Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn coi trọng vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các đoàn thể nhân dân; đồng thời luôn quan tâm xây dựng các tổ chức đó vững mạnh. Trải qua các thời kỳ cách mạng, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, MTTQ Việt Nam và các đoàn thể đã không ngừng lớn mạnh, thực sự là cơ sở chính trị, xã hội của Đảng, là bộ phận quan trọng của hệ thống chính trị của đất nước, góp phần tích cực vào việc tuyên truyền, vận động nhân dân, tập hợp các lực lượng, các giai tầng xã hội, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy sức mạnh của cả nước, thực hiện thắng lợi mục tiêu độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN.
Trang 1MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
MỞ ĐẦU 2
NỘI DUNG 3
I Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và yêu cầu về sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội 3
1.1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta 3
1.2 Yêu cầu về sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội hiện nay 7
II Thực trạng sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội 8
2.1 Ưu điểm trong sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trên những mặt chủ yếu sau đây: 8
2.2 Những hạn chế 15
2.3 Nguyên nhân của những hạn chế: 17
III Tính tất yếu khách quan của việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của mặt trận tổ quốc việt nam và các đoàn thể chính trị-xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước 17
3.1 Những yêu cầu mới của sự nghiệp phát triển đất nước 17
3.2 Xuất phát từ nhu cầu của quần chúng, của đoàn viên, hội viên đối với việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị-xã hội 19
IV Quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của mặt trận tổ quốc việt nam và các đoàn thể chính trị -xã hội trong thời kỳ mới 20
4.1 Quan điểm 20
4.2 Mục tiêu 20
4.3 Nhiệm vụ và những giải pháp 20
KẾT LUẬN 26
TÀI LIỆU THAM KHẢO 27
Trang 2MỞ ĐẦU
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn coi trọng vị trí, vai tròcủa Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các đoàn thể nhân dân; đồng thời luôn quantâm xây dựng các tổ chức đó vững mạnh Trải qua các thời kỳ cách mạng, dưới
sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, MTTQ Việt Nam và các đoàn thể đãkhông ngừng lớn mạnh, thực sự là cơ sở chính trị, xã hội của Đảng, là bộ phậnquan trọng của hệ thống chính trị của đất nước, góp phần tích cực vào việc tuyêntruyền, vận động nhân dân, tập hợp các lực lượng, các giai tầng xã hội, xây dựngkhối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy sức mạnh của cả nước, thực hiện thắnglợi mục tiêu độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc
Tổ quốc Việt Nam XHCN
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa X, ngày 9-2-2007, của Ban Chấphành Trung ương Đảng về “Đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy các cơ quanđảng, định hướng về đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và cácđoàn thể chính trị - xã hội” xác định: tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo củaĐảng, củng cố tổ chức bộ máy, đổi mới hình thức, phương pháp hoạt động củaMặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, thể chế hóa các quy định của Nhà nước vềhoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, bảo đảm chocác tổ chức này thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình; làm cho Mặt trận
Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội thực sự đại diện cho quyền lợi,nguyện vọng và tiếng nói của quần chúng nhân dân
Đánh giá kết quả thực hiện chủ trương về đổi mới phương thức lãnh đạo,phương pháp hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, Nghịquyết Đại hội XI của Đảng chỉ rõ: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thểnhân dân phát huy tốt hơn vai trò tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dântộc; củng cố, mở rộng tổ chức, phát triển đoàn viên, hội viên, tổ chức nhiềuphong trào thi đua, nhiều cuộc vận động có hiệu quả thiết thực ; cùng Nhànước chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân” Tuynhiên, Đảng ta cũng thẳng thắn chỉ ra rằng: “Phương thức lãnh đạo của Đảng đốivới Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội trên một sốnội dung chưa rõ, chậm đổi mới”
Thực tiễn đang đặt ra một cách cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữaphương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoànthể nhân dân ở nước ta hiện nay
Trang 3Ngày nay, trong công cuộc xây dựng đất nước, phát triển kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế lại càng cần tăng cường
sự lãnh đạo của Đảng đối với các tổ chức này
Điều lệ Đảng CSVN khoá XI khẳng định “Đảng lãnh đạo, tôn trọng và phát huy vai trò của Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội".
