Chi trả dịch vụ hệ sinh thái: Một số khái niệm cơ bản

• Phát triển dịch vụ hệ sinh thái– Cơ hội cho người sử dụng đất – Rủi ro – Điều kiện lí tưởng phát triển thị trường • Việt Nam: hiện tại và tương lai: – Chi trả dịch vụ môi trường rừng –

Chi trả dịch vụ hệ sinh thái: Một số khái niệm cơ bản

Tô Xuân Phúc

Tổ chức Forest Trends, Hoa Kỳ

• Phát triển dịch vụ hệ sinh thái

– Cơ hội cho người sử dụng đất – Rủi ro

– Điều kiện lí tưởng phát triển thị trường

• Việt Nam: hiện tại và tương lai:

– Chi trả dịch vụ môi trường

rừng

– Chi trả dịch vụ hấp thụ carbon

Hấp thụ và dự trữ carbon

Hình thành cấu tượng và dinh dưỡng đất

Thụ phấn thực vật

Bảo vệ và kiểm soát rừng đầu nguồn

Chất lượng không khí Kiểm soát dịch bệnh

Bảo tồn động vật hoang dã và sinh cảnh

Dịch vụ hệ sinh thái

Dịch vụ hệ sinh thái & kinh tế

1 Chức năng cung cấp thức ăn,

nước ngọt, chất đốt, giấy, gỗ

2 Chức năng điều hòa khí hậu,

thẩm thấu nước, v.v.

3 Chức năng điều hòa dòng dinh

dưỡng trong đất, hình thành cấu

tượng đất

4 Chức năng về văn hóa, cảnh

quan, tính ngưỡng, giáo dục

Đầu vào của quá trình sản xuất

Duy trì hệ thống sản xuất

Duy trì điều kiện làm việc phù hợp (chất lượng

nước, không khí, v.v.

Thị trường dịch vụ hệ sinh thái

Thị trường

nước (quy

định)

Thị trường nước (vốn nhà nước)

Chi trả dich vụ

nước (tư nhân &

nhà nước)

Thị trường đa dạng sinh học (quy định)

Biodiversity

Giao dịch đa dạng sinh học (sáng kiến tư nhân )

Buôn bán carbon (quy định)

Buôn bán carbon (quy định)

Chi trả dịch vụ rừng (vốn nhà nước)

Đa dạng sinh học

-Số chương trình đang hoạt động: 39

-Số chương trình trong giai đoạn phát triển: 25

Các chương trình bồi hoàn

Canada – Ngân hàng bảo tồn

Các nước quan tâm

France

UK South Africa New Zealand Others

8

Ngân hàng bảo tồn loài của Mỹ

• Ngân hàng bảo tồn loài bất

đầu từ đầu năm 90 & bảo tồn

đất nhập nước từ đầu năm 80

• Đến nay ~115 ngân hàng bảo

tồn loài & 800 bảo tồn đất ngập

nước

• $200-300 triệu US năm 2007

10

Chi trả dịch vụ môi trường nước

(chất lượng & số lượng)

– Trả cho người sử dụng đất (ex Heredia, Costa Rica/

Perrier Vittel) – Mua đất (Quỹ bảo tồn nguồn nước tại Quito) Buôn bán dinh dưỡng đất

– Bồi lắng Nitrogen, phốt pho

– Một số chương trình thí điểm nhỏ thực hiện tại(

Mỹ (Ohio’s Miami Conservancy District)

