CHUONG 1 NHUNG LY LUAN VE TAI CHINH CONG

Quan điểm hiện đại Các quan điểm về tài chính công cổ điển đã mất dần ảnh hưởng từ đầu thập niên 20 của thế kỷ 20, khi mà khung cảnh kinh tế, chính trị của các nước tư bản đã biến đổi..

Trang 1

T.S NGUYEN THANH DUONG 1

TÀI CHÍNH CÔNG

CHUYÊN ĐỀ CAO HỌC

NHỮNG LÝ LUẬN VỀ TÀI CHÍNH CÔNG

Trang 2

TÀI LIỆU THAM KHẢO CAO HỌC TÀI CHÍNH CÔNG

1 Kinh tế học công cộng – Joseph E

Stiglitz – NXB khoa học kỹ thuật 1995

2 Kinh tế vĩ mô – Bộ tài chính và Dự án

Việt nam – Canada – NXBTC 2001

3 Kinh tế thị trường - Bộ tài chính và Dự

án Việt nam – Canada – NXBTC 2001

Trang 3

4 Những vấn đề về chính sách tài chính -

Bộ tài chính và Dự án Việt nam – Canada – NXBTC 2001

5 Tài chính công - Bộ tài chính và Dự án

Việt nam – Canada – NXBTC 2001

Trang 4

6 Quản lý tài chính nhà nước – ĐHTCKT

Hà nội – NXBTC 2000

7 Tài chính công- PGS.TS.Nguyễn Thị

Cành chủ biên- NXBĐHQG TP.HCM 2003

8 Khai thác nguồn vốn tín dụng nhà nước

ưu đãi cho đầu tư phát triển – PGS.TS Thái Bá Cẩn – NXBTC 2002

Trang 5

9 Quản lý chi tiêu công ở Việt nam- Thực

trạng và giải pháp- GS.TS Dương Thị Bình Minh chủ biên – NXBTC 2005

10 Quản lý tài chính công- PGS.TS Trần

đình Ty- NXBLĐ 2003

11 Tài chính công- GS.TS Dương Thị

Bình Minh chủ biên – NXBTC 2005

Trang 6

9 Lý thuyết tài chính công- PGS.TS Sử

Đình Thành chủ biên- NXBĐHQG TPHCM 2006

10 Vận dụng phương thức lập ngân sách

theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công của Việt nam- TS Sử Đình Thành chủ biên- NXBTC 2005

Trang 7

11 Một số vấn đề về kinh tế tài chính Việt

nam- Bộ tài chính (trường bồi dưỡng cán bộ tài chính)- NXBTC 2007

12 Tạp chí phát triển kinh tế – ĐHKT TP

HCM

13 Tạp chí tài chính

14 Tạp chí thuế nhà nước

15 Tạp chí quản lý ngân quỹ quốc gia

Trang 8

16 Tạp chí nghiên cứu kinh tế

17 Luật ngân sách nhà nước 2002 và các

văn bản hướng dẫn thi hành luật

18 Các luật thuế và các văn bản hướng

dẫn thi hành luật

19 http://www.mof.gov.vn

20 Chính sách tài chính vĩ mô trong phát

triển và hội nhập- NXBTC 2002

Trang 9

CÁC CHUYÊN ĐỀ CAO HỌC TÀI CHÍNH CÔNG

1 NHỮNG LÝ LUẬN VỀ TÀI CHÍNH CÔNG

2 THU NHẬP CÔNG

3 CHI TIÊU CÔNG

4 CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH CÔNG

Trang 10

CHUYÊN ĐỀ CAO HỌC

CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN

VỀ TÀI CHÍNH CÔNG

Trang 11

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ

I QUAN ĐIỂM VỀ TCC

II BẢN CHẤT VÀ ĐẶC ĐIỂÅM CỦA TCC

III- CHỨC NĂNG CỦA TCC.

IV CÁC BỘ PHẬN CẤU THÀNH CỦA TCC.

Trang 12

I QUAN ĐIỂM VỀ TÀI CHÍNH CÔNG

1 Quan điểm cổ điển

Tài chính công cổ điển hình thành trên nền tảng của nền kinh tế tự do cạnh tranh, trong khung cảnh các quốc gia tư bản chủ nghĩa ở thế kỷ thứ 19.