Các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta bao gồm Mặt trận Tổ quốc và các
tổ chức chính trị - xã hội khác như: Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, Hộinông dân Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ
nữ Việt Nam
Khái niệm tổ chức chính trị - xã hội được dùng đồng nghĩa với khái niệmđoàn thể nhân dân để phân biệt với khái niệm tổ chức xã hội hoặc tổ chức quầnchúng rộng rãi
1.1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta
* Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
- Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủnghĩa Việt Nam khoá X kỳ họp thứ V thông qua ngày 12/6/1999 đã xác định : “Mặttrận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các
tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội và các cá nhân
tiêu biểu trong giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và người ViệtNam định cư ở nước ngoài”
Như vậy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh, liên hiệp rộngrãi, trong đó bao gồm Đảng Cộng sản Việt Nam (tổ chức chính trị) các đoàn thềnhân dân (các tổ chức chính trị - xã hội) nhiều tổ chức xã hội khác và các cánhân tiêu biểu của các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo và kiều bào… Đây làhình thức tập hợp lực lượng yêu nước rộng rãi nhất, đã được hình thành ngaysau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, với tên gọi là Hội Phản đếđồng minh (18-11-1930)
Trang 4* Tổ chức chính trị - xã hội
Tổ chức chính trị - xã hội là thuật ngữ chỉ chung loại hình tổ chức củanhân dân gồm những người có chung quyền lợi và nghĩa vụ hoạt động vì những mụcđích chính trị, xã hội nhất định Các tổ chức chính trị - xã hội đều là thành viên củaMặt trận Tổ quốc Việt Nam Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thànhviên đều là bộ phận của hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnhđạo, là cơ sở của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tậphợp khối đại đoàn kết toàn dân, đại diện cho quyền lợi của dân phát huy quyềnlàm chủ của nhân dân, nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động đểxây dựng và bảo vệ Tổ quốc
* Tính chất của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội
- Tính xã hội:
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tổ chức chính trị - xã hội không phải làđảng chính trị, cũng không phải là tổ chức quyền lực nhà nước, mà là tổ chức xãhội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội phải tìm tòi nộidung, phương thức phong phú, mở rộng môi trường hoạt động rộng rãi và tạođiều kiện để phát huy vai trò làm chủ của nhân dân
- Tính chính trị:
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đều hoạt động theođường lối chính trị do Đảng đề ra chịu sự lãnh đạo về chính trị của Đảng nên
mang tính chính trị Tình ái hữu - cộng đồng: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các
tổ chức chính trị - xã hội tập hợp các tầng lớp nhân dân cùng nhau tự nguyệntiến hành các hoạt động theo mục tiêu chung của tổ chức và đoàn thể mình Tính
ái hữu - cộng đồng thể hiện ờ tính tự nguyện cùng nhau hành động, không vìmục tiêu vụ lợi
- Tính nghiệp đoàn:
Tính nghiệp đoàn là tính đặc thù của đoàn thể nhân dân gắn với xu thếphát triển của kinh tế thị trường Không thể coi các tổ chức chính trị - xã hội chỉgắn với mục tiêu chính trị, mà nó còn gắn với thị trường trong tình hình mớihiện nay
* Vai trò Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong nền kinh tế thị trường
Trong điều kiện một nền kinh tế thị trường, Mặt trận Tổ quốc và các tổchức chính trị - xã hội có vai trò xã hội rất quan trọng, đó là:
- Thứ nhất, vai trò tham gia bảo vệ và phát triển chế độ xã hội.
+ Trong nền kinh tế thị trường, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chínhtrị - xã hội đều đóng vai trò tập hợp mọi lực lượng yêu nước và tiến bộ nhằm xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam giàu mạnh, tham gia bảo vệ và phát triển xã hội
Trang 5+ Thể hiện ý chí của toàn dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trương pháthuy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kếtmọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước, không phân biệt thành phần xã hội vàdân tộc, quá khứ và ý thức hệ, tôn giáo và tín ngưỡng, miễn là tán thành công cuộcđổi mới, nhằm mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất, chủ quyền quốc gia và toànvẹn lãnh thổ, phấn đấu sớm thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, tiến lên dân giàu, nướcmạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, thực hiện Di chúc của Chủ tịch HồChí Minh: “Xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ
và giàu mạnh, góp phần tích cực vào sự nghiệp hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ
và tiến bộ xã hội trên thế giới”
- Thứ hai, vai trò chăm lo lợi ích của nhân dân, trong đó có lợi ích của
thành viên trong tổ chức mình
