Quản lý hoạt động dạy học ở trường phổ thông dân tộc nội trú hà nội (LV02620)

Để hoạt động dạy học được hiệu quả thì công tác quản lý dạy học phải là nền tảng, là cơ sở để xác định các mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục của nhà trường, đặc biệttrong giai đoạn hiện nay, y

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

- -

NGUYỄN THÀNH LONG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

- -

NGUYỄN THÀNH LONG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ THỊ SƠN

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn quý thầy cô trong trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2, đặc biệt TS Vũ Thị Sơn là người trực tiếp hướng dẫn em trong

suốt quá trình làm luận văn Nhờ sự giúp, dìu dắt của thầy cô em đã học hỏi được những kiến thức cơ bản đáng quý không những từ sách vở mà cả trong thực tế, từ đó giúp em tích luỹ được những kinh nghiệm quý báu để tiếp tục bước chân trên con đường sự nghiệp sau này

Xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo Trường PTDTNT Hà Nội, các phòng ban, tổ chuyên môn môn và toàn thể đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thiện luận văn này

Tuy nhiên do thời gian hạn hẹp, khả năng của tác giả có hạn mà vấn đề nghiên cứu còn mới, nằm trong môi trường luôn vận động và biến đổi, phải sử dụng một khối lượng lớn tài liệu nên luận văn không tránh khỏi những sơ suất Em rất mong nhận được những lời khuyên, những góp ý của quý Thầy

Cô trong hội đồng phản biện và những người đã đọc luận văn này./

Hà Nội, tháng 11 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thành Long

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác

Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ

nguồn gốc

Hà Nội, tháng 11 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thành Long

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Khách thể nghiên cứu 3

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

6 Giả thuyết khoa học 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 7

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Quản lý nhà trường 10

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học 11

1.2.4 Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú 11

1.3 Hoạt động dạy học trong trường PTDTNT 13

1.3.1 Vai trò, ý nghĩa của hoạt động dạy học trong trường PTDTNT 13

1.3.2 Những yêu cầu mới đặt ra cho hoạt động dạy học 14

1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động dạy học 17

1.4 QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT theo hướng đổi mới PPDH 19

1.4.1 Định hướng đổi mới PPDH trong nhà trường phổ thông 19

1.4.2 QLHĐDH ở trường PTDTNT theo hướng đổi mới PPDH 21

1.4.3 Nội dung QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT 22

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt dộng dạy học của Hiệu trưởng trường PTDTNT 29

1.5.1 Yếu tố thuộc chủ thể quản lý 29

1.5.2 Yếu tố thuộc khách thể quản lý 30

1.5.3 Yếu tố thuộc môi trường quản lý 31

Kết luận chương 1 32

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌCỞ TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HÀ NỘI 33

2.1 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 33

2.1.1 Mục đích nghiên cứu 33

2.1.2 Nội dung nghiên cứu 33

2.1.3 Phương pháp nghiên cứu 33

2.1.4 Khách thể khảo sát 34

2.2 Khái quát về trường PTDTNT Hà Nội 34

2.3 Thực trạng HĐDH theo hướng đổi mới PPDH ở trường PTDTNT Hà Nội 36

2.3.1 Nhận thức về HĐDH theo hướng đổi mới PPDH 36

2.3.2 Thực trạng HĐDH theo hướng đổi mới PPDH 40

2.3.3 Những thuận lợi và khó khăn trong dạy học theo định hướng đổi mới PPDH 41

2.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng HĐDH 43

2.4 Thực trạng QLHĐDH theo hướng đổi mới PPDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT Hà Nội 44

2.4.1 Các biện pháp QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT Hà Nội 44

2.4.2 Hiệu quả của các biện pháp QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT Hà Nội 47

2.4.3 Những kết quả đạt được và tồn tại, hạn chế trong việc thực hiện các biện pháp QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT Hà Nội 58

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT Hà Nội 60

2.5.1 Yếu tố thuộc chủ thể quản lý 60

2.5.2 Yếu tố thuộc khách thể quản lý 61

2.5.3 Yếu tố thuộc môi trường quản lý 62

Kết luận chương 2 64

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ

THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HÀ NỘI 65

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý 65

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 65

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 65

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi, tính hiệu quả 65

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 66

3.2 Các biện pháp QLHĐDH theo hướng đổi mới PPDH ở trường PTDT Nội trú Hà Nội 66

3.2.1 Nâng cao nhận thức của giáo viên về yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học 66

3.2.2 Khuyến khích giáo viên tích cực đổi mới PPDH 68

3.2.3 Tổ chức giáo dục ý thức, thái độ học tập đúng đắn cho học sinh đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH 70

3.2.4 Tổ chức cho giáo viên tự học tập, bồi dư ng về đổi mới PPDH tại nhà trường 73

3.2.5 Tổ chức kiểm tra, giám sát hoạt động dạy học của giáo viên hàng ngày để đưa việc đổi mới PPDH thành nền nếp 76

3.2.6 Quản lý sử dụng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học phục vụ đổi mới PPDH 78

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 80

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp QLHĐDH theo hướng đổi mới PPDH ở trường PTDTNT Hà Nội 81

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 81

3.4.2 Nội dung và phương pháp khảo nghiệm 81

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 83

Kết luận chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94 PHỤ LỤC

8 PTDTNT Phổ thông Dân tộc Nội trú

9 QLHĐDH Quản lý hoạt động dạy học

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Chuẩn đánh giá 34 Bảng 2.2 Cơ cấu khách thể điều tra 34 Bảng 2.3 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về sự cần thiết phải

dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 37 Bảng 2.4 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của hoạt

động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học đối với học sinh 39 Bảng 2.5 Mối quan hệ giữa nhận thức tầm quan trọng và mức độ thực hiện

các nhóm biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 46 Bảng 2.6 Thực trạng mức độ thực hiện nhóm biện pháp quản lý việc lập kế

hoạch giảng dạy của giáo viên 47 Bảng 2.7 Thực trạng mức độ thực hiện nhóm biện pháp quản lý chuẩn bị

bài giảng lên lớp của giáo viên 49 Bảng 2.8 Thực trạng mức độ thực hiện nhóm biện pháp quản lý giờ lên lớp

của giáo viên 50 Bảng 2.9 Thực trạng mức độ thực hiện nhóm biện pháp quản lý việc kiểm

tra đánh giá kết quả dạy học của giáo viên 52 Bảng 2.10 Thực trạng mức độ thực hiện nhóm biện pháp quản lý việc đổi

mới PPDH 53 Bảng 2.11 Thực trạng mức độ thực hiện nhóm biện pháp quản lý hoạt

động học của học sinh 54 Bảng 2.12 Thực trạng mức độ thực hiện nhóm biện pháp quản lý

CSVC&TB và các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 56

Bảng 2.13 Các yếu tố thuộc chủ thể quản lý ảnh hưởng đến hiệu quản lý

hoạt động dạy học của Hiệu trưởng 60 Bảng 2.14 Các yếu tố thuộc khách thể quản lý ảnh hưởng đến hiệu quản lý

hoạt động dạy học của Hiệu trưởng 61 Bảng 2.15 Các yếu tố thuộc môi trường quản lý ảnh hưởng đến hiệu quản

lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng 62 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp quản lý

hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 83 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt

động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 84 Bảng 3.3 Kết quả so sánh tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi

của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 85

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về sự cần thiết phải

dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 38 Biểu đồ 3.1.Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp quản lý

hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 84 Biểu đồ 3.2.Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp quản lý

hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 85 Biểu đồ 3.3.Kết quả so sánh tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi

của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 87

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc cách mạng về công nghệ thông tin và truyền thông diễn ra với tốc