 Cơ sở hình thành quan điểm cổ điển.

(1) Tách biệt chức năng chính trị của nhà nước với hoạt động kinh tế của tư nhân

Trang 13

1 Quan điểm cổ điển (2) Nhà nước chỉ làm nhiệm vụ cai trị, còn hoạt động kinh tế là của cá nhân hay các pháp nhân

(3) Nhà nước càng thu hẹp hoạt động, càng

ít can thiệp vào đời sống kinh tế càng tốt.

(4) Nền kinh tế chỉ có hai chủ thể: người tiêu dùng và người sản xuất Còn Nhà nước chỉ đóng vai trò cảnh sát bảo vệ.

Trang 14

1 Quan điểm cổ điển (5) Tiền tệ có giá trị bảo đảm bằng chính nó, luôn luôn ổn định giá trị Nhà nước chỉ can thiệp vào lưu thông tiền tệ.

 Quan điểm về tài chính công

(1) Tài chính công phải độc lập với hoạt động kinh tế Thu hay chi của Nhà nước không tác động đến đời sống kinh tế Tài chính công mang tính chất trung lập.

Trang 15

1 Quan điểm cổ điển (2) Chi tiêu của Nhà nước không tạo ra lợi ích nào Nhà nước càng chi tiêu thì dân chúng càng nghèo đi Do đó, Nhà nước càng ít chi tiêu càng tốt cho Quốc gia.

(3) Thuế là gánh nặng của nhân dân Do đó, càng giảm thuế càng có tác dụng giảm gánh nặng của dân.

(4) Tài nguyên của Ngân sách chính là thuế.

Trang 16

Từ các quan điểm trên các nhà tàøi chính công kết luận:

- Nghiên cứu về tài chính công là nghiên cứu về công chi Khoa học tài chính công hướng đến giải quyết việc giảm chi tiêu của Nhà nước.

Trang 17

- Nghiên cứu tài chính công có thể giúp Nhà nước phân chia gánh nặng công chi cho từng cá nhân hợp lý

Thực vậy, theo họ sự tăng chi tiêu của Nhà nước đồng thời cũng là sự giảm chi tiêu của cá nhân

Trang 18

Do đó xây dựng ngân sách chính là sự phân phối gánh nặng cho mọi người một cách công bằng.

 Các nhà tài chính công cổ điển xem đối tượng của môn học tài chính công là:

- Nghiên cứu các khoản tài trợ cho công chi.

- Cách sử dụng các phương tiện để phân phối công bằng cho mỗi công dân.

Trang 19

2 Quan điểm hiện đại

Các quan điểm về tài chính công cổ điển đã mất dần ảnh hưởng từ đầu thập niên 20 của thế kỷ 20, khi mà khung cảnh kinh tế, chính trị của các nước tư bản đã biến đổi.

 Cơ sở hình thành quan điểm hiện đại

(1) Sự thay đổi dần chức năng của Nhà nước :

Trang 20

- Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, đặc biệt là sau Cách mạng tháng 10 Nga xuất hiện một chế độ kinh tế mới trên thế giới - kinh tế kế hoạch hóa

- Nhà nước không còn là người cảnh sát của đời sống kinh tế, hoạt động kinh tế không chỉ là của tư nhân hay các pháp nhân tư pháp

- Nhà nước có chức năng chính trị và chức năng kinh tế, do đó nhà nước can thiệp dần vào đời sống kinh tế.

Trang 21

2 Quan điểm hiện đại (2) Nền kinh tế không chỉ có hai chủ thể (người tiêu dùng và người sản xuất), mà còn thêm một chủ thể nữa là Nhà nước

Về mặt khoa học, hình thành khoa học kinh tế vĩ mô (Macro Economic), mà chính Nhà nước sử dụng khoa học này để can thiệp vào đời sống kinh tế.

Trang 22

(3) Sự khủng hoảng kinh tế chu kỳ và bệnh thất nghiệp, lạm phát trở thành các con bệnh kinh niên của nềàn kinh tế tư bản chủ nghĩa.