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tổ chức chính trị - xã hội có vai trò tích cựccùng Nhà nước chăm lo lợi ích của toàn dân và của hội viên, đảm bảo hài hòa lợiích cá nhân, tập thể, xã hội, trong đó lợi ích cá nhân là động lực trực tiếp
- Thứ ba, vai trò tuyên truyền giáo dục
+ Nhu cầu mở mang trí thức, giữ gìn đạo đức, nâng cao trình độ lao động
và quản lý, xây dựng lối sống lành mạnh, là nhu cầu chính đáng của các tầng lớpnhân dân Là những tổ chức của dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoànthể nhân dân đóng vai trò tuyên truyền, giáo dục các tầng lớp nhân dân theo yêucầu đó
+ Ngày nay, vai trò tự giáo dục của tổ chức quần chúng ngày càng quantrọng Tự giáo dục của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xãhội có vai trò quan trọng không thể thiếu đối với các hệ thống giáo dục khác (giađình, nhà trường )
- Thứ tư, vai trò điều tiết xã hội
+ Như một cơ cấu sống, xã hội luôn luôn có nhu cầu điều tiết Trong lịch
sử, xã hội đã tồn tại chức năng điều tiết của tôn giáo, đạo đức và dư luận, khinhà nước ra đời đã hình thành chức năng điều tiết của pháp luật Trong xã hội tangày nay, vai trò điều tiết xã hội của Mặt trận Tồ quốc và các đoàn thể xã hộingày càng tăng lên, thông qua các hoạt động giám sát và phản biện xã hội Xãhội phát triển đi lên ngày càng có nhu cầu và có thêm nhiều khả năng để thựchiện giám sát và phản biện xã hội
+ Giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chínhtrị - xã hội sẽ góp phần hoá giải các mâu thuẫn, điều tiết các quan hệ xã hôi, tạonên sự đồng thuận và đoàn kết ngày một cao hơn Đây là một công cụ của nhândân để thực hiện vai trò làm chủ xã hội, giám sát quyền lực, góp phần ngăn ngừa
sự tha hoá quyền lực
* Một số đặc điểm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta
Trang 6Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta có những đặcđiểm riêng do hoàn cảnh lịch sử tạo nên Những đặc điểm đó là:
- Một là, được thành lập từ rất sớm gắn liền với sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản và có truyền thống đấu tranh cách mạng lâu dài
+ Các tổ chức này ở nước ta ra đời từ rất sớm trong cuộc đấu tranh của dân
tộc đang bị áp bức nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thếlực đế quốc, phong kiến ngay từ đầu thế kỷ XX Những tổ chức chính trị củanhững thanh niên yêu nước như Việt Nam Quang phục hội, sau đổi thành Tâmtâm xã đã hoạt động ở nước ngoài , tổ chức tiền thân của Đảng cũng là một tổchức của Thanh niên Như vậy là một số tổ chức yêu nước của quần chúng ởnước ta đã ra đời trước khi thành lập Đảng Cộng sản
+ Ngay từ khi mới ra đời Đảng Cộng sản đã đặt trọng tâm hoạt động củamình vào công tác xây dựng và lãnh đạo các tổ chức quần chúng Đa số các tổchức quần chúng ở nước ta ra đời gắn liền với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản
và có truyền thống đấu tranh cách mạng lâu dài
Sự ra đời của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội không mang tính
tự phát, mà là kết quả của sự vận động, giáo dục, tổ chức tranh đấu và tự nguyệnđoàn kết theo chủ trương lãnh đạo của Đảng Cộng sản, thông qua vai trò nòngcốt chính trị và lôi cuốn của những đảng viên cộng sản trong các tầng lớp nhândân trong cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc
- Hai là, linh hoạt về mặt tổ chức với những tên gọi khác nhau của Mặt
trận và các tổ chức chính trị - xã hội qua mỗi thời kỳ, nhưng bản chất yêu nước
và cách mạng của những tổ chức này không thay đổi
+ Qua từng giai đoạn, nhiệm vụ cách mạng có sự điều chinh và thay đổi, nênviệc tổ chức Mặt trận và tổ chức chính trị - xã hội cũng có sự thay đổi Từ HộiPhản đế đồng minh đổi thành Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936 - 1939) rồiMặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh), Mặt trậnLiên Việt, Mặt trận Tô quốc, Mặt trận Dân tộc giải phóng, Liên minh các lực lượngdân tộc dân chủ và hoà bình Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày nay
+ Khi nhiệm vụ giải phóng dân tộc được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi tập hợp
lực lượng thật rộng rãi thì các đoàn thể đều chuyển thành tổ chức mang tên cứu quốc (Công hội cứu quốc, Nông hội cứu quốc, Đoàn thanh niên cứu quốc, Hội Phụ
nữ cứu quốc, Hội Phụ lão cứu quốc, Đội nhi đồng cứu quốc )
- Ba là, mối quan hệ giữa Đảng với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ
chức chính trị - xã hội cũng không giống nhau
+ Đảng Cộng sản không chi là người lãnh đạo mà còn là một thành viêntrong Mật trận, do đó Đảng lãnh đạo Mặt trận bằng phương thức riêng khônggiống như lãnh đạo các tổ chức chính trị - xã hội khác mà Đảng không phải làmột thành viên trong đó Đảng lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc bằng phát huy vai trò
tổ chức thành viên của mình, nên đó là thành viên lãnh đạo Là thành viên lãnhđạo nhưng lại bình đẳng trong các thành viên của Mặt trận Tổ quốc chứ không
Trang 7đứng trên các thành viên khác Sự tinh tế của đặc điểm này chính là nét riêng cócủa Mặt trận Tổ quốc.
+ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức cộng sản trẻ tuổi,
là đội hậu bị của Đảng Điều lệ Đảng có một chương riêng nói về quan hệ giữaĐảng và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Đảng trực tiếp lãnh đạoĐoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, không thông qua tổ chức Đảng đoàn
1.2 Yêu cầu về sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội hiện nay
Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra về sự lãnh đạo của Đảng với Mặttrận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội rất cao, đó là:
Một là, Đảng phải coi lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội là con đường cơ bản để tập hợp lực lượng quần chủng trong xây dựng và phát triển đất nước hiện nay.
Đe phát huy vai trò làm chủ của nhân dân, phải tập hợp nhân dân thànhcác tổ chức, vì sức mạnh của tổ chức sẽ nhân lên nhiều lần sức mạnh của cánhân riêng rẽ Đó là con đường cơ bản để Đảng tập hợp lực lượng quần chúngtrong bảo vệ và xây dựng đất nước Kinh nghiệm đó chẳng những đúng trongthời kỳ đấu tranh cách mạng trước đây mà cũng rất cần thiết trong tình hình hiệnnay khi nhân dân ta đang phải phát huy cao độ sức mạnh toàn dân tộc để trờthành động lực chủ yếu cho sự phát triển đất nước
Hai là, Đảng cần phải lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội bằng phương pháp dân chủ, đi theo đường lối quần chúng.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội là tổ chứccủa dân, phục vụ cho dân, bênh vực quyền lợi của dân Muốn cho dân tôn trọngĐảng thì Đảng trước hết phải tôn trọng dân Đảng tôn trọng dân thì tất yểu phảitôn trọng các tổ chức của dân Phương pháp lãnh đạo của Đảng đối với các tổchức là phương pháp dân chủ, đi theo đường lối quần chúng, tôn trọng Điều lệcủa các tổ chức quần chúng Đảng khuyến khích và phát huy cao độ tính chủđộng sáng tạo của các tổ chức này Bệnh quan liêu, mệnh lệnh, áp đặt hoặc baobiện làm thay đều trái với tinh thần dân chù và đường lối quần chúng
Ba là, sự lãnh đạo của Đảng đối với các tổ chức cần phải phù hợp với vị trí, vai trò và đặc điểm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và từng tổ chức chính trị
- xã hội không sơ cứng, dập khuôn Không dễ dàng nhận biết rõ những đặc điểm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và từng tổ chức, và nếu không làm được như vậy thì sự lãnh đạo của Đảng sẽ phạm sai lầm chủ quan, duy ý chí, giáo
điều Không thể mang những nhận thức, phương thức truyền thống của ngàyhôm qua để nhận thức và giải quyết những vấn đề đặt ra trong lãnh đạo Mặt trận
Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội của ngày hôm nay, vì tìnhhình đã thay đổi vô cùng nhanh chóng
Bốn là, Đảng cần phát huy vai trò của Nhà nước trong thực hiện sự lãnh đạo của Đảng với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.
Trang 8Khi đã giành được chính quyền, Nhà nước có trách nhiệm thực hiệnquản lý toàn xã hội theo đường lối của Đảng, Mặt trận và các tổ chức chính trị
- xã hội là chỗ dựa của chính quyền Nhà nước thể chế hoá sự lãnh đạo củaĐảng thành các văn bản pháp quy, tạo hành lang pháp lý và các điều kiện cầnthiết cho Mặt trận và các đoàn thể hoạt động Không có cơ sở pháp lý củaNhà nước, mọi hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đoàn thể nhândân sẽ không có kết quả thực tế, mặc dù phương thức hoạt động cơ bản củaMặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân là hiệp thương dân chủ
Năm là, sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các
tổ chức chính trị - xã hội ở cơ sở giữ vai trò quan trọng trong hệ thống lãnh đạo của Đảng nên cần phải hướng về cơ sở, tạo mọi thuận lợi để phát huy tiềm năng của cơ sở, khai thác hết sức mạnh từ cơ sở để làm điểm tựa vững chắc cho cả hệ thống.
