Bài tập phòng chống H5N1 Nâng cao sức khỏe

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo trong thời gian tới có thể xảy ra đại dịch cúm, ước tính hàng triệu người mắc bệnh và 2 7 triệu người tử vong, do có khả năng xuất hiện một chủng vi rút cúm mới có độc lực cao và lây truyền mạnh từ người sang người, trong khi chưa có vắc xin phòng bệnh và thuốc điều trị đặc hiệu. Các nghiên cứu cho thấy rằng có 3 điều kiện cần thiết để xuất hiện đại dịch. Thứ nhất là chủng vi rút cúm hoang dại có thể truyền sang cho người. Thứ hai là vi rút mới có khả năng nhân lên ở người và gây bệnh. Thứ ba là vi rút mới có khả năng truyền từ người sang người và gây ra các vụ đại dịch lớn. Kể từ năm 1997, hai điều kiện đầu tiên đã xảy ra ở Hồng Kông năm 1997 và năm 2003 (H5N1), ở Hà Lan năm 2003 (H7N7), ở Việt Nam và Thái Lan năm 20042005 (H5N1).

Trang 1

I. Đặt vấn đề

1 Tình hình Cúm A(H5N1) trên Thế giới

Nguy cơ xảy ra đại dịch cúm ở người: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh

báo trong thời gian tới có thể xảy ra đại dịch cúm, ước tính hàng triệu người mắc bệnh

và 2 - 7 triệu người tử vong, do có khả năng xuất hiện một chủng vi rút cúm mới cóđộc lực cao và lây truyền mạnh từ người sang người, trong khi chưa có vắc xin phòngbệnh và thuốc điều trị đặc hiệu Các nghiên cứu cho thấy rằng có 3 điều kiện cần thiết

để xuất hiện đại dịch Thứ nhất là chủng vi rút cúm hoang dại có thể truyền sang chongười Thứ hai là vi rút mới có khả năng nhân lên ở người và gây bệnh Thứ ba là virút mới có khả năng truyền từ người sang người và gây ra các vụ đại dịch lớn Kể từnăm 1997, hai điều kiện đầu tiên đã xảy ra ở Hồng Kông năm 1997 và năm 2003(H5N1), ở Hà Lan năm 2003 (H7N7), ở Việt Nam và Thái Lan năm 2004-2005(H5N1)

Dịch cúm gia cầm đã và đang có diễn biến phức tạp, năm 2015, Tổ chức y tếthế giới (WHO) nhận định có nhiều nguy cơ ghi nhận thêm các trường hợp mắc cúmA/H7N9, Cúm A(H5N1) mới trên người

Đối với Cúm A(H5N1), ngày 06/01/2015, WHO thông báo bổ sung 16 trườnghợp mắc mới cúm A(H5N1) tại Ai Cập, trong đó có 02 trường hợp tử vong, số mắcmới tại quốc gia này trong tháng 01/2015 lớn hơn số tích lũy của cả năm 2014 (14trường hợp mắc) Tích lũy từ năm 2003, thế giới ghi nhận 694 trường hợp mắc, 402trường hợp tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 58% Các trường hợp mắc đều có tiền sử tiếp xúcvới gia cầm, có các ổ dịch cúm gia cầm khu vực có ca bệnh

2 Tình hình Cúm A(H5N1) ở Việt Nam

Năm 2014 có 02 trường hợp nhiễm cúm A(H5N1) tại Bình Phước và ĐồngTháp, cả hai trường hợp đều tử vong, cả hai trường hợp này đều có tiển sử tiếp xúc vớigia cầm mắc bệnh Tích lũy từ đầu năm 2003 đến nay, Việt Nam ghi nhận 127 trườnghợp mắc, 64 trường hợp tử vong Số mắc cao trong giao đoạn 2003-2010, từ năm 2011đến nay ghi nhận rải rác một số trường hợp mắc bệnh tại các địa phương Năm 2015,chưa ghi nhận trường hợp mắc mới