độ rất nhanh đòi hỏi giáo dục phải có sự đổi mới Rõ ràng là học vấn trong trường trung học phổ thông trang bị không thể đáp ứng tất cả khối tri thức khổng lồ mong muốn Vì vậy, giáo dục phải tôn trọng cách dạy, hướng cho học sinh cách tiếp cận, lĩnh hội tri thức, cách đi tới kiến thức của loài người

Đó là nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường phổ thông trong giai đoạn hiện nay Để hoạt động dạy học được hiệu quả thì công tác quản lý dạy học phải là nền tảng, là cơ sở để xác định các mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục của nhà trường, đặc biệttrong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đổi mới được đặt ra đối với các cấp học và đã trở thành vấn đề mang tính then chốt có ý nghĩa quyết định việc nâng cao chất lượng giáo dục

Để nâng cao chất lượng giáo dục thì việc đổi mới toàn diện và với quy

mô rộng lớn là điều dễ hiểu Một trong những yếu tố không thể thiếu và nó định hướng cho việc phát triển giáo dục, đó là quản lý việc nâng cao chất

lượng dạy và học Điều này đã được Đảng ta khẳng định: “Đổi mới mạnh mẽ

nội dung, phương pháp và quản lý giáo dục - đào tạo”

Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII khẳng định “Đổi mới mạnh mẽ

phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và hiện đại vào trong quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và định hướng tự học, tự nghiên cứu” là yêu cầu cấp thiết của sự nghiệp

công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa I chỉ rõ mục tiêu cụ thể: đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dư ng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và

kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Luật giáo dục 2005, điều 28 cũng khẳng định: “Phương pháp giáo dục

phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.”

Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Hà Nội tiền thân là Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Hà Tây được thành lập ngày 04/3/1994 Việc ra đời một trường dân tộc nội trú tại vùng núi huyện Ba Vì có ý nghĩa vô cùng to lớn Trường có chức năng quản lý và nuôi dạy con em đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn 14 xã miền núi của thành phố Hà Nội (các em được học từ lớp 6 đến lớp 12) Kể từ khi thành lập, nhà trường luôn chú trọng giáo dục cho học sinh dân tộc nội trú tinh thần đoàn kết dân tộc, ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mình; biết tôn trọng và bảo vệ truyền thống tốt đẹp của các dân tộc anh em Đồng thời, giáo dục học sinh ý thức xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, tinh thần chịu khó trong học tập, nếp sống văn minh, khoa học để sau khi tốt nghiệp ra trường, các em có thể tiếp tục vào học các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp, học nghề góp trí tuệ và sức lực vào công cuộc xây dựng quê hương, thôn bản của mình

Do đặc thù giáo dục và đào tạo đối tượng học sinh là con em dân tộc thiểu số, cho nên các thầy cô giáo bước đầu vận dụng những phương pháp

dạy học mới, tích cực và phù hợp với đặc điểm của học sinh Trong những năm gần đây, quản lý hoạt động dạy học ở Trường PTDTNT Hà Nội đã đạt được những kết quả nhất định, song vẫn còn hạn chế bất cập, các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng chưa được khoa học, đồng bộ Cơ sở vật chất và phương tiện dạy học tuy đã được quan tâm đầu tư đồng bộ và hoàn chỉnh,tuy nhiên chưa thực sự phát huy tối đa hiệu quả của hệ thống CSVC trong giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh Công tác đổi mới phương pháp dạy học còn nhiều lúng túng, chưa được mọi cán bộ, giáo viên nhận thức đầy đủ

và áp dụng thành công, chưa đem lại hiệu quả thực tế như mong đợi, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động dạy học nói riêng và kết quả hoạt động giáo dục nói chung của nhà trường

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học ở trường PTDTNT Hà Nội”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn QLHĐDH ở trường PTDTNT

Hà Nội, đề tài nhằm đề xuất các biện pháp QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT Hà Nội theo định hướng đổi mới PPDH

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 ác định cơ sở lí luận về QLHĐDH của Hiệu trưởng ở trường PTDTNT 3.2 Đánh giá thực trạng về QLHĐDH theo hướng đổi mới PPDH của Hiệu trưởng ở trường PTDTNTHà Nội

3.3 Đề xuất các biện pháp QLHĐDH theo hướng đổi mới PPDH ở trường PTDTNTHà Nội

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp QLHĐDH theo hướng đổi mới PPDH

4 Khách thể nghiên cứu

Quản lý HĐDH của Hiệu trưởng trường PT DTNT

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp QLHĐDH của Hiệu trưởng

trường PTDTNT Hà Nội

5.2 Phạm vi nghiên cứu:

 Giới hạn về nội dung nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các biện pháp QLHĐDH của Hiệu trưởng nhà trường theo hướng đổi mới PPDH

 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Trường PTDTNT Hà Nội

 Giới hạn về khách thể điều tra

Cán bộ quản lý (Ban giám hiệu, tổ trưởng tổ chuyên môn), giáo viên, học sinh trường PTDTNT Hà Nội

6 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, công tác quản lý HĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT Hà Nội đã đạt những kết quả nhất định, nhưng trong quá trình quản lý, vẫn còn một số điều chưa phù hợp và bất cập Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp với đặc thù, thực tiễn của trường PT DTNT Hà Nội sẽ nâng cao được chất lượng dạy học của nhà trường, đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu lí luận như: hệ thống hóa, phân tích, tổng hợp, so sánh, phê phán, khái quát hóa,… các lí luận có liên quan đến QLHĐDH trường PTDTNT trong các sách, báo, tài liệu ,…

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

 Phương pháp điều tra viết bằng phiếu hỏi

Thu thập các thông tin, thực trạng dạy học và QLHĐDH ở trường PTDTNT Hà Nội thông qua phiếu trưng cầu ý kiến Điều tra bằng cách trưng

cầu ý kiến của cán bộ quản lý nhà trường và giáo viên về vấn đề dạy học và QLHĐDH tại nhà trường

 Phỏng vấn sâu

Thiết kế các câu hỏi phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý và giáo viên có thâm niên, kinh nghiệm ở trường PTDTNT Hà Nội Nội dung phỏng vấn đề cập đến công tác QLHĐDH, những ý kiến đóng góp, mong muốn, nguyện vọng về cơ sở vật chất, phương pháp quản lý, môi trường sư phạm

Hỏi ý kiến chuyên gia qua phiếu trưng cầu ý kiế nhằm khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất; lí giải các yếu tố ảnh hưởng đến QLHĐDH trong nhà trường

7.3 Phương pháp toán thống kê

Đề tài sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí số liệu nhằm bảo đảm tính chính xác và khách quan của số liệu thực tiễn

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Hoạt động giáo dục con người nói chung, hoạt động dạy học trong các nhà trường nói riêng đã được các triết gia, nhà khoa học, nhà giáo dục nghiên cứu từ rất sớm, xây dựng thành một hệ thống lý luận luận, làm nền tảng vững chắc cho hoạt động dạy học trong nhà trường ngày nay

