Đề tài lịch sử trong sáng tác của võ thị hảo (qua tiểu thuyết giàn thiêu) ( Luận án tiến sĩ)

Đề tài lịch sử trong sáng tác của võ thị hảo (qua tiểu thuyết giàn thiêu) ( Luận án tiến sĩ)Đề tài lịch sử trong sáng tác của võ thị hảo (qua tiểu thuyết giàn thiêu) ( Luận án tiến sĩ)Đề tài lịch sử trong sáng tác của võ thị hảo (qua tiểu thuyết giàn thiêu) ( Luận án tiến sĩ)Đề tài lịch sử trong sáng tác của võ thị hảo (qua tiểu thuyết giàn thiêu) ( Luận án tiến sĩ)Đề tài lịch sử trong sáng tác của võ thị hảo (qua tiểu thuyết giàn thiêu) ( Luận án tiến sĩ)Đề tài lịch sử trong sáng tác của võ thị hảo (qua tiểu thuyết giàn thiêu) ( Luận án tiến sĩ)

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM



NGUYỄN THỊ THU HÀ

ĐỀ TÀI LỊCH SỬ TRONG SÁNG TÁC

CỦA VÕ THỊ HẢO (QUA TIỂU THUYẾT GIÀN THIÊU)

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình luận văn này là sự nỗ lực hết mình của tôi trong quá trình nghiên cứu Những số liệu thống kê hoàn toàn do tôi tự nghiên cứu Tôi xin chịu trách nhiệm về luận văn của mình

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Hà

Trang 3

LỜI CẢM ƠN!

Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo đã tận tình truyền đạt những tri thức quí báu, dìu dắt giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo: PGS.TS Trịnh Bá Đĩnh đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình nghiên cứu, đồng thời đã hướng dẫn, đóng góp những ý kiến quí báu cho tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới Khoa sau đại học trường Đại học sư phạm Thái nguyên, cùng bạn bè, đồng nghiệp, gia đình, người thân

đã động viên, giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Thái Nguyên, ngày 15 tháng 4 năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Hà

Trang 4

MỤC LỤC

Trang LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN!

MỤC LỤC i

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp của luận văn 6

7 Cấu trúc luận văn 6

CHƯƠNG 1 ĐỀ TÀI LỊCH SỬ TRONG VĂN HỌC SAU 1986 VÀ SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO 7

1.1 Đề tài lịch sử trong văn học sau 1986 7

1.2 Sáng tác của Võ Thị Hảo 12

CHƯƠNG 2 NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG GIÀN THIÊU 20

2.1 Khái niệm nhân vật văn học và nhân vật lịch sử trong tiểu thuyết lịch sử 20

2.1.1 Nhân vật văn học 20

2.1.2 Nhân vật lịch sử trong tiểu thuyết lịch sử 22

2.2 Hệ thống nhân vật trong Giàn thiêu 30

2.2.1 Nhân vật lịch sử có thật 33

2.2.2 Nhân vật hư cấu 46

2.3 Nghệ thuật miêu tả nhân vật lịch sử 56

2.3.1 Miêu tả nhân vật thông qua ngoại hình ,đối thoại 56

2.3.2 Miêu tả nhân vật thông qua tâm lý, hành động của nhân vật 60

CHƯƠNG 3 NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN TRONG GIÀN THIÊU 65

Trang 5

3.1 Sự thể hiện thời gian trong Giàn thiêu 65

3.1.1 Khái niệm thời gian lịch sử và thời gian nghệ thuật 65

3.1.2 Thời gian biên niên sử trong Giàn thiêu 66

3.2 Các yếu tố huyễn hoặc, hoang đường trong Giàn thiêu 79

3.3 Ngôn ngữ người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật trong Giàn thiêu 82

3.3.1 Ngôn ngữ người kể chuyện 82

3.3.2 Ngôn ngữ nhân vật trong Giàn thiêu 85

KẾT LUẬN 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

Trang 6

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Năm 1986 là điểm mốc đánh dấu những biến đổi lớn trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của Việt Nam Công cuộc Đổi mới có tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội trong đó có văn học nghệ thuật Từ sau 1986 nghệ thuật nói chung và văn chương nói riêng có một diện mạo mới, sắc nét, khu biệt với văn xuôi các giai đoạn trước đó Đặc biệt sau năm 1986, các tác phẩm văn xuôi viết về đề tài lịch sử không chỉ xuất phát từ cảm hứng lịch sử