Nguy cơ xâm nhập các trường hợp nhiễm cúm gia cầm vào Việt Nam là rất lớn,trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh Bộ Y tế đã ban hành và chỉ đạo các tỉnh, thànhphố triển khai quyết liệt thực hiện Kế hoạch hành động phòng, chống bệnh cúm A

Trang 2

(H5N1), bảo đảm việc đáp ứng phòng chống dịch một cách hiệu quả Ngoài ra, đẩymạnh phối hợp với các Bộ, ngành, Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố kích hoạt khởiđộng toàn hệ thống vào cuộc để triển khai công tác phòng chống dịch tới các địaphương.

Khảo sát kiến thức về phòng chống bệnh cúm gia cầm A(H5N1) tại huyện Long Mỹ tỉnh Hậu Giang, năm 2014 Tác giả: Nguyễn Văn Lành, Phan Quốc Tuấn,

Vũ Sinh Nam cho thấy người dân huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang có kiến thức khácao về phòng chống cúm gia cầm A(H5N1) bao gồm biết về cúm gia cầm (99%), bệnhnguy hiểm (93,3%) biết nguyên nhân gây bệnh (77,3%), đường lây truyền (67%), biệnpháp hiệu quả phòng chống cúm gia cầm (79%) Việc thông báo cho chính quyền và

cơ quan chức năng khi trong gia đình có gia cầm ốm chết chiếm tỷ lệ thấp cần đượctập trung cải thiện

Kiến thức, thái độ và thực hành về cúm A(H5N1) của người dân xã Sơn Thịnh, huyện Văn Chấn, tỉnh Yêu Bái năm 2013 Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Vân,

Lê Thị Thanh Xuân, Hoàng Thị Thu Hà, Phạm Thị Thoa, Lê Thị Tài cho thấy Kiến

thức chung của người dân về cúm A(H5N1) đạt 6,5% Người dân đa số đã biết đếnbệnh và những đường lây truyền chủ yếu tuy nhiên còn chưa có kiến thức đầy đủ vềtriệu chứng và biện pháp phòng bệnh Tỷ lệ người dân có thái độ tốt đối với bệnh cúmA(H5N1) đạt 16%, có tới 84% có thái độ chưa tốt Người dân có thái độ tốt về nguy

cơ, mức độ nguy hiểm của bệnh và tránh tiếp xúc với người mắc bệnh Hầu hết các hộgia đình thực hành phòng bệnh cúm A(H5N1) còn thấp Tỷ lệ người dân thực hànhphòng chống bệnh cúm A(H5N1) đạt chiếm 4,5%

3 Cúm A(H5N1) ở huyện Phù Cát

Phù Cát là một huyện đồng bằng ven biển của tỉnh Bình Định, với chiều dài 35

km và chếch về phía Đông Nam giáp huyện Tuy Phước và thành phố Quy Nhơn

Diện tích là 680,49 Km2, dân số trung bình 190.000 người, trong đó nữ chiếm97.000 người; mật độ dân số 279 người/Km2

Địa hình Phù Cát đa dạng, gồm có đồng bằng chuyên trồng lúa nước, tập trung

ở các xã ven sông Côn và sông La Tinh; vùng núi thấp – gò đồi trồng các loại câytrồng cạn, cây lâm nghiệp; ngoài ra còn có các vùng đầm ven biển thuộc Cát Minh,Cát Khánh, Cát Thành

Trang 3

Về sông ngòi, đáng kể nhất là sông Đại An (thuộc hệ sông Côn) nối từ CátTường-Cát Nhơn đến Cát Chánh rồi đổ ra Đầm Thị Nại Sông La Tinh bắt nguồn từHội Sơn, đổ ra đầm Đề Gi.