Ở phương Đông cổ đại, đã sớm xuất hiện những tư tưởng về quản lý nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng Khổng Tử (551 – 479 Trước công nguyên) cho rằng dạy học là phải dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ, đòi hỏi học trò phải luyện tập, phải hình thành về nề nếp, thói quen trong học

tập và phải "Học không biết chán, dạy không biết mỏi", ông rất chú ý giảng

dạy theo đối tượng và chú ý kích thích tính tích cực học tập của người học

Ông nói “Không tức giận vì muốn biết thì không gợi mở cho Vật có 4 góc,

bảo cho biết 1 góc mà không suy ra 3 góc thì không dạy nữa” [13, tr.60]

Ở phương Tây cổ đại, Socrate (469 – 399 Trước công nguyên) với phương pháp vấn đáp Ơristic (Phương pháp đ đẻ), Ông thường dẫn từng tốp học trò vừa đi dạo vừa đàm đạo theo cách: Thầy đặt câu hỏi, trò đáp và ngược lại Cứ thế sôi nổi không bao giờ dứt, mọi vấn đề học đều được người học hiểu một cách thấu đáo, cặn kẽ [13, tr.34] Ngoài ra còn các nhà nghiên cứu giáo dục khác như: J.A Kômenxki (1592 – 1670), J.J Rutxo (1717 – 1778) K

Đ Usinxki, John Dewey (1859 – 1952), Kerschensteiner, Aritova, L Babanxki, Kharlamov, Macarenco… Đầu thế kỉ XX, Dewey cho rằng môi trường có ảnh hướng rất lớn đến sự phát triển nhân cách người học vì vậy ông

đã thành lập nhà trường tích cực [13, tr.34]

Những quan niệm về quản lý đã xuất hiện từ rất sớm Ở phương Đông,

có các thuyết quản lý như: thuyết Đức trị của Khổng tử, thuyết Pháp trị của

Hàn Phi Tử (280 - 233 Trước công nguyên)… Ở phương Tây thời cổ Hy Lạp

đã áp dụng quản lý tập trung và dân chủ [33,tr.28] Các tư tưởng quản lý sơ khai cũng xuất phát từ các tư tưởng triết học cổ Hy Lạp của một số tác giả

Socrate (469 – 399 Trước công nguyên), Platon (427 – 347 Trước công

nguyên), Arixtot (384 – 322 Trước công nguyên) … Các quan niệm, tư tưởng

về quản lý này được phát triển thành các thuyết quản lý nổi tiếng như thuyết

thuyết quản lý hành chính của Henry Fayol (1841 – 1925) [15, tr.20], quản lý theo khoa học của F.W Taylor (1856 – 1915) [15, tr.19]

Một số tư tưởng quản lý hiện đại như: Thuyết J của William Ouchi, Thuyết quản lý tổng hợp và thích nghi của Peter Drucker [15, tr.22-23]

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Ở Việt Nam, phương hướng tích cực hóa quá trình học cũng được quan tầm từ những năm 1960 Các nhà khoa học đã có nhiều công trình nghiên cứu

về giáo dục học, dạy học, quản lý hoạt động dạy, quản lý giáo dục giáo dục,

có thể kể đến các tác giả như: Hoạt động giáo dục, dạy học trong nhà trường: Nguyễn Kỳ - Mô hình dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm [21], Nguyễn Văn Cường - Lý luận dạy học hiện đại – Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học [8], Đặng Thành Hưng - Dạy học hiện đại – Lý luận – Biện pháp – Kĩ thuật [18], Trần Bá Hoành - Vấn đề giáo viên, những nghiên cứu lí luận và thực tiễn; Đặng Vũ Hoạt; Trần Thị Tuyết Oanh và nhóm tác giả

- Giáo trình Giáo dục học tập 1, 2

Lí luận về công tác quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học phải kể đến các tác giả: Đặng Quốc Bảo, Bùi Minh Hiền, Trần Kiểm, Nguyễn Xuân Thức, Nguyễn Phúc Châu, Trần Ngọc Giao

Các công trình nghiên cứu thực tiễn đã làm rõ thực trạng QLHĐDH tại các nhà trường, đề ra các biện pháp quản lý hiệu quả, góp phần nâng cao chất

lượng đào tạo cho các cơ sở giáo dục, có thể kể đến như: Đề tài Quản lý hoạt động học tập của học sinh trường trung học phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Tuyên Quang (Luận văn thạc sĩ của Mai Tiến Dũng (2013) Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên); Đề tài Quản lý hoạt động tự học của học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông Miền Tây tỉnh Yên Bái (Luận văn thạc sĩ của Phạm Hoài Minh (2014) Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên); Đề tài Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Tây Ninh (Luận văn thạc sĩ của Lê Thị Tươi (2014) Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên) các đề tài nghiên cứu đã xây dựng

cơ sở lí luận và thực tiễn công tác QLHĐDH ở địa phương, đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy tại các đơn vị này

Hiện nay, các công trình nghiên cứu thực tiễn chủ yếu tập trung tại các trường Trung học phổ thông nói chung, một số ít nghiên cứu ở trường PTDTNT Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể về công tác QLHĐDH ở trường PTDTNT Hà Nội Để từ đó làm rõ thực trạng cũng như việc đề xuất những biện pháp QLHĐDH hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, dạy học tại nhà trường; việc nghiên cứu đề tài còn có thể là tài liệu tham khảo hữu ích đối với công tác QLHĐDH tại các trường PTDTNT trong giai đoạn hiện nay

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Hoạt động quản lý hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người, diễn ra ở mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi

người C Mác cũng đã nói đến tới sự cần thiết của hoạt động quản lý, coi

quản lý là một đặc điểm vốn có, bất biến về mặt lịch sử của đời sống xã hội

Theo ông: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào mà tiến

hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hòa

những hoạt động cá nhân Sự chỉ đạo đó phải là những chức năng chung, tức

là những chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của

cơ thể sản xuất với những vận động cá nhân của những khí quan độc lập hợp thành cơ thể sản xuất đó Một nhạc sĩ độc tấu thì tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng” [20, tr.29]

Theo tác giả Frederch Wiliam Taylor, một trong những người đầu tiên nghiên cứu và được coi là cha đẻ của thuyết quản lý có khoa học định nghĩa:

“Quản lý là biết chính xác điều muốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ

đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [15, tr.12]

Tác giả Phạm Viết Vượng và các đồng nghiệp cho rằng “Quản lý là sự

tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi cá nhân hướng đến mục đích hoạt động hung và phù hợp với quy luật khách quan” [34, tr.40]

Theo tác giả Phan Văn Kha“Quản lý là một tập hợp các hoạt động lập

kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các quá trình tự nhiên, xã hội, khoa học, kĩ thuật và công nghệ để chúng phát triển hợp quy luật, các nguồn lực (hiện hữu và tiềm năng) vật chất và tinh thần, hệ thống tổ chức và các thành viên thuộc hệ thống để đạt được các mục đích đã định” [22, tr.10]

Từ các định nghĩa nêu trên, chúng ta có thể thấy rõ rằng mặc dù các tác giả có cách tiếp cận, quan niệm khác nhau về quản lý nhưng họ đều có sự thống nhất về bản chất của hoạt động quản lý, thể hiện ở các đặc điểm sau:

- Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định;

- Quản lý bao giờ cũng là quản lý con người;

- Quản lý thể hiện mối quan hệ giữa hai bộ phận chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, là quan hệ không đồng cấp và có tính bắt buộc;

- Quản lý xét về mặt công nghệ nó là sự vận động của thông tin;

- Quản lý là sự tác động mang tính chủ quan, nhưng phải phù hợp quy luật khách quan;

Như vậy, có thể định nghĩa khái quát về quản lý như sau:

Quản lý là những tác động một cách tự giác (có ý thức, có kế hoạch, có mục đích và có hệ thống và hợp quy luật,…) của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu dự kiến

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về chức năng quản lý, tùy vào mục đích, đặc trưng của tổ chức và chủ thể quản lý có thể lựa chọn cách phân loại phù hợp.Mỗi cách tiếp cận về chức năng có những ưu điểm, hạn chế nhất định, tuy nhiên nhiên để thuận lợi trong công tác quản lý và nghiên cứu quản

lý giáo dục thì có thể phân loại chức năng quản lý gồm 4 chức năng cơ bản: Lập kế hoạch; Tổ chức; Chỉ đạo và Kiểm tra

1.2.2 Quản lý nhà trường

Quản lý nhà trường (một cơ sở giáo dục) là những tác động tự giác của chủ thể quản lý nhà trường (hiệu trưởng) đến khách thể quản lý nhà trường (giáo viên, nhân viên, người học ) nhằm đưa các hoạt động giáo dục và dạy học của nhà trường đạt được mục tiêu giáo dục [10, tr.20]

Quản lý nhà trường là quản lý toàn diện mọi mặt, mọi nguồn lực của nhà trường Trong đó, hoạt động dạy và và học là hoạt động cơ bản, đặc trưng cho trường học Mặt khác để công tác để công tác quản lý trường học đạt hiệu quả như mong muốn, hiệu trưởng cần phải có các điều kiện cần thiết về nguồn lực: nhân lực, vật lực, tài lực, trong đó đội ngũ giáo viên là quan trọng nhất, mang tính chất quyết định trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục

Ở bậc Phổ thông, mục tiêu giáo dục, dạy học nhằm vừa chuẩn bị kiến thức cho học sinh vào cao đẳng, đại học, vừa chuẩn bị cho các em một kỹ năng, tính tự chủ trong lao động Do vậy, quản lý của hiệu trưởng cần chú trọng hoạt động dạy và học để đảm bảo những mục tiêu giáo dục trung học phổ thông đề ra

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học

Quá trình dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học [26, tr.139] Quá trình dạy học bao gồm quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh Hai quá trình này không tách rời nhau mà là một quá trình hoạt động chung nhằm hình thành nhân cách của con người mới, đáp ứng được yêu cầu của thời đại Trong quá trình hoạt động chung đó, người giáo viên đóng vai trò lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh để giúp họ tự khám phá ra tri thức

Các thành tố cơ bản của quá trình dạy học bao gồm: mục đích dạy học, nội dung dạy học, chương trình dạy học; phương pháp, phương tiện dạy học; chủ thể dạy - học; hình thức tổ chức dạy học; kết quả dạy học; môi trường dạy học (gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội) [26, tr.133-134]

Tác giả Nguyễn Phúc Châu cho rằng: “Quản lý dạy học là sự tác động có chủ đích, hợp quy luật của chủ thể quản lý dạy học đến chủ thể dạy học (người dạy và người học) bằng các giải pháp phát huy tác dụng của các phương tiện quản lý dạy học như chế định giáo dục và đào tạo, bộ máy tổ chức và đội ngũ nhân lực, nguồn tài lực và vật lực dạy học, môi trường dạy học và thông tin dạy học nhằm đạt được mục đích của quản lý dạy học” [9, tr.47]

Như vậy, để quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường đạt hiệu quả cần đồng thời quản lý hoạt động dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học của học sinh, kết hợp triển khai đồng bộ với quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học, đúc rút sáng kiến kinh nghiệm của các hoạt động giáo dục, dạy học trong nhà trường

1.2.4 Trường Phổ thông Dân tộc nội trú

Trường PTDTNT là loại hình trường chuyên biệt mang tính chất phổ thông, dân tộc và nội trú được Nhà nước thành lập cho con em dân tộc thiểu

số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng có điều kiện kinh tế -

xã hội đặc biệt khó khăn nhằm góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ và nguồn nhân lực có chất lượng cho vùng này [7]

 Đặc điểm của trường PTDTNT

Trường PTDTNT có những đặc trưng như của trường phổ thông, nhưng

có tính chất của trường dân tộc và có đặc điểm của trường nội trú

Bên cạnh việc thực hiện các nhiệm vụ của trường trung học quy định tại Điều lệ trường trung học hiện phổ thông, Trường PTDTNT các nhiệm vụ cơ bản sau [7]:

+ Tuyển sinh đúng đối tượng và chỉ tiêu được giao hằng năm

+ Giáo dục học sinh về chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; bản sắc văn hóa và truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam; ý thức tham gia phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khó khăn sau khi tốt nghiệp

+ Giáo dục kỹ năng sống và kỹ năng hoạt động xã hội phù hợp với học sinh PTDTNT

+ Giáo dục lao động, hướng nghiệp và dạy nghề truyền thống phù hợp với năng lực của học sinh và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

+ Tổ chức công tác nội trú cho học sinh, bảo đảm 100% học sinh của nhà trường được ăn, ở nội trú

+ Theo dõi, thống kê số lượng học sinh đã tốt nghiệp hằng năm của nhà trường tiếp tục học ở cấp học, trình độ cao hơn hoặc trở về địa phương tham gia công tác, lao động sản xuất nhằm đề ra các giải pháp nâng cao chất lượng

và hiệu quả giáo dục

Trường PTDTNT có tính đa dạng, phong phú về văn hóa do học sinh của trường đến từ nhiều dân tộc thiểu số khác nhau trên địa bàn tỉnh, thành phố

Do tính chất nội trú cùng những đặc điểm quản lý tập trung cho nên giờ

tự học, sinh hoạt của học sinh dân tộc có sự giao tiếp thường xuyên với các lực lượng giáo dục Toàn bộ hoạt động diễn ra trong 24h/ngày, trong không gian nội trú là một môi trường giao tiếp sư phạm có ý nghĩa lớn đối với học sinh dân tộc Đây là nét đặc thù của trường phổ thông dân tộc nội trú, khác với các hệ trường phổ thông khác không có được nét đặc thù này Tuy nhiên, tính chất "nội trú" của trường phổ thông dân tộc nội trú cũng có nhiều điểm khác với các trường đại học và trung học chuyên nghiệp (nội trú có tính chất học nghề, ý thức tự quản của học sinh đã cao hơn) [29, tr.39] Vì vậy, một trong những điều thuận lợi của trường PTDTNT là học sinh được ăn ở tập trung, được tổ chức tự học có sự điều khiển của giáo viên, cán bộ làm công tác nội trú

1.3 Hoạt động dạy học trong trường PTDTNT

1.3.1 Vai trò, ý nghĩa của hoạt động dạy học trong trường PTDTNT

Đặc trưng của trường PTDTNT là học sinh sẽ học tập, sinh hoạt trong khuôn viên của nhà trường trong suốt tuần, vì vậy hoạt động dạy học không những mang ý nghĩa chính là bồi dư ng phương pháp học tập cho người học

mà chủ yếu là khả năng tự học, nâng cao tính tự giác, độc lập cho học sinh

Ở trường PTDTNT, mọi hoạt động như học tập, lao động và sinh hoạt hàng ngày đều diễn ra trong khuôn viên của nhà trường và nằm trong mối quan hệ tập thể Thời gian dành cho các hoạt động học tập, văn nghệ, thể dục thể thao so với trường phổ thông nhiều hơn Học sinh trường PTDTNT được học hai buổi trên ngày, ngoài tổ chức hoạt động dạy học chính khóa vào buổi sáng như các trường phổ thông khác thì học sinh trường PTDTNTđược tổ chức học buổi hai vào các buổi chiều Đó là những buổi học mở rộng, nâng cao kiến thức hoặc tự học của học sinh hoặc là các hoạt động ngoại khóa văn nghệ-thể dục thể thao Ngoài hai buổi học trên, học sinh còn được tổ chức tự

học tập trung tại các lớp học vào buổi tối Vì vậy, hoạt động dạy học ở trường PTDTNTcũng có những đặc trưng riêng Hoạt động dạy học phải phù hợp với đặc điểm nhận thức và tâm sinh lý của học sinh dân tộc thiểu số