mà còn thể hiện cảm hứng đời tư, thế sự và triết lý nhân sinh Các nhân vật,

sự kiện là cái cớ để nhà văn thể hiện những quan điểm của mình trước cuộc sống hiện đại Điều này thể hiện rõ qua một loạt tác phẩm viết về đề tài lịch

sử mấy năm trở lại đây như : Hồ Quý Ly, Mẫu Thượng ngàn của Nguyễn Xuân Khánh, Tây Sơn bi hùng truyện của Lê Đình Danh, Bão táp Triều Trần của Hoàng Quốc Hải, Giàn thiêu của Võ Thị Hảo…Việc tìm hiểu các tác

phẩm viết về lịch sử rất có ý nghĩa bởi qua đó ta thấy được thái độ, đánh giá của tác giả trước một nhân vật lịch sử, một sự kiện lịch sử hay một triều đại lịch sử đã qua như thế nào đồng thời tìm hiểu tác phẩm này cũng giúp ta có cái nhìn mới về tiểu thuyết sau 1986 khi xử lý về đề tài lịch sử

1.2 Giàn thiêu là tác phẩm đã khẳng định được tài năng của Võ Thị Hảo,

giúp nhà văn để lại những dấu ấn nhất định trong văn học Việt Nam sau 1986 Tiểu thuyết này đã khiến Võ Thị Hảo vượt qua được định kiến rằng: tiểu thuyết lịch sử là thể loại thường khiến các nhà văn nữ phải ngoảnh mặt làm

ngơ và không mấy nhà văn nữ nào ghi điểm với nó Tìm hiểu Giàn thiêu là

góp thêm tiếng nói khẳng định bản lĩnh của nhà văn, tìm hiểu những quan điểm của bà về lịch sử, về cuộc đời, giúp người đọc có cái nhìn chính xác hơn

về những sáng tác của Võ Thị Hảo, đồng thời góp thêm tư liệu vào việc nghiên cứu đặc điểm văn xuôi Việt Nam sau 1975

Trang 7

1.3 Trước đại hội Đổi mới năm 1986, các tác phẩm viết về lịch sử thường có kiểu kết cấu là theo lối ghi chép biên niên, chủ yếu là ghi chép, minh họa lại các sự kiện, biến cố lịch sử Sau 1986,văn học được đổi mới, nhà văn tự do hơn sáng tạo để phản ánh phù hợp với xu thế của hiện tại Tiểu thuyết mang đề tài lịch sử đã có diện mạo mới bằng việc các nhà văn thay thế cảm hứng minh họa bằng cảm hứng nhận thức trong các sáng tác tạo ra tính

chân thực và hấp dẫn cho mỗi tác phẩm Tìm hiểu tiểu thuyết Giàn thiêu góp

phần làm sáng tỏ ít nhiều những sáng tạo, những đổi mới về thể loại tiểu thuyết lịch sử trong xu hướng đổi mới tiểu thuyết lịch sử sau 1986

Nghiên cứu về tiểu thuyết Giàn thiêu của Võ Thị Hảo đã có rất nhiều công trình nhưng đi sâu tìm hiểu tiểu thuyết Giàn thiêu để thấy được nét riêng

phong cách tiểu thuyết lịch sử của bà trong bức tranh chung của tiểu thuyết lịch sử Việt Nam hiện đại thì vẫn còn là một điểm mới mẻ.Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài này với mong muốn góp thêm một góc nhìn mới về tiểu thuyết

Giàn thiêu trong xu hướng đổi mới tiểu thuyết lịch sử sau 1986 Qua đó thấy

được đóng góp của bà đối với tiến trình vận động của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại

2 Lịch sử vấn đề

Võ Thị Hảo là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà văn thứ hai tiên phong trong công cuộc Đổi mới văn học Bà được đánh giá là

“cây bút sắc sảo và giàu nữ tính” Khi tiểu thuyết Giàn thiêu ra đời “Võ Thị

Hảo đã bứt phá khỏi lối đi đã quen chân” tiến tới những thành công Tác phẩm là một bước tiến trong sự nghiệp cầm bút của nhà văn và được trao giải

thưởng của Hội nhà văn Hà Nội năm 2004 Giàn thiêu đã chinh phục bạn đọc

cũng như giới phê bình nghiên cứu bằng ngòi bút tinh tế, sắc sảo, mạnh mẽ và

tài hoa Có lẽ vì vậy mà nghiên cứu về Giàn thiêu có nhiều bài viết, bài báo,

và một số công trình nghiên cứu sau :

Trang 8

2.1 Về nghệ thuật

Theo Các nhà nghiên cứu Phạm Xuân Nguyên, Hoàng Ngọc Hiến cùng

chung một nhận xét “Giàn thiêu là một tiểu thuyết, trước hết là một tiểu thuyết, nghĩa là Giàn thiêu trước hết không phải là một “ truyện lịch sử”,

không phải là minh họa lịch sử, mà là một tiểu thuyết tư duy lại lịch sử bằng phương pháp tiểu thuyết” Hai nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng “ tác giả

Võ Thị Hảo đã khá thành công trong cấu trúc của cuốn tiểu thuyết” [78]

2.1.1 Cũng theo Phạm Xuân Nguyên đã viết trong lời giới thiệu về tiểu

thuyết Giàn thiêu: “ văn Võ Thị Hảo không chỉ là những dòng chữ, không chỉ

là những truyện ngắn hay tiểu thuyết mà văn Võ Thị Hảo còn có nhiều hình tượng…đó là lối văn được tác giả thổi linh hồn vào, tạo những câu văn huyền

ảo, mê hoặc thậm chí ma quái…”

2.1.2 Trong bài Tôi biết mình không được phép quay đầu tác giả Thu

Hà thực hiện đã viết: kiệt sức hơn hai năm trời cho cuốn tiểu thuyết đầu tay và

Giàn thiêu đã không phụ công chị Mới đây, tác phẩm đã dành được giải

thưởng cao của hội nhà văn Hà Nội, được đánh giá là sự kết hợp tuyệt vời giữa chính sử và huyền tích, một sự bứt phá của nữ nhà văn tài năng này Và nhấn mạnh “Võ Thị Hảo đã bứt phá khỏi lối đi đã quen chân”.[27]

2.1.3 Bàn về ngôn ngữ trong tiểu thuyết lịch sử những năm gần đây, bài

Vấn đề ngôn ngữ trong lịch sử Việt Nam đương đại, tác giả Đỗ Hải Ninh nhận

xét:“ Sự thành công nổi bật trong sáng tạo ngôn ngữ nghệ thuật của tiểu thuyết lịch sử đương đại là kết hợp được các yếu tố văn hóa, lịch sử, tôn giáo trong một hệ ngôn ngữ tiểu thuyết thống nhất và đa dạng Có thể tìm thấy trong nhiều tiểu thuyết dấu ấn của ngôn ngữ nhà Phật, ngôn ngữ của tầng lớp

Nho học Và chỉ ra Giàn thiêu là cuốn tiểu thuyết chồng xếp nhiều lớp trầm

tích : lịch sử, tôn giáo, huyền thoại…Bởi vậy ngôn ngữ có cái ảo diệu, mê hoặc mang màu sắc tôn giáo, gần gũi với tín ngưỡng dân gian Viết về lịch sử thời Lý với nhân vật trung tâm là Từ Lộ ( Từ Đạo Hạnh ) trải qua hai kiếp

Trang 9

trầm luân, ngôn ngữ của trong tiểu thuyết Giàn thiêu mang đậm nét nhân sinh

quan Phật giáo [68]