Hệ thống giao thông Phù Cát đa dạng, rải khắp toàn huyện, bao gồm: đường bộ,đường sắt, đường thủy và đường hàng không

Về kinh tế: vẫn tập trung phát triển nông nghiệp là chính; Hộ chăn nuôi gia cầm

có tỷ lệ cao (trên 80%)

Trong những năm qua, trên địa bàn huyện Phù Cát không có trường hợp mắcbệnh cúm A(H5N1) Tuy nhiên, thói quen tiếp xúc trực tiếp gà, vịt, ăn tiết canh hoặctham gia các trò chơi chọi gà vẫn khá phổ biến ở vùng nông thôn; Người dân, hộ chănnuôi chưa thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa bệnh cúm A(H5N1) như: chưa cókiến thức đúng về phồng bệnh cúm A(H5N1), không khử trùng, Nguy cơ bùng phátdịch bệnh cúm A(H5N1) trên địa bàn huyện

Điều tra, khảo sát sơ bộ về kiến thức, thái độ và thực hành về phòng, chống cúm A/H5N1 của người dân tại huyện Phù Cát, năm 2015 của cán bộ Trung tâm

Y tế huyện cho thấy kiến thức chung của người dân về cúm A(H5N1) đạt 60% Người

dân đa số đã biết đến bệnh và những đường lây truyền chủ yếu tuy nhiên chỉ có 10%

có kiến thức đầy đủ về triệu chứng và biện pháp phòng bệnh Tỷ lệ người dân có thái

độ tốt đối với bệnh cúm A(H5N1) đạt 20%, có tới 80% có thái độ chưa tốt Người dân

có đa số không mang bảo hộ cá nhân khi tiếp xúc với gia cầm, chỉ có 20% mang bảo

hộ cá nhân khi tiếp xúc với gia cầm Hầu hết các hộ gia đình thực hành phòng bệnhcúm A(H5N1) còn thấp Tỷ lệ người dân thực hành phòng chống bệnh cúm A(H5N1)đạt chiếm 10% Người dân, hộ chăn nuôi thông báo cho chính quyền và cơ quan chứcnăng khi trong gia đình có gia cầm ốm chết rất thấp chỉ 5%

Từ phương thức lây truyền bệnh, kiến thức đúng về phòng chống dịch bệnhcúm A(H5N1), … Có rất nhiều nguyên nhân, hành vi cần phải can thiệp Tuy nhiên đểgóp phần làm giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch cúm A(H5N1) cho người dân, hộ

chăn nuôi tại huyện Phù Cát, với nguồn lực hiện có chúng tôi chọn can thiệp: “kiến thức đúng và thực hành về phòng, chống cúm A/H5N1”.

Trang 4

- Tuổi: người già, trẻ em là những người dễ mắc;

- Giới tính: phụ nữ dễ mác bệnh hơn nam giới

2.2 Hành vi - lối sống

Trang 5

- Thiếu kiến thức đầy đủ về cách phòng chống bệnh cúm A(H5N1);

- Thích ăn tiết canh, trứng hồng đào;

- Giết mổ gia cầm bị bệnh;

- Buôn bán gia cầm không kiểm soát;

- Không tiêm phòng vaccine cho gia cầm;

- Không sủ dụng BHLĐ trong tiếp xúc với gia cầm;

- Tập quán chăn nuôi thả rong không nhốt chuồng;

- Không khai báo khi có gia cầm bị bệnh;

- Vứt xác gia cầm bị bệnh bừa bãi

2.3 Môi trường

- Khu chăn nuôi gia cầm gần nơi người dân sinh sống;

- Gia cầm thả rong, chạy đồng khó kiểm soát;

- Thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho virut phát triển;

- Điều kiện kinh tế hộ gia đình nhỏ lẻ, chưa có quy mô bài bản;

- Giao thông còn hạn chế về hệ thống sông suối kênh rạch, ruộng đồng;