1.3.2 Những yêu cầu mới đặt ra cho hoạt động dạy học

1.3.2.1 Chương trình giáo dục ở trường PTDTNT

Trường PTDTNT thực hiện chương trình giáo dục và các hoạt động giáo dục của cấp học phổ thông tương ứng được quy định tại Điều lệ trường trung học hiện hành, ngoài ra còn thực hiện chương trình và các hoạt động giáo dục đặc thù sau:

- Trường PTDTNT tổ chức dạy học 2 buổi/ngày theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo Căn cứ chương trình giáo dục và kế hoạch thời gian năm học, nhà trường xây dựng kế hoạch dạy học và tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện của nhà trường và đối tượng học sinh

- Tổ chức, quản lý công tác nuôi dư ng và chăm sóc học sinh nội trú gồm: + Tổ chức bếp ăn tập thể cho học sinh đảm bảo dinh dư ng theo đúng chế độ học bổng được cấp, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm theo quy định Hoạt động nuôi dư ng được thực hiện công khai, dân chủ, tôn trọng phong tục tập quán tiến bộ của các dân tộc;

+ Chăm sóc sức khỏe học sinh nội trú và giáo dục học sinh biết tự chăm sóc bản thân;

+ Tổ chức và quản lý học sinh trong khu nội trú của trường; tự học của học sinh ngoài giờ chính khóa, hoạt động trải nghiệm sáng tạo Giáo dục học sinh tương trợ, giúp đ lẫn nhau trong học tập, xây dựng nếp sống văn minh, giữ gìn vệ sinh và bảo vệ môi trường

- Hoạt động lao động, văn hóa, văn nghệ, thể thao gồm:

+ Lao động công ích, tăng gia sản xuất để cải thiện điều kiện ăn, ở, học tập của học sinh;

+ Hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao: sinh hoạt văn nghệ, thể dục thể thao, hoạt động theo chủ đề, chủ điểm, tham quan du lịch, lễ hội, tết dân tộc; giao lưu văn hóa và các hoạt động xã hội khác nhằm giáo dục lòng yêu nước, đạo đức, lối sống, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc, xóa

bỏ các tập tục lạc hậu, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách học sinh

- Phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn để tổ chức giáo dục nghề nghiệp theo nhu cầu của học sinh, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương

1.3.2.2 Đặc điểm của học sinh dân tộc nội trú

Trường PTDTNTgồm các đối tượng học sinh là con em dân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nhằm góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ và nguồn nhân lực có chất lượng cho vùng này [7] Đây là những đối tượng học sinh đặc thù, cần có sự nghiên cứu kĩ về đặc điểm riêng biệt của các em rồi từ đó

đề ra được phương pháp dạy học, quản lý hoạt động dạy học một cách phù hợp

Thứ nhất, học sinh trường PTDTNT đến từ nhiều vùng trên địa bàn tỉnh/ Thành phố

Thứ hai, học sinh trường PTDTNT gồm nhiều dân tộc thiểu số

Vì đến từ nhiều dân tộc thiểu số, vùng miền khác nhau trên địa bàn tỉnh/ thành phố nên tạo ra sự đa đang, phong phú trong văn hóa, phong tục tập quán Do phong tục, tập quán, lối sống khác biệt tất yếu khiến lối suy nghĩ có nhiều điểm không đồng nhất Điều này đòi hỏi người giáo viên cần tìm ra những phương pháp, hình thức tổ chức dạy học đồng bộ nhằm hình thành năng lực tư duy học tập cho các em học sinh

Thứ ba, học sinh trường PTDTNT có chất lượng đầu vào thấp, còn gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống

Các em học sinh trường dân tộc nội trú chủ yếu xuất thân từ những hộ gia đình nghèo, kinh tế còn nhiều khó khăn Do đó mà xuất phát điểm của các

em còn thấp, khả năng lĩnh hội tri thức không bằng các bạn cùng trang lứa ở các trường Trung học phổ thông Không ít em rơi rụng nhiều kiến thức cơ bản, thậm chí bị thiếu hụt nhiều kĩ năng cần thiết trong vận dụng kiến thức giải bài tập, giải đáp các câu hỏi Điều đó càng khiến yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trở nên cấp bách

Thứ tư, học sinh trường PTDTNT luôn có tính thẳng thắn, thật thà, tự trọng và thường tỏ thái độ ngay

Đặc điểm thẳng thắn và thật thà cộng với khả năng diễn đạt bằng tiếng phổ thông còn hạn chế là những khó khăn với giáo viên, nhất là những giáo viên trẻ Các em học sinh miền núi thường có lòng tự trọng cao, nếu các em gặp phải những lời phê bình nặng nề, gay gắt hoặc khi kết quả học tập kém, quá thua kém bạn bè một vấn đề nào đó trong sinh hoạt, bị dư luận bạn bè chê cười, các em dễ xa lánh thầy cô giáo và bạn bè hoặc bỏ học Học sinh luôn

có niềm tin sâu sắc vào giáo viên và thực tiễn Các em thường dễ dàng nghe theo những người mình đã tin cậy, đặc biệt là giáo viên Khi các em đã tin giáo viên, các em thường quyết tâm thực hiện cho được những công việc giáo viên giao, nhiều khi các em còn bắt chước tác phong, cử chỉ, ngôn ngữ, của giáo viên Thực tiễn có tác dụng thuyết phục rất lớn đối với các em Các em sống rất thực tế, những điển hình gần gũi đều có tác dụng thuyết phục rất lớn Trong các tiết lên lớp, những vấn đề kiến thức có liên hệ thực tế đến bản thân học sinh thì sẽ sôi nổi và hiệu quả

Thứ năm, về tư duy, nhận thức của học sinh dân tộc nội trú

Đặc điểm quá trình nhận thức của học sinh dân tộc bao gồm những yếu

tố đã ổn định và những yếu tố mới hình thành và phát triển trong quá trình dạy học và giáo dục nhà trường Trước hết là sự chuẩn bị tâm lý đến trường;

có thể coi sự chuẩn bị này là tiền đề, thế năng quan trọng cho quá trình nhận thức trước khi đi học của học sinh Môi trường học tập, môi trường giáo dục trước tuổi đi học của các em còn hạn chế nhiều

Nhận thức cảm tính của học sinh dân tộc phát triển khá tốt do sống từ nhỏ trong không gian rộng, tiếp xúc nhiều với thiên nhiên Cảm giác, tri giác của học sinh dân tộc tuy đã có những nét độc đáo, nhưng còn thiếu toàn diện, cảm tính, mơ hồ, chưa thấy được bản chất của sự vật hiện tượng Quá trình tri giác của học sinh dân tộc thường gắn với hành động trực tiếp, sờ mó, gắn với màu sắc hấp dẫn của sự vật đã tạo ra hưng phấn xúc cảm ở học sinh Đối tượng tri giác của học sinh dân tộc chủ yếu là sự vật gần gũi, cây con, thiên nhiên [29, tr.26] Có thể thấy rằng khả năng phân tích, tổng hợp và khái quát của học sinh còn phát triển chậm và chưa toàn diện