Cấp cơ sở là khâu trọng yếu thực hiện mọi đường lối chủ trương, chính
sách, pháp luật, trực tiếp và thường xuyên diễn ra mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, song cấp cơ sở hiện nay cũng đang còn nhiều yếu kém và gặp
rất nhiều khó khăn, trong đó có cả khó khăn do các cấp trên cơ sở tạo ra
Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội ở
cơ sở giữ vai trò quan trọng Đó chính là sự lãnh đạo của chi bộ, Đảng bộ cơ sởnhằm giữ vững mối liên hệ giữa Đảng với nhân dân, xây dựng hệ thống chính trịvững mạnh, thúc đẩy các phong trào hành động thực hiện vai trò lảm chủ củangười dân
II Thực trạng sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội
Gần một thế kỷ, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Mặttrận Tổ quốc và các tổ chức nói riêng không ngừng được giữ vững và đổi mới
Đó là nhờ Đảng có đường lối chính trị đúng đắn và phương thức lãnh đạo phùhợp đã biến đường lối, quan điểm của Đảng thành hiện thực, thành hành độngcách mạng của toàn dân, tạo nên những thắng lợi vẻ vang Tuy nhiên, ngày naykhi có chủ trương phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, đã đặt ranhiều vấn đề mới về sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc, các tổ chứcchính trị - xã hội
2.1 Ưu điểm trong sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trên những mặt chủ yếu sau đây:
2.1.1 Đổi mới quan điểm lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội
- Đảng nhất quán khẳng định “Cách mạng là sự nghiệp của dân, do dân, vì
dân” Thực tiễn công cuộc đổi mới đã chứng minh sự nhất quán quan điểm đó.
Quan điểm này được thể hiện trong mọi chủ trương, chính sách của Đảng vàNhà nước ta, nhằm mục tiêu vì cuộc sống ấm no và hạnh phúc của nhân dân
Trang 9Trong khi xây dựng và thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng vàNhà nước luôn coi nhân dân là lực lượng chủ yếu, đồng thời tạo điều kiện để nhândân thực hiện vai trò làm chủ của mình, tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân.
2.1.2 Đảng coi việc giải quyết quan hệ lợi ích của dân, kết hợp hài hòa các lợi ích, thống nhất quyền lợi và nghĩa công dân là động lực thúc đẩy phong trào hành động của nhân dân
- Chính sách của Đảng đã luôn coi trọng trước hết vì lợi ích kinh tế của người dân, bảo đảm quyền sở hữu về tư liệu sản xuất, tôn trọng vai trò tổ chức lao dộng của xã hội.
+ Đổi mới cách thức hưởng thụ sản phẩm được phân phối và tiêu dùng của
cá nhân Nhiều chủ trương mới đề ra nhằm bảo đảm quyền lợi thiết thân trong đờisống của dân như ăn, mặc, ở, học hành, đi lại, môi trường sống, bảo đảm lợi íchtinh thần như quyền làm chủ (tự do, bầu cử ), lợi ích xã hội, lợi ích được chăm lophát triển toàn diện của con người, được học hành, phát huy tài năng, được thôngtin, hưởng thụ văn hoá
+ Nghị quyết Trung ương 8B đề ra nguyên tắc chỉ đạo: “trong xã hội donhân dân làm chủ, lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể và lợi ích xã hội gắn chặt vàthống nhất với nhau, trong đó lợi ích cá nhân là động lực trực tiếp” Công tác vậnđộng và tổ chức lực lượng nhân dân chỉ có thể thành công nếu trước hết bảo vệ vàđáp ứng dược trên thực tế lợi ích thiết thân của người dân, kết hợp hài hoà các lợiích, gắn chặt quyền lợi vả nghĩa vụ công dân, kiên quyết đấu tranh gạt bỏ sự đặcquyền, đặc lợi về các nhóm lợi ích
+ Như vậy, để động viên được tinh tích cực của nhân dân trên các lĩnh vựccủa đời sống xã hội, Đảng chủ trương lãnh đạo Mặt trận và các tổ chức chính trị -
xã hội từ Trung ương đến cơ sở phải bám sát nhân dân, hiểu biết nhân dân, nắmchắc yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của họ, đặc biệt là những vấn đề mới nảysinh, kịp thời giải quyết về mặt chính sách, cơ chế và có biện pháp cụ thể nhằmchăm lo và bảo vệ lợi ích thiết thực của nhân dân Mặt khác, cần khắc phục hiệntượng vô cảm, xem nhẹ việc chăm lo bồi dưỡng sức dân, dựa vào chủ trương xã hội
mà huy động quá nhiều sự đóng góp của dân
- Đa dạng hoá hình thức tập hợp nhân dân
+ Trong thời kỷ đổi mới, Đảng đề ra chủ trương đa dạng hoá các hìnhthức tập hợp nhân dân cho phù hợp với những thay đổi trong xã hội
+ Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế thị trường, cơ cấu xã hội và cơcấu giai cấp đã có nhiều thay đổi, nhu cầu về lợi ích của các tầng lớp xã hội, nhucầu liên minh, liên kết xã hội rất đa dạng và phong phú Vì vậy, để phát huy sứcmạnh của nhân dân trong xây dựng cuộc sống mới cần phải có nhiều hình thứctập hợp mới