- Chưa có các chương trình, chính sách, các quy định bắt buộc người dân, hộchăn nuôi thực hiện tốt các biện pháp phòng, chống cúm A(H5N1) tại địa phương;

- Sự phối hợp giữa các ban ngành liên quan không đồng bộ, thiếu chặt chẽ,không hiệu quả;

- Bình đẳng giới

2.4 Dịch vụ y tế

- Chưa có vaccine phòng chống cúm A(H5N1) trên người;

- Chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu;

- Kinh nghiệm điều trị cúm A(H5N1) của cán bộ Trung tâm Y tế huyện Phù Cátcòn hạn chế;

- Dịch vụ y tế tư nhân chưa được kiểm soát, giám sát chặt chẽ;

- Kiểm dịch Y tế Quốc tế

III Lựa chọn hành vi trực tiếp làm tăng nguy cơ nhiễm cúm A(H5N1)

1 Các yếu tố tiền đề ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi người dân, hộ chăn nuôi không thực hiện đúng công tác phòng chống cúm A(H5N1)

- Kiến thức: thiếu kiến thức đầy đủ về cách phòng chống bệnh cúm A(H5N1);

- Niềm tin: bản thân có khả năng mắc bệnh cúm gia cầm thấp;

- Thái độ suy nghĩ của người dân đơn giản bệnh sẽ không xãy ra trên đàn giacầm của họ và tiêm ngừa vaccine sẽ làm hạn chế sự phát triển của gia cầm, thiệt hại vềkinh tế;

- Thói quen: thích ăn tiết canh và trứng hồng đào vì họ cho rằng đây là các món

ăn bổ dưỡng;

Trang 6

- Chuẩn mực: theo hướng tích cực cần đeo khẩu trang và sử dụng BHLĐ khitiếp xúc gia cầm, theo hướng chủ quan thì không cần phải dùng BHLĐ đối với đàn giacầm nhà mình;

- Giá trị: Chăn nuôi nhốt, có chuồng trại bài bản, không thả rong

2 Các yếu tố tăng cường ảnh hưởng đến hành vi người dân, hộ chăn nuôi không thực hiện đúng công tác phòng chống cúm A(H5N1)

- Tác động từ người thân, bạn bè, đồng nghiệp;

- Nhiều người ăn tiết và trứng hồng đào;

- Nhiều hộ gia đình không mặc bảo hộ lao động;

- Thả rong gia cầm ngoài đồng;

- Không vệ sinh chuồng trại sạch sẽ

3 Các yếu tố tạo điều kiện ảnh hưởng đến hành vi người dân, hộ chăn nuôi không thực hiện đúng công tác phòng chống cúm A(H5N1)

- Chương trình chưa có quy định chặt chẽ trong việc chăn nuôi gia cầm;

- Chưa có dịch bệnh xảy ra tại địa phương và các vùng lân cận;

- Điều kiện kinh tế hộ gia đình nhỏ lẻ, chưa có quy mô bài bản;

- Sự phối hợp giữa các ban ngành liên quan không đồng bộ, thiếu chặt chẽ,không hiệu quả

IV Chọn mô hình lí thuyết: Lí thuyết các giai đoạn thay đổi hành vi (Prochaska J., DiClemente C 1984; Neesham C., 1993)

Có 5 giai đoạn thay đổi hành vi:

(1) Tiền dự định: không quan tâm, chưa biết hoặc thiếu hiểu biết đến phòng chống

cúm A(H5N1), chưa thực hiện hành vi có lợi hoặc chưa thay đổi hành vi nguy cơ đốivới sức khoẻ;

(2) Dự định: đã quan tâm, muốn tìm hiểu về cúm A(H5N1), về phòng chống cúm

A(H5N1); đã hiểu lợi ích của việc thực hiện; có dự định thay đổi hành vi liên quan đếnphòng chống cúm A(H5N1)

(3) Chuẩn bị: Đã học cách thực hiện đúng về biện pháp phòng chống cúm A(H5N1).