12

Thị trường carbon

• Thị trường nổi lên do cam kết

thực hiện Nghị định thư Tokyo,

Buôn bán hạn ngạch phát thải

của Châu Âu

• Các thị trường bên ngoài Nghị

định thư

– Thị trường carbon tự nguyện

– Thị trường carbon tại Mỹ

– Thị trường hấp thụ carbon sinh học

12

Các dự án carbon lâm nghiệp

14

Xu hướng thị trường

• Khó cập nhập/kiểm soát

• Nhu cầu thực sự

• Càng ngày càng phát triển

• Carbon là hàng hóa hấp dẫn nhà đầu tư

14

Thị trường dịch vụ HST: Cơ hội

Ngắn hạn

– Tăng thu nhập (giúp phần tăng

nguồn dinh dưỡng cho trẻ nhỏ,

tiếp cận giáo dục và y tế, sức khỏe

– Tích lũy kinh nghiệm kinh doanh,

các giao dịch kinh tế, và thông

qua người trung gian

– Tăng cường kiến thức về quản lý

tài nguyên bền vững thông qua

tập huấn và trợ giúp kỹ thuật

Rủi ro tiềm năng

• Các chi phí cơ hội gắn kết với sự mất đi

các loại hình sử dụng đất thay thế

• Có thể mất quyền thu hái các sản phẩm

(nếu không quy định chặt chẽ trong hợp

đồng)

• Có thể mất việc nếu mô hình PES làm

giảm các hoạt động sử dụng đất có liên

quan

• Có thể làm gia tăng sự cạnh tranh về đất

đai hoặc làm mất quyền đối với đất đai

của một số nhóm có liên quan nếu thị

trường PES thu hút nhà đầu cơ, đặc biệt

ở những nơi có tính an toàn về hưởng

dụng đất thấp

• Rủi ro về kết quả và sự cần thiết phải có

bảo hiểm

Một số điều kiện lí tưởng thực hiện PES

• Nhu cầu về dịch vụ hệ sinh thái rõ

ràng và có giá trị tiềm năng về

kinh tế

• Nguồn cung bị đe dọa

• Một số hành động quản lý cụ thể

có tiềm năng giải quyết sự đe dọa

của nguồn cung

• Người trung gian hiện quả và có

Thực hiện các điều khoản

Thiết lập thị trường PES: Các bước tiến hành

Các câu hỏi quan trọng (I)

• Chất lượng dịch vụ, trạng thái thực

tế của dịch vụ hệ sinh thái mà thị

trường yêu cầu? Làm thế nào để xác

định điều này? (Nghiên cứu sinh

thái? Báo cáo cộng đồng? Các nguồn

khác?)

• Dịch vụ này có thể gia tăng hoặc duy

trì trong tương lai để đảm bảo dịch

vụ được cung cấp trong tương lai?

Bằng cách nào? Biện pháp cụ thể

nào? Khung thời gian ra sao?

Câu hỏi quan trọng (II)

22

• Giá trị của DV như thế nào? Giá được

xác định ra sao? Có thể có các thị trường

khác nhau hay không?

• Ai là người mua tiềm năng? Ai là người

hưởng lợi từ dịch vụ này? Công ty nào

sử dụng dịch vụ? Có công ty nào đang

sử dụng dịch vụ và gây ảnh hưởng tiêu

cực đến dịch vụ?

• Ai là người sở hữu hoặc quản lý đất nơi

dịch vụ được sản sinh? Cá nhân hay

cộng đồng? Ai là người nên được trả

tiền? Ai sẽ thực hiện ?

22

Xác định dịch vụ

Sinh cảnh / Đa dạng sinh

học

• Nơi sinh cảnh quan trọng

cho sự phát triển các loài,

v.v

Rừng đầu nguồn

• Nguồn kiểm soát ô nhiễm chủ yếu?

• Nước chảy qua rừng đầu nguồn?

• Hệ thống cung cấp nguồn nước

• Đấ t ngập nước bao gồm

• Các cơ quan chịu

trách nhiệm về quản lý rủi ro do thiên tai gây ra (e.g.lũ lụt)

• Người dân (Bảo vệ thụ

phấns, nguồn các sản phẩm hoang dã )

Câu hỏi cho người mua

26

• Mục đích của dịch vụ hệ sinh thái là gì?

• Mục đích này đạt được bằng cách nào? Thông

qua cách quản lý tài nguyên như thế nào?

