hoạt và nước tưới tiêu chủ yếu phải phụ thuộc vào lượng nước mưa còn vào mùa mưa lượng nước không thoát kịp gây nên tình trạng ngập úng lòng máng và sụt lở đất

Về tài nguyên thiên nhiên, theo thống kê của UBND huyện Thông Nông năm 2012 toàn huyện có tổng diện tích đất tự nhiên là 36.049 ha chiếm 4,7% tổng diện tích của tỉnh Cao Bằng Cơ cấu đất đã đưa vào sử dụng (gồm đất lâm nghiệp, nông nghiệp, chuyên dụng, đất ở) là 17.397 ha chiếm 49% tổng diện tích tự nhiên, trong đó có đất lâm nghiệp chiếm 40% , đất chưa sử dụng 18.651 ha chiếm 51% tổng diện tích đất tự nhiên Đây là tiềm năng cần được quy hoạch, khai thác hợp lý, phát huy thế mạnh góp phần phát triển kinh tế trên địa bàn

Trang 17

Thông Nông có một số khoáng sản quý như quặng, boxit, atimon…

“Hàm lượng nhôm có trong quặng boxit ở địa bàn huyện chiếm tỷ lệ tương đối lớn trong toàn tỉnh, có khả năng sản xuất alumin, bột đá mài và xi măng alumin” [46, tr 72], tập trung chủ yếu ở các xã Yên Sơn, Thanh Long Đất thịt pha sét là nguyên liệu sản xuất gạch ngói phân bố ở nhiều xã nhưng tập trung ở vùng lòng máng

Rừng ở huyện Thông Nông khá phong phú, rừng tự nhiên có 14.413

ha, rừng trồng mới 80 ha, độ che phủ 47% Rừng ở đây được chia làm hai loại: Rừng trên núi đất, đồi đất và rừng trên núi đá vôi Rừng của Thông Nông có nhiều loại gỗ quý như lim, sến, táu, nghiến, cáng lò, bồ đề dùng

để làm nhà cửa và các vật dụng gia đình; các loại cây hương liệu và thuốc quý như sa nhân, hà thủ ô, tam thất, mộc nhĩ, nấm hương,…; Các loại rau, thực phẩm như măng, rau ngót rừng, rau dền, củ nâu, củ chàm,… Mây, tre, vầu, nứa, trúc,…thì nhiều vô kể Rừng vừa là nơi cung cấp nguyên liệu để sản xuất, vừa giúp điều hòa nguồn nước, chống lũ, bảo vệ đất đai cũng như bảo vệ đa dạng sinh học

Như vậy, với vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên mang lại cho Thông Nông khá nhiều thuận lợi Đó là thế mạnh trong sản xuất lâm nghiệp, tài nguyên rừng khá phong phú và đa dạng Dưới lòng đất có những khoáng sản quý như quặng boxit, chiếm tỷ lệ lớn trong tỉnh tạo điều kiện cho Thông Nông phát triển kinh tế khai khoáng nếu được đầu tư Tuy nhiên, với đặc điểm địa hình và khí hậu cũng gây ra nhiều khó khăn trong sản xuất cũng như trong sinh hoạt của người dân Giao thông đi lại khó khăn chỉ có 75km đường ôtô còn lại là đường đất, cơ sở vật chất còn yếu nên cho đến nay huyện Thông Nông vẫn là một huyện nghèo của tỉnh Cao Bằng Chính

vì vậy, huyện cần được sự quan tâm, đầu tư hơn nữa của các cấp, các ban ngành trong huyện và tỉnh ủy tỉnh Cao Bằng

Trang 18

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full

Định dạng
Số trang	112
Dung lượng	1,02 MB
File đính kèm	Luận văn Full.rar (13 MB)