Đối với học sinh dân tộc nội trú, việc học chưa được coi trọng vì thiếu động cơ thúc đẩy, hay nói cách khác, quá trình chuyển hóa nhiệm vụ, yêu cầu học tập vào bản thân học sinh còn chậm chạp

1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động dạy học

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động dạy học ở trường PTDTNT, các yếu tố này có ảnh hưởng, mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp, diễn rathường xuyên, đa chiều trong việc thực hiện hoạt động dạy học

1.3.3.1 Yếu tố thuộc chủ thể của hoạt động dạy

Người giáo viên, với vai trò chủ thể của hoạt động dạy, với vai trò lãnh đạo, điều khiển, tổ chức hoạt động học tập của người học Vì vậy người giáo viên có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động dạy học, được thể hiện qua:

+ Kiến thức chuyên môn của giáo viên: Khi giáo viên chuẩn về kiến

thức chuyên môn tạo sự tự tin trong quá trình truyền đạt, tránh được sự phụ thuộc vào giáo án, chủ động dẫn dắt người học tiếp cận kiến thức theo mục đích của mình Vì vậy, người giáo viên, trước tiên phải có kiến thức về môn

học mà mình phụ trách, bên cạnh có còn có các kiến thức chung xã hội khác

bổ trợ trong quá trình hoạt động của mình Đặc biệt người giáo viên cần nắm được những đặc điểm về tâm lý học sinh phổ thông, học sinh dân tộc, hoạt động nội trú để tiến hành hoạt động giảng dạy của mình phù hợp và hiệu quả

+ Năng lực sư phạm của giáo viên: Người giáo viên phải hiểu đối tượng

dạy học của mình, có khả năng giao tiếp sư phạm, sự “cảm hóa” học sinh, tổ chức các hoạt động sư phạm đạt mục đích dạy học đề ra Năng lực sư phạm giúp giáo viên có phương pháp truyền thụ tốt, linh hoạt trong việc phối hợp các phương pháp, phương tiện giảng dạy, nắm bắt được tâm lý người học một cách nhanh chóng từ đó thu hút được người học một cách có hiệu quả

+ Tình yêu, sự say mê, hứng thú đối với công việc của giáo viên: Nếu

người giáo viên có tình yêu, sự say mê công việc, cần cù sẽ tạo nên sự tích cực, tự giác khi dạy học, là động lực to lớn để người giáo viên vượt qua những khó khăn, trở ngại

+ Sự đảm bảo về mặt lợi ích cho giáo viên (lương, thưởng…): Việc đảm

bảo cho người giáo viên có một thu nhập ổn định, lo cho cuộc sống cá nhân, gia đình giáo viên sẽ là điều kiện quan trọng để người giáo viên có sự tập trung cho chuyên môn, nghiệp vụ một cách tối đa nhất, giúp họ hoàn thành nhiệm vụ dạy học

1.3.3.2 Yếu tố thuộc chủ thể của hoạt động học

Quá trình dạy học diễn ra đồng thời, phối hợp chặt chẽ và thống nhất giữa hoạt động dạy của người giáo viên và hoạt động học của người học sẽ tạo ra sự cộng hưởng của hoạt động dạy và hoạt động học [26, tr.135] Người học, với vai trò trung tâm, chủ thể thể hoạt động nhận thức có ảnh hưởng trực tiếp nhất đến hiệu quả của hoạt động dạy học Các yếu tố thuộc người học bao gồm: + Trình độ của học sinh

+ Thái độ học tập của học sinh

+ Số lượng học sinh

1.3.3.3 Yếu tố thuộc môi trường dạy học

Quá trình dạy học ở trường PTDTNT với tư cách là một hệ thống tồn tại

và phát triển trong môi trường kinh tế xã hội của địa phương (môi trường vĩ mô), nơi trường đặt trụ sở Ngoài ra còn có môi trường sư phạm trong nhà trường, được tạo nên từ sự tương tác giữa người giáo viên với học sinh, với các đồng nghiệp Chính yêu tố môi trường tạo nên sự thuận lợi hay không thuận lợi cho quá trình dạy học Có thể khái quát các yếu tố môi trưởng ảnh hưởng chính đến hoạt động dạy học bao gồm:

+ Môi trường kinh tế - xã hội của địa phương

+ Không khí, truyền thống làm việc của nhà trường

+ Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh

+ Ảnh hưởng của đồng nghiệp khác

1.3.3.4 Yếu tố thuộc chủ thể quản lý

Hoạt động dạy học chịu sự ảnh hưởng từ sự quản lý của quản lý cấp trường nói chung, Hiệu trưởng nói riêng Người hiệu trưởng phải khơi gợi được sự hợp tác của đội ngũ giáo viên, hiểu được đặc điểm, tâm tư nguyện vọng của giáo viên, quan tâm, khuyến khích và tạo điều kiện để giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường, đánh giá khách quan, công bằng và công nhận kết quả đạt được của giáo viên trong hoạt động dạy học

Các yếu tố khác như: Yếu tố pháp luật, chính sách, cơ chế quản lý giáo dục

về đổi mới phương pháp dạy học; Yếu tố cơ sở vật chất và thiết bị dạy học

1.4 QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT theo hướng đổi mới PPDH

1.4.1 Định hướng đổi mới PPDH trong nhà trường phổ thông

Quan điểm đổi mới giáo dục nói chung, đổi mới PPDH trong nhà trường phổ thông được thể hiện trong nhiều văn bản của Đảng và Nhà nước như:

Nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc hội về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông; Chỉ thị 14/2001/CT-TTg Về thực hiện Nghị quyết số 40/2000/QH10; Luật giáo dục (sửa đổi năm 2005);Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2011-2020; Nghị quyết số 29-NQ/TW về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

Về nội dung giáo dục phổ thông: Nội dung giáo dục phổ thông phải bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học Giáo dục trung học phổ thông phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở trung học cơ sở, hoàn thành nội dung giáo dục phổ thông; ngoài nội dung chủ yếu nhằm bảo đảm chuẩn kiến thức phổ thông, cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp cho mọi học sinh còn có nội dung nâng cao ở một số môn học để phát triển năng lực, đáp ứng nguyện vọng của học sinh (Điều 28 Luật giáo dục)

Về Phương pháp giáo dục phổ thông, điều 28 Luật giáo dục quy định

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Chiến lược giáo dục phát triển giáo dục Việt Nam 2011-2020 nêu rõ:

“Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

Những quan điểm chỉ đạo về đổi mới phương pháp dạy học ở bậc phổ thông là căn cứ quan trọng để Hiệu trưởng đẩy mạnh quản lý hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học tại cơ sở mình

1.4.2 QLHĐDH ở trường PTDTNT theo hướng đổi mới PPDH

Đổi mới phương pháp dạy học là cải tiến những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của giáo viên và học sinh, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực học sinh [8, tr.55]

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang diễn ra sâu sắc, sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam có những cơ hội nhưng đồng thời đặt

ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ lao động có năng lực hành động, sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, năng lực làm việc cộng tác, giải quyết vấn đề trong các tình huống thay đổi liên tục Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học trong trường PTDTNT là điều cấp thiết, có vai trò đáp ứng những yêu cầu mới đặt ra cho nền giáo dục