Cam kết thực hiện đúng các biện pháp phòng chống cúm A(H5N1)

(4) Hành động: Đã thực hiện các hành vi đúng về phòng chống cúm A(H5N1) Đánh

giá kết quả thực hiện

Trang 7

(5) Duy trì: nhận thức đúng lợi ích phòng chống cúm A(H5N1) Thực hiện tốt các

hành vi đúng về phòng chống cúm A(H5N1)

Trang 8

- Phát thanh trên hệ thống Đài truyền thanhxã/huyện

- Phát tờ rơi, pano, áp pich

- Thảo luận nhóm, nói chuyện chuyên đề

2

Không sử dụng

BHLĐ khi tiếp

xúc gia cầm

- Tiếp cận truyền thông: Hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ

- Tiếp cận thay đổi hành vi: vận động, thuyết phục hộchăn nuôi sử dụng BHLĐ

- Tiếp cận tạo điều kiện thuận lợi: vận động chính sách

hỗ trợ người dân

Hộ chăn nuôigia cầm, chínhquyền, banngành đoàn thể

- Thăm hộ gia đình

- Tư vấn trực tiếp

- Vận động các ban ngành đoàn thể thựchiện làm gương

- Hỗ trợ trang bị BHLĐ từ các nguồnchương trình dự án

- Phối hợp với các ban ngành bố trí nhiềuđiểm tiêm

- Tư vấn trực tiếp về lợi ích của việc tiêmphòng theo nhóm

- Soạn hương ước và tổ chức ký hương ước

- Tiếp cận truyền thông: Hướng dẫn, giám sát, hỗ trợ

- Tiếp cận tạo điều kiện thuận lợi: Xây dựng hương ướctại địa phương

Hộ chăn nuôigia cầm, cán

bộ y tế, chínhquyền địaphương

- Cung cấp và hướng dẫn cách sử dụng hóachất khử trùng

- Cung cấp kiến thức, giám sát, hỗ trợ

- Soạn hương ước và tổ chức ký hương ước

5

Không khai báo

với cơ quan

chức năng khi

có gia cầm ốm

- Tiếp cận truyền thông: Hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ

- Tiếp cận thay đổi hành vi: vận động thuyết phục ngườidân thực hiện

- Trao quyền: Ký cam kết thực hiện

Hộ chăn nuôigia cầm, chínhquyền địaphương

- Vận động hộ gia đình chăn nuôi gia cầmkhai báo với cơ quan chức năng khi có giacầm ốm

- Ký cam kết thực hiện

- Chính sách hỗ trợ khi có gia cầm bị bệnh

Trang 9

VI Kế hoạch chương trình

Giải pháp 3: Tuyên truyền, vận động người chăn nuôi thực hiên tiêm phòng chogia cầm Xây dựng hương ước tại địa phương

Giải pháp 4: Vận động các chương trình, dự án hỗ trợ hóa chất tiêu độc, khửtrùng người dân

Giải pháp 5: Ký cam kết thực hiện các biện pháp phòng, chống cúm A H5N1

Trang 10

Người chịu trách nhiệm

Người phối hợp

Người giám sát

Nguồn lực cần thiết

Dự kiến kết quả

Bắt đầu Kết thúc

Hoạt động 1: Phát thanh trên hệ

thống Đài truyền thanh xã/huyện

NguyễnHiến

Đài truyềnthanhxã/huyện

PhòngKHTH TTYThuyện PhùCát

Cán bộtruyềnthông

Tăng tỷ lệhiểu biết củangười dân vềđầy đủ vềphòng chốngbệnh cúm AH5N1

Hoạt động 2: Phát tờ rơi, pano, áp

NguyễnMinh Hiếu

Trần ThịMai

Lê Thị HồngHạnh

Nhân lựchiện có

Hoạt động 3: Thảo luận nhóm, nói

TrầnThanhMậu

NguyễnMinh Hiếu

Nguyễn Hiến Nhân lực

hiện có

Giải pháp 2: Tăng cường truyền thông nâng cao hiểu biết, thay đổi hành vi: thường xuyên mang BHLĐ khi tiếp xúc với gia cầm; vận động hỗ

