Một Số Kinh Nghiệm Trong Việc Giảng Dạy Thí Nghiệm Thực Hành Và Thí Nghiệm Biểu Diễn Môn Vật Lý 10

90 % nhận đợc qua quá trình nói và làm .Điều đó khẳng định sự cần thiết hỗ trợ đắc lực của phơng tiện dạy học ,nhất là các thiết bị thí nghiệm thực hành trong các giờ học , nó không chỉ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT TRẤN BIÊN



MÃ SỐ

………

Người thực hiện : NGÔ NGỌC BÍCH HA

Ø Lĩnh vực nghiên cứu: Phương pháp

dạy học bộ môn

Naờm hoùc 20ù11 - 2012

Phần mở đầu

1 Lí DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

1.1 Lý do khách quan :

Khoa học ngày càng phỏt triển đòi hỏi giáo dục nớc ta phải nhanh chóng tiến kịp các nớc tiên tiến trên thế giới , ngành giáo dục và

đào tạo của nớc ta phải đào tạo đợc những con ngời năng động tự chủ , sáng tạo , nắm bắt và sử dụng thành thạo những công nghệ hiện đại của khoa học kỹ thuật Do đó việc nâng cao chất lợng dạy học là vô cùng quan trọng không thể thiếu trong các nhà trờng phổ thông

1.2 Lý do chủ quan :

Hoạt động dạy học có vị trí quyết định tới việc hình thành nhân cách , năng lực của học sinh Vì vậy việc nâng cao chất lợng giáo dục hiện nay đang là vấn đề toàn xã hội quan tâm mà trớc hết để nâng cao chất lợng giáo dục và đào tạo thì ngành giáo dục và đào tạo phải có những cố gắng hơn nữa, đặc biệt là đội ngũ các thày cô giáo trực tiếp giảng dạy đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lợng giáo dục và đào tạo

Việc vận dụng các phơng pháp tích cực trong dạy học nói chung

và trong dạy học Vật Lý nói riêng là một nhân tố quan trọng để nõng cao chất lợng giáo dục và đào tạo , hiện nay các phơng pháp dạy học cổ truyền " thầy đọc trò chép “ , không còn phù hợp nữa phơng pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi phải phát huy

đợc tính tích cực chủ động của ngời học

Vật lớ là một khoa học thực nghiệm, học vật lớ trong trường phổ thụng là học tập gắn liền với thực tiễn thụng qua cỏc sự vật, hiện tượng vật lớ trong thế giới tự nhiờn để giỳp HS hiểu biết cỏc quy luật của nú và cựng chung sống với thực tiễn đời sống xó hội

Thớ nghiệm thực hành Vật lớ trong trường Trung học phổ thụng (THPT) là một trong những mục đớch quan trọng giỳp học sinh (HS) hỡnh thành nờn những nột nhõn cỏch con người thụng qua những kĩ năng khoa học và cỏc thao tỏc tư duy logic vật lớ, đồng thời qua đú giỳp HS hiểu sõu sắc hơn cỏc khỏi niệm, hiện tượng vật lớ, giải thớch được cỏc hiện tượng vật lớ đơn giản đang xảy ra trong thế giới tự nhiờn và xung quanh chỳng ta

Thớ nghiệm Vật lớ trong trường THPT giỳp HS củng cố và khắc sõu những kiến thức, kĩ năng thu được từ thực tiễn và cỏc bài giảng lớ thuyết, gắn lớ thuyết với thực hành, “ học đi đụi với hành”, giỳp HS tin tưởng vào cỏc chõn lớ khoa học

Mục tiêu của môn Vật lý THPT là trang bị cho học sinh một hệ thống kiến thức Vật lý cơ bản bớc đầu hình thành cho học sinh những kỹ năng cơ bản phổ thông và thói quen làm việc khoa học góp phần hình thành năng lực nhận thức và các phẩm chất , nhân cách mà mục tiêu giáo dục đề ra