Trang 23

- Siêu lạm phát ở Đức trong các năm 1921 -

1923,

- Cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới trong các năm 1929 -1933 đã làm sụp đổ tất cả những quan điểm bảo vệ cho "cơ chế tự điều chỉnh của thị trường tự do cạnh tranh"

- Tiền tệ không còn ổn định, không được bảo đảm bằng chính giá trị của nó.

Trang 24

2 Quan điểm hiện đại (4) Quá trình tích tụ và tập trung tư bản đã dẫn đến độc quyền

- Chính tư bản độc quyền và sự xuất khẩu tư bản đã đưa nền kinh tế tự do cạnh tranh (cạnh tranh hoàn toàn) đến cạnh tranh không hoàn toàn

Trang 25

- Sự bành trướng của các nước tư bản phát triển đã đặt Nhà nước vào vai trò tìm kiếm thị trường, can thiệp vào nền kinh tế thế giới

Do đó, Nhà nước sử dụng các công cụ kinh tế, tài chính để can thiệp.

Trang 26

2 Quan điểm hiện đại (5) Mỗi quốc gia phải xây dựng nền tài chính của mình đặt trong mối quan hệ hoạt động tài chính quốc tế

Nếu trong thế kỷ trước sự giao thương giữa các nước chủ yếu là hàng hóa, thì dần dần cho đến ngày nay các mối quan hệ tài chính, xuất khẩu tư bản đóng vai trò trọng yếu.

Trang 27

 Quan điểm tài chính công hiện đại

(1) Tài chính công không phải là yếu tố trung lập, mà là công cụ để Nhà nước can thiệp vào nền kinh tế.

(2) Chi tiêu của Nhà nước không phải mất

đi, mà tái tạo ra lợi tức quốc gia, kích thích nền kinh tế phát triển Nhà nước không chỉ biết tiêu dùng, mà Nhà nước ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong đầu tư.

Trang 28

2 Quan điểm hiện đại (3) Tài nguyên ngân sách không chỉ có thuế, mà nhà nước còn sử dụng nhiều nguồn tài nguyên khác như lợi tức công sản, tiền tệ, công trái

(4) Tài chính công không phải chỉ dựa trên nguồn thu để phân bổ các khoản chi, mà

do nhu cầu để tìm kiếm các nguồn thu trang trải cho chi tiêu , đặc biệt là chi cho đầu tư.

Trang 29

2 Quan điểm hiện đại Theo quan điểm hiện đại, đối tượng của môn học tài chính công rất rộng, bao gồm cả kỹ thuật tài chính và chứa đựng hai lĩnh vực căn bản:

- Xuất phát từ nhu cầu tài chính của quốc gia phục vụ cho mục tiêu phát triển để nghiên cứu cách sử dụng các công cụ tài chính.

Trang 30

- Sử dụng các công cụ tài chính để can thiệp vào đời sống kinh tế, điều chỉnh cả mục tiêu kinh tế và mục tiêu xã hội.

Trang 31

II BẢN CHẤT VÀ ĐẶC ĐIỂÅM CỦA TÀI CHÍNH CÔNG

1 Khái niệm và bản chất của tài chính công.

 Quan điểm thế giới

(1) Định nghĩa về tài chính công có thể được tìm thấy trong tác phẩm của A.Smith, trong đó về nguyên tắc A Smith xuất phát từ hệ thống kinh tế gia đình và nguyên tắc này được rút ra vận dụng cho tài chính công, mà trước hết là cho ngân sách Nhà nước (hàng năm ngân sách Nhà nước phải cân đối và tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản).

Trang 32

(2) Khái niệm tài chính công với nghĩa rộng được sử dụng một cách đối lập với khái niệm tài chính tư Tài chính công phản ánh các hoạt động tài chính của Nhà nước được thể hiện bằng các quan hệ tiền tệ nảy sinh trong mối quan hệ với sự hình thành và phân phối các quỹ tiền tệ (Ján Petrenka- Oto Sobek a kolektiv: Financie a mena - Vydavatelstvo Alfa Bratislava 1993 trang 39).