• Dựa trên cơ sở nào chúng ta có thể tin rằng các

biện pháp đó làm gia tăng kết quả/chất lượng

của dịch vụ? Hiểu biết của chúng ta như thế

nào?

• Dịch vụ được tính toán như thế nào tại mức

hiện tại và trong tương lai? Ai sẽ là người

đo/đánh giá dịch vụ?

26

Định giá

• Giá của dịch vụ được xác định là mức

mà người mua đồng ý trả theo mức mà

Bước 2: Đánh giá năng lực thể chế & kỹ thuật

• Đánh giá về khung pháp lý, chính sách, và bối cảnh hưởng dụng đất

• Đánh giá về các quy định hiện hành liên quan đến thị trường PES

• Đánh giá về các dịch vụ hỗ trợ PES hiện hành và các tổ chức tham gia

28 28

Một số câu hỏi quan trọng (I)

• Người cung cấp dịch vụ có quyền hợp

pháp đối với tài nguyên? Các quyền/người

• Liệu các tổ chức địa phương / cộng đồng

có kinh nghiệm đối với loại hình thị

trường mới này?

Một số câu hỏi quan trọng (II)

• Liệu đại diện của cộng đồng được lựa

chọn và tham vấn và được ủy quyền

để đàm phán với người mua?

• Làm thế nào để có thể đảm bảo đầu

tư nằm trong ưu tiên của cộng đồng?

• Liệu sự ra quyết định trong việc hình

thành thị trường có sự tham gia đầy

đủ của các bên liên quan?

• Liệu có sự đại diện hợp lý của các

nhóm thiệt thòi (như phụ nữ tham

gia)?

30

Một số kỹ năng cần thiết

• Kiến thức khoa học và thực tiễn: hệ sinh thái,

quản lý đất đai, đo đếm

• Kỹ năng đàm phán hợp đồng

• Thực hiện, giám sát, và xác minh kết quả

Bước 3: Cấu trúc hợp đồng

• Thiết kế kế hoạch quản lý hợp lý

• Giảm chi phí giao dịch

• Lựa chọn các phương án chi trả

• Lựa chọn phương thức hợp đồng

32

Một số điều cơ bản trong hợp đồng

• Ai chịu trách nhiệm về công việc gì?

• Kết quả kỳ vọng về dịch vụ?

• Các kết quả này thể hiện như thế nào?

• Ai chịu trách nhiệm về kiểm tra, đánh giá,

và xác nhận kết quả?

• Ai sẽ nhận tiền/bao nhiêu và khi nào?

• Tiêu chí nào sẽ được sử dụng để xác định

sự công bằng trong cơ chế phân chia lợi

ích?

Một số điều cơ bản cho người cung cấp dịch vụ

• Có thể có chi phí nảy sinh trong quá trình

vận hành của thị trường? Liệu có chi phí nào

phát sinh trong quá trình thực hiện hợp

đồng mà người mua phải chịu trách nhiệm?

• Lợi ích dự kiến mà người cung cấp dịch vụ

thu được là gì? Khi nào và bằng cách nào lợi

ích này được phân chia?

• Liệu có lợi ích gì khác mà người cung cấp

dịch vụ được hưởng (ví dụ tập huấn, trợ

giúp kỹ thuật, v.v.)?

• Các rủi ro tiềm năng đối với người cung cấp

dịch vụ là gì? Cơ chế nào để giảm rủi ro?

34 34

Các loại hình chi trả

• Chi trả trực tiếp bằng tiền

• Hỗ trợ tài chính giúp thực hiện các

hoạt động của cộng đồng

• Chi trả bằng hiện vật

• Giúp đạt được quyền hưởng dụng

• Chi trả dựa trên số cây

• Hình thành và bảo vệ rừng

• Quản lý đất theo hướng bền vững

• Cung cấp dịch vụ

Nguồn tài liệu

• The Edinburgh Centre for Carbon

Management’s Plan Vivo