Trong chơng trình Vật lý THPT hiện nay đợc viết theo tinh thần

đổi mới nội dung cấu trúc chơng trình , nội dung sách giáo khoa cũng coự nhieàu thay đổi so với sách giáo khoa cũ Chính vì vậy cần phải đổi mới phơng pháp dạy học kết hợp với sử dụng thiết bị dạy học cho phù hợp là một yếu tố cần thiết để đáp ứng đợc nhu cầu của việc hình thành con ngời mới

Để giúp các em lĩnh hội kiến thức một cách tốt nhất các tri thức khoa học chúng ta những nhà s phạm nhất thiết phải trang bị cho các em một phơng pháp học tập mới bằng chính sự nỗ lực tích cực chủ động động sáng tạo và năng lực tự nghiên cứu tự tìm ra chân

lý khoa học Có nh vậy thì các em mới mở mang kiến thức , vốn hiểu bieỏt của mình, biết vận dụng tri thức khoa học vào thực tế

và chất lợng giáo dục và đào tạo mới đợc nâng lên

Xuất phát từ những lý do trên cùng với qúa trình tích luỹ các kinh nghiệm giảng dạy các năm qua , tôi xin đa ra một số kinh nghiệm và hệ thống lại cỏc bài học cú sử dụng dụng cụ thớ nghiệm đạt hiệu quả cũng như trỡnh bày cỏc thớ nghiệm thực hành mà giỏo viờn trường THPT TRẤN BIấN đó và chưa thực hiện được ( Vật lý 10 )

2 Mục đích nghiên cứu :

Kiểm điểm lại những việc đã và chưa làm đợc qua việc sử dụng thiết bị dạy học để nâng cao chất lợng , hiệu quả cuỷa giờ lên lớp

và rút ra những bài học kinh nghiệm ẹáp ứng đợc yêu cầu của quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc

3 Nhiệm vụ của kinh nghiệm :

Xác định cơ sở khoa học , trong giai đoạn hiện nay phải luôn

đổi mới phơng pháp dạy học để phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh , phải sử dụng triệt để các thiết bị dạy học ,hửụựng daón hoùc sinh tửù laứm thieỏt bũ daùy hoùc baống nhửừng vaọt lieọu coự saỹn để hoàn thành chơng trình mục tiêu của giờ lên lớp

Phần nội dung Chơng I : cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của việc sử dụng

thiết bị dạy học trong môn vật lý 10

1.1 Cơ sở lý luận :

Phơng tiện dạy học là một phần quan trọng quyết định đến hiệu quả giảng dạy Nó góp phần đắc lực cho ngời giáo viên khi truyền thụ kiến thức cho học sinh và có ảnh hởng quan trọng đến

t duy sáng tạo của học sinh khi tìm hiểu và chiếm lĩnh khoa học Giá trị lớn nhất của phơng tiện dạy học nằm ở sự tác động của chúng tới các giác quan học sinh nhất là thị giác và thính giác Các nhà nghiên cứu khoa học đã tổng kết mức độ ảnh hởng của các giác quan tới trình độ tiếp thu tri thức của học sinh là:

20 % nhận đợc qua quá trình nghe giảng

30 % nhận đợc qua quá trình nhìn đợc

50 % nhận đợc qua quá trình nghe và nhìn đợc

80 % nhận đợc qua quá trình nói

90 % nhận đợc qua quá trình nói và làm

Điều đó khẳng định sự cần thiết hỗ trợ đắc lực của phơng tiện dạy học ,nhất là các thiết bị thí nghiệm thực hành trong các giờ học , nó không chỉ mang lại hiệu quả cao cho các hoạt động dạy học mà nó còn kích thích trí tò mò , lòng ham hiểu biết tham vọng khám phá khoa học , gây hứng thú học tập cho học sinh , làm cho không khí giờ học sôi nổi , vui vẻ , hào hứng , thoải mái hơn

và kết quả chất lợng giờ học sẽ đợc nâng cao Tuy nhiên nếu không biết cách sử dụng hoặc sử dụng không đúng lúc đúng chỗ đúng mục đích không hợp lý thì các phơng tiện dạy học sẽ có tác dụng ngợc lại , nó trở thành vật lạ đối với học sinh làm phân tán quá trình học tập của học sinh , nếu thực hiện không thành công thì các thí nghiệm sẽ trở thành phản khoa học, làm mất lòng tin với học sinh và gây khó khăn truyền thụ kiến thức cho giáo viên