2.1.4 Lại Nguyên Ân trong bài Tiểu thuyết và lịch sử đã nhận xét về nghệ thuật của Giàn thiêu như sau : “Đọc Giàn thiêu của Võ Thị Hảo một

điều tôi dần dần nhận thấy rõ là tác giả hiểu và dồn sức vào những nhiệm vụ

thực sự của tiểu thuyết khi tiếp cận một đề tài trong quá khứ Trong Giàn

thiêu, tác giả đã tận dụng những sử liệu của Đại Việt sử kí toàn thư, đặc biệt là

những sự kiện trong thời đoạn 1088 – 1138, dưới hai triều Lý Nhân Tông và

Lý Thần Tông, đồng thời tác giả cũng đã tận dụng các truyền thuyết về Từ

Đạo Hạnh trong Thiền uyển tập anh, lại dày công hư cấu, “thiết kế lại quá

khứ”, từ núi sông cây cối đến thác nước sông Gâm…tạo nên da thịt liền mạch cho đời sống quá khứ được dựng lại trong tác phẩm” Đồng thời nhận định

“tác giả khó có thể thành công nếu như không đưa ra một kiến giải mới mẻ và khả chấp về nhân vật lịch sử đồng thời là nhân vật truyền thuyết Từ Đạo Hạnh”.[3]

2.2 Về nội dung

2.2.1 Phạm Xuân Thạch trong Suy nghĩ từ những tiểu thuyết mang chủ

đề lịch sử viết : “ Lạc lối trong những câu hỏi về “sự thực lịch sử” và “tính

chân thực của lịch sử”, băn khoăn về một nền chính trị công chính và chỗ đứng của người tri thức trong cơn bão lịch sử Vấn đề đặt ra trong tiểu

thuyết Giàn thiêu là: sẽ nhận thức được điều gì đấy về triều đại trị vì của

những vị vua Lý Nhân Tông, Lý Thần Tông và những nhân vật lịch sử như

Từ Đạo Hạnh hay Nguyên phi Ỷ Lan ? Có lẽ không nhiều, vấn đề là từ một

hư cấu tiểu thuyết buộc người đọc phải suy tư về sự giải thoát, về niềm tin tôn giáo và những tham vọng về hạnh phúc, về thân phận và quyền lực của con người” [75]

2.2.2 Trần Khánh Thành trong Những thông điệp từ lửa và nước nhận xét : “…Mở trang đầu đã gặp hai chữ Giàn thiêu - ấn tượng chói và bỏng rát,

Trang 10

ngột và xót xa xâm chiếm lòng người…Viết với Võ Thị Hảo là truyền lửa từ trái tim đến bạn đọc…”[71]

2.2.3 Báo Người đại biểu nhân dân nhận xét: “Giàn thiêu – mặc dù rất

hấp dẫn nhưng là một cuốn tiểu thuyết không dễ đọc Cũng như truyện ngắn của Võ Thị Hảo cuốn tiểu thuyết này đang đi theo con đường riêng của nó, ngấm dần vào trái tim người ta và những tầng lớp ngữ nghĩa cũng như những hình tượng nghệ thuật của cuốn tiểu thuyết này thường trở đi trở lại và ám ảnh người đọc”[64]

Tóm lại, dù về phương diện nghệ thuật hay nội dung thì Giàn thiêu vẫn

luôn là một tác phẩm được bạn đọc yêu thích, quan tâm, là đối tượng của nhiều luận văn nghiên cứu khoa học Đây vừa là thuận lợi vừa là thách thức của chúng tôi khi đi vào tìm hiểu và nghiên cứu tiểu thuyết này

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: Đề tài lịch sử trong sáng tác của

Võ Thị Hảo (Qua tiểu thuyết Giàn thiêu)

4 Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu

4.1 Đề tài này hướng tới các nhiệm vụ sau :

- Đề tài lịch sử trong văn học sau 1986 và sáng tác của Võ Thị Hảo

- Nhân vật lịch sử trong Giàn thiêu

- Nghệ thuật kể chuyện trong Giàn thiêu

4.2 Mục đích

Từ việc tìm hiểu đề tài lịch sử trong sáng tác của Võ Thị Hảo ( Qua

tiểu thuyết Giàn thiêu ) sẽ giúp chúng ta hiểu thêm về phong cách nghệ

thuật của Võ Thị Hảo đồng thời thấy được sự đóng góp của bà với nền văn học nước nhà