Quản lý hoạt động dạy học là quản lý các thành tố của quá trình dạy học, quản lý việc vận hành của quá trình một cách có kế hoạch, có tổ chức, có điều khiển, điều chỉnh nhằm đạt đến mục tiêu xác định

Như vậy có thể hiểu: Quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng

trường PTDTNT theo hướng đổi mới PPDH là tác động có ý thức của Hiệu trưởng đến đến tập thể giáo viên, học sinh, những lực lượng giáo dục trong

và ngoài nhà trường nhằm thúc đẩy đổi mới PPDH trong nhà trường, hướng tới phát huy sự chủ động, tự giác, tích cực của học sinh, giúp quá trình dạy học đạt được mục tiêu như dự kiến

Trong quản lý hoạt động dạy học, đối tượng tác động của Hiệu trưởng là hoạt động dạy học trong đó bao gồm hoạt động học của học sinh, hoạt động dạy của giáo viên và các điều kiện phục vụ hoạt động của hai chủ thể này Trong quản lý hoạt động dạy học, các tác động quản lý của người Hiệu trưởng hướng tới việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của người học

1.4.3 Nội dung QLHĐDH của Hiệu trưởng trường PTDTNT

1.4.3.1 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên

Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên thực chất là quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ của đội ngũ giáo viên

 Quản lý việc lập kế hoạch giảng dạy của giáo viên

Việc xây dựng kế hoạch HĐDH của nhà trường, kế hoạch tổ chuyên môn và của giáo viên là một việc làm tất yếu Trên cơ sở yêu cầu chung của công tác giáo dục và yêu cầu riêng của từng bộ môn, căn cứ vào hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của các cấp quản lý và tình hình cụ thể của nhà trường mà hiệu trưởng các trường phải xây dựng được kế hoạch quản lý HĐDH, mỗi giáo viên và tổ trưởng chuyên môn phải đề ra kế hoạch phù hợp Hiệu trưởng phải là người hướng dẫn tổ chuyên môn, giáo viên qui trình xây dựng kế hoạch, giúp họ biết xác định mục tiêu đúng đắn và tìm ra các biện pháp để thực hiện mục tiêu đó

Để đảm bảo chất lượng dạy học, mỗi cá nhân và tổ chuyên môn cần thực hiện tốt kế hoạch đã đề ra, đồng thời cán bộ quản lý nhà trường cần theo dõi, kiểm tra đôn đốc sát sao, tạo điều kiện tốt nhất cho họ đạt được mục tiêu

đã đề ra trong kế hoạch

- Các biện pháp quản lý việc lập kế hoạch của giáo viên bao gồm:

+ Quán triệt nhiệm vụ năm học, ổn định tổ chức, thống nhất với các tổ chuyên môn về phân công chuyên môn ngay từ đầu năm học

+ Tổ chức, chỉ đạo kiểm tra giáo án, bài giảng, sổ lên lớp của giáo viên

+ Chỉ đạo Tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch chuyên môn, duyệt kế hoạch giảng dạy của giáo viên

+ Duyệt kế hoạch giảng dạy bộ môn của giáo viên

+ Chỉ đạo, tổ chức, kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch của giáo viên

 Quản lý chuẩn bị bài giảng lên lớp của giáo viên

Soạn bài là khâu quan trọng nhất trong việc chuẩn bị của giáo viên cho giờ lên lớp Có thể chưa dự kiến hết các tình huống sư phạm trong quá trình lên lớp, nhưng soạn bài thực sự là lao động sáng tạo của từng giáo viên, quá trình này thể hiện sự suy nghĩ, lựa chọn, quyết định của giáo viên về nội dung, phương pháp giáo dục, hình thức lên lớp phù hợp với đối tượng học sinh và đúng với yêu cầu của chương trình Việc quản lý soạn bài, chuẩn bị lên lớp phải đảm bảo những yêu cầu cần thiết

Bảo đảm tính tư tưởng, tính giáo dục thông qua bài giảng Thực hiện soạn bài phải đúng quy chế, soạn bài chu đáo trước khi lên lớp chống việc soạn bài để đối phó với việc kiểm tra Bảo đảm nội dung, kiến thức khoa học, chính xác, mang tính giáo dư ng Đưa việc soạn bài, chuẩn bị lên lớp vào nề nếp, nghiêm túc và đảm bảo chất lượng và khuyến khích tính tích cực, tự giác

và sáng tạo của giáo viên Để việc soạn bài, chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên

có thể thực hiện theo một kế hoạch đồng bộ và có hiệu quả, Hiệu trưởng nhà trường cần phải phân công trách nhiệm cụ thể cho cán bộ giáo viên trong trường tạo mọi điều kiện để họ thực hiện tốt việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp, có kế hoạch kiểm tra, theo dõi để khuyến khích kịp thời từ đó điều chỉnh những sai lệch nhằm thực hiện đúng những quy định đã đề ra

- Quản lý chuẩn bị bài giảng lên lớp của giáo viên gồm các biện pháp cụ thể sau:

+ Tổ chức cho đội ngũ giáo viên nhận thức rõ yêu cầu của hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của người học để có thái độ đúng đắn trong việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp

+ Xây dựng và phổ biến quy định về yêu cầu soạn bài giảng lên lớp cho giáo viên

+ Chỉ đạo, tổ chức trao đổi với giáo viên về mục đích, nội dung, phương pháp đặc thù của bộ môn làm cơ sở cho giáo viên chuẩn bị bài giảng hiệu quả

+ Động viên, khuyến khích những ý tưởng mới, sáng tạo trong chuẩn bị bài giảng lên lớp

+ Kiểm tra, đánh giá việc chuẩn bị bài giảng lên lớp của giáo viên

thông qua giáo án và rút kinh nghiệm

 Quản lý giờ lên lớp của giáo viên

Quản lý hoạt động dạy học được thực hiện chủ yếu thông qua giờ lên lớp của giáo viên vì giờ lên lớp là một khâu trong quá trình dạy học được kết thúc trọn vẹn trong khuôn khổ nhất định về thời gian theo quy định của kế hoạch dạy học Giờ lên lớp là hình thức tổ chức cơ bản và chủ yếu nhất của quá trình dạy học để thực hiện mục tiêu dạy học

Để quản lý tốt giờ lên lớp của giáo viên, Hiệu trưởng cần:

+ ây dựng kế hoạch, thời khóa biểu khoa học, hợp lí, đảm bảo các hoạt động dạy học theo đúng nề nếp

+ Ban hành quy định rõ ràng về việc thực hiện nề nếp dạy học

+ Chỉ đạo không rập khuôn máy móc, đảm bảo và khuyến khích tính tích cực, tự giác và sáng tạo của giáo viên

+ Thường xuyên dự giờ cũng như chỉ đạo các tổ chuyên môn dự giờ lên lớp của giáo viên Trên cơ sở đó đánh giá, rút kinh nghiệm để hoạt động lên lớp của giáo viên ngày càng hiệu quả hơn

+ Tổ chức thu thập thông tin đánh giá kết quả giờ lên lớp thông qua qua ý kiến phản hồi từ phía học sinh nhằm nắm bắt tình hình giảng dạy của giáo viên + Đảm bảo tính tư tưởng, tính giáo dục của bài giảng

 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học của giáo viên

Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học là quá trình thu thập và xử lí thông tin về khả năng thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh, từ đó giáo viên đề

ra biện pháp phù hợp giúp học sinh học tập tiến bộ hơn Đối với người Hiệu trưởng, việc kiểm tra cũng là cơ sở quan trọng cho việc đánh giá hoạt