Đối với việc giảng dạy Môn Vật lý nói chung và môn Vật lý 10 nói riêng thì việc sử dụng thiết bị dạy học là một việc là không thể thiếu đợc trong quá trình dạy học bởi vì đặc thù của môn Vật

lý là một môn khoa học thực nghiệm , các tri thức khoa hoùc đợc rút

ra từ việc quan sát caực hiện tợng , thu thập thông tin và làm thí nghiệm để khẳng định sự đúng đắn của tri thức khoa học Muốn vậy thì các giáo viên phải khai thác triệt để có kỹ năng, sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học hiện có và phải luôn năng

động , sáng tạo làm thêm các thiết bị cần thiết cha có để

bài giảng thêm phong phú sinh động , cuốn hút gây hứng thú , đạt hiệu quả cao về chất lợng , đảm bảo về nội dung chơng trình mục tiêu giáo dục

1.2 - Cơ sở pháp lý

Luật giáo dục nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩ Việt Nam nêu rõ

" Phơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực tự giác chủ

động , t duy sáng tạo của ngời học , bồi dỡng năng lực tự học , lòng say mê học tập và ý chí vơn lên "

( Điều 4 Luật giáo dục )

Phơng pháp giáo dục ở phổ thông phải phát huy tính tích cực

tự giác , chủ động sáng tạo của học sinh rèn luyện kỹ năng , vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống tác động đến tình cảm ,

đem lại niềm vui , hứng thú học tâp của học sinh

( Điều 24 chơng 2 Luật giáo dục )

Theo chỉ thị , hớng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Bộ giáo dục , Sở giáo dục và đào tạo ẹoàng Nai, trửụứng THPT Traỏn Bieõn cần tiếp tục đẩy mạnh việc đổi mới phơng pháp dạy học trên cơ sở các thiết bị giáo dục hiện coự , khai thỏc sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học , thực hiện đầy đủ các bài thí nghiệm thực hành các môn đợc quy định trong chơng trình căn cứ vào kiến thức kỹ năng, nội dung sách giáo khoa mới

chơng II : Thực trạng của việc sử dụng thiết bị dạy học trong môn vật

lý của trờng trung học PHOÅ THOÂNG TRAÁN BIEÂN

trong giai đoạn hiện nay.

2.1- Đặc điểm của trờng THPT TRAÁN BIEÂN

2.1.1- Những thuận lợi cơ bản

- ẹửụùc sửù quan taõm cuỷa UBND Tổnh ẹoàng Nai, Sụỷ giaựo duùc vaứ ủaứo taùo Tổnh ẹoàng Nai Trửụứng THPT ủửụùc xaõy dửùng mụựi hoaứn toaứn vụựi 45 phoứng hoùc, nhiều phũng chức năng, phũng thớ nghiệm , trong ủoự coự 2 phoứng Thớ nghieọm vaọt lý SGD ủaứo taùo trang bũ cho raỏt nhieàu duùng cuù thớ nghieọm ủeồ phuùc vuù cho vieọc giaỷng daùy

- Đội ngũ giáo viên trẻ khoẻ có năng lực : giáo viên có trình độ thaùc sú, giáo viên trỡnh ủoọ ủaùi hoùc , riêng đối với môn Vật Lý tr-ờng có 10 giáo viên đợc đào tạo chính quy có trình độ chuyên môn tay nghề cao có năng lực s phạm, nhiệt tình trong công tác giảng dạy , luôn có tinh thần đổi mới học hỏi để nâng cao trình

độ chuyên môn

2 1.2- Những khó khăn cơ bản:

- Vieọc trang bũ duùng cuù TN cho moõn vaọt lyự cuỷa trửụứng vaón chửa ủaựp ửựng dửụùc yeõu caàu cuỷa baứi giaỷng Vieọc thieỏt keỏ hai daừy baứn song song trong phoứng TN theo toõi cuừng chửa ủửụùc hụùp lyự vỡ caực em laứm vieọc theo nhoựm thửụứng 8 em moọt nhoựm neỏu xeỏp theo haứng doùc caực em raỏt khoự thaỷo luaọn, do đó khó phát huy hết khả năng của tất cả các em trong nhóm Một phũng thỡ sử dụng bàn vuụng kớch thước lớn nờn khi làm TN cỏc em khụng với tới cỏc dụng cụ nếu bố trớ ở giữa cho cỏc bạn khỏc cựng quan sỏt

- Một số thiết bị dạy học còn thiếu về số lợng so với chơng trình thực hành trong sách giáo khoa ở từng khối lớp

- Một số thiết bị chất lợng kém, thiếu chính xác, không có độ bền, đẹp để sử dụng lâu dài

- Thiết bị cũ kỹ, hư hỏng nhiều

- Dụng cụ thớ nghiệm cũng thiếu

- Việc mang dụng cụ thớ nghiệm từ phũng thớ nghiệm lờn phũng học, hay việc cỏc em di chuyển xuống phũng thớ nghiệm cũng mất khỏ nhiều thời gian vỡ lớp học ở

xa phũng thớ nghiệm

2.2 - Một số kêt quả đạt đợc trong việc sử dụng thiết bị dạy học môn Vật Lý 10

2.2.1 - Qua kinh nghiệm giảng dạy của bản thân tôi thấy việc sử

dụng thiết bị dạy học trong môn Vật lý 10 đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị bài thật chu đáo cẩn thận , phải chuẩn bị đầy đủ các thiết bị dạy học cần thiết ,phải làm trứơc các thí nghiệm , thực hành và thí nghiệm chứng minh sao cho đạt kết quả nh mong muốn chính vì yêu cầu đó làm cho giáo viên nâng cao ý thức tự giác tinh thần trách nhiệm để đạt hiệu quả cao cho các giờ dạy

Ngoài ra trong các giờ dạy có sử dụng thiết bị dạy học làm cho giáo viên nói ít hơn mà chỉ đóng vai trò hớng dẫn chỉ đạo là chính học sinh phải tự nghiên cứu làm thí nghiệm để rút ra kiến thức , giáo viên không phải giải thích nhiều vì kết quả rút ra là do chính học sinh tìm đợc bên cạnh đó giáo viên cũng thấy rất thoải mái tự tin vì đó gây đợc lòng tin đối với học sinh qua các thí nghiệm Vật lý và cuốn hút các em học Vật lý

2.2.2 - Qua các gìơ học môn Vật lý 10 tôi nhận thấy rằng việc sử

dụng các thiết bị dạy học đã làm cho không khí lớp học sôi nổi hào hứng , vui vẻ thoải mái hơn , gây đợc hứng thú học tập đối với học sinh làm cho học sinh rất thích học môn Vật lý vì với môn học này caực em đợc là quen nhiều với thiết bị thí nghiệm đợc quan sát lắp đặt rồi tiến hành thí nghiệm để tìm ra chân lý cũng qua

đaõy học sinh đợc rèn luyện kỹ năng vận dụng tri thức vào cuộc sống

Việc sử dụng thiết bị dạy học đã kích thích trí tò mò ham hiểu biết muốn khám phá khoa học của các nhà vật lý nhỏ tuổi và kết quả chất lợng giờ học vật lý đợc nâng lên rõ rệt

2.3 - Một số tồn tại trong việc sử dụng thiết bị dạy học môn Vật lý 10

- Hầu nh các bài cần sử dụng thiết bị dạy học đều có hình vẽ hớng dẫn của sách giáo khoa học sinh phải quan sát nghiên cứu và lắp

đặt thí nghiệm theo yêu cầu của mô hình đã vẽ vậy mà một số

bộ thiết bị cấp về lại không khớp với hình vẽ sách giáo khoa làm cho học sinh bị lúng túng trong việc thực hiện lắp ráp thí nghiệm

- Thiết bị cũ kỹ, sử dụng khụng hiệu quả dẫn đến sự nhàm chỏn cho học sinh, lẫn giỏo viờn làm thớ nghiệm