+ Trình độ mọi mặt của các tầng lớp nhân dân ngày nay đã thay đổi vàkhông đồng nhất, các hình thức tập hợp nhân dân cần đa dạng cho phù hợp vớicác đổi tượng khác nhau Theo tinh thần đó, trong những năm qua, việc đa dạng
Trang 10hoá các hình thức tập hợp nhân dân thể hiện trên nhiều mặt: đa dạng hoá về tổchức, ngoài việc tập hợp và tổ chức quần chúng theo các tổ chức truyền thống,
đã tập hợp mọi tầng lớp nhân dân vào các hình thức dân sự mới như các hội,hiệp hội, câu lạc bộ, các loại quỹ, các ban liên lạc, các hoạt động tham quan, dulịch, văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao Việc tập hợp quần chúng theo nghềnghiệp, nguyện vọng, sở thích đã và đang phát triển rất nhanh chóng Đến nay,theo thống kê chưa đầy đủ, đã có trên 300 hội quần chúng ở quy mô toàn quốc,hàng ngàn hội ở địa phương và khoảng hơn 200 hội và hiệp hội ngành nghề.Chưa bao giờ các tổ chức dân sự phát triển nhiều như những năm qua và đang
có xu hướng ngày càng gia tăng trên khắp mọi miền, mọi lĩnh vực của đời sống
độ, năng lực và đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước
+ Bất cứ một khuyết điểm, sai lầm nào của Nhà nước đều ảnh hưởng xấuđến quyền lợi của người dân, làm tổn hại tới uy tín, vai trò lãnh đạo của Đảng vàquan hệ giữa Đảng và nhân dân
+ Sự đổi mới quan điểm của Đảng đã tạo nên bước tiến mới, cụ thể tronghoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các TCCTXH, cụ thể là:
+ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đã tích cực góp phần phục vụ lợi ích cho nhân dân.
+ Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể nhân dân đã góp phần thúc đẩy các phongtrào thi đua yêu nước, các cuộc vận động rộng rãi, tạo điều kiện cho người dân
chú động giúp nhau làm kinh tế hộ, tín chấp cho vay vốn; triển khai các dự án kinh tế
- xã hội, vận động giúp đỡ động viên khuyến khích người khó khản, người tiêntiến, mô hình mới, làm gương cho đoàn viên, hội viên và quần chúng Các cuộcvận động do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân phát động đã có tác
động tích cực vào việc phát triển kinh tế, xã hội, xoá đói giảm nghèo, rút ngắn
khoảng cách chênh lệch giàu nghèo, được nhân dân đồng tình, ủng hộ, góp phầnlàm nên những thảnh tựu rất quan trọng có ý nghĩa lịch sử trong công cuộc đổimới đất nước
+ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đã góp phần phát huy dân chủ, đề cao vai trò làm chủ của nhân dân.
Thông qua hoạt động trong hệ thống tổ chức của mình, tích cực đóng gópvào việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, đưa ra nhiều sáng kiến pháp luật,đóng góp vào việc xây dựng, tuyên truyền phổ biến pháp luật Qua các phươngtiện thông tin đại chúng với hơn 30 tờ báo, tạp chí, các buổi phát thanh và truyền
Trang 11hình, qua diễn đàn Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc
và các tổ chức chính trị - xã hội đã phản ánh tâm tư, nguyện vọng, yêu cầu củaquần chúng, phê phán các biểu hiện vi phạm dân chủ, các hiện tượng tiêu cựctrong xã hội Báo chí của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân còn tíchcực tham gia giám sát và phản biện xã hội, góp phần đấu tranh với tham nhũng,tiêu cực, tha hoá của những cán bộ trong hệ thống chính tri, làm mất lòng tin củanhân dân
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã lựa chọn, giới thiệu những người xứngđáng để nhân dân bầu làm đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân, giảm dần lốibao biện làm thay của tổ chức Đảng và cơ quan chính quyền Những tiến bộtrong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
và các đoàn thể nhân dân tác động tuy còn khiêm tốn, nhưng là những bước đổimới trong hoạt động thực tế của các tổ chức này Đại hội XI đã đề ra chủ trươngMặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ giám sát và phản biện xã hội đối vớiquá trình xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng
và Nhà nước, kể cả công tác tổ chức cán bộ Đó là một bước tiến quan trọngtrong đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mở ramột triển vọng phát triển mới để phát huy vai trò, nhiệm vụ của tổ chức nàytrong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta giai đoạnhiện nay và những năm tiếp theo
+ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã đưa hoạt động của tổ chức mình về cơ sở, chăm lo xây dựng tổ chức, bồi dưỡng cán
bộ, gắn bó hơn nữa với các tầng lớp nhân dân.