trơ BHLĐ cho người dân chăn nuôi gia cầm

Tên hoạt động

Thời gian (từ 01/2016 đến 12/2016) Địa điểm

Dự kiến kết quả

Bắt đầu

Kết thúc

Hoạt động 1: Thăm hộ gia đình, tư

vấn trực tiếp, hướng dẫn thực hiện

BHLĐ khi tiếp xúc gia cầm

TrầnThanhMậu

Cộng tácviên, y tếthôn, bản

hiện có

Tăng tỷ lệ hộgia đình chănnuôi gia cầm

BHLĐ khitiếp xúc giacầm

Lê ThịHồngHạnh

các banngành đoànthể

Trần ThanhMậu

Hoạt động 3: Hỗ trợ trang bị BHLĐ 03/ 12/ Tại xã Cát Nguyễn Trần Thị Lê Thị Hồng Nhân lực

Trang 11

từ các nguồn chương trình, dự án 2016 2016 Minh Minh Hiếu Mai Hạnh hiện có

Thời gian (từ 01/2016 đến

Dự kiến kết quả Bắt

đầu

Kết thúc

Hoạt động 1: Tư vấn trực tiếp về lợi

ích của việc tiêm phòng theo nhóm

NguyễnMinh Hiếu

hiện có

Tăng tỷ lệ sốgia cầm đượctiêm phòng

Hoạt động 2: Phối hợp với các ban

ngành bố trí nhiều điểm tiêm

Cán bộ thú yhuyện, xã

Cán bộ UBNDhuyện Phù Cát

Hoạt động 3: Soạn hương ước và tổ

Trưởng thôn,

hộ chăn nuôi

Cán bộ UBNDcác xã

Giải pháp 4: Vận động các chương trình, dự án hỗ trợ người dân

Thời gian (từ 01/2016 đến

Dự kiến kết quả Bắt

đầu

Kết thúc

Hoạt động 1: Cung cấp và hướng

TTYThuyện PhùCát

Cộng tácviên, y tếthôn, bản

hiện có

Tăng tỷ lệ hộgia đình chănnuôi gia cầmthực hiện tiêuđộc khử trùngchuồng trạitheo định kỳ

Hoạt động 2: Cung cấp kiến thức,

Trụ sở thôn

của các xã

NguyễnHiến

Trần ThanhMậu

Hoạt động 3: Soạn hương ước và tổ

chức ký hương ước, tiếp cận các bên

NguyễnHiến

Trưởngthôn, hộchăn nuôi

Cán bộUBND cácxã

Giải pháp 5: Ký cam kết thực hiện các biện pháp phòng, chống cúm A H5N1.

Trang 12

chăn nuôi gia cầm khai báo với cơ

quan chức năng khi có gia cầm ốm

TrầnThanhMậu

Các banngành đoànthể tại địaphương,người dân

hiện có

Tăng tỷ lệ hộgia đình chănnuôi gia cầmkhai báo với

cơ quan chứcnăng khi cógia cầm ốm

Hoạt động 2: hỗ trợ khi có gia cầm

bị bệnh, chết

Khi có dịchcúm gia cầmxảy ra

Hoạt động 3: Ký cam kết thực hiện. 05/

2016

10/

2016

Trụ sởthôn củacác xã

NguyễnHiến

Trưởngthôn, hộchăn nuôi

Cán bộUBND cácxã

Hoạt động 4: Xây dựng các quy

UBNDhuyện

TTYThuyện,Phòng Nôngnghiệp,người dân,

hộ chăn nuôi

UBND huyện Nhân lực

hiện có

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	1,73 MB