- Thiết bị mới được bổ sung, vận hành tốt nhưng số lượng hạn chế do đú học sinh chỉ được quan sỏt giỏo viờn làm, nờn hạn chế về mặt quan sỏt học sinh

- Do số lượng thiết bị vận hành tốt cú hạn nờn việc mượn đồ dựng của giỏo viờn phải đăng ký theo thứ tự, dẫn đến khi dạy qua bài thỡ thiết bị mới mượn được

- Việc mượn thiết bị của giỏo viờn trựng lặp như trờn dẫn đến giỏo viờn sẽ dạy xong bài rồi gộp cỏc thiết bị thớ nghiệm vào một tiết cho hs quan sỏt nờn khụng tạo ra sự sống động của bài giảng

- Cỏc tiết thực hành trong vật lý, do đủ số bộ thực hành nờn rất cuốn hỳt hs tự làm thớ nghiệm Ngoài ra trong bài bỏo cỏo thực hành giỳp học sinh nhận thức bài giảng, biết cỏch kiểm nghiện lại kiến thức mỡnh đó học và tớnh khoa học trong việc nghiờn cứu

về vật lý

2.4 - Một số vấn đề đặt ra trong việc sử dụng thiết bị dạy học trong môn Vật lý

- Giáo viên phải khắc phục khó khăn trớc mắt tận dụng triệt

để các thiết bị hiện có của nhà trờng để giảng dạy sao cho đạt hiệu quả cao nhất đáp ứng đợc yêu cầu đổi mới hiện nay Bên cạnh đó đòi hỏi ngời giáo viên phải năng động sáng tạo nghiên cứu tìm tòi tự làm thêm các thiết bị phù hợp với tình hình thực tế của nhà trờng Học sinh phải tích cực tự giác chủ động sáng tạơ sửỷ dụng thiết bị dạy học theo sự hớng dẫn của giáo viên

Chơng III Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc sử dụng

thiết bị dạy học trong môn vật lý

3.1 - Đối với nhà trờng :

Để giúp cho giáo viên sử dụng có hiệu quả cao các thiết bị dạy học ban giám hiệu cần có sự quan tâm , chỉ đạo sát sao việc sử dụng thiết bị của giáo viên thờng xuyên thăm lớp dự giờ góp ý cùng

tổ chuyên môn về những chuyên đề sử dụng thiết bị dạy học sao cho có hiệu quả cao nhất , luôn động viên khích lệ tạo điều kiện tốt nhất để giáo viên khắc phục khó khăn khi điều kiện cơ sở vật chất của nhà trờng còn thiếu các thiết bị đôi khi còn cha chính xác

3.2 - Đối với tổ chuyên môn :

Thờng xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, đa ra bàn bạc trao đổi những vấn đề trong đổi mới phơng pháp dạy học rút ra những kinh nghiệm những bài học bổ ích trong việc sử dụng thiết bị dạy học sao cho có hiệu quả cao nhất nhằm không ngừng

đổi mới để nâng cao chất lợng dạy học

3.3 - Đối với giáo viên

Phải quán triệt mục tiêu đào tạo , kế hoạch dạy học phải thấy

đợc nhiệm vụ cấp bách hiện nay là đổi mới phơng pháp dạy học sử dụng triệt để có hiệu quả các phơng tiện dạy học nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy không ngừng nâng cao chất lợng giáo dục

Phải thực sự yêu nghề hết lòng vì học sinh thân yêu làm việc với lơng tâm đạo đức của ngời giáo viên nhân dân luôn hớng tới mục tiêu chung " Nâng cao dân trí , đào tạo nhân lực , bồi dỡng nhân tài " cho đất nớc

Thiết bị dạy học là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lợng giờ dạy , việc sử dụng thiết bị dạy học không chỉ nhằm minh hoạ cho bài giảng mà còn thúc đẩy quá trình nhận thức của học sinh phát triển t duy sáng tạo và kỹ năng thực hành cho học sinh Nếu sử dụng thiết bị thực hành một cách tuỳ tiện cha có sự chuẩn bị chu đáo thì hiệu quả học tập không cao có khi còn phản tác dụng , giáo viên mất thời gian vô ích học sinh học tập mệt mỏi căng thẳng Vậy để nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học cần đảm bảo nguyên tắc sau :