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp như : phân tích , tổng hợp, thống kê – phân loại, nghiên cứu văn hóa, lịch sử liên ngành, so sánh đối chiếu…

Trang 11

6 Đóng góp của luận văn

Chúng tôi chọn đề tài Đề tài lịch sử trong sáng tác của Võ Thị Hảo (Qua

tiểu thuyết Giàn thiêu) nhằm nghiên cứu sự sáng tạo về tiểu thuyết lịch sử của

Võ Thị Hảo trong tiểu thuyết Giàn thiêu trong xu hướng đổi mới tiểu thuyết

lịch sử 1986 để thấy được tài năng, sự đóng góp của nhà văn vào nghệ thuật tiểu thuyết lịch sử đương đại của Võ Thị Hảo và góp phần lý giải sức hấp dẫn

mê hoặc của tác phẩm

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn được triển khai trong ba chương :

Chương 1 : Đề tài lịch sử trong văn học sau 1986 và sáng tác của Võ Thị Hảo

Chương 2 : Nhân vật lịch sử trong Giàn thiêu

Chương 3 : Nghệ thuật kể chuyện trong Giàn thiêu

Trang 12

CHƯƠNG 1

ĐỀ TÀI LỊCH SỬ TRONG VĂN HỌC SAU 1986 VÀ SÁNG

TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO

1.1 Đề tài lịch sử trong văn học sau 1986

Nhìn nhận một cách khách quan chúng ta có thể thấy: Văn học Việt Nam trước 1986 luôn có sự nhất quán trong tư duy – đó là tư duy sử thi, với cảm hứng khẳng định, ngợi ca Tiểu thuyết lịch sử trong giai đoạn này cũng nằm trong mạch cảm hứng đó nên thường được viết đúng như những gì sử liệu ghi lại do đó tâm thức văn hóa của thời đại và tâm thức sáng tạo của nhà văn cùng gặp gỡ ở quan điểm:“phải tôn trọng, kính cẩn trước lịch sử”[76]

Sau khi đất nước thống nhất, đặc biệt là sau 1986 văn học đổi mới, nhà văn

tự do sáng tạo để phản ánh phù hợp với xu thế của hiện tại nên các nhà văn cũng có những cảm nhận mới về đề tài lịch sử

Văn học Việt Nam sau năm 1986 đã có những đổi mới mang tính đột phá

cả về nội dung lẫn hình thức trên xu thế và nền tảng của sự đổi mới trong nhiều lĩnh vực của đời sống chính trị, văn hóa xã hội Công cuộc Đổi mới đã từng bước đưa đất nước và con người ra khỏi tình trạng trì trệ kéo dài Cùng với những chính sách đúng đắn của Đảng và nhà nước, từ nhu cầu nhận thức lại đã trở thành một trong những nét căn bản của ý thức con người sau một thời gian trong tình trạng tư duy bao cấp Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc trở lại đề tài lịch sử để suy ngẫm, lý giải hiện tại

Một nguyên nhân nữa khiến đề tài lịch sử là đề tài được nhiều nhà văn tìm đến có thể được giải thích bằng nguyên nhân từ chính lịch sử Việt Nam là một đất nước có lịch sử đầy biến động, đất nước luôn trong tình trạng bị chia cắt hoặc ngoại xâm, hoặc sự nổi dậy của các lực lượng lao động đối lập với chính quyền mà các sử gia gọi là quân tạo phản hoặc gọi là khởi nghĩa nông dân Trong hoàn cảnh lịch sử ấy, có lẽ những nỗi đau vẫn âm thầm chảy suốt trong kí ức cộng đồng và khi có điều kiện sẽ phát tiết ở những người nhạy

Trang 13

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full

Định dạng
Số trang	99
Dung lượng	380,23 KB
File đính kèm	Luận án Full.rar (523 KB)