39)

Trang 33

(3) Tài chính công là một khái niệm hiện đại xác định các quan hệ và các nghiệp vụ tài chính phát sinh trong hệ thống kinh tế giữa các chủ thể công quyền (cơ quan, đơn vị) và các chủ thể khác (doanh nghiệp, hộ gia đình, công dân, các tổ chức phi lợi nhuận) – (Bojka Harmeníkova a Kveta Kubatová: Verejné finance – Eurolex Bohemia 2000)

Trang 34

(4) Trong thời đại ngày nay trong khuôn khổ hợp tác kinh tế quốc tế có thể xem xét tài chính công từ 2 khía cạnh: quốc gia và quốc tế

- Từ khía cạnh quốc gia, tài chính công bao gồm các bộ phận cấu thành nó

- Từ khía cạnh quốc tế, thuộc vào khái niệm tài chính công người ta còn có thể kể tới ngân sách Nhà nước của các nước trong khối liên minh.

Trang 35

(5) Theo các nhà kinh tế Pháp thì Tài chính công có thể hiểu theo cách đơn giản là:

”nghiên cứu của tài chính công chính là quản lý tài chính của các tổ chức công” (Francoi Adam - Olivier Ferrand – Rémy Rioux: Finances publiques - Presses de sciences PO et Dalloz 2003 – trang 2)

Trang 36

Về mặt luật pháp thì Nhà nước, các pháp nhân công quyền, các đơn vị hành chính trung ương và địa phương, các đơn vị hành chính bảo đảm xã hội và các đơn vị công quyền là chủ thể của Tài chính công

Trang 37

Trong thực tế phạm vi của tài chính công có thể được đặc trưng rõ nét bởi 2 tiêu chí:

- Tiêu chí thứ nhất cũng chính là sự định nghĩa các chủ thể của tài chính công theo chuẩn mực của kế toán quốc gia.

- Tiêu chí thứ hai là sự tồn tại mối quan hệ tài chính giữa các pháp nhân là chủ thể của tài chính công.

tài chính công

Trang 38

(6) Tài chính công còn được xem xét trên các khía cạnh sau đây:

- Xét về khía cạnh luật pháp:

Tài chính công chịu sự chi phối của các luật công pháp và tư pháp nằm trong các lĩnh vực có liên quan đến tài chính công

Trang 39

Tài chính công hoạt động dựa trên các luật mà Nhà nước quy định và chuyển tải nội dung của luật công pháp và tư pháp trong hoạt động thực tiễn của tài chính công

Do đó việc tuân thủ luật pháp và các hoạt động của tài chính công diễn ra trong khuôn khổ hành lang pháp lý mà luật pháp đã quy định là yêu cầu cần thiết.

Trang 40

- Xét về khía cạnh kinh tế:

Tài chính công tác động tới các hoạt động của kinh tế vĩ mô thông qua thuế và các khoản chi tiêu công nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trang 41

- Xét về khía cạnh tài chính và kế toán:

Để đảm bảo sự cân đối và tính ổn định đòi hỏi trong lĩnh vực tài chính công phải:

+ Thực hiện việc quản lý, giám sát các khoản thu, chi của Nhà nước;

+ Thực hiện các chương trình, các mục tiêu cụ thể;

Trang 42

+ Kế hoạch hóa thu, chi

+ Có hệ thống tài khoản đáp ứng cho yêu cầu quản lý

Tài chính công là công cụ quan trọng cung cấp thông tin cho các chủ thể lập pháp và quản lý.

Trang 43

- Xét về khía cạnh hành chính và tổ chức:

Tài chính công duy trì sự hoạt động của các cơ quan công quyền.

Trang 44

 TCC theo quan điểm của các nhà kinh tế Việt Nam

TCC là “các hoạt động thu chi bằng tiền của Nhà nước, phản ánh hệ thống quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm phục vụ việc thực hiện các chức năng vốn có không nhằm mục tiêu thu lợi nhuận của Nhà nước đối

lý tài chính công – NXB Lao động – Trang 23).

Định dạng
Số trang	102
Dung lượng	1,78 MB