- Sử dụng đúng mục đích : trong quá trình dạy học giáo viên

phải đề ra mục đích dạy học quy định hoạt động dạy học của mình bằng các thiết bị dạy học, cụ thể hoạt động của giáo viên và các thiết bị dạy học quy định mục đích học tập của học sinh xác

định hoạt động của học sinh bằng các thiết bị dạy học hiện có Hoạt động và thieỏt bị dạy học giúp họ lĩnh hội nội dung và hình thành phát triển nhân cách , mặt khác mỗi thiết bị dạy học đều

có chức năng riêng chúng phải đợc nghiên cứu sử dụng đúng mục

đích và phù hợp với quá trình dạy học , thiết bị dùng cho học sinh

thực hành , rèn luyện kỹ năng , khắc sâu kiến thức cần có kích

th-ớc nhỏ vừa phải, thiết bị dạy học dùng trong gìơ nội khoá phaỷi phuứ hụùp với nội dung dạy học , thời gian của một tiết học

- Sử dụng đúng lúc nghĩa là thiết bị dạy học đợc sử dụng vào lúc

cần thiết của bài học lúc học sinh cần nhất, mong muốn đợc quan sát trong trạng thái tâm lý phù hợp nhất Thiết bị dạy học đợc sử dụng có hiệu quả cao nếu nó xuất hiện đúng lúc vào lúc nội dung

và phơng pháp cần đến , trong quá trình sử dụng giáo viên tránh

đa ra đồng loạt làm phân tán sự chú ý của học sinh

- Sử dụng đúng chỗ : là tìm vị trí lắp đặt thiết bị dạy học trên

lớp hợp lý nhất học sinh ngồi ở mọi vị trí trong lớp có thể tiếp nhận

đợc thông tin bằng các giác quan khác nhau vị trí đặt thiết bị dạy học sử dụng phải đảm bảo yêu cầu veà an toàn chiếu sáng , thông gió và các yêu cầu kỹ thuật khác ( ô cắm điện ) và không ảnh h-ởng đến quá trình học tập của học sinh

- Sử dụng đúng mức độ , cờng độ : thiết bị dạy học dợc sử

dụng có sự kết hợp chặt chẽ với các phơng pháp dạy học khác nhau nhằm kích thích hứng thú học tập của học sinh giúp học sinh tiếp nhận kiến thức một cách chủ động sáng tạo tích cực , nhng nếu thời gian sử dụng thiết bị dạy học quá nhiều hay sử dụng quá nhiều lần một loại hình trong 1 tiết học sẽ ảnh hởng đến các bớc của giờ học , học sinh sẽ chán nản mất tập trung

Kết hợp sử dụng thiết bị dạy học đợc trang bị với việc khai thác sử dụng thiết bị tự làm để cho giờ học thêm phong phú

- Để có thể thực hiện các nguyên tắc trên đòi hỏi giáo viên phải xác định vai trò vị trí của thiết bị dạy học đợc sử dụng để giải quyết các nhiệm vụ s phạm cụ thể , giáo viên phải xác lập đợc quan

hệ giữa thiết bị dạy học với nội dung bài giảng để làm cơ sở cho việc lựa chọn phơng pháp dạy học giáo viên phải nắm chắc cấu tạo tính năng tác dụng nguyên lý hoạt động của thiết bị dạy học dự kiến đợc các tình huống có thể xảy ra và các hoạt động trên lớp khi

sử dụng thiết bị dạy học

- Hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học còn phụ thuộc vào sự ham muốn thích thú của học sinh , giáo viên phải tạo ra sự ham muốn

đó bằng các việc làm cụ thể nh đặt ra tình huống có vấn đề trong quá tình sử dụng thiết bị dạy học giáo viên phải khẩn trơng

tổ chức các hoạt động cho học sinh không để thời gian chết trong quá trình tiến hành thí nghiệm