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đã tăng cường củng cố
tổ chức ở cơ sở và tích cực đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cán bộ, kiện
toàn các Ban Công tác Mặt trận ở thôn, làng, ấp, bản, tổ dân phố, triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ờ khu dân cư” và cuộc vận động “Vì người nghèo” thiết thực góp phần nâng cao đời sống nhân dân ở cơ sở.
Các tổ chức chính trị - xã hội đã kiên trì phát triển tổ chức, khắc phục tìnhtrạng “trắng” về tổ chức, củng cố các cơ sở yếu kém, đẩy mạnh kết nạp đoảnviên, hội viên, tăng cường đầu tư đào tạo cán bộ, giúp đỡ, động viên đội ngũ cán
bộ cơ sở tích cực hoạt động Các lớp bồi dưỡng, các hình thức tham quan họctập mô hình thực tế, các cuộc thi tìm hiểu và thi tài năng của cán bộ cơ sở vềnghiệp vụ, về xử lý các tình huống công tác vận động quần chúng, đã tạo nênhình ảnh sinh động trong hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội
Ở cơ sở, các tổ chức chính trị - xã hội đã xây dựng chương trình hoạtđộng cụ thể, khẩu hiệu hành động rõ, nên ở một số nơi các đoàn viên, hội viêntích cực hưởng ứng tham gia phong trào quần chúng, hoạt động của các tổ chức
có tiến bộ
Tuy nhiên, xét về thực chất, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chưa làmđúng chức năng nhiệm vụ của mình Do còn phụ thuộc, bị động theo lối “baocấp” vào sự lãnh đạo, nên các tổ chức này đang rơi vào tình trạng hoạt động kém
Trang 12hiệu quả Vai trò đại diện cho quyền lợi của dân chưa được phát huy nên chưathu hút được ảnh hưởng sâu rộng trong nhân dân Tỷ lệ nhân dân tham gia vàocác đoàn thể nhân dân không cao, thường chi 30 ÷ 40% số thành viên trong giớitham gia vào đoàn thể của giới mình.
2.1.3 Đối mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội
Trong quá trình đổi mới đất nước, cỏ thể ghi nhận những đổi mới trongphương thức lành đạo của Đảng Đó là:
- Đảng lãnh đạo thông qua Nhà nước, tạo điều kiện cho Mặt trận Tổ quốc
và các tổ chức hoạt động
+ Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Đảng thông qua Nhà nước thực hiện
sự lãnh đạo đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội Theoquan điểm đó, Quốc hội, Chính phủ đã xây dựng và ban hành nhiều văn bảnpháp quy để từng bước hoàn chỉnh môi trường pháp lý, tạo điều kiện cho hoạtđộng của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội
+ Chính phủ tổ chức thực hiện các chương trình kinh tế - xã hội như: Xoáđói giản: nghèo, trợ giúp các xã, huyện, khó khăn, xây dựng trường học, cơ sờ y
tế, phủ sóng phát thanh, truyền hình cho nông thôn, miền núi tạo điều kiệnthuận lợi cho Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội hoạtđộng
+ Các cấp chính quyền đã biết dựa vào Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổchức chính trị - xã hội để tổ chức các phong trào hành động của nhân dân, nổi lên làphong trào thi đua yêu nước hoàn thành các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, cáccuộc vận động rộng rãi của các tổ chức chính trị - xã hội để dộng viên giới mình tíchcực thực hiện các chủ trương, chính sách của Nhà nước, chấp hành pháp luật, gópphần ổn định xã hội, nhất là trong những tình huống bất thường
- Đa dạng hoá hoạt động lãnh đạo của tổ chức Đảng đối với Mặt trận Tổquốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội
+ Quá trình đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc ViệtNam và các đoàn thể nhân dân là quá trình không ngừng khắc phục những hạnchế, yếu kém của các tổ chức đảng để tìm ra cách lãnh đạo tốt nhất Có thể nêulên một số đổi mới sau đây:
1 Ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết để cụ thể hoá đường lối đổi mới đốivới công tác quần chúng, đối với Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội
Ban Chấp hành Trung ương Đảng nhiều lần ra nghị quyết liên quan đếnMặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, trong đó phải kểđến Nghị quyết số 8B của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương (Khoá VI) ngày27/3/1990 để “Đổi mới công tác quần chủng của Đảng, tăng cường mối quan hệgiữa Đảng với nhân dân”, Nghị quyết 07 của Bộ Chính trị (khoá VI) về Đạiđoàn kết dân tộc và Mặt trận Dân tộc thống nhất (17-11-1993) và đầu năm 2003
Trang 13là Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 (khoá IX) về Phát huy sức kết toàn dântộc, về Công tác dân tộc và Công tác tôn giáo Đối với xây dựng giai cấp côngnhân trong giai đoạn mới, gắn với phát triền công nghiệp, công nghệ theo hướngcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Trung ương Đảng đã có những nghịquyết chuyên đề Riêng đối với lực lượng thanh niên và Đoàn Thanh niên Cộngsản Hồ Chí Minh, Ban Chấp hành Đảng đã có Nghị quyết 04 (khoá VIII) Đốivới các đối tượng quần chúng và các tổ chức quần chúng khác, Bộ Chính trị,Ban Bí thư thị, nghị quyết chuyên đề Nhiều cấp ủy và tổ chức đảng đã triểnkhai thực hiện các nghị quyết, chi thị của Trung ương bằng việc ra các văn bảnhướng dẫn, chỉ đạo hoặc xây dựng thành chương trình hành động của địaphương mình, ngành mình.
2 Lãnh đạo xây dựng, củng cố tổ chức Mặt trận Tổ quốc và các tổ chứcchính trị - xã hội, Đảng đã có chủ trương xây dựng, củng cố tô chức của Mặttrận toàn thể nhân dân cho phù hợp tình hình mới, hướng dẫn đổi tên các tổ chức
đã có; phát triển nhiều tổ chức quần chúng rộng rãi của các ngành, các giới, lãnhđạo các tổ chức quần chúng tự đổi mới nội dung và phương thức hoạt động
Để tập hợp các tầng lớp nhân dân, Đảng đã lãnh đạo việc tăng cườngthành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhất là những người ngoài Đảng.Đổi tên một số đoàn thể nhân dân như Tổng Công đoàn Việt Nam điều hànhTổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Liên hiệp Nông dân tập thể Việt Namđổi thành Hội Nông dân Việt Nam cho phù hợp với yêu cầu của tình hình mới
Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc xây dựng đội ngũ cán bộMặt trận và các tổ chức, từ khâu xây dựng quy hoạch cũng như công tác quản lýđội ngũ Các tổ chức đảng đã từng bước cải tiến việc phân công, phân cấp quản
lý cán bộ; đổi mới chính sách đào tạo, bồi dưỡng sử dụng, Mặt trận và các đoànthể nhân dân và đa đổi mới lành đạo đối với xây dựng đội ngũ cán bộ của Mặttrận và các tổ chức chính trị - xã hội, giới thiệu đảng viên có tín nhiệm để quầnchúng lựa chọn những người xứng đáng giữ cương vị chủ chốt của tổ chứcmình Việc lập lại tổ chức Đảng đoàn chính là nhằm phát huy tính dân chủ và sựchủ động, sáng tạo trong sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các
tổ chức chính trị - xã hội
Văn kiện Đại hội IX và Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hànhTrung ương (khoá IX) đã khẳng định không phân biệt người trong Đảng vàngoài Đảng trong đường lối đại đoàn kết, gạt bỏ sự phân biệt trong công tác cán
bộ là một tiến bộ trong nhận thức và quan điểm lãnh đạo của Đảng đối với Mặttrận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội
Đổi mới lãnh đạo, xây dựng tổ chức và xây dựng đội ngũ cán bộ, Đảngcòn tăng cường lãnh đạo phối họp, kết hợp chặt chẽ giữa chính quyền với Mặttrận và các đoàn thể nhân dân Cùng với sự chuyển biến về công tác dân vận củachính quyền, Đảng đã tăng cường lãnh đạo việc phối hợp giữa các cấp chínhquyền với Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác vận độngquần chúng Nhiều văn bản liên tịch giữa Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể với cơ