động của thầy, hoạt động của trò cũng như thấy được kết quả công tác quản

 Quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học có thể hiểu là một hệ thống tác động liên tục của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh, để học sinh lĩnh hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu

đã định

Quản lý phương pháp dạy học trong nhà trường là quản lý việc thực hiện phương pháp dạy học của giáo viên sao cho phù hợp với nội dung, chương trình và đặc trưng từng bộ môn đồng thời phù hợp với sự phát triển của xã hội

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đó là phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo, khả năng tự nghiên cứu, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

Đổi mới phương pháp dạy học là một nội dung quan trọng trong việc đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay

- Quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học gồm các biện pháp sau: + Xây dựng các tiêu chí đánh giá giáo viên với việc đổi mới PPDH + Chỉ đạo, tổ chức tập huấn cho giáo viên nâng cao nhận thức về dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

+ Chỉ đạo, tổ chức dự giờ, thăm lớp theo hướng đổi mới PPDH và rút kinh nghiệm

+ Phát động thi đua trong nhà trường về việc triển khai đổi mới PPDH

+ Tổ chức các hội thảo về phương pháp học tập tích cực trong học sinh

1.4.3.2 Quản lý hoạt động học của học sinh

 Hoạt động học tập trên lớp

- Quản lý thực hiện nền nếp học tập

Người học tích cực, chủ động thực hiện đúng nội quy, nền nếp học tập như: quy chế kiểm tra, thi cử, chấp hành đúng các quy định của nhà trường, Đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Cụ thể, Hiệu trưởng cần tập trung chỉ đạo những nội dung cơ bản về quản lý thực hiện nền nếp học tập sau:

+ Xây dựng kế hoạch và tổ chức cho học sinh học tập nội quy, quy chế của nhà trường về nền nếp học tập và các hoạt động khác

+ Chỉ đạo các phòng ban chức năng, các tổ chuyên môn tổ chức, xây dựng và theo dõi nền nếp học tập của học sinh, trong đó chú trọng giáo dục ý thức, động cơ, thái độ học tập đúng đắn cho học sinh

+ Phối hợp giữa Văn phòng nhà trường và Đoàn Thanh niên trong việc hướng dẫn rèn luyện cho học sinh tính tự chủ trong việc lập kế hoạch học tập, khả năng tự học, tự nghiên cứu ngay từ khi học sinh vào trường

+ Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nền nếp học tập

- Quản lý thực hiện kế hoạch và các nhiệm vụ học tập do nhà trường và giáo viên quy định

Bên cạnh việc đảm bảo nền nếp học tập thì Hiệu trưởng cũng chú trọng đến việc quản lý các nhiệm vụ giáo dục, học tập do nhà trường và giáo viên

bộ môn quy định đối với học sinh

Biện pháp quản lý hoạt động học tập trên lớp của học sinh bao gồm: + Chỉ đạo, tổ chức giáo dục ý thức, tinh thần, thái độ, động cơ học tập đúng đắn cho học sinh

+ Tổ chức xây dựng và triển khai thực hiện nội quy, nền nếp học tập, tăng cường quản lý tự học của học sinh

+ Kết hợp giữa Đoàn thanh niên, Tổ chuyên môn quản lý nền nếp học tập của học sinh

+ Chỉ đạo giáo viên tổ chức kiểm tra, thi nghiêm túc, đánh giá đúng chất

lượng, công bằng

+ Chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm lớp xây dựng kế hoạch chủ nhiệm, trong

đó có nội dung quản lý học sinh học tập

 Hoạt động tự học của học sinh

Quản lý hoạt động tự học là sự tác động của chủ thể quản lý đến quá trình tự học của học sinh làm cho học sinh tích cực, chủ động tự chiếm lĩnh tri thức bằng sự cố gắng nỗ lực của chính mình Quản lý hoạt động tự học của học sinh có liên quan chặt chẽ với quá trình tổ chức dạy học của giáo viên Quản lý hoạt động tự học của học sinh gồm các nội dung cơ bản sau:

+ Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học

+ Quản lý việc bồi dư ng động cơ tự học

+ Quản lý nội dung tự học của học sinh

+ Quản lý việc bồi dư ng phương pháp tự học

+ Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả tự học

+ Quản lý việc xây dựng và sử dụng các điều kiện đảm bảo cho hoạt động tự học

Để thực hiện tốt các nội dung quản lý tự học ở trên, Hiệu trưởng cần chú

ý các biện pháp quản lý sau:

+ Lập kế hoạch quản lý hoạt động tự học của học sinh

+ Tổ chức, hướng dẫn học sinh lập kế hoạch tự học, xác định mục tiêu

vụ dạy và học; CSVC phải được sử dụng có hiệu quả trong nhà trường; Tổ chức quản lý tốt việc sử dụng, bảo quản đầu tư mới CSVC trong nhà trường)

Nội dung quản lý CSVC&TB trong nhà trường bao gồm quản lý trường lớp, phòng học, bàn ghế, bảng Quản lý các trang thiết bị phục vụ dạy học, hoạt động của các phòng học bộ môn, phòng chức năng quản lý thư viện trường học, sách báo, tài liệu Quản lý đồ dùng học tập của học sinh,…Xây dựng các văn bản quản lý về sử dụng CSVC&TB hỗ trợ hoạt động dạy học Các biện pháp quản lý cơ sở vật và trang thiết bị dạy học bao gồm:

+ Lập kế hoạch mua sắm và sử dụng CSVC&TB dạy học

+ Tổ chức bồi dư ng kỹ năng sử dụng trang thiết bị kỹ thuật kỹ phục vụ

dạy học

+ Khen thưởng, động viên giáo viên sử dụng đồ dùng, thiết bị kỹ thuật

hiện đại trong hoạt động dạy học

+ Chỉ đạo các Tổ chuyên môn phối hợp cán bộ thiết bị rà soát, bổ sung trang thiết bị hàng năm để phục vụ dạy học

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường PTDTNT

1.5.1 Yếu tố thuộc chủ thể quản lý

1.5.1.1 Phẩm chất đạo đức

Hiệu trưởng là người đứng đầu nhà trường, có vai trò lãnh đạo, định hướng, dẫn dắt, thuyết phục đội ngũ giáo viên, cán bộ nhân viên trong nhà trường thực hiện kế hoạch, mục tiêu đề ra cho nhà trường Lãnh đạo là gây ảnh hưởng [20, tr.203], những phẩm chất, tính cách của người đứng đầu tổ chức sẽ ảnh hưởng lớn đến tập thể sư phạm nhà trường.Vì vậy, để quản lý nhà trường nói chung và QLHĐDH trong nhà trường đạt hiệu quả và chất lượng, trước hết Hiệu trưởng phải là người có phẩm chất chính trị vững vàng, gương mẫu, am hiểu về pháp luật và đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước

1.5.1.2 Trình độ chuyên môn

Người Hiệu trưởng phải có tri thức lí luận cũng như thực tiễn về công tác giáo dục và dạy học Đặc biệt, người Hiệu trưởng phải có sự hiểu biết nhất định về hoạt động đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của người học trong nhà trường

1.5.1.3 Trình độ và năng lực quản lý

Trình độ và năng lực quản lý là yếu tố quyết định, then chốt đảm bảo sự thành công của nhà quản lý Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh và các đồng

nghiệp thì “Hiệu trưởng phải là giáo viên giỏi, nhà sư phạm tiêu biểu, có kinh

nghiệm tổ chức, quản lý giáo dục” [27, tr.149]